Meditation

എന്താണ് ധ്യാനം? ധ്യാനം, ഏകാഗ്രത, സമാധി

പതഞ്ജലി യോഗത്തിലെ ധ്യാനം: ധാരണ, ധ്യാനം, സമാധി എന്നിവ എങ്ങനെ വ്യത്യസ്തമാണ്, ധ്യാനം എന്തല്ല, സ്വര ശ്വാസ നിരീക്ഷണം അഭ്യാസത്തെ എങ്ങനെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു.

ചുരുക്കത്തിൽ

എന്താണ് ധ്യാനം? ധ്യാനം, ഏകാഗ്രത, സമാധി

തുടർച്ചയായതും ശ്രദ്ധ പതറാത്തതുമായ അവബോധമാണ് ധ്യാനം. പതഞ്ജലി യോഗത്തിൽ ധാരണ ശ്രദ്ധയെ തിരഞ്ഞെടുത്ത ഒരു മണ്ഡലത്തിൽ ബന്ധിക്കുന്നു, ധ്യാനം അവിടെ അറിവിന്റെ തുടർച്ചയായ പ്രവാഹമാണ്, സമാധി എന്നത് ലക്ഷ്യവസ്തുവിനെ സാധാരണ സ്വയംവ്യാഖ്യാനം ഇനി മറയ്ക്കാത്ത ലയമാണ്. അതിനാൽ ധ്യാനം വെറും വിശ്രാന്തിയോ ശൂന്യതയോ ഉറക്കമോ ദർശനങ്ങളോ ചിന്തയെ ബലമായി നീക്കലോ അല്ല; ശ്രദ്ധയുടെയും അറിവിന്റെയും പരിശീലിപ്പിച്ചെടുത്ത തുടർച്ചയാണ്.

പെട്ടെന്നുള്ള ഉത്തരങ്ങൾ

സാധാരണ ചോദ്യങ്ങൾക്കുള്ള നേരിട്ടുള്ള ഉത്തരങ്ങൾ

ധ്യാനം എന്നതിന്റെ അർത്ഥം എന്താണ്?

“ചിന്തിക്കുക” എന്നർത്ഥമുള്ള ധ്യൈ (dhyai) എന്ന ധാതുവിൽ നിന്നുള്ള ധ്യാനം (dhyāna, ध्यान) എന്നാൽ ഒരു വിഷയത്തിലേക്കുള്ള ശ്രദ്ധയുടെ തുടർച്ചയായ പ്രവാഹമാണ്. യോഗസൂത്രം 3.2-ൽ പതഞ്ജലി ഇതിനെ ആ വിഷയത്തിലെ അറിവിന്റെ തടസ്സമില്ലാത്ത പ്രവാഹം എന്ന് നിർവചിക്കുന്നു. ഏകാഗ്രത (ധാരണ)യ്ക്കും ലയത്തിനും (സമാധി) ഇടയിലുള്ള ഘട്ടമാണിത്.

ധാരണ, ധ്യാനം, സമാധി എന്നിവ തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം എന്താണ്?

ധാരണ, ധ്യാനം, സമാധി എന്നിവ ഒരേ ആന്തരിക പ്രക്രിയയുടെ മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങളാണ്. ധാരണ ശ്രദ്ധയെ ഒരിടത്ത് ബന്ധിക്കുന്നു; ആ ശ്രദ്ധ തടസ്സമില്ലാതെ ഒഴുകുന്നതാണ് ധ്യാനം; വിഷയം മാത്രം തെളിയുകയും സ്വയംബോധം ഇല്ലാതാകുന്നതുപോലെ തോന്നുകയും ചെയ്യുന്ന ലയമാണ് സമാധി. ഒരു വിഷയത്തിൽ ഇവ മൂന്നും ചേർന്നതിനെ പതഞ്ജലി സംയമം എന്ന് വിളിക്കുന്നു.

ധ്യാനസമയത്ത് മനസ്സിൽ എന്ത് സംഭവിക്കുന്നു?

ധ്യാനത്തിനിടെ മനസ്സ് ചിതറിയ ചലനത്തിൽ നിന്ന് ഒരുമിച്ചുകൂടിയ ശ്രദ്ധയിലേക്കും പിന്നെ സ്ഥിരമായ പ്രവാഹത്തിലേക്കും നീങ്ങുന്നു. ചിന്തകൾ ഇപ്പോഴും ഉയരുന്നു, പക്ഷേ അവയെ പിന്തുടരാതെ ശ്രദ്ധിച്ച് വിട്ടുകളയുന്നു. അഭ്യാസത്തിലൂടെ ശാന്തമായ തെളിമയുടെ ഇടവേളകൾ നീളുന്നു. മനസ്സിന്റെ ചലനങ്ങൾ ശമിക്കുന്നതാണ് (citta-vṛtti-nirodha) ലക്ഷ്യമെന്ന് പതഞ്ജലി വിവരിക്കുന്നു.

ധ്യാനം ആത്മീയമായ അഭ്യാസമാണോ അതോ മാനസികമായതോ?

