Raja Yoga

పతంజలి క్రియా యోగం — తపస్సు, స్వాధ్యాయం, భక్తి

తపస్సు, స్వాధ్యాయం, ఈశ్వర ప్రణిధానంగా నిర్వచించిన పతంజలి క్రియా యోగం, దాని ప్రయోజనం, అభ్యాసం, తరువాతి క్రియా యోగ పద్ధతులతో దానికి ఉన్న తేడా.

సంక్షిప్తంగా

పతంజలి క్రియా యోగం

యోగ సూత్రం 2.1లో క్రియా యోగం అంటే తపస్సు, స్వాధ్యాయం, ఈశ్వర ప్రణిధానం: క్రమశిక్షణతో కూడిన ప్రయత్నం, స్వీయ అధ్యయనం లేదా పఠనం/అధ్యయనం, ఈశ్వరునికి సమర్పణ. దీని ఉద్దేశం సమాధిని పెంపొందించడం, క్లేశాలను క్షీణింపజేయడం (2.2). క్రియా యోగం అని పిలవబడే తరువాతి శ్వాస-శక్తి వ్యవస్థలతో ఈ కచ్చితమైన నిర్వచనాన్ని సహజంగానే కలిపేయకూడదు; అయితే ఒక పరంపర తన చరిత్ర, వ్యాఖ్యానం ద్వారా వాటిని అనుసంధానించవచ్చు.

త్వరిత సమాధానాలు

సాధారణ ప్రశ్నలకు ప్రత్యక్ష సమాధానాలు

యోగ సూత్రాలలో క్రియా యోగం అంటే ఏమిటి?

యోగ సూత్రాలలో (2.1) క్రియా యోగం మూడు సాధనలతో కూర్చబడిన కర్మ యోగం: తపస్సు (క్రమశిక్షణతో కూడిన ప్రయత్నం), స్వాధ్యాయం (ఆత్మ అధ్యయనం, శాస్త్ర లేదా మంత్ర అధ్యయనం), ఈశ్వర ప్రణిధానం (పరమేశ్వరుని పట్ల భక్తి). దీని ఉద్దేశ్యం సమాధిని పెంపొందించడం, క్లేశాలను బలహీనపరచడం అని పతంజలి 2.2లో చెబుతారు.

యోగంలో తపస్సు అంటే ఏమిటి?

యోగంలో తపస్సు అంటే "వేడిచేసి" శుద్ధి చేసే క్రమశిక్షణతో కూడిన ప్రయత్నం — క్రమం తప్పని సాధన, మితం, ఉన్నత లక్ష్యం కోసం అసౌకర్యాన్ని సహించడం. ఇది స్వీయ హాని కాదు. తపస్సు మలినాలను తొలగించి శరీరాన్ని, ఇంద్రియాలను సిద్ధింపజేస్తుందని పతంజలి అంటారు (2.43). వివేకవంతమైన తపస్సు స్థిరంగా, తన ఆరోగ్యానికి తగినదిగా ఉంటుంది, తీవ్రంగా కాదు.

స్వాధ్యాయం అంటే ఏమిటి?

స్వాధ్యాయం (svādhyāya) అంటే స్వీయ అధ్యయనం: శాస్త్ర అధ్యయనం, మంత్ర జపం, తనను తాను నిజాయితీగా గమనించుకోవడం. అది తన ఇష్ట దేవతతో సమాగమాన్ని కలిగిస్తుందని పతంజలి చెబుతారు (2.44). ఆచరణలో ప్రతిరోజూ యోగ సూత్రాలను లేదా గీతను చదవడం, జపం, తన ప్రతిస్పందనలపై చింతన దీనిలో ఉంటాయి.

ఈశ్వర ప్రణిధానం అంటే ఏమిటి?

ఈశ్వర ప్రణిధానం (Īśvara-praṇidhāna) అంటే భగవంతునిపై భక్తి, శరణాగతి — తన కర్మలను, వాటి ఫలాలను దైవానికి అర్పించడం. పతంజలి దీన్ని సమాధికి ప్రత్యక్ష మార్గంగా పేర్కొంటారు (1.23); ఇది సమాధిని పరిపూర్ణం చేస్తుందని చెబుతారు (2.45). ఇది ప్రయత్నాన్ని, అధ్యయనాన్ని స్వీయ మెరుగుదల కాకుండా ప్రేమతో చేసే కార్యంగా మారుస్తుంది.

