Hatha Yoga Practice

മൂന്ന് ബന്ധങ്ങൾ

ഹോംബന്ധം
ഊർജ്ജ ബന്ധങ്ങൾ

മൂന്ന് ബന്ധങ്ങൾ

പ്രാണനെ ശരീരത്തിനുള്ളിൽ മുദ്രവെച്ച് ആത്മീയ ജാഗരണത്തിന്റെ മധ്യനാഡിയായ സുഷുമ്നയിലൂടെ തിരിച്ചുവിടുന്ന ശക്തമായ ഊർജ്ജബന്ധങ്ങളാണ് ബന്ധങ്ങൾ.

ബന്ധങ്ങൾ എന്നാൽ എന്ത്?

ബന്ധം (बन्ध) എന്ന സംസ്കൃതപദത്തിന്റെ അർത്ഥം "ബന്ധിക്കുക", "പൂട്ടുക", "പിടിച്ചുനിർത്തുക" എന്നാണ്. ഹഠയോഗ പശ്ചാത്തലത്തിൽ, സൂക്ഷ്മശരീരത്തിനുള്ളിൽ പ്രാണപ്രവാഹത്തെ (ജീവോർജ്ജം) ഉൾക്കൊള്ളാനും തിരിച്ചുവിടാനും ശരീരത്തിന്റെ നിശ്ചിത ഭാഗങ്ങളിൽ പ്രയോഗിക്കുന്ന നാഡീ-പേശീ ബന്ധങ്ങളാണ് ബന്ധങ്ങൾ. അവ വെറും ശാരീരിക സങ്കോചങ്ങളല്ല — പ്രാണമാർഗ്ഗങ്ങളെ മുദ്രവെച്ച് ജീവശക്തിയെ മൂലാധാരം (മൂലം) മുതൽ സഹസ്രാരം (ശിരസ്സ്) വരെ നട്ടെല്ലിലൂടെ നീളുന്ന മധ്യ ഊർജ്ജനാഡിയായ സുഷുമ്നയിലേക്ക് നിർബന്ധിതമായി കടത്തുന്ന കവാടങ്ങളാണ്.

ഹഠയോഗ പാരമ്പര്യത്തിൽ മൂന്ന് പ്രധാന ബന്ധങ്ങളുണ്ട്:

  • മൂലബന്ധം (Mula Bandha) — പെരിനിയത്തിലെ മൂലബന്ധം
  • ഉഡ്ഡിയാന ബന്ധം — ഉദരപടലത്തിലെ ഉദരബന്ധം
  • ജാലന്ധര ബന്ധം (Jalandhara Bandha) — കഴുത്തിലെ കണ്ഠബന്ധം

മൂന്നും ഒരേസമയം പ്രയോഗിക്കുമ്പോൾ ആ അഭ്യാസത്തെ മഹാബന്ധം (Maha Bandha) — മഹത്തായ ബന്ധം — എന്ന് വിളിക്കുന്നു.

ഉന്നത പ്രാണായാമത്തിൽ ബന്ധങ്ങൾക്ക് കേന്ദ്രസ്ഥാനമുണ്ട്. കുംഭക (ശ്വാസനിരോധം) സമയത്താണ് അവ പ്രയോഗിക്കുന്നത് — അന്തര കുംഭകം (ശ്വാസമെടുത്തശേഷമുള്ള ആന്തരിക നിരോധം) അല്ലെങ്കിൽ ബാഹ്യ കുംഭകം (ശ്വാസം വിട്ടശേഷമുള്ള ബാഹ്യ നിരോധം). ബന്ധങ്ങളില്ലെങ്കിൽ കുംഭകത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന മർദ്ദം ശരീരത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക ദ്വാരങ്ങളിലൂടെ ചിതറിപ്പോകുന്നു. ബന്ധങ്ങൾ പ്രയോഗിക്കുമ്പോൾ ഈ മർദ്ദം മുദ്രവെക്കപ്പെട്ട് ഉള്ളിലേക്ക് തിരിച്ചുവിടപ്പെടുന്നു; പ്രാണന് ഗ്രന്ഥികളെ (മാനസിക കെട്ടുകൾ) ഭേദിച്ച് സുഷുമ്നയിലൂടെ ആരോഹണം ചെയ്യാനുള്ള സാഹചര്യം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

ബന്ധത്തിന്റെ പ്രാധാന്യത്തെക്കുറിച്ച് ശാസ്ത്രീയ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ സംശയലേശമില്ലാത്തവയാണ്. ഹഠയോഗ പ്രദീപിക അതിന്റെ മൂന്നാം അധ്യായത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം മൂന്ന് ബന്ധങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിശദമായ നിർദ്ദേശങ്ങൾക്കായി നീക്കിവെക്കുന്നു. ഘേരണ്ഡ സംഹിത അവയെ അനിവാര്യ മുദ്രകളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നു. കുണ്ഡലിനീ ശക്തിയുടെ ഉണർവിന് ഒഴിച്ചുകൂടാനാവാത്തവയായി ശിവസംഹിത അവയെ വിവരിക്കുന്നു.

സ്വരയോഗ ചട്ടക്കൂടിൽ ബന്ധങ്ങൾക്ക് ഒരു നിശ്ചിത പങ്കുണ്ട്: ശ്വാസം ഇഡ, പിംഗള നാഡികളിലൂടെ തുല്യമായി ഒഴുകുമ്പോൾ (സുഷുമ്ന സ്വരം എന്ന അവസ്ഥ), ബന്ധങ്ങളുടെ പ്രയോഗം ഈ അവസ്ഥയെ സ്ഥിരപ്പെടുത്താനും ആഴപ്പെടുത്താനും സഹായിക്കുന്നു. ബന്ധങ്ങൾ രണ്ട് പാർശ്വനാഡികളെയും ഫലപ്രദമായി മുദ്രവെച്ച് എല്ലാ പ്രാണശക്തിയെയും മധ്യനാഡിയിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു; അങ്ങനെ അവ പ്രാണായാമാഭ്യാസത്തിനും ധ്യാനത്തിനും ഇടയിലെ സുപ്രധാന പാലമാകുന്നു.

മൂലബന്ധം — മൂലബന്ധനം

സംസ്കൃതം: मूल बन्ध (മൂലബന്ധം) — മൂലം എന്നാൽ വേര്, ഉറവിടം, ഉത്ഭവം. ഉടലിന്റെ ഏറ്റവും അടിഭാഗത്ത് പ്രയോഗിക്കുന്ന അടിസ്ഥാന ബന്ധമാണിത്.