ധ്യാനം രണ്ടുമാണ്. മാനസിക പരിശീലനമെന്ന നിലയിൽ അത് ശ്രദ്ധയും ശാന്തതയും വൈകാരിക സന്തുലനവും വളർത്തുന്നു; ഗവേഷണം അവ അളക്കുന്നു. യോഗത്തിലെ ആത്മീയ അനുശാസനം എന്ന നിലയിൽ അത് ആത്മാവിനെ അറിയുന്നതിലേക്ക് നയിക്കുന്നു — പതഞ്ജലിയുടെ വാക്കുകളിൽ “സ്വന്തം സ്വരൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന” ദ്രഷ്ടാവിനെ. ഒരേ അഭ്യാസം രണ്ട് ലക്ഷ്യങ്ങൾക്കും ഉതകുന്നു; ഉദ്ദേശ്യമാണ് അതിന്റെ ആഴത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നത്.

ധ്യാനം എന്താണ്: ധ്യാനം, ഏകാഗ്രത, സമാധി എന്നിവയെക്കുറിച്ച് ഇനിയും ചോദ്യമുണ്ടോ? നിങ്ങളുടെ സ്വന്തം വാക്കുകളിൽ ചോദിക്കൂ; പീഠത്തിലെ ഒരു ഗുരു മറുപടി നൽകുന്നു.

പീഠത്തിന് WhatsApp ചെയ്യുക

ശാസ്ത്രം പറയുന്നത്

तत्र प्रत्ययैकतानता ध्यानम्।

tatra pratyayaikatānatā dhyānam

അർത്ഥം: ആ ലക്ഷ്യവസ്തുവിലേക്കുള്ള ശ്രദ്ധയുടെ തടസ്സമില്ലാത്ത പ്രവാഹമാണ് ധ്യാനം.

— യോഗസൂത്രം 3.2 · സംസ്കൃത മൂലം: പതഞ്ജലി, യോഗസൂത്രം — സ്വര യോഗ പീഠത്തിന്റെ സംസ്കൃത-പ്രധാന ശേഖരം

ഈ പേജ് മുഴുവൻ ആശ്രയിക്കുന്ന നിർവചനമാണിത്: ധ്യാനം എന്നത് ശ്രദ്ധ അതിന്റെ വിഷയത്തിൽ തടസ്സമില്ലാതെ ഒഴുകുന്നതാണ്. മടങ്ങിവരുന്ന നിമിഷങ്ങൾ പരാജയമല്ല; തുടർച്ച സാധ്യമാക്കുന്ന പരിശീലനമാണ്.

यतो यतो निश्चरति मनश्चञ्चलमस्थिरम् । ततस्ततो नियम्यैतदात्मन्येव वशं नयेत् ॥

yato yato niścarati manaścañcalamasthiram | tatastato niyamyaitadātmanyeva vaśaṃ nayet ||

അർത്ഥം: ചഞ്ചലവും അസ്ഥിരവുമായ മനസ്സ് എവിടെയെല്ലാം അലഞ്ഞുതിരിയുന്നുവോ, അവിടെ നിന്നെല്ലാം അതിനെ പിൻവലിച്ച് ആത്മാവിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിൽ കൊണ്ടുവരണം.

— ഭഗവദ്ഗീത 6.26 · സംസ്കൃത മൂലം: ഭഗവദ്ഗീത മൂലം — സ്വര യോഗ പീഠത്തിന്റെ സംസ്കൃത-പ്രധാന ശേഖരം (sanskritdocuments.org പതിപ്പ്)

ആ തുടർച്ചയിലേക്ക് നയിക്കുന്ന രീതിയെ ഗീത പേരെടുത്തു പറയുന്നു: മനസ്സ് എവിടെയെല്ലാം അലഞ്ഞാലും അതിനെ തിരികെ വലിക്കുക. പതഞ്ജലി നിർവചനം നൽകുന്നു; കൃഷ്ണൻ ദൈനംദിന അഭ്യാസം നൽകുന്നു.

ധ്യാനം, ഏകാഗ്രത, ലയനം

ഇംഗ്ലീഷിലെ “മെഡിറ്റേഷൻ” എന്ന വാക്ക് പല അഭ്യാസങ്ങളെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. യോഗസൂത്രം 3.1–3.3-ൽ പതഞ്ജലി കൃത്യമായ ഒരു ക്രമം നൽകുന്നു. ഏകാഗ്രത ശ്രദ്ധയെ ഒരുമിച്ചുകൂട്ടുന്നു; ധ്യാനം അതിനെ നിലനിർത്തുന്നു; സമാധി ലയനത്തെ വിവരിക്കുന്നു. ഈ ഘട്ടങ്ങൾ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, എന്നാൽ പരസ്പരം മാറ്റിപ്പറയാവുന്നവയല്ല.

ധ്യാനം എന്തല്ല

  • മനസ്സിനെ ബലമായി ശൂന്യമാക്കണമെന്ന ആവശ്യമല്ല ഇത്.
  • വിശ്രമാവസ്ഥയോ ഉറക്കച്ചടവോ മാറിയ അവസ്ഥയോ എല്ലാം അല്ല.
  • ഒരു ചിത്രമോ ചൂടോ കമ്പനമോ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടതുകൊണ്ട് ആത്മീയ നേട്ടം തെളിയുന്നില്ല.
  • രോഗത്തിനുള്ള ഉറപ്പായ രോഗശമനമല്ല — ഒരു സമീപനവും അല്ല.