పతంజలి క్రియా యోగం గురించి ఇంకా ఏదైనా ప్రశ్న ఉందా? మీ మాటల్లోనే అడగండి; పీఠానికి చెందిన ఒక గురువు సమాధానం ఇస్తారు.

శాస్త్రం ఏమి చెబుతోంది

तपः स्वाध्यायेश्वरप्रणिधानानि क्रियायोगः।

tapaḥ svādhyāyeśvarapraṇidhānāni kriyāyogaḥ

అర్థం: స్వీయ క్రమశిక్షణ, స్వాధ్యాయం, ఈశ్వరునికి శరణాగతి కలిసి కర్మ యోగం అవుతాయి.

— యోగ సూత్రం 2.1 · సంస్కృత మూలం: పతంజలి, యోగ సూత్రం — స్వర యోగ పీఠం సంస్కృత-ప్రధాన సంకలనం

పతంజలి క్రియా యోగం మూడు మాటల్లో సంపూర్ణం: ప్రయత్నం, స్వాధ్యాయం, భక్తి. క్రియ అని పిలిచే ఏ శ్వాస లేదా ధ్యాన పద్ధతి అయినా ఈ చట్రంలోకే వస్తుంది.

समाधिभावनार्थः क्लेशतनूकरणार्थश्च।

samādhibhāvanārthaḥ kleśatanūkaraṇārthaśca

అర్థం: దీని ఉద్దేశం సమాధిని పెంపొందించడం, క్లేశాలను బలహీనపరచడం.

— యోగ సూత్రం 2.2 · సంస్కృత మూలం: పతంజలి, యోగ సూత్రం — స్వర యోగ పీఠం సంస్కృత-ప్రధాన సంకలనం

లక్ష్యం స్పష్టంగా చెప్పబడింది: సమాధిని పెంపొందించడం, క్లేశాలను బలహీనపరచడం. సాధనను ఈ ఫలాల ద్వారా కొలుస్తారు, తీవ్రత లేదా గోప్యత ద్వారా కాదు.

స్వీయ హాని లేని తపస్సు

తపస్సు క్రమశిక్షణతో కూడిన వేడి లేదా ప్రయత్నం; గాయం, ఆకలి, అవమానం లేదా నిద్రలేమి కాదు. నిలకడైన క్రమశిక్షణ సామర్థ్యాన్ని నాశనం చేయదు, స్పష్టం చేస్తుంది.

స్వాధ్యాయం, సమర్పణ

స్వాధ్యాయంలో విముక్తినిచ్చే గ్రంథాల అధ్యయనం, మంత్ర పఠనం, ధోరణుల పరిశీలన ఉండవచ్చు. ఈశ్వర ప్రణిధానం సాధనను స్వీయ ప్రదర్శనకు, బలవంతపు నియంత్రణకు అతీతంగా నిలుపుతుంది.

స్వర సాధనతో సంబంధం

ప్రతిరోజూ శ్వాసను గమనించి రాసుకునే నమోదు నిజాయితీగా ఉండి, ప్రతి భేదాన్నీ అతీంద్రియ నిర్ణయంగా మార్చకపోతే, అది క్రమశిక్షణతో కూడిన స్వాధ్యాయంగా ఉపయోగపడుతుంది.

మూడు సాధనలు మూడు అసమతుల్యతలను సరిదిద్దుతాయి

తపస్సు జడత్వానికి క్రమశిక్షణతో కూడిన శక్తి ద్వారా సమాధానమిస్తుంది. స్వాధ్యాయం అచేతన పునరావృత్తికి అధ్యయనం, పఠనం, స్వీయ పరిశీలన ద్వారా సమాధానమిస్తుంది. ఈశ్వర ప్రణిధానం కర్మను వ్యక్తిగత స్వాధీనానికి అతీతంగా సమర్పించడం ద్వారా ఆధ్యాత్మిక అహంకారానికి సమాధానమిస్తుంది. కలిసి అవి క్రమశిక్షణ కఠినత్వంగా, అన్వేషణ స్వీయ లీనతగా మారకుండా కాపాడతాయి.

