പഞ്ചകോശം
തൈത്തിരീയോപനിഷത്ത് (ബ്രഹ്മാനന്ദവല്ലി) പ്രകാരം ആത്മാവിനെ (യഥാർത്ഥ സ്വത്വം) ആവരണം ചെയ്യുന്ന അഞ്ച് കോശങ്ങളെ അഥവാ ആവരണങ്ങളെ പഞ്ചകോശം (पञ्च कोश) വിവരിക്കുന്നു. ഏറ്റവും സ്ഥൂലമായ ഭൗതികശരീരം മുതൽ ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മമായ ആനന്ദ ആവരണം വരെയുള്ള ഈ അഞ്ച് പാളികൾ — അന്നമയം, പ്രാണമയം, മനോമയം, വിജ്ഞാനമയം, ആനന്ദമയം — യോഗശരീരശാസ്ത്രത്തിന്റെ സമ്പൂർണ്ണ ഭൂപടത്തെയും ജഡത്തിൽ നിന്ന് ബോധത്തിലേക്കുള്ള യാത്രയെയും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു.
പഞ്ചകോശങ്ങൾ എന്നാൽ എന്ത്?
പഞ്ചകോശം എന്ന പദം രണ്ട് സംസ്കൃത വാക്കുകൾ ചേർന്നതാണ്: “അഞ്ച്” എന്നർത്ഥമുള്ള പഞ്ച (पञ्च), “ആവരണം” അഥവാ “മൂടി” എന്നർത്ഥമുള്ള കോശം (कोश). ഒരുമിച്ച് അവ ബ്രഹ്മവുമായി (പരമസത്യം) ഏകമായ, ശാശ്വതവും മാറ്റമില്ലാത്തതുമായ ആത്മാവിനെ ക്രമേണ ആവരണം ചെയ്യുന്ന അസ്തിത്വത്തിന്റെ അഞ്ച് പാളികളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
പഞ്ചകോശ സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ ഏറ്റവും ആധികാരിക സ്രോതസ്സ് തൈത്തിരീയോപനിഷത്താണ്, പ്രത്യേകിച്ച് ഏറ്റവും പുറത്തുള്ളത് മുതൽ ഏറ്റവും ഉള്ളിലുള്ളത് വരെ ഓരോ കോശത്തെയും ചിട്ടയായി വിവരിക്കുന്ന ബ്രഹ്മാനന്ദവല്ലി (അധ്യായം 2). ക്രമേണ സൂക്ഷ്മമാകുന്ന അനുഭവതലങ്ങളാൽ ആത്മാവ് എങ്ങനെ ആവരണം ചെയ്യപ്പെട്ടിരിക്കുന്നുവെന്ന് വ്യക്തമാക്കാൻ ഉപനിഷത്ത് ഒന്നിനുള്ളിൽ ഒന്നായ പാളികളുടെ — ഉള്ളിയുടെ പാളികൾ പോലെയോ വാളിനെ പൊതിയുന്ന ഉറകളുടെ നിര പോലെയോ — രൂപകം ഉപയോഗിക്കുന്നു.
ഏറ്റവും സ്ഥൂലം മുതൽ ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മം വരെ ക്രമീകരിച്ച അഞ്ച് കോശങ്ങൾ ഇവയാണ്:
- അന്നമയ കോശം — അന്നകോശം (സ്ഥൂലശരീരം)
- പ്രാണമയ കോശം — ജീവോർജ്ജ ആവരണം (പ്രാണശരീരം)
- മനോമയ കോശം — മാനസിക ആവരണം (മനസ്സും വികാരങ്ങളും)
- വിജ്ഞാനമയ കോശം — ജ്ഞാനകോശം (ഉന്നത ബുദ്ധിയും വിവേചനവും)
- ആനന്ദമയ കോശം — ആനന്ദകോശം (കാരണശരീരം)
ഓരോ കോശവും അടുത്തതിൽ ഇഴുകിച്ചേർന്നിരിക്കുന്നു — ഒന്നിനു മുകളിൽ ഒന്നായി അടുക്കിവെച്ച ഭൗതികമായി വേറിട്ട പാളികളല്ല, മറിച്ച് ഒരേസമയം സഹവർത്തിക്കുന്ന അനുഭവമാനങ്ങളാണ് അവ. സ്ഥൂലശരീരം പ്രാണമണ്ഡലത്തിനുള്ളിലും പ്രാണമണ്ഡലം മനോമണ്ഡലത്തിനുള്ളിലും എന്നിങ്ങനെ നിലനിൽക്കുന്നു. ഒരൊറ്റ ജ്വാല ഒരേസമയം പ്രകാശവും ചൂടും നിറവും ചലനവുമായിരിക്കുന്നതുപോലെ, ഒരു മനുഷ്യൻ ഒരേസമയം അഞ്ച് കോശങ്ങളുമാണ്.