സ്വരയോഗം ധ്യാനത്തെ എങ്ങനെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു

ബലപ്രയോഗമില്ലാതെ ശ്വാസത്തെ നിരീക്ഷിക്കുന്നത് ശ്രദ്ധയ്ക്ക് ജീവനുള്ള ഒരു ആധാരം നൽകുന്നു. മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന നാസികാ പ്രവാഹത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അവബോധം സ്വരയോഗം ചേർക്കുന്നു; അതോടൊപ്പം ഒരു നാസികയെ ബലമായി ഒഴുക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നതിനെതിരെയും, ഒരു അനുഭവം സുഷുമ്നയെ തെളിയിക്കുന്നു എന്ന് അവകാശപ്പെടുന്നതിനെതിരെയും മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു.

ചെയ്യലിൽനിന്ന് ആയിരിക്കലിലേക്കുള്ള ചലനം

തുടക്കത്തിൽ സാധകൻ ശ്രദ്ധയെ വീണ്ടും വീണ്ടും തിരികെ കൊണ്ടുവരുന്നു. തുടർച്ച വരുമ്പോൾ തിരിച്ചുവരവ് കുറച്ചുമാത്രം ആവശ്യമാകുകയും അവബോധം അതിന്റെ മണ്ഡലത്തിൽ കൂടുതൽ സ്വാഭാവികമായി വിശ്രമിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് ധ്യാനത്തെ ഒരു ആപ്പ് ടൈമറിലേക്കോ ശാന്തമായ മനോഭാവത്തിലേക്കോ ചുരുക്കാൻ കഴിയാത്തത്: അറിയുന്നവനും അറിവും അറിയപ്പെടുന്ന വസ്തുവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിലെ ഗുണപരമായ മാറ്റമാണ് അത്.

ഈ വിവരണത്തെ വിശ്വസിക്കണമെന്ന് യൗഗിക പാത ആവശ്യപ്പെടുന്നില്ല. അത് ഒരു രീതി നൽകുന്നു, സത്യസന്ധമായി നിരീക്ഷിക്കാൻ ആവശ്യപ്പെടുന്നു, ശ്രദ്ധാവിക്ഷേപവും തുടർച്ചയും തെളിമയും മാറുന്നുണ്ടോ എന്ന് ആവർത്തിച്ചുള്ള അനുഭവം വെളിപ്പെടുത്താൻ അനുവദിക്കുന്നു.

ധ്യാനരീതികൾ വ്യത്യസ്തമാകുന്നത് എന്തുകൊണ്ട്

ശ്വാസം, മന്ത്രം, ദേവത, ആന്തരിക ആകാശം, അന്വേഷണം, കരുണാപൂർണ്ണമായ അവബോധം എന്നിവയെല്ലാം ധ്യാനത്തിന്റെ താങ്ങുകളാകാം, എന്നാൽ എല്ലാവരിലും ഒരുപോലെ പ്രവർത്തിക്കുന്നില്ല. പ്രകൃതി, ആരോഗ്യം, വൈകാരിക അവസ്ഥ, തയ്യാറെടുപ്പ്, പരമ്പര എന്നിവ അനുയോജ്യമായ വാതിൽ നിശ്ചയിക്കുന്നു. അസ്വസ്ഥനായ ഒരാൾക്ക് ആദ്യം ചലനവും ക്രമീകരിച്ച ശ്വാസവും വേണ്ടിവരാം; മറ്റൊരാൾ ശാന്തമായ മന്ത്രത്തിനോ സൂക്ഷ്മമായ അന്വേഷണത്തിനോ സജ്ജനാകാം.

യഥാർത്ഥ വളർച്ചയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ

പ്രയോജനകരമായ അടയാളങ്ങൾ പ്രദർശനമല്ല, കൂടുതൽ തുടർച്ച, വിവേചനം, ക്ഷമ, നിർബന്ധിത പ്രതികരണത്തിൽനിന്നുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യം എന്നിവയാണ്. ദർശനങ്ങളോ അസാധാരണ സംവേദനങ്ങളോ ഉണ്ടാകാം, അവയ്ക്ക് അർത്ഥമുണ്ടാകാം, എങ്കിലും ആഴത്തിലുള്ള പരീക്ഷ, പെരുമാറ്റം കൂടുതൽ സ്ഥിരമാകുന്നുണ്ടോ, അവബോധം ഭയത്തിനും ആഗ്രഹത്തിനും സ്വയംപ്രാധാന്യത്തിനും കുറച്ചേ പിടിക്കപ്പെടുന്നുള്ളൂ എന്നതാണ്.