സ്ഥാനം: മൂലാധാര ചക്രത്തിന്റെ ശാരീരിക ഇരിപ്പിടമായ പെരിനിയം (ഗുദത്തിനും ജനനേന്ദ്രിയങ്ങൾക്കും ഇടയിലുള്ള പേശീഭാഗം). പുരുഷന്മാരിൽ സങ്കോചബിന്ദു പെരിനിയൽ ബോഡിയാണ്; സ്ത്രീകളിൽ ഗർഭാശയമുഖത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള ഭാഗവും. സങ്കോചം സൂക്ഷ്മവും ആന്തരികവുമാണ് — ഗുദസംവരണിയുടെ സ്ഥൂലമായ മുറുക്കലല്ല, ശ്രോണീതല പേശികളെ കൃത്യമായി മുകളിലേക്ക് വലിക്കലാണ്.

വിദ്യ — ഘട്ടം ഘട്ടമായി

  1. 1നട്ടെല്ല് നിവർത്തി സിദ്ധാസനത്തിലോ പത്മാസനത്തിലോ ഇരിക്കുക. ഉപ്പൂറ്റി പെരിനിയത്തിൽ അമർന്ന് സങ്കോചത്തിന് ശാരീരികമായ ഒരു അടയാളബിന്ദു നൽകുന്നതിനാൽ പരമ്പരാഗതമായി സിദ്ധാസനത്തിനാണ് മുൻഗണന.
  2. 2കൈകൾ ജ്ഞാനമുദ്രയിൽ (ചൂണ്ടുവിരലിന്റെ അഗ്രം തള്ളവിരലിന്റെ അഗ്രത്തിൽ തൊട്ട്, മറ്റ് വിരലുകൾ നിവർത്തി) കാൽമുട്ടുകളിൽ വെക്കുക.
  3. 3കണ്ണുകൾ അടയ്ക്കുക. ഏതാനും സാധാരണ ശ്വാസമെടുത്ത് ശരീരം മുഴുവൻ ബോധപൂർവ്വം അയയ്ക്കുക — മുഖം, തോളുകൾ, ഉദരം, ശ്രോണീതലം എന്നിവയിലെ മുറുക്കം വിടുക.
  4. 4ഡയഫ്രത്തിന്റെ അടിഭാഗം മുതൽ കഴുത്തെല്ലുകൾ വരെ ശ്വാസകോശങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി നിറച്ചുകൊണ്ട് രണ്ട് നാസികകളിലൂടെയും സാവധാനം ആഴത്തിൽ ശ്വാസം ഉള്ളിലേക്കെടുക്കുക.
  5. 5ശ്വാസം ഉള്ളിൽ നിലനിർത്തുക (അന്തര കുംഭകം). ഉടൻ ജാലന്ധര ബന്ധം പ്രയോഗിക്കുക — താടി നെഞ്ചിലേക്ക് താഴ്ത്തി ജുഗുലാർ കുഴിയിൽ മൃദുവായി അമർത്തുക.
  6. 6ഇപ്പോൾ പെരിനിയത്തിലെ പേശികൾ സങ്കോചിപ്പിച്ച് ശ്രോണീതലം മുകളിലേക്ക് വലിക്കുക. ശരീരത്തിന്റെ മൂലഭാഗം ഉള്ളിലേക്കും മുകളിലേക്കും ഉയർത്തുന്നതുപോലെ അനുഭവപ്പെടണം. സങ്കോചം ദൃഢവും എന്നാൽ നിയന്ത്രിതവുമായിരിക്കണം — ആയാസം ഒഴിവാക്കുക.
  7. 7ശ്വാസനിരോധം നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട് സങ്കോചം സ്ഥിരമായി പിടിച്ചുനിർത്തുക. അവബോധം സങ്കോചബിന്ദുവിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കുക. നട്ടെല്ലിന്റെ അടിഭാഗത്തുനിന്ന് ഊർജ്ജം മുകളിലേക്ക് വലിക്കപ്പെടുന്നത് അനുഭവിക്കുക.
  8. 8വിടുവിക്കാൻ: ആദ്യം മൂലാധാരഭാഗത്തെ സങ്കോചം അയയ്ക്കുക (മൂലബന്ധം വിടുക), തുടർന്ന് സാവധാനം താടി ഉയർത്തുക (ജാലന്ധര ബന്ധം വിടുക), ഒടുവിൽ രണ്ട് നാസികകളിലൂടെയും സാവധാനം സുഗമമായി ശ്വാസം പുറത്തുവിടുക.
  9. 9ഇതോടെ ഒരു ആവർത്തനം പൂർത്തിയായി. ഏതാനും ചക്രങ്ങൾ ശ്വാസം സാധാരണ നിലയിലേക്ക് മടങ്ങാൻ അനുവദിച്ച് അടുത്ത ആവർത്തനം ആരംഭിക്കുക. ഒരു സെഷനിൽ 10 ആവർത്തനങ്ങൾ അഭ്യസിക്കുക.

ശാരീരിക ഫലം: മൂലബന്ധം ശ്രോണീനാഡികളെ (പ്യൂഡെൻഡൽ നാഡീജാലം) ഉത്തേജിപ്പിക്കുകയും ശ്രോണീ ഡയഫ്രത്തിലെ പേശികളെ സജീവമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മൂത്ര-പ്രത്യുൽപ്പാദന, വിസർജ്ജന വ്യവസ്ഥകളെ ബലപ്പെടുത്തുന്നു. പതിവായ അഭ്യാസം ശ്രോണീതലത്തെ ബലപ്പെടുത്തുകയും മൂത്രാശയ നിയന്ത്രണം മെച്ചപ്പെടുത്തുകയും പ്രത്യുൽപ്പാദന-വിസർജ്ജന അവയവങ്ങളെ ഭരിക്കുന്ന സേക്രൽ പ്ലെക്സസിനെ ഉത്തേജിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഊർജ്ജഫലം: വിസർജ്ജനത്തെയും പുറന്തള്ളലിനെയും നിയന്ത്രിക്കുന്ന, താഴേക്ക് ചലിക്കുന്ന ജീവവായുവായ അപാന വായുവിനെ നാഭീകേന്ദ്രത്തിലേക്ക് മുകളിലേക്ക് തിരിച്ചുവിടുകയാണ് മൂലബന്ധത്തിന്റെ പ്രധാന ഊർജ്ജപ്രവർത്തനം. അപാനനെ മുകളിലേക്ക് നിർബന്ധിക്കുമ്പോൾ അത് മണിപൂര ചക്രത്തിൽ പ്രാണവായുവിനെ (നെഞ്ചിൽ കേന്ദ്രീകരിച്ച, മുകളിലേക്ക് ചലിക്കുന്ന വായു) കണ്ടുമുട്ടുന്നു. പ്രാണാപാനങ്ങളുടെ ഈ സംഗമത്തെ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ കുണ്ഡലിനിയുടെ ജ്വലനബിന്ദുവായി വിവരിക്കുന്നു. ഈ സംഗമത്തിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന താപത്താൽ നട്ടെല്ലിന്റെ അടിഭാഗത്തെ സുഷുപ്തമായ ശക്തി ഉണരുകയും സുഷുമ്നാ നാഡിയിലൂടെ ഉയരാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഉഡ്ഡിയാന ബന്ധം — ഉദരബന്ധം