സ്വരയോഗവുമായുള്ള ബന്ധം ഗഹനമാണ്: ശ്വാസം (സ്വരം) അഞ്ച് കോശങ്ങളിലുടനീളം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഭൗതികതലത്തിൽ ശ്വാസം നാസികകളിലൂടെയും ശ്വാസകോശങ്ങളിലൂടെയും വായു ചലിപ്പിക്കുന്നു. പ്രാണതലത്തിൽ 72,000 നാഡികളിലൂടെ പ്രാണനെ ചലിപ്പിക്കുന്നു. മാനസികതലത്തിൽ മനസ്സിന്റെ അവസ്ഥയെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുകയും സ്വാധീനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ജ്ഞാനതലത്തിൽ സ്വരാവബോധം ബോധത്തിന്റെ ഏറ്റവും ആഴമേറിയ രീതികൾ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. ആനന്ദതലത്തിൽ, ശ്വാസം സുഷുമ്നയിൽ പ്രവേശിച്ച് കേവല കുംഭകത്തിൽ നിലയ്ക്കുമ്പോൾ സാധകൻ ഏറ്റവും ഉള്ളിലെ കോശത്തെ സ്പർശിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് സ്വരശാസ്ത്രം സർവ്വതിന്റെയും ശാസ്ത്രമാണെന്ന് പ്രാചീന ഋഷിമാർ പ്രഖ്യാപിച്ചത്.
Food Sheath
Energy Sheath
Mental Sheath
Wisdom Sheath
Bliss Sheath
True Self
അന്നമയ കോശം — അന്നകോശം
പഞ്ചകോശങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പുറത്തുള്ളതും സ്ഥൂലവുമായതാണ് അന്നമയ കോശം — അന്നത്തിൽ നിന്ന് ജനിക്കുകയും അന്നത്താൽ നിലനിർത്തപ്പെടുകയും മരണശേഷം അന്നത്തിലേക്ക് (ഭൂമിയിലേക്ക്) മടങ്ങുകയും ചെയ്യുന്ന സ്ഥൂലശരീരം. പഞ്ചമഹാഭൂതങ്ങളാൽ നിർമ്മിതവും സപ്തധാതുക്കളിലൂടെ ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടതും ത്രിദോഷങ്ങളാൽ ഭരിക്കപ്പെടുന്നതും കർമ്മേന്ദ്രിയങ്ങളും (അഞ്ച് കർമ്മേന്ദ്രിയങ്ങൾ) ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങളും (അഞ്ച് ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങൾ) ഉള്ളതുമായ ഭൗതിക ശരീരമാണിത്.
സപ്തധാതു — ഏഴ് ശരീരധാതുക്കൾ
രസം
രസം (പ്ലാസ്മ) — ദഹനത്തിന്റെ ആദ്യ ഉൽപ്പന്നമായ പോഷകദ്രവം. തുടർന്നുള്ള എല്ലാ ധാതുക്കൾക്കും പോഷണം നൽകുന്നു.
രക്തം
രക്തം — ശരീരത്തിലുടനീളം ഓക്സിജനും ജീവശക്തിയും വഹിക്കുന്നു. ഓക്സിജനീകരണത്തെയും ഓജസ്സിനെയും നിയന്ത്രിക്കുന്നു.
മാംസം
മാംസം — ചലനവും ബലവും ശാരീരിക ഘടനയും നൽകുന്നു. പ്രധാന അവയവങ്ങളെ മൂടി സംരക്ഷിക്കുന്നു.