ധ്യാനം, ധാരണ, ധ്യാനം എന്നിവ ബന്ധപ്പെട്ടവയാണെങ്കിലും വ്യത്യസ്തമാണ്

ധാരണ തിരഞ്ഞെടുത്ത മണ്ഡലത്തിനുള്ളിൽ ശ്രദ്ധയെ ഒരുമിച്ചുകൂട്ടുന്നു. ആ മണ്ഡലത്തിലേക്കുള്ള അറിവിന്റെ കൂടുതൽ കൂടുതൽ തുടർച്ചയായ പ്രവാഹമാണ് ധ്യാനം; സാധാരണ ആത്മവ്യാഖ്യാനം സുതാര്യമാകുന്ന ലയത്തെയാണ് സമാധി വിവരിക്കുന്നത്. ദൈനംദിന ഇംഗ്ലീഷിൽ മൂന്നിനെയും ധ്യാനം എന്ന് വിളിച്ചേക്കാം, എന്നാൽ ആവർത്തിച്ചുള്ള മടക്കം പരാജയമല്ല, ഒരുക്കമാണ് എന്ന് സാധകൻ മനസ്സിലാക്കാൻ ശാസ്ത്രീയ വേർതിരിവ് സഹായിക്കുന്നു. നാം ഒരുമിച്ചുകൂട്ടിക്കൊണ്ട് തുടങ്ങുന്നു; തുടർച്ച അഭ്യാസത്തിലൂടെ പക്വമാകുന്നു; മനസ്സ് ശൂന്യമായി എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചുകൊണ്ട് ലയം ഉണ്ടാക്കാൻ കഴിയില്ല.

ധ്യാനം ചിന്തയുടെ നാശമല്ല

സാധാരണ ജീവിതത്തിൽ പ്രയോജനകരമായ ചിന്തയും ഓർമ്മയും വിവേചനവും ആവശ്യമായിത്തന്നെ തുടരുന്നു. യോഗം പരിശോധിക്കുന്നത് മാനസിക ചലനത്തോടുള്ള താദാത്മ്യത്തെയാണ്, ജ്ഞാനേന്ദ്രിയ പ്രവർത്തനത്തെ ജൈവികമായി ഇല്ലാതാക്കലല്ല. ഒരു ചിന്ത ഉയരുമ്പോൾ അവബോധത്തിന് അതിനെ അറിയാനും, അതിൽ പ്രവർത്തിക്കേണ്ടതുണ്ടോ എന്ന് തിരഞ്ഞെടുക്കാനും, അഭ്യാസത്തിലേക്ക് മടങ്ങാനും കഴിയും. ഇത് നിഷേധം, വൈകാരിക മരവിപ്പ്, അടിച്ചമർത്തൽ എന്നിവയിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമാണ്. ശാന്തമായ മനസ്സ് വിലപ്പെട്ടതാകുന്നത് അത് അറിവിന്റെ കൂടുതൽ തെളിഞ്ഞ ഉപകരണമാകുന്നതുകൊണ്ടാണ്, മനുഷ്യന് ചിന്തിക്കാനും ഓർക്കാനും പ്രതികരിക്കാനുമുള്ള കഴിവ് നഷ്ടപ്പെടുന്നതുകൊണ്ടല്ല.

സാക്ഷിയും മനസ്സും

“എന്റെ മനസ്സ് അസ്വസ്ഥമാണ്” അല്ലെങ്കിൽ “എനിക്ക് ഭയം തോന്നുന്നു” എന്ന് നാം സ്വാഭാവികമായി പറയുന്നു. മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന പ്രവർത്തനത്തെ അതിനെ അറിയുന്ന അവബോധത്തിൽ നിന്ന് ഈ പ്രസ്താവന ഇതിനകം വേർതിരിക്കുന്നു. യൗഗിക ധ്യാനം ഈ വ്യത്യാസത്തെ നേരിട്ട് അന്വേഷിക്കുന്നു. ബോധം വേറിട്ടതാണെന്നോ അടിസ്ഥാനപരമാണെന്നോ അന്ധമായി വിശ്വസിക്കാൻ അത് ആവശ്യപ്പെടുന്നില്ല; എന്താണ് മാറുന്നത്, മാറ്റത്തെ അറിയുന്നത് എന്താണ്, ആ അറിയൽ തന്നെ കടന്നുപോകുന്ന മറ്റൊരു ചിന്തയായി കണ്ടെത്താനാകുമോ എന്നിവ നിരീക്ഷിക്കാൻ അത് സാധകനോട് ആവശ്യപ്പെടുന്നു. വ്യത്യസ്ത ദാർശനിക ധാരകൾ ഈ കണ്ടെത്തലിനെ വ്യത്യസ്തമായി വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു; അതിനാൽ രീതിയും ഉറവിടവും എടുത്തുപറയണം.