క్లేశాలను సన్నబరచడం ద్వారా క్రియా యోగం సమాధికి సిద్ధం చేస్తుంది

యోగ సూత్రం 2.2 రెండు ప్రయోజనాలనూ పేర్కొంటుంది: సమాధి సాధన, క్లేశాల క్షీణత. కాబట్టి ఒక అభ్యాసాన్ని తీవ్రతతోనో అనుభూతితోనో మాత్రమే కాక, బాధ శక్తి కోల్పోతోందా, స్పష్టత మరింత అందుబాటులోకి వస్తోందా అనే దాన్నిబట్టి కూడా అంచనా వేస్తారు.

తరువాతి క్రియా పరంపరలతో సంబంధం

తరువాతి సంప్రదాయాలు క్రియా యోగం అనే పేరుతో శ్వాస, మంత్రం, ముద్ర, సూక్ష్మ శరీర క్రమాలను అందించవచ్చు. వాటిని వాటి సొంత గురువులు, రికార్డుల ద్వారా అర్థం చేసుకోవడం విలువైనది. ఉమ్మడి పేర్లను కచ్చితంగా వేరు చేసినప్పుడు పరంపర పట్ల గౌరవం తగ్గదు, మరింత బలపడుతుంది.

క్రమశిక్షణతో కూడిన కర్మలో జీవించే యోగమే క్రియా యోగం

క్రియ అనే పదంలో కర్మ లేదా ఉద్దేశపూర్వక సాధన అనే భావం ఉంది. పతంజలిలో మూడు రకాల క్రమశిక్షణ ఒక రహస్య శ్వాస వ్యాయామాన్ని పేర్కొనదు; అది శరీరాన్ని, వాక్కును, మనసును, అధ్యయనాన్ని, భక్తిని కలుపుతుంది. ధ్యానం లోతు కావడానికి ఇది మొత్తం సాధనాన్ని సిద్ధం చేస్తుంది. అందువల్ల సాధకుడు, ఒక ప్రత్యేక కూర్చునే పద్ధతిలో ఏం జరుగుతుందో మాత్రమే కాక, రోజువారీ దినచర్య, వినియోగం, అధ్యయనం, సంకల్పం, సమర్పణ యోగంలో ఎలా భాగమవుతాయో అడుగుతాడు.

తపస్సు సాధనాన్ని ఉల్లంఘించకుండా శుద్ధి చేస్తుంది

తపస్సు నిరంతర క్రమశిక్షణ యొక్క వేడి; అది జడత్వాన్ని, వక్రీకరణను తొలగిస్తుంది. హఠ సాధన, తగిన ఉపవాసం, క్రమబద్ధమైన దినచర్య, సత్యనిష్ఠతో కూడిన నిగ్రహం, కష్టంలో నిలిచి ఉండే సంసిద్ధత దానికి తోడ్పడగలవు. శరీరానికి గాయం చేసే, నిద్రను నాశనం చేసే లేదా గర్వాన్ని సృష్టించే తీవ్ర కఠిన నియమం లక్ష్యానికే విరుద్ధం. క్రమశిక్షణ ఎక్కువ స్పష్టతను, సామర్థ్యాన్ని, తల, హృదయం, చేతుల సామరస్యాన్ని ఇస్తుందా లేదా అన్నదే సరైన కొలమానం.

స్వాధ్యాయం మనసును సత్యం వైపు మళ్లిస్తుంది

స్వాధ్యాయంలో విముక్తినిచ్చే గ్రంథ అధ్యయనం, మంత్ర పఠనం, పరిమితమైన ‘నేను’ నిర్మితమయ్యే ధోరణులపై విచారణ ఉంటాయి. ఇది అంతులేని స్వీయ విమర్శ కాదు. సాధకుడు బోధననూ, దానికి ప్రతిస్పందించే తననూ — రెండింటినీ అధ్యయనం చేస్తాడు: నేను ఎవరిని? ఏది మారుతోంది? మార్పును ఏది తెలుసుకుంటోంది? క్రమం తప్పని అధ్యయనం ధ్యాసను వాస్తవం వైపు నిలుపుతుంది, రోజువారీ అలవాటే ఏకైక అధికారంగా మారకుండా చేస్తుంది.

