యోగ మనోవిజ్ఞానం: మనసు, బుద్ధి, చైతన్యం, అంతర్గత క్రమశిక్షణ
జ్ఞానం, అస్తిత్వ భావన, సంస్కారబద్ధత, భావోద్వేగం, వివేచన గురించి భారతీయ యోగ మూలాలు ఏమి చెబుతున్నాయి—క్లినికల్ మనోవిజ్ఞానం ఎక్కడ వేరుగా నిలుస్తుంది.
యోగ మనోవిజ్ఞానం అంటే ఏమిటి?
యోగ మనోవిజ్ఞానం అనేది యోగం, సాంఖ్యం, ఉపనిషత్తులు, భగవద్గీత, వేదాంతం, తంత్రాలలో కనిపించే మనసు, ధ్యాస, గుర్తింపు, సంస్కారాలు, బాధ, విముక్తిలకు సంబంధించిన వివరమైన భారతీయ శాస్త్రాలకు ఒక ఆధునిక సమష్టి పదం. ఈ మూలాలు మనస్సు, బుద్ధి, అహంకారం, చిత్తాల మధ్య భేదం చూపుతాయి; క్రమశిక్షణతో కూడిన పరిశీలన, సాధన ద్వారా గుణాలనూ క్లేశాలనూ సంస్కారాలనూ వాసనలనూ విశ్లేషిస్తాయి. క్లినికల్ మనోవిజ్ఞానం, మనోవైద్యం మానసిక జీవితంలోని ఇతర ముఖ్యమైన కోణాలను అధ్యయనం చేస్తాయి; ఈ దృక్పథాలు తమ తమ పరిధినీ పద్ధతులనూ నిలుపుకుంటూనే ఒకదానికొకటి సమాచారం ఇవ్వగలవు.

సాధారణ ప్రశ్నలకు ప్రత్యక్ష సమాధానాలు
యోగ మనోవిజ్ఞానం అంటే ఏమిటి?
యోగ మనోవిజ్ఞానం అంటే మనసుపై యోగపరమైన అవగాహన: దాని భాగాలు (మనస్సు, బుద్ధి, అహంకారం, చిత్తం), దాని చలనాలు (వృత్తులు), దాని బాధలు (క్లేశాలు), దాని ముద్రలు (సంస్కారాలు), వ్యక్తి యొక్క ఐదు కోశాలు. దీని లక్ష్యం శ్రేయస్సు మాత్రమే కాదు, స్వేచ్ఛ: ఇకపై మనసు చేత నడిపించబడని ఎరుక.
మనస్సు, బుద్ధి, చిత్తం, అహంకారం అంటే ఏమిటి?
మనస్సు, బుద్ధి, చిత్తం, అహంకారం అంతఃకరణం (అంతర్గత సాధనం) యొక్క నాలుగు విధులు: మనస్సు గ్రహిస్తుంది, సందేహిస్తుంది; బుద్ధి వివేచిస్తుంది, నిర్ణయిస్తుంది; చిత్తం జ్ఞాపకాలను, ముద్రలను నిల్వ చేస్తుంది; అహంకారం “నేను” అనే భావనను సృష్టిస్తుంది. కఠ ఉపనిషత్తు బుద్ధిని సారథిగా, మనస్సును పగ్గాలుగా చిత్రిస్తుంది.
ఐదు కోశాలు ఏవి?
తైత్తిరీయ ఉపనిషత్తులోని ఐదు కోశాలు (kośa, "తొడుగు"): అన్నమయ (ఆహార శరీరం), ప్రాణమయ (శక్తి), మనోమయ (మనసు), విజ్ఞానమయ (బుద్ధి) మరియు ఆనందమయ (ఆనందం). ఇవి వ్యక్తిలోని పొరలను స్థూలం నుంచి సూక్ష్మం వరకు వర్ణిస్తాయి; ఆత్మ ఈ ఐదింటికీ అతీతమైనది. యోగం ఒక్కో పొర ద్వారా వరుసగా పనిచేస్తుంది.
యోగ మనస్తత్వ శాస్త్రం పాశ్చాత్య మనస్తత్వ శాస్త్రం నుండి ఎలా భిన్నం?