സംസ്കൃതം: उड्डियान बन्ध (ഉഡ്ഡിയാന ബന്ധം) — ഉഡ്ഡിയാനം എന്നാൽ "മുകളിലേക്ക് പറക്കുക" അഥവാ "ഉയരുക" എന്നർത്ഥം. ഈ ബന്ധം പ്രയോഗിക്കുമ്പോൾ സുഷുമ്നയിലൂടെയുള്ള പ്രാണന്റെ ഊർദ്ധ്വ പറക്കലിനെയാണ് പേര് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഇതിന്റെ അഭ്യാസത്തിലൂടെ മഹാപക്ഷി (പ്രാണൻ) സുഷുമ്നയിലൂടെ അനായാസം മുകളിലേക്ക് പറക്കുന്നതിനാലാണ് ഇതിനെ ഉഡ്ഡിയാനം എന്ന് വിളിക്കുന്നതെന്ന് ഹഠയോഗ പ്രദീപിക പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

സ്ഥാനം: നാഭിക്കും ഡയഫ്രത്തിനും ഇടയിലുള്ള ഉദരഭാഗം. പൂർണ്ണമായ ഉച്ഛ്വാസത്തിന് ശേഷം ഉദരഭിത്തിയെ നട്ടെല്ലിന് നേരെ ഉള്ളിലേക്കും മുകളിലേക്കും വലിച്ച് വയറിൽ ആഴമുള്ള കുഴി സൃഷ്ടിക്കുന്നതാണ് ശാരീരിക പ്രവൃത്തി.

നിർണ്ണായക നിയമം: ഉഡ്ഡിയാന ബന്ധം എപ്പോഴും ഒഴിഞ്ഞ വയറ്റിൽ (ഭക്ഷണശേഷം കുറഞ്ഞത് 4-5 മണിക്കൂർ കഴിഞ്ഞ്), ബാഹ്യകുംഭകത്തിൽ മാത്രം (ബാഹ്യ ശ്വാസനിലനിർത്തൽ — പൂർണ്ണ നിശ്വാസത്തിനു ശേഷം, ശ്വാസകോശങ്ങൾ ഒഴിഞ്ഞിരിക്കുമ്പോൾ) ചെയ്യുന്നു. അന്തരകുംഭകത്തിൽ ഒരിക്കലും പ്രയോഗിക്കുന്നില്ല. ശ്വാസകോശത്തിൽ വായുവോ ആമാശയത്തിൽ ഭക്ഷണമോ ഉള്ളപ്പോൾ ഉഡ്ഡിയാന ബന്ധം ശ്രമിക്കുന്നത് അസ്വസ്ഥതയ്ക്കോ പരിക്കിനോ കാരണമാകാം.

വിദ്യ — ഘട്ടം ഘട്ടമായി

  1. 1നട്ടെല്ല് നിവർത്തി പത്മാസനത്തിലോ സിദ്ധാസനത്തിലോ ഇരിക്കുക. ഉന്നത സാധകർക്ക് കാൽമുട്ടുകൾ അൽപം മടക്കി കൈകൾ തുടകളിൽ അമർത്തി നിന്നുകൊണ്ടും അഭ്യസിക്കാം.
  2. 2ഉള്ളംകൈകൾ കാൽമുട്ടുകളിൽ വെക്കുക. കണ്ണുകൾ അടച്ച് ശരീരത്തെ ഒരുക്കാൻ രണ്ടോ മൂന്നോ ആഴത്തിലുള്ള ശ്വാസമെടുക്കുക.
  3. 3രണ്ട് നാസികകളിലൂടെയും ആഴത്തിൽ ശ്വാസം ഉള്ളിലേക്കെടുത്ത് ശ്വാസകോശങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി നിറയ്ക്കുക.
  4. 4ശ്വാസകോശങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി ശൂന്യമാക്കിക്കൊണ്ട് വായിലൂടെ ശക്തിയായും പൂർണ്ണമായും ശ്വാസം പുറത്തുവിടുക. ശേഷിക്കുന്ന വായു ഒട്ടും ഇല്ലെന്ന് ഉറപ്പാക്കുക.
  5. 5ശ്വാസകോശങ്ങൾ ഒഴിഞ്ഞിരിക്കെ ജാലന്ധര ബന്ധം (താടി നെഞ്ചിലേക്ക്) പ്രയോഗിക്കുക. ശ്വാസം ഉള്ളിലേക്കെടുക്കരുത്.
  6. 6ഇപ്പോൾ ഒരു "കൃത്രിമ ശ്വാസമെടുക്കൽ" ചെയ്യുക — ശ്വാസം എടുക്കാൻ പോകുന്നതുപോലെ നെഞ്ച് വികസിപ്പിക്കുക, എന്നാൽ വായു കടക്കാതിരിക്കാൻ കണ്ഠനാളം അടച്ചുവെക്കുക. ഈ പ്രവൃത്തി നെഞ്ചിനുള്ളിൽ ഉദരഭിത്തിയെ ഉള്ളിലേക്കും മുകളിലേക്കും വലിക്കുന്ന ശൂന്യമർദ്ദം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഡയഫ്രം നെഞ്ചറയിലേക്ക് ഉയരത്തിൽ കയറുകയും വയർ നട്ടെല്ലിലേക്ക് ആഴത്തിൽ വലിയുകയും ചെയ്ത് വാരിയെല്ലിന് താഴെ വ്യക്തമായ ഒരു കുഴി രൂപപ്പെടുന്നു.
  7. 7ബാഹ്യ കുംഭകം സുഖകരമായി നിലനിർത്താനാകുന്നിടത്തോളം ഈ നില തുടരുക. ഉദരഭാഗം മുഴുവൻ മുകളിലേക്കും ഉള്ളിലേക്കും വലിക്കപ്പെട്ടതായി അനുഭവപ്പെടണം. അവബോധം നാഭീകേന്ദ്രത്തിൽ (മണിപൂര ചക്രം) വെക്കുക.
  8. 8വിടുവിക്കാൻ: ആദ്യം ഉദരപേശികൾ അയച്ച് വയർ സാധാരണ സ്ഥാനത്തേക്ക് മടങ്ങാൻ അനുവദിക്കുക, തുടർന്ന് ജാലന്ധര ബന്ധം വിടുക (താടി ഉയർത്തുക), പിന്നീട് നാസികകളിലൂടെ സാവധാനം മൃദുവായി ശ്വാസം ഉള്ളിലേക്കെടുക്കുക. ശ്വാസമെടുക്കൽ ഒരിക്കലും തിടുക്കത്തിലാക്കരുത് — വായു സുഗമമായി ഉള്ളിലേക്ക് ഒഴുകട്ടെ.