ఈశ్వర ప్రణిధానం భక్తి కేంద్రం

సాధన, దాని ఫలాలు వ్యక్తిగత అహంకారానికే చెందుతాయనే వాదాన్ని ఈశ్వర ప్రణిధానం విడిచిపెట్టేలా చేస్తుంది. ఇది ప్రయత్నంలోకి వినయాన్ని, నమ్మకాన్ని, భక్తిని తీసుకువస్తుంది. ఆత్మ, పరమాత్మల ఐక్యాన్ని తాత్విక శాఖలు వేర్వేరుగా వర్ణిస్తాయి, కాబట్టి ఆ భేదాలను చెరిపివేయకూడదు. ఆచరణలో, సమర్పణ పద్ధతిని స్వీయ ప్రదర్శనగా మారకుండా నిరోధిస్తుంది, క్రమశిక్షణ గల కర్మను వ్యక్తిగత నియంత్రణకు మించిన గొప్ప వాస్తవంలో నిలిపి ఉంచుతుంది.

ఉద్దేశ్యం సమాధి, క్లేశాల బలహీనత

యోగ సూత్రం 2.2 ఆ రెండు విధులనూ నేరుగా చెబుతుంది. అభ్యాసం ధ్యానంలో లీనమవడాన్ని మరింత సాధ్యం చేయాలి, అవిద్య, అస్మిత, రాగం, ద్వేషం, అభినివేశాల బలాన్ని తగ్గించాలి. అనుభూతి, శ్వాస నిలుపుదల లేదా శక్తి కదలిక మాత్రమే చాలవు. ఏళ్ల తరబడి అభ్యాసం చేసినా పట్టుదల, భయం, అబద్ధాలు అలాగే ఉంటే, ఆ క్రియను దాని ప్రకటిత ప్రయోజనంతో పోల్చి పరిశీలించాలి.

హఠ సాధనలు తపస్సుకు సేవ చేయగలవు

ఆసనం, శుద్ధి, ప్రాణాయామం, ముద్ర, బంధం క్రమశిక్షణతో కూడిన సన్నద్ధతలో భాగంగా శరీరాన్ని, ప్రాణాన్ని సూక్ష్మం చేయగలవు. అవి పతంజలి నిర్వచనం మొత్తం కాదు, వాటి మోతాదు ఆరోగ్యానికి, సన్నద్ధతకు తగినట్లు ఉండాలి. వివేకంతో సాధన చేస్తే అవి అడ్డంకులను తొలగించి, దేహ జీవితాన్ని ధ్యానంతో సమన్వయపరుస్తాయి; బలవంతంగా చేస్తే కొత్త అశాంతిని కలిగించి, క్రియా యోగం పలుచన చేయాలనుకునే అహంకారాన్ని బలపరచగలవు.

ఈ మూడు క్రమశిక్షణలు సమతుల్యంగా ఉండాలి

అధ్యయనం, సమర్పణ లేని తపస్సు కఠినమైన స్వీయ సంకల్పంగా మారవచ్చు. క్రమశిక్షణ లేని స్వాధ్యాయం కేవలం బౌద్ధిక సేకరణగా మిగిలిపోవచ్చు. అన్వేషణ లేని భక్తి భావోద్వేగంగా లేదా ఆధారపడటంగా మారవచ్చు. కలిసి ఆచరిస్తే అవి సంకల్పాన్ని, అవగాహనను, హృదయాన్ని సంస్కరిస్తాయి. ఈ సామరస్యమే క్రియా యోగం ఒకే పద్ధతి కాక, సంపూర్ణ పరివర్తన ప్రక్రియ కావడానికి కారణం: కర్మ శుద్ధి అవుతుంది, గుర్తింపు పరిశీలించబడుతుంది, ఫలం దాని మూలానికి తిరిగి అర్పించబడుతుంది.