యోగ మనోవిజ్ఞానం, పాశ్చాత్య మనోవిజ్ఞానం రెండూ మనసును అధ్యయనం చేస్తాయి; అయితే యోగం దాన్ని అభ్యాసం ద్వారా లోపలి నుండి అధ్యయనం చేసి, దానితో తాదాత్మ్యం నుండి విముక్తిని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంటుంది; పాశ్చాత్య మనోవిజ్ఞానం ప్రధానంగా బాధను తగ్గించడానికి ప్రవర్తననూ అనుభవాన్నీ అధ్యయనం చేస్తుంది. రెండూ కలిసి పనిచేయగలవు, ఒక్కొక్కటి తన లక్ష్యాల పరిధిలో.
యోగ మనోవిజ్ఞానం గురించి ఇంకా ఏదైనా ప్రశ్న ఉందా? మీ మాటల్లోనే అడగండి; పీఠానికి చెందిన ఒక గురువు సమాధానం ఇస్తారు.
మనసు, చైతన్య పటాన్ని అన్వేషించండి
Understand
మనస్సు, బుద్ధి, అహంకారం, చిత్తం అంటే ఏమిటి?
| పదం | కార్యోపయోగ వివరణ | ముఖ్యమైన పరిమితి |
|---|---|---|
| మనస్ | ఇంద్రియ అనుభూతులను, ఎంపికలను, సాధారణ ఆలోచనలను సమన్వయం చేస్తుంది. | మూల వ్యవస్థలను బట్టి దీని కచ్చితమైన పాత్ర మారుతుంది. |
| బుద్ధి | వివేకం, దృఢ నిశ్చయం, ఏ పని మార్గం అనుసరించాలో గుర్తించగల సామర్థ్యం. | ఇది IQతో సమానం కాదు. |
| అహంకారం | అనుభవాన్ని "నాది"గా స్వీకరించే "నేను అనే సృష్టికర్త". | కేవలం ఆరోగ్యకరమైన ఆత్మగౌరవం లేదా మానసిక వైద్య నిర్ధారణ కాదు. |
| చిత్తం | పతంజలిలో మనో క్షేత్రం; తరువాతి వాడుకలో స్మృతి, సంస్కారాలు కూడా చేరవచ్చు. | అన్ని సంప్రదాయాలపై ఒకే నిర్వచనాన్ని బలవంతంగా రుద్దకండి. |
ఒకే వాస్తవికత గురించిన భిన్న వర్ణనలు అన్నీ సరైనవి కాగలవా?
నీరు ఉన్న గ్లాసును సగం నిండినదని, సగం ఖాళీ అని, లేదా అందులో నీరు ఉన్న బల్లపై గ్లాసు అని మాత్రమే వర్ణించవచ్చు. మొదటి రెండూ ఒకే నిష్పత్తిని వేర్వేరు కోణాల నుంచి వర్ణిస్తాయి; మూడవది వెనక్కి వచ్చి విశాలమైన దృశ్యాన్ని వర్ణిస్తుంది. ప్రతి ప్రకటనా సరైనదే కావచ్చు, కానీ ప్రతిదీ వేర్వేరు ప్రశ్నకు సమాధానమిస్తుంది, వేర్వేరు దృక్కోణాన్ని వెల్లడిస్తుంది.
ప్రతి వాదనా సమానంగా నిజమని చెప్పడానికి యోగం ఈ అంతర్దృష్టిని వాడదు. పరిశీలకుడిని, విషయాన్ని, దృక్కోణాన్ని, ప్రయోజనాన్ని, తప్పిపోయిన సందర్భాన్ని గుర్తించడానికి అది బుద్ధికి శిక్షణ ఇస్తుంది. మనస్సు ఒక లక్షణాన్ని ఎంచుకోవచ్చు, అహంకారం దాన్ని వ్యక్తిగతం చేయవచ్చు, సంస్కారం దానికి రంగు పులమవచ్చు, బుద్ధి మొత్తం ప్రక్రియను పరిశీలించగలదు. వివేచనను కోల్పోకుండా అనేక దృక్కోణాలను సమన్వయం చేయడం ఇలాగే జరుగుతుంది.
ఇంద్రియాలు, తన్మాత్రలు, పంచ తత్త్వాలు ఏవి?