ശാരീരിക ഫലം: ഉഡ്ഡിയാന ബന്ധം ഉദരാവയവങ്ങൾക്ക് ശക്തമായ തടവൽ നൽകുന്നു — ആമാശയം, കരൾ, പ്ലീഹ, ആഗ്നേയഗ്രന്ഥി, വൃക്കകൾ, കുടലുകൾ എന്നിവയെല്ലാം അമർത്തപ്പെടുകയും തുടർന്ന് അയയ്ക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു; ഇത് ഈ അവയവങ്ങളിലേക്കുള്ള രക്തചംക്രമണവും അവയുടെ പ്രവർത്തനവും മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നു. ഡയഫ്രം ബലപ്പെടുകയും കൂടുതൽ ഇലാസ്തികമാകുകയും ചെയ്യുന്നു. ജഠരാഗ്നി ഉത്തേജിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. വൃക്കകൾക്ക് മുകളിലുള്ള അഡ്രീനൽ ഗ്രന്ഥികൾക്ക് ഉത്തേജനം ലഭിക്കുന്നു; ഇത് ഓജസ്സും സമ്മർദ്ദ പ്രതികരണവും മെച്ചപ്പെടുത്താം.

ഊർജ്ജഫലം: പ്രാണനെ സുഷുമ്നയിലൂടെ ഏറ്റവും നേരിട്ട് മുകളിലേക്ക് നിർബന്ധിക്കുന്ന അഭ്യാസമാണ് ഉഡ്ഡിയാന ബന്ധം — അതുകൊണ്ടാണ് "മുകളിലേക്ക് പറക്കൽ" എന്ന പേര്. ബാഹ്യകുംഭകത്തിനിടെ ഉദരത്തിൽ ശൂന്യമർദ്ദം സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ഉടലിൽ ശക്തമായ ന്യൂനമർദ്ദവ്യത്യാസം രൂപപ്പെടുന്നു. ഇത് താഴത്തെ കേന്ദ്രങ്ങളിൽ നിന്ന് കേന്ദ്രനാഡിയിലൂടെ പ്രാണനെ മുകളിലേക്ക് വലിക്കുന്നു. സമാന വായുവിന്റെ (ദഹനത്തെയും ആഗിരണത്തെയും നിയന്ത്രിക്കുന്ന സമീകരണ ജീവവായു) ഇരിപ്പിടമായ മണിപൂര ചക്രം ശക്തമായി സജീവമാകുന്നു. മരണമാകുന്ന ആനയെ ജയിക്കുന്ന സിംഹമാണ് ഉഡ്ഡിയാന ബന്ധമെന്ന് ഹഠയോഗ പ്രദീപിക പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.

ജാലന്ധര ബന്ധം — കണ്ഠബന്ധം

സംസ്കൃതം: जालन्धर बन्ध (ജാലന്ധര ബന്ധം) — ഈ വാക്കിന് രണ്ട് പരമ്പരാഗത പദോൽപ്പത്തികളുണ്ട്. ജാലം എന്നാൽ "വല", ധര എന്നാൽ "ധാര" അഥവാ "പ്രവാഹം" — അങ്ങനെ, ശിരസ്സിലെ ബിന്ദുവിസർഗ്ഗത്തിൽ നിന്നുള്ള അമൃതത്തിന്റെ താഴേക്കുള്ള പ്രവാഹത്തെ പിടിച്ചുനിർത്തി നിയന്ത്രിക്കുന്ന വല. മറ്റൊരു വായന ഇതിനെ ജാൽ (കണ്ഠം), ധര (ധരിക്കൽ) എന്നിവയിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിപ്പിക്കുന്നു — കണ്ഠത്തെ ധരിക്കുന്ന ബന്ധം എന്നർത്ഥം.

സ്ഥാനം: കണ്ഠം, പ്രത്യേകിച്ച് താടി ജുഗുലാർ കുഴിയിലേക്ക് (മാറെല്ലിന്റെ മുകളിലുള്ള V ആകൃതിയിലുള്ള കുഴി) അമരുന്ന ഭാഗം. ഈ പ്രവൃത്തി കരോട്ടിഡ് സൈനസുകളെ — രക്തസമ്മർദ്ദവും ഹൃദയമിടിപ്പും നിയന്ത്രിക്കുന്ന, ആന്തരിക കരോട്ടിഡ് ധമനികളിലെ ബാരോറിസപ്റ്റർ സ്ഥാനങ്ങളെ — അമർത്തുന്നു.

വിദ്യ — ഘട്ടം ഘട്ടമായി

  1. 1നട്ടെല്ല് നിവർത്തി ശരീരം അയച്ച് പത്മാസനത്തിലോ സിദ്ധാസനത്തിലോ ഇരിക്കുക. ഉള്ളംകൈകൾ കാൽമുട്ടുകളിൽ വെക്കുക.
  2. 2കണ്ണുകൾ അടയ്ക്കുക. സാവധാനവും സ്ഥിരവുമായ ഒരു താളം സ്ഥാപിച്ചുകൊണ്ട് ഏതാനും തയ്യാറെടുപ്പ് ശ്വാസങ്ങളെടുക്കുക.
  3. 3ശ്വാസകോശങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി നിറയുന്നതുവരെ രണ്ട് നാസികകളിലൂടെയും സാവധാനം ആഴത്തിൽ ശ്വാസം ഉള്ളിലേക്കെടുക്കുക.
  4. 4ശ്വാസം ഉള്ളിൽ നിലനിർത്തുക (അന്തര കുംഭകം). കൈകളിലൂടെയും തോളുകളിലൂടെയും താങ്ങുനൽകുന്ന ഘടനാപരമായ ഒരു പൂട്ട് സൃഷ്ടിക്കാൻ കൈകൾ നിവർത്തി ഉള്ളംകൈകൾ കാൽമുട്ടുകളിൽ ദൃഢമായി അമർത്തുക.
  5. 5തല മുന്നോട്ട് കുനിച്ച് താടി കണ്ഠക്കുഴിയിൽ — തൊണ്ടയുടെ അടിഭാഗത്ത് രണ്ട് കഴുത്തെല്ലുകൾക്കിടയിലുള്ള കുഴിവിൽ — താഴ്ത്തി വെക്കുക. താടി ഈ കുഴിയിൽ ദൃഢമായി, എന്നാൽ ബലം പ്രയോഗിക്കാതെ, അമരണം. തല വെറുതെ താഴ്ത്തിയിടരുത്; താടിയെ സജീവമായി ഉള്ളിലേക്കും താഴേക്കും വലിക്കുക.
  6. 6ഒരേസമയം, താഴുന്ന താടിയെ നേരിടാൻ മാറെല്ല് അൽപം മുകളിലേക്ക് ഉയർത്തുക. ഇത് കണ്ഠത്തിൽ ഉറച്ച ഒരു മുദ്ര സൃഷ്ടിക്കുന്നു. കഴുത്തിലെ നട്ടെല്ല് അതിന്റെ സ്വാഭാവിക വളവ് നിലനിർത്തണം — മുതുകിന്റെ മേൽഭാഗം കൂനരുത്.
  7. 7കുംഭകത്തിന്റെ ദൈർഘ്യമത്രയും ഈ നില തുടരുക. അവബോധം കണ്ഠകേന്ദ്രത്തിൽ (വിശുദ്ധി ചക്രം) വെക്കുക. ബന്ധം സൃഷ്ടിക്കുന്ന നിശ്ചലത — പ്രാണൻ ഉടലിനുള്ളിൽ ഉൾക്കൊള്ളപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്ന അനുഭവം — അനുഭവിക്കുക.
  8. 8വിടുവിക്കാൻ: സാവധാനം താടി ഉയർത്തി തല നിവർന്ന സ്ഥാനത്തേക്ക് തിരികെ കൊണ്ടുവരിക, തുടർന്ന് രണ്ട് നാസികകളിലൂടെയും സാവധാനം സുഗമമായി ശ്വാസം പുറത്തുവിടുക. താടിബന്ധം നിലനിൽക്കെ ഒരിക്കലും ശ്വാസം പുറത്തുവിടരുത്.