ఆధునిక విజ్ఞానం ఈ బోధనను కలిసే చోటు

క్రియా యోగం క్రమశిక్షణను, చింతనను, భక్తిని కలుపుతుంది; పరిశోధన దాని భక్తి హృదయం కంటే దాని ఆచరణాత్మక భాగాలను — క్రమం తప్పని ధ్యానం, యోగం — ఎక్కువగా అధ్యయనం చేసింది.

ఇది స్వర యోగంతో ఎలా అనుసంధానమవుతుంది

స్వర డైరీ శ్వాసను, కార్యకలాపాన్ని, ప్రతిస్పందనను, ఫలితాన్ని నిజాయితీగా నమోదు చేసినప్పుడు అది స్వాధ్యాయంగా మారగలదు. అది ఊహాగానాలను సృష్టించడం కాక, నమూనాలను వెల్లడించాలి. మీ దైనిక స్వరాన్ని గమనించండి.

అభ్యాసం, మార్గదర్శనం, ఆరోగ్యం

బలమైన శ్వాస నిలుపుదల, బంధం లేదా వేగవంతమైన శ్వాసను వాడే ఏ వ్యవస్థకైనా దాని స్వంత భద్రతా పరిశీలన అవసరం; “క్రియ” అనే పేరు దానిని అందరికీ సురక్షితం చేయదు.

మీకు సరైన తదుపరి అడుగు ఏమిటి?

శిక్షణా కోర్సులు గురువుతో కలిసి, ఆన్‌లైన్‌లో లేదా రిషికేశ్ ఆశ్రమంలో, స్థిరమైన, అడుగడుగునా సాగే సాధన కోరుకునేవారికి సరిపోతాయి. నిర్దిష్ట ఆరోగ్య స్థితికి లేదా తీవ్ర సంక్షోభానికి సాధారణ కోర్సు సరైన మొదటి అడుగు కాదు; దానికి వ్యక్తి స్థితికి అనుగుణంగా సూచించిన సాధన కావాలి.

స్వామి చరణాశ్రిత్ గిరి · స్వర యోగ పీఠం, రిషికేశ్

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

పతంజలి క్రియా యోగం, బాబాజీ క్రియా యోగం ఒకటేనా?

సరిగ్గా అలా కాదు. పతంజలి క్రియా యోగం ప్రయత్నం, అధ్యయనం, భక్తిల సాధారణ క్రమశిక్షణ. బాబాజీ, లాహిరీ మహాశయుల పరంపరలో బోధించే క్రియా యోగం శ్వాస, ధ్యాన పద్ధతుల ప్రత్యేకమైన దీక్షా వ్యవస్థ; దానిని దాని గురువులు పతంజలి సూత్రాలతో ముడిపెడతారు. రెండూ పేరునూ, శుద్ధి లక్ష్యాన్నీ పంచుకుంటాయి.

అష్టాంగాల కన్నా ముందు క్రియా యోగాన్ని ఎందుకు బోధిస్తారు?

రెండవ అధ్యాయంలో పతంజలి, మనసు ఇంకా స్థిరపడని సాధకుల కోసం మొదట క్రియా యోగాన్ని పరిచయం చేసి, ఆ తరువాత ఎనిమిది అంగాలను చెబుతారు. క్రియా యోగం క్లేశాలను బలహీనపరచి నేలను సిద్ధం చేస్తుంది; ఆపై ఎనిమిది అంగాలు సంపూర్ణ మార్గాన్ని నిర్మిస్తాయి. దాని మూడు అభ్యాసాలు నియమాలలో మళ్లీ కనిపిస్తాయి.

ఆధునిక జీవితంలో తపస్సును ఎలా సాధన చేయాలి?