ധ്യാനം പൂർണ്ണമായ ഒരു ജീവിതത്തിനുള്ളിലാണ്

യമം, നിയമം, ഉറക്കം, ഭക്ഷണം, ജോലി, ബന്ധങ്ങൾ, സത്യസന്ധമായ സംസാരം എന്നിവയെല്ലാം ശരീരത്തിന്റെയും മനസ്സിന്റെയും അവസ്ഥയിലൂടെ ധ്യാനാസനത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. ചൂഷണം, ലഹരി, തുടർച്ചയായ ഉറക്കക്കുറവ്, പരിഹരിക്കപ്പെടാത്ത അപകടം എന്നിവയ്ക്ക് ഒരു രീതിക്കും അനിശ്ചിതമായി പരിഹാരമാകാൻ കഴിയില്ല. നേരെമറിച്ച്, ധാർമ്മിക മാറ്റം സാധ്യമാക്കുന്ന പ്രതികരണങ്ങളെ ധ്യാനം വെളിപ്പെടുത്തിയേക്കാം. അതിനാൽ ആന്തരികവും ബാഹ്യവുമായ മാർഗ്ഗങ്ങൾ പരസ്പരം തിരുത്തുന്നു: പെരുമാറ്റം ശ്രദ്ധയെ സ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്നു, തെളിഞ്ഞ ശ്രദ്ധ നാം വിലമതിക്കുന്നുവെന്ന് അവകാശപ്പെടുന്നതിൽ നിന്ന് പെരുമാറ്റം എവിടെയൊക്കെ വേറിട്ടുനിൽക്കുന്നു എന്ന് തുറന്നുകാട്ടുന്നു.

നിഗൂഢമായ ആഴം സൂക്ഷ്മമായ അന്വേഷണത്തെ ഒഴിവാക്കുന്നില്ല

മൗനം, ഏകത്വം, ഭക്തി, ആന്തരിക ശബ്ദം, പ്രകാശം, അല്ലെങ്കിൽ സാധാരണ ഭാഷയ്ക്ക് പൂർണ്ണമായി ഉൾക്കൊള്ളാനാവാത്ത സ്വത്വപരിവർത്തനം എന്നിവ ധ്യാനം തുറന്നേക്കാം. നിഗൂഢതയെ ആദരിക്കാൻ ഓരോ അനുഭൂതിയെയും പെരുപ്പിച്ചുകാട്ടേണ്ടതില്ല. അനുഭവത്തെ ശാസ്ത്രം, യുക്തി, മാർഗനിർദേശം, ആവർത്തിച്ചുള്ള നിരീക്ഷണം എന്നിവയുമായി യോഗം ചേർക്കുന്നു. ഒരു സംഭവം അന്തിമ സമാധിയാകാതെ തന്നെ അർത്ഥവത്താകാം. കാരണം, സാഹചര്യങ്ങൾ, ഫലം എന്നിവയെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നത് പവിത്രമായ തലത്തെ പുച്ഛിച്ചുതള്ളലിൽ നിന്നും അകാലത്തിലുള്ള ആത്മീയ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തലിൽ നിന്നും സംരക്ഷിക്കുന്നു.

രീതി വ്യക്തിക്ക് യോജിച്ചതായിരിക്കണം

ആരോഗ്യമുള്ള തുടക്കക്കാരന് ലളിതമായ ഒരു പൊതു അഭ്യാസം ഉപയോഗിക്കാം; എന്നാൽ മാനസികാഘാതം, കഠിനമായ വിഷാദം, മേനിയ, സൈക്കോസിസ്, ശ്വാസത്തോടുള്ള സംവേദനക്ഷമത, വിട്ടുമാറാത്ത വേദന എന്നിവ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നവർക്ക് വ്യക്തിക്കനുസരിച്ച് തിരഞ്ഞെടുത്ത ഒരു പ്രവേശനമാർഗം ആവശ്യമാണ്. ദീർഘമായ അന്തർമുഖ മൗനത്തേക്കാൾ ചലനം, ജപം, ബാഹ്യ ശബ്ദം, അല്ലെങ്കിൽ കണ്ണ് തുറന്നുള്ള ശ്രദ്ധ എന്നിവയായിരിക്കാം ഉചിതം. ഇത് ധ്യാനത്തിന്റെ ദൗർബല്യമല്ല; ശേഷിക്കനുസരിച്ച് യോഗം പ്രയോഗിക്കലാണ്. ശരിയായ രീതി വ്യക്തിയെ കൂടുതൽ ഒത്തിണക്കമുള്ളവനും പ്രവർത്തനക്ഷമനുമാക്കുകയും ക്രമേണ കൂടുതൽ സ്വതന്ത്രനാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു—തീവ്രതയിൽ മാത്രം മതിപ്പുളവാക്കുകയല്ല.

ആധുനിക ശാസ്ത്രം ഈ ഉപദേശത്തെ കണ്ടുമുട്ടുന്നിടം

ധ്യാന പരിപാടികളെക്കുറിച്ചുള്ള ഗവേഷണം സമ്മർദ്ദവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ലക്ഷണങ്ങൾക്ക് അളക്കാവുന്ന ഗുണങ്ങൾ കാണിക്കുന്നു; ശ്രദ്ധാപൂർവമായ അഭിമുഖ പഠനങ്ങൾ ധ്യാനാനുഭവം എത്ര വൈവിധ്യമാർന്നതാകാമെന്നും കാണിക്കുന്നു. പാരമ്പര്യം ഘട്ടങ്ങളെ ഇത്ര സൂക്ഷ്മമായി വേർതിരിക്കുന്നത് എന്തുകൊണ്ടെന്ന് വിശദീകരിക്കാൻ ഇവ രണ്ടും സഹായിക്കുന്നു.