అనేక భారతీయ విశ్వోత్పత్తి శాస్త్రాలు ఐదు జ్ఞానేంద్రియాలను, ఐదు కర్మేంద్రియాలను, సూక్ష్మ ఇంద్రియ సామర్థ్యాలను (తన్మాత్రలు), ఐదు మహాభూతాలను వేరు చేస్తాయి. ఇవి తాత్త్విక, ధ్యానపరమైన వర్గాలు, ఒకటికి ఒకటిగా సరిపోయే శారీరక నిర్మాణాలు కావు. వాటి మూల-నిర్దిష్ట క్రమం ముఖ్యం.
గీత కష్టమైన భావోద్వేగాలను ఎలా అర్థం చేసుకుంటుంది?
భగవద్గీత అర్జునుని జీవన సంక్షోభంతో మొదలై, వ్యక్తిని ఒకే భావనకు కుదించకుండా శోకం, ఆసక్తి, కోరిక, కోపం, భయం, కర్తవ్యం, భక్తి, సమత్వాలను పరిశీలిస్తుంది. ఉదాహరణకు, 2.62–63 ధ్యాస నిలపడం నుండి ఆసక్తి, కోరిక, కోపం, వివేకం దెబ్బతినడం వరకు సాగే క్రమాన్ని చూపుతుంది. ఈ బోధన విశాల దృష్టిని, స్పష్టమైన కర్తృత్వాన్ని, ధర్మానికి అనుగుణమైన కర్మను తిరిగి ఇస్తుంది.
గుణం, క్లేశం, సంస్కారం, వాసన అంటే ఏమిటి?
మూడు గుణాలు — సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు — ప్రకృతి, మనసుల గతిశీల లక్షణాలను వివరిస్తాయి; వాటి నిష్పత్తులు నిరంతరం మారుతూ ఉంటాయి. పతంజలి క్లేశాలు బాధ యొక్క మూలాలను విశ్లేషిస్తాయి. సంస్కారం, వాసన వేర్వేరు చట్రాల్లో నిబద్ధతను లేదా నిద్రాణ ప్రవృత్తిని వివరిస్తాయి. ఈ తీరులను గుర్తించే, వాటి పరిస్థితులను మార్చే, మొత్తం వ్యక్తిని ఒక క్షణిక స్థితితో ఒకటిగా భావించడం మానే సామర్థ్యాన్ని సాధన పెంపొందిస్తుంది.
స్వర యోగం పరిశీలనా పొరను ఎలా జోడిస్తుంది
శ్వాస, ధ్యాస, భావోద్వేగం ఒకదానినొకటి ప్రభావితం చేస్తాయి. ఒక నాసిక వ్యక్తిత్వాన్ని లేదా రుగ్మతను “కలిగిస్తుంది” అని చెప్పకుండా, మానసిక స్థితితో పాటు చురుకైన నాసికను, శ్వాస నాణ్యతను గమనించమని స్వర సాధన ఆహ్వానిస్తుంది. ఇది సంప్రదాయ వివరణను వైద్యపరమైన అనుమానం నుండి వేరుగా ఉంచుతూనే, స్వాధ్యాయాన్ని స్పష్టంగా చేయగలదు.
మనసు చైతన్యంలో భాగమా, లేక చైతన్యం మనసులో భాగమా?
ఆధునిక సిద్ధాంతాలు తరచూ చైతన్యాన్ని మనసు, మెదడుతో ముడిపడిన ఒక క్రియగా లేదా లక్షణంగా అధ్యయనం చేస్తాయి. యోగం వేరొక స్వీయానుభవ పరిశీలనతో మొదలవుతుంది: ఆలోచనలు, జ్ఞాపకాలు, మనఃస్థితులు మనకు తెలుస్తాయి, "నా మనసు కలత చెందింది" అని మనం సహజంగా అంటాము. అందువల్ల మారుతున్న మనసు ఎరుకలో ఒక వస్తువులా కనిపిస్తుంది. తెలుసుకునేవాడిని మరొక తెలిసిన ఆలోచనగా కుదించగలమా అని యోగం అడుగుతుంది. ఇది ధ్యానాత్మక విచారణ, నాడీ విజ్ఞానాన్ని రద్దు చేసే అడ్డదారి కాదు. ప్రతి రంగం తన పద్ధతిని, తాను సమాధానం ఇవ్వగల ప్రశ్నను స్పష్టంగా చెప్పాలి.