బిజీగా ఉన్నప్పుడు కూడా క్రమం తప్పని సాధన సమయాన్ని పాటించండి, మితంగా తినండి, సమయానికి లేవండి, ఆరోగ్యంగా ఉంటే వివేకంతో ఉపవాసం చేయండి, కొంతకాలం మౌనం పాటించండి, లేదా ధ్యాసను చెదరగొట్టే ఒక అలవాటును వదులుకోండి. తపస్సు బలపరచాలి, అలసిపోయేలా చేయకూడదు. ఏదైనా క్రమశిక్షణ ఆరోగ్యానికి లేదా సంబంధాలకు హాని చేస్తే, అది తపస్సు కాదు, అహంకారంగా మారిపోయింది.

స్వాధ్యాయం అంటే కేవలం పుస్తకాలు చదవడమేనా?

కాదు. ఇందులో పవిత్ర గ్రంథాల అధ్యయనం, మంత్ర జపం ఉంటాయి, అలాగే తనను తాను నిజాయితీగా గమనించుకోవడం కూడా: తన ప్రతిస్పందనలు, ఉద్దేశాలు, అలవాట్లు. స్వర పరిశీలనలతో సహా సాధన డైరీ రాయడం స్వాధ్యాయమే. అధ్యయనం జీవించే తీరును మార్చినప్పుడు యోగంగా మారుతుంది. ప్రారంభించడానికి ప్రతి ఉదయం నెమ్మదిగా చదివిన గ్రంథంలోని కొన్ని పంక్తులు చాలు.

మతపరమైన నమ్మకం లేని వ్యక్తి ఈశ్వర ప్రణిధానం అభ్యసించవచ్చా?

పతంజలి ఈశ్వరుడిని క్లేశం, కర్మలతో తాకబడని ప్రత్యేక పురుషుడిగా, ప్రాచీనులకు కూడా గురువుగా నిర్వచిస్తారు (1.24–26). కొందరు పాఠకులు దీనిని భక్తితో సంబంధం పెట్టుకుంటారు, మరికొందరు ఉన్నతమైన క్రమం లేదా సత్యానికి సమర్పణగా. అభ్యాసపు హృదయం—ఫలాన్ని పట్టుకోకుండా కర్మను సమర్పించడం—నిజాయతీ గల ఎవరికైనా తెరిచే ఉంటుంది.

స్వర యోగానికి క్రియా యోగంతో సంబంధం ఏమిటి?

స్వరం మూడు భాగాలకూ తోడ్పడుతుంది: తపస్సుకు రోజువారీ లయను ఇస్తుంది, శ్వాసను, స్థితిని నమోదు చేయడం ద్వారా స్వాధ్యాయాన్ని ఖచ్చితం చేస్తుంది, ఫలితాలను బలవంతం చేయకుండా సహజ చక్రాలతో సామరస్యంగా వ్యవహరించడం ద్వారా సమర్పణకు తోడ్పడుతుంది. పతంజలి అర్థంలో పీఠం స్వరాన్ని క్రియగా బోధిస్తుంది.

మూలాలు

పతంజలి క్రియా యోగం గురించి పీఠంతో మాట్లాడండి

మీ ఆరోగ్యం గురించి, మీ అభ్యాసం గురించి, మీరు దేని కోసం చూస్తున్నారో చెప్పండి; స్వామీజీ లేదా ఒక ఆచార్యులు మీకు తగిన మార్గాన్ని సూచిస్తారు. లేదా ఉచిత ఏడు రోజుల స్వర పత్రంతో మొదలుపెట్టండి.

స్వామి చరణాశ్రిత్ గిరి పరంపరలో బోధించబడింది · స్వర యోగ పీఠ సంస్థానం, స్వర్గాశ్రమం, రిషికేశ్ · ఈ పేజీ స్వామీజీ సమీక్ష కోసం వేచి ఉంది · అభ్యాసం ప్రతి వ్యక్తికి వారి స్థితిని బట్టి నిర్దేశించబడుతుంది.

మీ అధ్యయనాన్ని కొనసాగించండి

సంపూర్ణ రాజ యోగ బోధనను అన్వేషించండి, ప్రస్తుత కోర్సులను చూడండి, లేదా మీ అనుభవానికి, భద్రత అవసరాలకు ఏ రకమైన మార్గదర్శనం తగినదో అడగండి.