ഇത് സ്വരയോഗവുമായി എങ്ങനെ ബന്ധപ്പെടുന്നു

സ്വര നിരീക്ഷണം ശ്വാസത്തെ അത് ഉള്ളതുപോലെ തന്നെ കണ്ടുകൊണ്ട് തുടങ്ങുന്നു. മാറ്റം അടിച്ചേൽപ്പിക്കാതെ സജീവമായ നാസിക, അനുഭവത്തിന്റെ സ്വഭാവം, ചൂട്, ഒഴുക്കിന്റെ സുഖം എന്നിവ ശ്രദ്ധിക്കുക. ഇത് പ്രാണന്റെയും ശ്രദ്ധയുടെയും മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ബന്ധത്തെ വെളിപ്പെടുത്തുകയും ധ്യാനത്തിന് ജീവനുള്ള ഒരു പ്രവേശന കവാടം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു. ധ്യാനത്തിനുള്ള സ്വര സമീപനം പഠിക്കുക.

അഭ്യാസം, മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം, ആരോഗ്യം

സാധാരണ ശ്വസനത്തിലും ചെറിയ സെഷനുകളിലും തുടങ്ങുക. അഭ്യാസം തുടർച്ചയായ പരിഭ്രാന്തി, ഡിസോസിയേഷൻ (വേർപെട്ട അവസ്ഥ), ഉറക്കമില്ലായ്മ, മിഥ്യാദർശനം, മേനിയ, ആത്മഹത്യാചിന്ത, അല്ലെങ്കിൽ ദൈനംദിന പ്രവർത്തനശേഷി നഷ്ടപ്പെടൽ എന്നിവ ഉണ്ടാക്കുന്നുവെങ്കിൽ നിർത്തി അനുയോജ്യമായ സഹായം തേടുക.

നിങ്ങൾക്ക് ശരിയായ അടുത്ത ചുവട് ഏതാണ്?

ഒരു ഗുരുവിനോടൊപ്പം, ഓൺലൈനായോ ഋഷികേശിലെ ആശ്രമത്തിലോ, സ്ഥിരവും ഘട്ടം ഘട്ടവുമായ അഭ്യാസം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് കോഴ്‌സുകൾ യോജിക്കുന്നു. ഒരു പ്രത്യേക ആരോഗ്യാവസ്ഥയ്ക്കോ തീവ്രമായ പ്രതിസന്ധിക്കോ ഒരു പൊതു കോഴ്‌സ് ശരിയായ ആദ്യ ചുവടല്ല; അതിന് വ്യക്തിയുടെ അവസ്ഥയ്ക്ക് നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ട അഭ്യാസം വേണം.

സ്വാമി ചരണാശ്രിത് ഗിരി · സ്വര യോഗ പീഠം, ഋഷികേശ്

Try this practice now

Reading about a practice and doing it are two different things. Sit for a few minutes with one of these guided recordings, spoken in the Peeth's own teaching voice. Headphones help; a quiet room is enough.

The Centre Where Breath Stands Still

15 min

Find the natural pause where the breath neither goes out nor comes in, and stay there without thought. (Vijñāna Bhairava Tantra, śloka 26)

These recordings are part of a library of 112 Vijñāna Bhairava practices and teacher-led prāṇāyāma in the സ്വര യോഗ ആപ്പ്. To learn them in sequence, see our കോഴ്സുകൾ, അല്ലെങ്കിൽ ask for guidance on which practice suits you.

If any practice brings dizziness, breathlessness or distress, stop, breathe normally and rest. Those who are pregnant, or living with high blood pressure, heart or lung disease, epilepsy or a psychiatric condition, learn breath practices with a teacher who adapts them.

പതിവ് ചോദ്യങ്ങൾ

ധ്യാനവും ഏകാഗ്രതയും ഒന്നാണോ?

ഏകാഗ്രത ശ്രദ്ധയെ ഒന്നിച്ചുചേർക്കുന്നു; പതഞ്ജലിയുടെ സാങ്കേതിക ക്രമത്തിൽ അതിനെ തുടർന്നുവരുന്ന തുടർച്ചയായ പ്രവാഹമാണ് ധ്യാനം. ഏകാഗ്രതയ്ക്ക് ബോധപൂർവമായ ഒട്ടേറെ മടക്കങ്ങൾ വേണ്ടിവന്നേക്കാം; വളരുന്ന തുടർച്ചയുടെ പേരാണ് ധ്യാനം; രണ്ടും വിലപ്പെട്ട ഘട്ടങ്ങളാണ്, ശ്വാസത്തെ ബലമായി നിയന്ത്രിച്ചോ ചിന്തയെ അടിച്ചമർത്തിയോ ഒന്നിനെയും അനുകരിക്കരുത്.

ധ്യാനം എന്നാൽ ചിന്തകളില്ലാതിരിക്കലാണോ?