సాధకుడు మెలకువ, స్వప్నం, నిద్ర, ధ్యాస, ఆలోచన ఉదయించి లయమయ్యే అంతరాన్ని గమనించడం ద్వారా యోగ వాదనను పరీక్షిస్తాడు. అభ్యాసానికి ముందు తాత్త్విక నిర్ణయాన్ని కోరరు.
గుణాలు మానసిక స్థితులను ఎలా రూపొందిస్తాయి?
సత్త్వం ప్రకాశాన్ని, సమతుల్యతను, అర్థమయ్యే తత్వాన్ని తెస్తుంది; రజస్సు కదలికను, కోరికను, అలజడిని తెస్తుంది; తమస్సు స్థిరత్వాన్ని, అలాగే జడత్వాన్ని, కప్పివేతను తెస్తుంది. ప్రతి వ్యక్తిలో ఈ మూడూ మారుతున్న నిష్పత్తులలో ఉంటాయి. అవి వ్యక్తిత్వపు పెట్టెలు లేదా నైతిక ముద్రలు కావు. నిద్రకు తామస స్థిరత్వం, చర్యకు రాజస శక్తి, స్పష్టమైన వివేచనకు సత్త్వం అవసరం కావచ్చు. యోగ జీవితం తగిన నిష్పత్తిని, చివరకు ఈ మూడింటితో తాదాత్మ్యం నుంచి విముక్తిని కోరుతుంది; సహజ విధులను ద్వేషించడం కాదు.
సంస్కారం, వాసన, కర్మ ఎలా రూపాంతరం చెందుతాయి?
మళ్లీ మళ్లీ కలిగే అనుభవం, చర్య ధ్యాసను, ఆశను, ప్రతిస్పందనను తీర్చిదిద్దే వాసనలను మిగులుస్తాయి. ధ్యానం ఆ కదలికను మరొక చర్యగా మారకముందే కనిపించేలా చేస్తుంది; నైతిక సంయమనం బలపడకుండా నిరోధిస్తుంది; స్వాధ్యాయం ఆ నమూనాను పరిశీలిస్తుంది; భక్తి, సేవ అహంకారపూరిత స్వామ్య భావనను సడలిస్తాయి. అందువల్ల మార్పు విధివాదమూ కాదు, తక్షణమూ కాదు. ఒక వాసన నిద్రాణంగా, బలహీనంగా, అంతరాయం పొందినదిగా లేదా క్రియాశీలంగా ఉండవచ్చు. సాధన కొత్త పరిస్థితులను సృష్టిస్తుంది; కరుణ మాత్రం వ్యక్తిగత కర్మకు తగ్గించలేని జీవసంబంధ, సంబంధాత్మక, సామాజిక కారణాలను గుర్తిస్తుంది.
ఆధునిక విజ్ఞానం ఈ బోధనను కలిసే చోటు
ధ్యానం, ఎరుకపై పరిశోధన అదే రంగాన్ని—ధ్యాస, భావోద్వేగం, పదేపదే ఆలోచించడం—అధ్యయనం చేస్తుంది; మనసుకు శిక్షణ ఇవ్వడం బాధను తగ్గిస్తుందన్న యోగ వాదనకు మద్దతు ఇస్తూనే, సంరక్షణ అవసరమైన ఇబ్బందులను కూడా నమోదు చేస్తుంది.
- Goyal M et al., JAMA Internal Medicine 2014 — మానసిక ఒత్తిడి, శ్రేయస్సు కోసం ధ్యాన కార్యక్రమాలు (క్రమబద్ధ సమీక్ష, మెటా-విశ్లేషణ, 47 అధ్యయనాలు, 3,515 మంది పాల్గొనేవారు). మైండ్ఫుల్నెస్ ధ్యాన కార్యక్రమాలు ఆందోళన, కుంగుబాటు, నొప్పి మెరుగుపడటానికి మధ్యస్థ స్థాయి ఆధారాన్ని ఇచ్చాయి; క్రియాశీల నియంత్రణ సమూహాలతో పోలిస్తే ప్రభావాలు చిన్నవి నుండి మధ్యస్థం వరకు ఉన్నాయి. పరిమితి: మందులు లేదా వ్యాయామం వంటి ఇతర క్రియాశీల చికిత్సల కంటే ధ్యానం మెరుగైనదిగా కనిపించలేదు; నిద్ర, ధ్యాస, సానుకూల మనఃస్థితి విషయంలో ఆధారాలు బలహీనంగా ఉన్నాయి.