ശാരീരിക ഫലം: ജാലന്ധര ബന്ധം കരോട്ടിഡ് സൈനസുകളെ അമർത്തുന്നു; ഇത് ഹൃദയമിടിപ്പ് കുറയ്ക്കുകയും രക്തസമ്മർദ്ദം താഴ്ത്തുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു പ്രതിഫലനം ഉണർത്തുന്നു. ഇത് പാരാസിംപതറ്റിക് നാഡീവ്യവസ്ഥയെ (വേഗസ് നാഡീ മാർഗ്ഗം) സജീവമാക്കി ശരീരത്തിനാകെ ശാന്തമാക്കുന്ന ഫലം ഉണ്ടാക്കുന്നു. കണ്ഠഭാഗത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന തൈറോയ്ഡ്, പാരാതൈറോയ്ഡ് ഗ്രന്ഥികൾക്ക് മൃദുവായ ഉത്തേജനം ലഭിക്കുന്നു. കുംഭകസമയത്ത് ഉണ്ടാകുന്ന മർദ്ദം തലയിലേക്ക് ഉയർന്ന് മസ്തിഷ്കത്തിലെ ലോലമായ രക്തക്കുഴലുകളെ ബാധിക്കുന്നതും കണ്ഠത്തിലെ അമർത്തൽ തടയുന്നു.

ഊർജ്ജഫലം: ജാലന്ധര ബന്ധം സുഷുമ്നാ നാഡിയുടെ മേലറ്റം അടയ്ക്കുന്നു; പ്രാണൻ തൊണ്ടയിലൂടെ മുകളിലേക്ക് രക്ഷപ്പെട്ട് ചിതറിപ്പോകുന്നത് തടയുന്നു. യോഗശരീരശാസ്ത്രത്തിൽ, ബിന്ദുവിസർഗ്ഗത്തിൽ (തലയുടെ പിൻഭാഗത്തെ ഒരു ബിന്ദു) നിന്ന് ഒരു സൂക്ഷ്മ അമൃതം ഇറ്റുവീഴുന്നു; സാധാരണയായി അത് മണിപൂരത്തിലെ ജഠരാഗ്നിയിലേക്ക് വീണ് ദഹിച്ചുപോകുന്നു. ജാലന്ധര ബന്ധം ഈ അമൃതത്തെ തൊണ്ടയാകുന്ന "വലയിൽ" പിടിച്ച് സംരക്ഷിക്കുന്നുവെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ശുദ്ധീകരണത്തിന്റെയും ആശയവിനിമയത്തിന്റെയും കേന്ദ്രമായ വിശുദ്ധി ചക്രം സജീവമാകുന്നു. മൂലബന്ധത്തോടൊപ്പം ജാലന്ധര ബന്ധം ഒരു അടച്ച പാത്രം സൃഷ്ടിക്കുന്നു — പ്രാണൻ മുകളിൽ നിന്നും അപാനൻ താഴെ നിന്നും ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നു — എല്ലാ ഊർജ്ജത്തെയും സുഷുമ്നയിലേക്ക് നിർബന്ധിക്കുന്നു.

മഹാബന്ധം — മഹത്തായ ബന്ധം

സംസ്കൃതം: महा बन्ध (മഹാബന്ധം) — മഹാ എന്നാൽ "മഹത്തായ". മൂന്ന് ബന്ധങ്ങളും — മൂലബന്ധം, ഉഡ്ഡിയാന ബന്ധം, ജാലന്ധര ബന്ധം — ഒരേസമയം പ്രയോഗിക്കുന്ന പരമോന്നത ബന്ധാഭ്യാസമാണിത്. ഹഠയോഗ പ്രദീപിക (അധ്യായം 3, ശ്ലോകം 19) ഇതിനെ ജരാമരണങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നതായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.

മൂന്ന് ബന്ധങ്ങളിലും വെവ്വേറെ പ്രാവീണ്യം നേടിയ ശേഷം മാത്രമേ സാധകൻ മഹാബന്ധം ശ്രമിക്കാവൂ. ഒന്നിലധികം പേശീസങ്കോചങ്ങൾ, ശ്വാസനിയന്ത്രണം, മാനസിക ഏകാഗ്രത എന്നിവയുടെ കൃത്യമായ ഏകോപനം ഇത് ആവശ്യപ്പെടുന്നു. മൂന്ന് ബന്ധങ്ങളും ഒരുമിച്ച് പ്രയോഗിക്കുമ്പോൾ മൂന്ന് ഗ്രന്ഥികളിലും (മൂലാധാരത്തിലെ ബ്രഹ്മഗ്രന്ഥി, അനാഹതത്തിലെ വിഷ്ണുഗ്രന്ഥി, ആജ്ഞയിലെ രുദ്രഗ്രന്ഥി) ഒരേസമയം മർദ്ദം ചെലുത്തപ്പെടുന്നു; കുണ്ഡലിനീ ശക്തിക്ക് മൂന്ന് കെട്ടുകളും ഭേദിച്ച് സുഷുമ്നയുടെ മുഴുവൻ നീളത്തിലൂടെയും ആരോഹണം ചെയ്യാനുള്ള സാഹചര്യം ഇത് സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