ഇല്ല. ചിന്തകൾ ശാന്തമായേക്കാം, എന്നാൽ പ്രായോഗികമായ പാടവം ചലനത്തെ തിരിച്ചറിയുകയും ആക്രമണോത്സുകതയില്ലാതെ തിരികെ വരികയുമാണ്. തെളിഞ്ഞ ധ്യാനത്തിൽ ചിന്തയാൽ ഒഴുക്കിക്കൊണ്ടുപോകപ്പെടാതെ അതിനെക്കുറിച്ചുള്ള അവബോധം ഉണ്ടാകാം; ക്ഷീണം, തളർച്ച, ഡിസോസിയേഷൻ (വേർപെട്ട അവസ്ഥ) എന്നിവ മൂലമുള്ള ശൂന്യത വ്യത്യസ്തമായ അവസ്ഥയാണ്, അതിന് വിവേചനം ആവശ്യമാണ്.

എനിക്ക് ഏറ്റവും നല്ല ധ്യാനരീതി ഏതാണ്?

നിങ്ങളുടെ പ്രകൃതി, ഇപ്പോഴത്തെ മാനസികാവസ്ഥ, ആത്മീയ അഭിമുഖ്യം, ശേഷി എന്നിവയ്ക്ക് യോജിച്ച രീതിയാണ് ഏറ്റവും നല്ല രീതി. തീവ്രമായ ശ്വാസം, മന്ത്രം, ആന്തരിക അഭ്യാസങ്ങൾ എന്നിവ നിർദേശിക്കുന്നതിനു മുമ്പ് ഒരു ഗുരു ഇവ വിലയിരുത്തണം. അനുയോജ്യമായ ഒരു രീതി അഭ്യാസത്തിനു ശേഷം നിങ്ങളെ കൂടുതൽ സുസംഗതരാക്കണം, കേവലം തീവ്രത ഉണ്ടാക്കരുത്; ആരോഗ്യം, ഉറക്കം, മാനസികാഘാതത്തിന്റെ ചരിത്രം, ഭക്തി എന്നിവയെല്ലാം ശരിയായ വാതിലിനെ സ്വാധീനിക്കുന്നു.

ധ്യാനം ധ്യാനാവസ്ഥയായി (ധ്യാന) മാറുന്നുണ്ടോ എന്ന് എങ്ങനെ അറിയാം?

ശ്രദ്ധ കൂടുതൽ തുടർച്ചയുള്ളതാകുകയും വീണ്ടും വീണ്ടും മുറിയുന്നത് കുറയുകയും ചെയ്യുന്നു. മാറ്റം ക്രമേണയാണ്; ഒരു നാടകീയമായ സെഷനിലൂടെയല്ല, നിലനിൽക്കുന്ന അനുഭവത്തിലൂടെയാണ് അത് തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്നത്. സ്ഥിരമായ ഒരു ഘട്ടത്തെ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്ന ഒരൊറ്റ നാടകീയ നിമിഷം ആവശ്യപ്പെടുന്നതിനു പകരം, ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടാതെ പോകുന്ന മുറിവുകൾ കുറയുന്നതും കൂടുതൽ സൗമ്യമായ തിരിച്ചുവരവും സെഷന് പുറത്ത് കൂടുതൽ സ്ഥിരതയുള്ള പെരുമാറ്റവും ശ്രദ്ധിക്കുക.

ധ്യാനവും മൈൻഡ്ഫുൾനെസും ഒന്നാണോ?

മൈൻഡ്ഫുൾനെസ് അവബോധ അഭ്യാസങ്ങളുടെ ഒരു പ്രധാന കുടുംബമാണ്. ധ്യാനം നിശ്ചിത ഭാരതീയ ധ്യാനമാർഗ്ഗ രൂപരേഖകളുടേതാണ്; അതിൽ മന്ത്രം, ദേവത, ശ്വാസം, അന്വേഷണം അല്ലെങ്കിൽ മറ്റൊരു വിഷയം ഉപയോഗിച്ചേക്കാം. ചില പ്രയോഗങ്ങളിൽ ഈ പദങ്ങൾ ഒത്തുചേരുന്നു, എന്നാൽ അവ എല്ലായിടത്തും പര്യായങ്ങളല്ല. ആധുനിക മൈൻഡ്ഫുൾനെസ് പരിപാടികൾക്ക് നിർവചിക്കപ്പെട്ട ചികിത്സാ ലക്ഷ്യങ്ങളുണ്ട്; ശാസ്ത്രീയ ധ്യാനമാകട്ടെ മോക്ഷസംബന്ധിയായ വിശാലമായ രൂപരേഖകളുടേതാണ്. ആദരവോടെയുള്ള താരതമ്യം സാമ്യവും വ്യത്യാസവും ഒരുപോലെ സംരക്ഷിക്കുന്നു.

മനസ്സ് പൂർണ്ണമായും ശൂന്യമാക്കേണ്ടതുണ്ടോ?

അല്ല. മാനസിക ചലനം തിരിച്ചറിഞ്ഞ് ശത്രുതയില്ലാതെ മടങ്ങിവരുന്നതിൽ തുടങ്ങുക. ശൂന്യത എന്നത് മന്ദതയോ ക്ഷീണമോ ഡിസോസിയേഷനോ ആകാം; പറയാവുന്ന ചിന്തകളുടെ അഭാവത്തെക്കാൾ വ്യക്തതയും തുടർച്ചയും പ്രധാനമാണ്. ശൂന്യത ഉണ്ടാക്കിയെടുക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നത് സാധാരണയായി മറ്റൊരു പോരാട്ടം കൂടി ചേർക്കുന്നു; ചലനങ്ങളെ അറിയാൻ അനുവദിക്കുക, തിരഞ്ഞെടുത്ത ആധാരം നിലനിർത്തുക, തുടർച്ചയിലൂടെയും മുറുകെപ്പിടിക്കാതിരിക്കലിലൂടെയും ശാന്തത വളരട്ടെ.