- Lindahl JR et al., PLoS One 2017 — “The varieties of contemplative experience”, ముగ్గురు బౌద్ధ సంప్రదాయాలకు చెందిన ధ్యానులతో, గురువులతో జరిపిన ముఖాముఖి సంభాషణలు. ధ్యానానికి సంబంధించిన 59 రకాల అనుభవాలను ఏడు రంగాలుగా, అత్యంత సానుకూలం నుండి బాధాకరం వరకు పటం గీసింది, అలాగే ప్రజలు ఎలా ఎదుర్కొన్నారో రూపుదిద్దిన 26 అంశాలను కూడా. పరిమితి: గుణాత్మకమైనది, బౌద్ధానికి ప్రత్యేకమైనది; ఇది అనుభవ పరిధిని వర్ణిస్తుంది, ఒక్కొక్కటి ఎంత తరచుగా జరుగుతుందో కొలవదు.
ఇది మానసిక కౌన్సెలింగేనా?
కాదు. ఈ విద్యా గ్రంథాలయం, పీఠం ఇచ్చే ఆధ్యాత్మిక మార్గదర్శకత్వం విలువలు, సాధన, దుఃఖం, నిర్ణయాలు తీసుకోవడం, శాస్త్రం గురించిన ఆలోచనకు తోడ్పడగలవు. అవి మానసిక అనారోగ్యాన్ని నిర్ధారించవు, చికిత్స చేయవు. పేరు గల లైసెన్స్ పొందిన వైద్యుడు, అధికార పరిధి, పరిధి పరిమితి, గోప్యతా ప్రక్రియ, వైద్య రెఫరల్ విధానం ఇవ్వనంత వరకు ఈ బహిరంగ సేవను “యోగ, ఆధ్యాత్మిక జీవన మార్గదర్శకత్వం” అని పిలవాలి.
ఆత్మహత్య ఆలోచనలు, తీవ్ర సైకోసిస్ లేదా మేనియా, హింస, దుర్వినియోగం, తీవ్ర ఒంటరితనం లేదా తనను తాను చూసుకోలేని స్థితి ఉన్నప్పుడు, స్థానిక అత్యవసర సేవలు, నమ్మదగిన వ్యక్తి, అర్హత గల మానసిక ఆరోగ్య సంరక్షణకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వండి. సంక్షోభ స్పందన పక్కన ఎలాంటి వాణిజ్య ప్రచార పిలుపూ ఉండకూడదు.
శాస్త్రం ఏమి చెబుతోంది
आत्मानं रथिनं विद्धि शरीरं रथमेव तु । बुद्धिं तु सारथिं विद्धि मनः प्रग्रहमेव च ॥
ātmānaṃ rathinaṃ viddhi śarīraṃ ratham eva tu | buddhiṃ tu sārathiṃ viddhi manaḥ pragraham eva ca ||
అర్థం: ఆత్మను రథంలో కూర్చున్నవానిగా, శరీరాన్ని రథంగా తెలుసుకో. బుద్ధిని సారథిగా, మనస్సును పగ్గాలుగా తెలుసుకో.
— కఠ ఉపనిషత్తు 1.3.3 · సంస్కృత మూలం: కఠ ఉపనిషత్తు — GRETIL ఈ-పాఠం (Göttingen); GRETIL రెండవ వల్లిని 2.x అని సంఖ్యించింది
ఉపనిషత్తులోని రథ చిత్రం యోగ మనస్తత్త్వ శాస్త్రాన్ని ఒకే చిత్రంలో చూపుతుంది: ఆత్మ రథికుడు, శరీరం రథం, బుద్ధి సారథి, మనసు పగ్గాలు.