വിദ്യ — ഘട്ടം ഘട്ടമായി

  1. 1നട്ടെല്ല് നിവർത്തി സിദ്ധാസനത്തിൽ ഇരിക്കുക. ഉപ്പൂറ്റി പെരിനിയത്തിൽ അമർന്ന് മൂലബന്ധത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നതിനാൽ മഹാബന്ധത്തിന് സിദ്ധാസനം അനിവാര്യമാണ്. ഉള്ളംകൈകൾ കാൽമുട്ടുകളിൽ വെക്കുക.
  2. 2കണ്ണുകൾ അടയ്ക്കുക. മനസ്സിനെ ശാന്തമാക്കാനും ശരീരത്തെ ഒരുക്കാനും പലതവണ ആഴത്തിൽ സാവധാനം ശ്വസിക്കുക. പൂർണ്ണമായ ശാരീരിക വിശ്രാന്തി സ്ഥാപിക്കുക.
  3. 3ഒരു സമ്പൂർണ്ണ യോഗശ്വാസത്തിൽ ഡയഫ്രം മുതൽ കഴുത്തെല്ലുകൾ വരെ ശ്വാസകോശങ്ങൾ നിറച്ചുകൊണ്ട് രണ്ട് നാസികകളിലൂടെയും ആഴത്തിൽ ശ്വാസം ഉള്ളിലേക്കെടുക്കുക.
  4. 4ശ്വാസകോശങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി ശൂന്യമാക്കിക്കൊണ്ട് വായിലൂടെ ശക്തിയായി പൂർണ്ണമായി ശ്വാസം പുറത്തുവിടുക. ശ്വാസകോശങ്ങളിൽ ശേഷിക്കുന്ന വായു ഒട്ടും ഇല്ലെന്ന് ഉറപ്പാക്കുക.
  5. 5ശ്വാസകോശങ്ങൾ പൂർണ്ണമായും ഒഴിഞ്ഞിരിക്കെ (ബാഹ്യ കുംഭകം) ആദ്യം ജാലന്ധര ബന്ധം പ്രയോഗിക്കുക — താടി കണ്ഠകൂപത്തിലേക്ക് ദൃഢമായി ചേർത്ത് കൈപ്പത്തികൾ കാൽമുട്ടുകളിൽ അമർത്തുക.
  6. 6തുടർന്ന് ഉഡ്ഡിയാന ബന്ധം പ്രയോഗിക്കുക — കണ്ഠനാളം അടച്ച് കൃത്രിമമായി ശ്വാസം ഉള്ളിലേക്കെടുക്കുന്ന ചലനം ചെയ്ത്, ഉദരഭിത്തിയെ ഉള്ളിലേക്കും മുകളിലേക്കും വലിച്ച് വാരിയെല്ലിന് താഴെ ആഴമുള്ള ഉദര ശൂന്യമർദ്ദം സൃഷ്ടിക്കുക.
  7. 7അവസാനമായി, മൂലബന്ധം (Mool Bandh) പ്രയോഗിക്കുക — മൂലാധാരഭാഗം (പെരിനിയം) സങ്കോചിപ്പിച്ച് ശ്രോണീതലം ദൃഢമായി മുകളിലേക്ക് വലിക്കുക. ഇപ്പോൾ മൂന്ന് ബന്ധങ്ങളും ഒരേസമയം പ്രയോഗത്തിലാണ്. ശ്രോണീതലം മുതൽ തൊണ്ട വരെ ഉടലാകെ മുദ്രിതമാണ്.
  8. 8ആയാസമില്ലാതെ സുഖകരമായി ബാഹ്യ കുംഭകം നിലനിർത്താനാകുന്നിടത്തോളം ത്രിബന്ധം പിടിച്ചുനിർത്തുക. അവബോധം ക്രമമായി ഓരോ ബന്ധത്തിലും — മൂലം, ഉദരം, കണ്ഠം — കേന്ദ്രീകരിക്കുക; തുടർന്ന് ശ്രദ്ധ ആജ്ഞാചക്രത്തിൽ (പുരികങ്ങൾക്കിടയിലുള്ള ഇടം) വിശ്രമിപ്പിക്കുക.
  9. 9വിടുവിക്കാൻ — ഈ ക്രമം നിർണ്ണായകമാണ് — ആദ്യം മൂലബന്ധം വിടുക (മൂലാധാരഭാഗം അയയ്ക്കുക), തുടർന്ന് ഉഡ്ഡിയാന ബന്ധം വിടുക (ഉദരഭിത്തി അയച്ച് വയർ സാധാരണ നിലയിലേക്ക് മടങ്ങാൻ അനുവദിക്കുക), ഒടുവിൽ ജാലന്ധര ബന്ധം വിടുക (താടി ഉയർത്തുക). അതിനുശേഷം മാത്രം നാസികകളിലൂടെ സാവധാനം മൃദുവായി ശ്വാസം ഉള്ളിലേക്കെടുക്കുക. വിപരീതക്രമത്തിലുള്ള വിടുവിക്കൽ പെട്ടെന്നുള്ള പ്രാണ അസന്തുലനം തടയുന്നു. ഇതോടെ ഒരു ആവർത്തനം പൂർത്തിയായി. അടുത്ത ആവർത്തനം തുടങ്ങുന്നതിന് മുമ്പ് ഏതാനും സാധാരണ ശ്വാസങ്ങൾ വിശ്രമിക്കുക. തുടക്കത്തിൽ 3 മുതൽ 5 വരെ ആവർത്തനങ്ങൾ അഭ്യസിക്കുക.

മഹാബന്ധത്തിൽ മൂന്ന് ബന്ധങ്ങളും ഒരുമിച്ച് പ്രയോഗിക്കുമ്പോൾ പ്രാണൻ അതിശക്തമായി സുഷുമ്നയിലേക്ക് നിർബന്ധിതമായി പ്രവേശിക്കുന്നു. മൂലബന്ധം കാരണം അപാനന് താഴേക്കിറങ്ങാനാവില്ല. ജാലന്ധര ബന്ധം കാരണം പ്രാണന് മുകളിലേക്ക് രക്ഷപ്പെടാനാവില്ല. ഉഡ്ഡിയാന ബന്ധത്തിന്റെ ഉദര ശൂന്യമർദ്ദം എല്ലാ ഊർജ്ജത്തെയും നാഭികേന്ദ്രത്തിലേക്കും പിന്നീട് മധ്യനാഡിയിലൂടെ മുകളിലേക്കും ആകർഷിക്കുന്നു. അഞ്ച് വായുക്കളും (പ്രാണൻ, അപാനൻ, സമാനൻ, ഉദാനൻ, വ്യാനൻ) ഏകീകരിക്കപ്പെടുന്നു. യോഗി കാലത്തെ തന്നെ ജയിക്കുന്ന അവസ്ഥയായി ഗ്രന്ഥങ്ങൾ ഇതിനെ വിവരിക്കുന്നു.

പരിവർത്തനാത്മക ഫലങ്ങൾ

ബന്ധാഭ്യാസത്തിന്റെ ഗുണങ്ങൾ

പ്രാണ നിയന്ത്രണം

അപാന വായുവിനെ മുകളിലേക്കും പ്രാണ വായുവിനെ താഴേക്കും തിരിച്ചുവിട്ട് മണിപൂര ചക്രത്തിൽ സംഗമിപ്പിക്കുന്നു; രണ്ട് പ്രധാന ജീവശക്തികളെ ഒന്നിപ്പിക്കുകയും കുണ്ഡലിനീ ശക്തിയെ ഉണർത്തുന്ന ആന്തരികാഗ്നി ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

നാഡീവ്യവസ്ഥ

കരോട്ടിഡ് സൈനസ് അമർത്തലിലൂടെയും വേഗസ് നാഡീ സജീവീകരണത്തിലൂടെയും പാരാസിംപതറ്റിക് ശേഷി ഉത്തേജിപ്പിക്കുന്നു, സിംപതറ്റിക് (പോരാട്ടം-ഓട്ടം) പ്രവർത്തനത്തെ ശാന്തമാക്കുന്നു, ധ്യാനത്തിന് അനുകൂലമായ ആഴമേറിയ നാഡീസന്തുലനാവസ്ഥ സ്ഥാപിക്കുന്നു.