ധ്യാനം ഭക്തിപൂർവ്വമാകാമോ?

അതെ. സ്മരണ, മന്ത്രം, പ്രാർത്ഥനാപൂർണ്ണമായ ശ്രദ്ധ, സമർപ്പണം എന്നിവ ആഴത്തിലുള്ള ധ്യാനമായി മാറാം. ഭക്തിമാർഗ്ഗവും ജ്ഞാനാധിഷ്ഠിതമാർഗ്ഗവും വ്യത്യസ്ത ഭാഷ ഉപയോഗിച്ചേക്കാം; എങ്കിലും രണ്ടും തുടർച്ചയും ആത്മാർത്ഥതയും ആചരണത്തിലെ പരിവർത്തനവും ആവശ്യപ്പെടുന്നു. ഭക്തി ശ്രദ്ധയ്ക്ക് അർത്ഥവും വിനയവും നൽകുന്നു: ധ്യാനത്തെ വെറും സ്വയം മെച്ചപ്പെടുത്തലായി കാണുന്നതിനു പകരം, ദിവ്യമായതിന്റെ സ്മരണ മനസ്സിനെയും വികാരത്തെയും ഉദ്ദേശ്യത്തെയും ഒരൊറ്റ ധാരയായി ഒരുമിപ്പിക്കും.

ധ്യാനം ഒരു ആന്തരിക അഭ്യാസമാണെങ്കിൽ മാർഗ്ഗദർശനം ഉപകാരപ്രദമാകുന്നത് എന്തുകൊണ്ട്?

കാരണം, പരിചയസമ്പന്നനായ ഒരു ഗുരുവിന് ആയാസത്തെയും സ്ഥിരതയെയും വേർതിരിച്ചറിയാനും വിഷയവും അളവും ക്രമീകരിക്കാനും ഗ്രന്ഥസന്ദർഭം പുനഃസ്ഥാപിക്കാനും ആരോഗ്യ സഹായം എപ്പോൾ വേണമെന്ന് തിരിച്ചറിയാനും കഴിയും. മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം നേരിട്ടുള്ള നിരീക്ഷണത്തെയും വിവേചനത്തെയും ശക്തിപ്പെടുത്തണം, അവയ്ക്ക് പകരമാകരുത്. നല്ല മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം അധികാരത്തെ ശ്രദ്ധാപൂർവ്വമായ നിരീക്ഷണത്തിലേക്കും ഉറവിട അറിവിലേക്കും തിരികെ നൽകുന്നു; ഭയപ്പെടുത്തുന്ന വ്യാഖ്യാനങ്ങളെയോ പദവിയെക്കുറിച്ചുള്ള രഹസ്യ അവകാശവാദങ്ങളെയോ ആശ്രയിക്കുന്നവനാക്കി അത് ശിഷ്യനെ മാറ്റുന്നില്ല.

ഉറവിടങ്ങൾ

ധ്യാനം എന്താണ്: ധ്യാനം, ഏകാഗ്രത, സമാധി എന്നിവയെക്കുറിച്ച് പീഠവുമായി സംസാരിക്കുക

നിങ്ങളുടെ ആരോഗ്യത്തെക്കുറിച്ചും അഭ്യാസത്തെക്കുറിച്ചും നിങ്ങൾ അന്വേഷിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചും ഞങ്ങളോടു പറയുക; സ്വാമിജിയോ ഒരു ആചാര്യനോ നിങ്ങൾക്കിണങ്ങുന്ന വഴി നിർദ്ദേശിക്കും. അല്ലെങ്കിൽ സൗജന്യ ഏഴുദിവസ സ്വര പട്ടികയിൽനിന്ന് ആരംഭിക്കുക.

സ്വാമി ചരണാശ്രിത് ഗിരിയുടെ പരമ്പരയിൽ പഠിപ്പിക്കുന്നത് · സ്വര യോഗ പീഠ സംസ്ഥാൻ, സ്വർഗ്ഗാശ്രമം, ഋഷികേശ് · ഈ പേജ് സ്വാമിജിയുടെ പരിശോധനയ്ക്കായി കാത്തിരിക്കുന്നു · അഭ്യാസം ഓരോ വ്യക്തിക്കും അവരുടെ അവസ്ഥയ്ക്കനുസരിച്ച് നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്നു.

നിങ്ങളുടെ പഠനം തുടരുക

ധ്യാന ഉപദേശം പൂർണ്ണമായി പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യുക, നിലവിലെ കോഴ്‌സുകൾ കാണുക, അല്ലെങ്കിൽ നിങ്ങളുടെ അനുഭവത്തിനും സുരക്ഷാ ആവശ്യങ്ങൾക്കും ഏത് തരം മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശമാണ് അനുയോജ്യമെന്ന് ചോദിക്കുക.