इन्द्रियाणि हयानाहुर्विषयांस्तेषु गोचरान् । आत्मेन्द्रियमनोयुक्तं भोक्तेत्याहुर्मनीषिणः ॥
indriyāṇi hayān āhur viṣayāṃs teṣu gocarān | ātmendriyamanoyuktaṃ bhoktety āhur manīṣiṇaḥ ||
అర్థం: ఇంద్రియాలు గుర్రాలని, విషయాలు అవి సంచరించే మార్గాలని అంటారు. ఇంద్రియాలతో, మనస్సుతో కూడిన ఆత్మను జ్ఞానులు భోక్త అంటారు.
— కఠ ఉపనిషత్తు 1.3.4 · సంస్కృత మూలం: కఠ ఉపనిషత్తు — GRETIL ఈ-పాఠం (Göttingen); GRETIL రెండవ వల్లిని 2.x అని సంఖ్యించింది
ఇంద్రియాలు గుర్రాలు, విషయాలు వాటి దారులు. మనసుకు శిక్షణ అంటే పగ్గాలను స్థిరంగా పట్టుకోవడం; దిశను ఇంద్రియాలు కాక బుద్ధి నిర్ణయించేలా చేయడం.
మూలాలు, తదుపరి పఠనం
ఈ శ్లోకాలు మారుతున్న మానసిక కార్యకలాపాన్ని దాన్ని తెలుసుకునే ఎరుక నుండి వేరు చేస్తాయి. స్వర యోగ శ్వాస, నాసికా ప్రవాహం, భావోద్వేగం, ధ్యాస ఒకదానితో ఒకటి కలిసి ఎలా మారుతున్నాయో గమనించడం ద్వారా ఆ విచారణను ఆచరణాత్మకం చేస్తుంది.
మీకు సరైన తదుపరి అడుగు ఏమిటి?
తమ అభ్యాసాన్నీ, గురువునూ, మార్గాన్నీ ఆన్లైన్లో లేదా ఆశ్రమంలో వ్యక్తిగతంగా మదింపు చేయించుకోవాలనుకునే ప్రతి ఒక్కరికీ సంప్రదింపు సరిపోతుంది. ఇది అత్యవసర సేవ కాదు; ప్రాణానికి తక్షణ ప్రమాదం ఉంటే, అత్యవసర సేవలను లేదా టెలి-మానస్ (14416)ను సంప్రదించండి.
తర్వాత చదవండి: పంచ కోశ (Panch Kosha)
స్వామి చరణాశ్రిత్ గిరి · స్వర యోగ పీఠం, రిషికేశ్
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
యోగ మనోవిజ్ఞానంలో సంస్కారాలు అంటే ఏమిటి?
సంస్కారాలు అనుభవం, చర్య ద్వారా మనసులో మిగిలే ముద్రలు. అవి తరచుగా తెలియకుండానే వాసనలను, ప్రతిస్పందనలను, కోరికలను తీర్చిదిద్దుతాయి. మళ్లీ మళ్లీ చేసే చర్య వాటిని లోతు చేస్తుంది; ఎరుక, కొత్త చర్య వాటిని బలహీనపరచగలవు. వ్యక్తిని యాంత్రిక పద్ధతుల నుంచి విముక్తి చేయడానికి యోగం సంస్కారాలతో నేరుగా పనిచేస్తుంది.
మూడు గుణాలు ఏవి?
మూడు గుణాలు ప్రకృతి లక్షణాలు: సత్త్వం (స్పష్టత, సమతుల్యత), రజస్సు (క్రియ, కోరిక), తమస్సు (జడత్వం, మందత). ప్రతి మనఃస్థితిలోనూ ఇవి కలిసి ఉంటాయి. యోగ సాధన, జీవన శైలి దేన్నీ నిరాకరించకుండా సత్త్వాన్ని పెంచడం, రజస్సును వివేకంతో వాడుకోవడం, తమస్సును తగ్గించడం లక్ష్యంగా ఉంటాయి.
యోగం మానసిక ఆరోగ్యానికి సహాయపడగలదా?
ధ్యానం, యోగం సంరక్షణకు అదనంగా అనేక మందిలో ఆందోళనను, కుంగుబాటును, ఒత్తిడిని తగ్గించగలవని పరిశోధన చూపుతుంది. యోగ విధానం అభ్యాసాన్ని వ్యక్తికి తగినట్లు మలుస్తుంది: తీవ్రమైన కుంగుబాటు ఉన్నవారు నిశ్శబ్ద ధ్యానం కాకుండా కదలికతో, చలనాత్మక శ్వాసతో మొదలుపెట్టవచ్చు. అవసరమైన చోట వృత్తిపరమైన చికిత్స అత్యవసరంగానే ఉంటుంది.