ദഹനാരോഗ്യം

ഉഡ്ഡിയാന ബന്ധത്തിന്റെ ശക്തമായ ശൂന്യമർദ്ദത്തിലൂടെ ഉദരാവയവങ്ങളെ — ആമാശയം, കരൾ, പ്ലീഹ, ആഗ്നേയഗ്രന്ഥി, കുടലുകൾ — തടവി ദഹനം, വിസർജ്ജനം, പോഷകങ്ങളുടെ സ്വാംശീകരണം എന്നിവ മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നു.

ചക്ര ജാഗരണം

മൂന്ന് പ്രധാന ഊർജ്ജകേന്ദ്രങ്ങളുടെ — മൂലാധാരം (മൂലബന്ധത്തിലൂടെ), മണിപൂരം (ഉഡ്ഡിയാന ബന്ധത്തിലൂടെ), വിശുദ്ധി (ജാലന്ധര ബന്ധത്തിലൂടെ) — ക്രമമായ സജീവീകരണം, സുഷുമ്നയിലൂടെ ഏകോപിതമായ ഒരു ഊർജ്ജമാർഗ്ഗം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

കുണ്ഡലിനീ ജാഗരണം

ഉടലിനുള്ളിൽ അടച്ചുകെട്ടിയ ഒരു മർദ്ദവ്യത്യാസം സൃഷ്ടിച്ച് കുണ്ഡലിനീശക്തിയെ സുഷുമ്നാ നാഡിയിലൂടെ ഉയരാൻ നിർബന്ധിക്കുന്നു. മണിപൂരത്തിൽ പ്രാണന്റെയും അപാനന്റെയും സംഗമം മൂന്ന് ഗ്രന്ഥികളെയും ഭേദിക്കാൻ ആവശ്യമായ താപം (തപസ്സ്) ഉളവാക്കുന്നു.

ദീർഘായുസ്സ്

പതിവായ ബന്ധാഭ്യാസം ജീവശക്തിയെ ഉള്ളിലേക്ക് തിരിച്ചുവിട്ടും ഓജസ്സ് സംരക്ഷിച്ചും പ്രാണന്റെ ക്ഷയം തടഞ്ഞും വാർദ്ധക്യ പ്രക്രിയയെ പിന്നോട്ടാക്കുന്നുവെന്ന് ഹഠയോഗ പ്രദീപിക, ഘേരണ്ഡ സംഹിത തുടങ്ങിയ പരമ്പരാഗത ഗ്രന്ഥങ്ങൾ അവകാശപ്പെടുന്നു.

അഭ്യാസ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ

  • ഒഴിഞ്ഞ വയർ: എപ്പോഴും ഒഴിഞ്ഞ വയറ്റിൽ അഭ്യസിക്കുക — പൂർണ്ണഭക്ഷണത്തിനു ശേഷം കുറഞ്ഞത് 4 മുതൽ 5 മണിക്കൂർ കഴിഞ്ഞ്. പ്രഭാതഭക്ഷണത്തിനു മുമ്പുള്ള അതിരാവിലെയാണ് ഉത്തമ സമയം.
  • ആദ്യം ഓരോന്നായി പഠിക്കുക: മഹാബന്ധം ശ്രമിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ഓരോ ബന്ധവും വെവ്വേറെ സ്വായത്തമാക്കുക. സംയോജിപ്പിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ഓരോ ബന്ധത്തിലും കുറഞ്ഞത് 2 മുതൽ 3 ആഴ്ച വരെ ചെലവഴിക്കുക.
  • ഉഡ്ഡിയാന ബന്ധം — ബാഹ്യ കുംഭകത്തിൽ മാത്രം: ഉഡ്ഡിയാന ബന്ധം ബാഹ്യ കുംഭകത്തിനിടയിൽ (പൂർണ്ണമായ ഉച്ഛ്വാസത്തിന് ശേഷം, ശ്വാസകോശങ്ങൾ ഒഴിഞ്ഞിരിക്കെ) മാത്രമേ ചെയ്യാവൂ. അന്തര കുംഭകത്തിനിടയിലോ ശ്വസിക്കുമ്പോഴോ ഒരിക്കലും ശ്രമിക്കരുത്.
  • മൂലബന്ധത്തിനും ജാലന്ധരബന്ധത്തിനും അയവുള്ള കുംഭകം: അഭ്യാസത്തിനനുസരിച്ച്, ഈ രണ്ട് ബന്ധങ്ങളും അന്തര കുംഭകത്തിലോ (ആന്തരിക നിരോധം) ബാഹ്യ കുംഭകത്തിലോ (ബാഹ്യ നിരോധം) പ്രയോഗിക്കാം.
  • പരമ്പരാഗത ക്രമം: ശാസ്ത്രീയ അഷ്ടാംഗ സമ്പ്രദായത്തിൽ ബന്ധങ്ങൾ ആസനത്തിന് ശേഷവും പ്രാണായാമത്തിനിടയിലും അഭ്യസിക്കുന്നു. അവ സ്വതന്ത്ര അഭ്യാസങ്ങളല്ല, ശ്വാസധാരണത്തിന്റെ (കുംഭകം) അവിഭാജ്യ ഘടകങ്ങളാണ്.
  • ക്രമാനുഗതമായ പുരോഗതി: ഓരോ സെഷനിലും 3 മുതൽ 5 വരെ ആവർത്തനങ്ങളോടെ ആരംഭിക്കുക. ഏതാനും ആഴ്ചകൾ കൊണ്ട് ക്രമേണ 10 മുതൽ 20 വരെ ആവർത്തനങ്ങളായി വർദ്ധിപ്പിക്കുക. ഒരിക്കലും നിർബന്ധിക്കുകയോ ആയാസപ്പെടുകയോ ചെയ്യരുത്. തലകറക്കമോ ഓക്കാനമോ അസ്വസ്ഥതയോ ഉണ്ടായാൽ ഉടൻ ദൈർഘ്യവും ആവർത്തനങ്ങളുടെ എണ്ണവും കുറയ്ക്കുക.
  • മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം: ഉത്തമമായി, ബന്ധങ്ങൾ യോഗ്യനായ ഒരു ഗുരുവിൽ നിന്ന് നേരിട്ട് പഠിക്കുക. തെറ്റായ പ്രയോഗം — പ്രത്യേകിച്ച് ഉഡ്ഡിയാന ബന്ധത്തിന്റെയും ജാലന്ധര ബന്ധത്തിന്റെയും — രക്തസമ്മർദ്ദത്തിലും ഉദരാന്തർമർദ്ദത്തിലും അസന്തുലനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാം.
  • ബോധം: ശാരീരിക സങ്കോചം മാത്രം ബന്ധമല്ല. ബന്ധത്തിന്റെ സ്ഥാനത്തേക്ക് മനസ്സിനെ തിരിക്കുകയും ഒപ്പം അതിന്റെ ഊർജ്ജഫലം അനുഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് ഈ അഭ്യാസം. ബോധമില്ലാത്ത സങ്കോചം വെറും വ്യായാമമാണ്; ബോധത്തോടെയുള്ള സങ്കോചമാണ് ബന്ധം.