యోగంలో సాక్షి అంటే ఎవరు?
సాక్షి (sākṣī) అంటే ఆలోచనలను, భావాలను, సంవేదనలను వాటితో తాదాత్మ్యం చెందకుండా గమనించే ఎరుక. పతంజలి దీన్ని ద్రష్ట (draṣṭṛ) అంటారు. సాక్షిగా ఉండటాన్ని సాధన చేయడం స్పందనల నుండి దూరాన్ని సృష్టిస్తుంది, ఇదే అంతర్గత స్వేచ్ఛకు ఆరంభం. దీన్ని ఎక్కడైనా, ఒక్కోసారి కొన్ని క్షణాలపాటు సాధన చేయవచ్చు — ఆలోచనను ఆలోచనగా, భావనను భావనగా గమనించడం.
యోగ మనోవిజ్ఞానంలో శ్వాస పాత్ర ఏమిటి?
శ్వాస శరీరానికీ మనసుకూ మధ్య కడి: శ్వాస కలత చెందితే మనసు కలత చెందుతుంది, శ్వాసను స్థిరపరిస్తే మనసు స్థిరపడుతుంది, హఠ యోగ ప్రదీపిక బోధించినట్లు. ఇది శ్వాసను యోగ మనస్తత్వ శాస్త్రంలో అత్యంత ఆచరణాత్మక సాధనంగా చేస్తుంది.
స్వర యోగం యోగ మనస్తత్వ శాస్త్రాన్ని ఎలా అన్వయిస్తుంది?
భావోద్వేగాలు, ఆలోచనలు శ్వాసను, నాసికా ప్రవాహాన్ని ఎలా మారుస్తాయో, శ్వాస మనసును ఎలా మారుస్తుందో స్వర యోగం గమనిస్తుంది. శ్వాస, మనోభావం, కర్మల సరళమైన నమోదు ఉంచుకోవడం యోగ మనస్తత్త్వాన్ని దైనందిన స్వాధ్యాయంగా మారుస్తుంది, ప్రతి వ్యక్తి ధోరణులను నేరుగా చూపిస్తుంది.
ప్రధాన మూలాల ప్రారంభ బిందువులు
- పతంజలి, యోగ సూత్రం 1.2–16 మరియు 2.3–11.
- భగవద్గీత 2.47–72, అధ్యాయం 6, అధ్యాయం 14.
- పంచ కోశాల బోధన కోసం తైత్తిరీయ ఉపనిషత్తు 2.1–5.
- జాగ్రత్, స్వప్న, గాఢ నిద్ర, తురీయం కోసం మాండూక్య ఉపనిషత్తు.
యోగ మనోవిజ్ఞానం గురించి పీఠంతో మాట్లాడండి
మీ ఆరోగ్యం గురించి, మీ అభ్యాసం గురించి, మీరు దేని కోసం చూస్తున్నారో చెప్పండి; స్వామీజీ లేదా ఒక ఆచార్యులు మీకు తగిన మార్గాన్ని సూచిస్తారు. లేదా ఉచిత ఏడు రోజుల స్వర పత్రంతో మొదలుపెట్టండి.
స్వామి చరణాశ్రిత్ గిరి పరంపరలో బోధించబడింది · స్వర యోగ పీఠ సంస్థానం, స్వర్గాశ్రమం, రిషికేశ్ · ఈ పేజీ స్వామీజీ సమీక్ష కోసం వేచి ఉంది · అభ్యాసం ప్రతి వ్యక్తికి వారి స్థితిని బట్టి నిర్దేశించబడుతుంది.
సంప్రదాయ అంతర్దృష్టిని బాధ్యతాయుత జీవితంలోకి తీసుకురండి
ఈ బోధనలను అధ్యయనం చేయడం కొనసాగించండి, లేదా మీ ప్రశ్నకు, ప్రస్తుత స్థితికి తగిన, శాస్త్ర ఆధారిత ఆధ్యాత్మిక మార్గదర్శకత్వాన్ని కోరండి.