വിപരീതസൂചനകൾ

ബന്ധങ്ങൾ ശക്തമായ ആന്തരിക അഭ്യാസങ്ങളാണ്. ഇനിപ്പറയുന്ന അവസ്ഥകളിൽ ജാഗ്രതയോ പൂർണ്ണമായ ഒഴിവാക്കലോ ആവശ്യമാണ്:

  • ഉയർന്ന രക്തസമ്മർദ്ദം അല്ലെങ്കിൽ ഹൃദ്രോഗം: ജാലന്ധര ബന്ധവും എല്ലാ തരം കുംഭകവും (ശ്വാസനിരോധം) ഒഴിവാക്കുക. കരോട്ടിഡ് സൈനസുകളിലെ അമർത്തലും നിരോധ സമയത്തെ മർദ്ദമാറ്റങ്ങളും ഹൃദയ-രക്തചംക്രമണ പ്രവർത്തനത്തെ പ്രതികൂലമായി ബാധിക്കാം.
  • ഹെർണിയ (ഇൻഗ്വിനൽ അല്ലെങ്കിൽ ഉദര): ഉഡ്ഡിയാന ബന്ധവും മൂലബന്ധവും ഒഴിവാക്കുക. ശക്തമായ ഉദര ശൂന്യമർദ്ദവും ശ്രോണീതല സങ്കോചവും നിലവിലുള്ള ഹെർണിയ വഷളാക്കാം.
  • ഗർഭാവസ്ഥ: മൂന്ന് ബന്ധങ്ങളും ഗർഭകാലം മുഴുവൻ വിലക്കപ്പെട്ടതാണ്. ഉഡ്ഡിയാന ബന്ധത്തിലെ ഉദര അമർത്തലും മൂലബന്ധത്തിലെ ശ്രോണീതല പ്രവർത്തനവും വളരുന്ന ഗർഭസ്ഥശിശുവിന് അപകടസാധ്യത ഉണ്ടാക്കുന്നു.
  • ആമാശയ അല്ലെങ്കിൽ കുടൽ അൾസറുകൾ: ഉഡ്ഡിയാന ബന്ധം ഒഴിവാക്കുക. ഉദരഭാഗത്ത് ചെലുത്തുന്ന തീവ്രമായ അമർത്തലും ശൂന്യമർദ്ദവും അൾസർ അവസ്ഥകൾ വഷളാക്കാം.
  • അടുത്തിടെയുണ്ടായ ഉദര ശസ്ത്രക്രിയ: ഏതൊരു ഉദര ശസ്ത്രക്രിയയ്ക്ക് ശേഷവും ഉഡ്ഡിയാന ബന്ധമോ മൂലബന്ധമോ ശ്രമിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് കുറഞ്ഞത് 6 മാസം കാത്തിരിക്കുക. അഭ്യാസം പുനരാരംഭിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് നിങ്ങളുടെ ശസ്ത്രക്രിയാ വിദഗ്ദ്ധനെ സമീപിക്കുക.
  • ആർത്തവം: ഈ കാലത്ത് അപാന വായുവിന്റെ സ്വാഭാവികമായ താഴേക്കുള്ള പ്രവാഹം അസ്വസ്ഥമാക്കരുതെന്നതിനാൽ ആർത്തവസമയത്ത് എല്ലാ ബന്ധാഭ്യാസവും ഒഴിവാക്കാൻ പരമ്പരാഗത മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം ഉപദേശിക്കുന്നു.
  • സെർവിക്കൽ സ്പോണ്ടിലോസിസ്: ജാലന്ധര ബന്ധം പരിഷ്കരിക്കുകയോ ഒഴിവാക്കുകയോ ചെയ്യുക. താടിബന്ധത്തിന് ആവശ്യമായ കഴുത്തിലെ നട്ടെല്ലിന്റെ മുന്നോട്ടുള്ള വളവ് കഴുത്തിലെ നാഡികളെ ഞെരുക്കുകയോ ഡിസ്ക് പ്രശ്നങ്ങൾ വഷളാക്കുകയോ ചെയ്തേക്കാം. താടി അല്പം മാത്രം ഉള്ളിലേക്ക് ഒതുക്കുന്ന (കണ്ഠക്കുഴിയിൽ പൂർണ്ണമായി തൊടാതെ) മൃദുവായ രൂപം മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശത്തോടെ അഭ്യസിക്കാം.

പരമ്പരാഗത അവലംബ പട്ടിക

ബന്ധം ചക്രം വായു കുംഭകം ഹഠയോഗ പ്രദീപിക
മൂലബന്ധം മൂലാധാരം അപാനവായു അന്തരമോ ബാഹ്യമോ അ.3, ശ്ലോ.61–69
ഉഡ്ഡിയാന ബന്ധം മണിപൂരം സമാനവായു ബാഹ്യം മാത്രം അ.3, ശ്ലോ.55–60
ജാലന്ധര ബന്ധം വിശുദ്ധി ഉദാനവായു അന്തരമോ ബാഹ്യമോ അ.3, ശ്ലോ.70–73
മഹാബന്ധം മൂന്നും എല്ലാ വായുക്കളും ബാഹ്യം അ.3, ശ്ലോ.19–25

"എല്ലാ ബന്ധങ്ങളിലും ഉഡ്ഡിയാനം ശ്രേഷ്ഠമാണ്; അതിന്റെ പ്രയോഗത്താൽ മോക്ഷം സ്വയമേവ സിദ്ധിക്കുന്നു."

— ഹഠയോഗ പ്രദീപിക, അദ്ധ്യായം 3, ശ്ലോകം 57

നിങ്ങളുടെ പ്രാണായാമ അഭ്യാസം ആഴപ്പെടുത്തുക

ബന്ധങ്ങൾ പ്രാണായാമത്തിന്റെ അവിഭാജ്യ സഹചാരികളാണ്. ശ്വാസവും ബന്ധവും സംയോജിപ്പിക്കാൻ ഈ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശ അഭ്യാസ ഉപാധികൾ പരിചയപ്പെടുക.

 നാഡീശോധന ടൈമർ  ഭ്രാമരി പ്രാണായാമം  കപാലഭാതി ക്രിയ