മേദസ്സ്
മേദസ്സ് / കൊഴുപ്പ് — സ്നിഗ്ദ്ധതയും താപരോധവും നൽകുന്നു. ശരീരതാപനില നിലനിർത്തുകയും ആന്തരികാവയവങ്ങൾക്ക് മെത്തയായി വർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
അസ്ഥി
അസ്ഥി — ശരീരത്തിന് മുഴുവൻ ഘടനയും താങ്ങും നൽകുന്നു. മറ്റെല്ലാ കലകളും നിലകൊള്ളുന്ന ചട്ടക്കൂട്.
മജ്ജ
മജ്ജ / നാഡി — അസ്ഥികളെ നിറയ്ക്കുകയും നാഡീവ്യവസ്ഥയെ പോഷിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ശരീരവും മസ്തിഷ്കവും തമ്മിലുള്ള ആശയവിനിമയം ഭരിക്കുന്നു.
ശുക്രൻ
ശുക്രധാതു (പ്രത്യുൽപ്പാദന ധാതു) — ഏഴ് ധാതുക്കളുടെയും സാരം. സൃഷ്ടി, പുനരുജ്ജീവനം, ജീവന്റെ തുടർച്ച എന്നിവയെ ഭരിക്കുന്നു.
ത്രിദോഷം — മൂന്ന് ജൈവ ദോഷങ്ങൾ
വാതം
വായു + ആകാശം — ശരീരത്തിലെ എല്ലാ ചലനങ്ങളെയും നിയന്ത്രിക്കുന്നു: നാഡീആവേഗങ്ങൾ, രക്തചംക്രമണം, ശ്വസനം, വിസർജ്ജനം, സഞ്ചാരം.
പിത്തം
അഗ്നി + ജലം — എല്ലാ പരിവർത്തനങ്ങളെയും ഭരിക്കുന്നു: ദഹനം, ഉപാപചയം, ശരീരതാപനില, ബുദ്ധി, ഗ്രഹണം.
കഫം
പൃഥ്വി + ജലം — എല്ലാ ഘടനയെയും നിയന്ത്രിക്കുന്നു: അസ്ഥികൾ, പേശികൾ, മേദസ്സ്, ദ്രവങ്ങൾ, സ്നേഹനം, സ്ഥിരത, പ്രതിരോധശേഷി.
പഞ്ചമഹാഭൂതം — അഞ്ച് മഹാഭൂതങ്ങൾ
സ്ഥൂലശരീരം ഈ അഞ്ച് തത്ത്വങ്ങൾ വ്യത്യസ്ത അനുപാതങ്ങളിൽ ചേർന്നാണ് നിർമ്മിതമായിരിക്കുന്നത്:
പൃഥ്വി
പൃഥ്വി — ഘനത, ഘടന, അസ്ഥികൾ, പേശികൾ, കലകൾ
ജലം
ജലം — ദ്രവത്വം, രക്തം, ലസിക, ഉമിനീർ, എല്ലാ ശരീരദ്രവങ്ങളും
അഗ്നി
അഗ്നി — പരിവർത്തനം, ദഹനം, ശരീരതാപം, ഉപാപചയം
വായു
വായു — ചലനം, ശ്വാസം, നാഡീആവേഗങ്ങൾ, രക്തചംക്രമണം
ആകാശം
ആകാശം / ശൂന്യാകാശം — ശരീരത്തിനുള്ളിലെ ഇടങ്ങൾ: സൈനസുകൾ, ശ്വാസകോശങ്ങൾ, ഉദരം, കോശങ്ങൾ
കർമ്മേന്ദ്രിയങ്ങൾ — അഞ്ച് കർമ്മേന്ദ്രിയങ്ങൾ
അത്തം
കൈകൾ — ഗ്രഹിക്കൽ, പിടിക്കൽ, സൃഷ്ടിക്കൽ, നൽകൽ
പാദം (Pada)
പാദങ്ങൾ — സഞ്ചാരം, ചലനം, നടത്തം, ഓട്ടം
Vak
വാഗിന്ദ്രിയം — ആശയവിനിമയം, ആവിഷ്കാരം, മന്ത്രോച്ചാരണം
ഉപസ്ഥം
ജനനേന്ദ്രിയം — പ്രജനനം, ആനന്ദം, വംശത്തിന്റെ തുടർച്ച
പായു
വിസർജ്ജനേന്ദ്രിയം — ശരീരത്തിൽ നിന്ന് മാലിന്യം പുറന്തള്ളൽ, നീക്കം ചെയ്യൽ
ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങൾ — അഞ്ച് ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങൾ
ചക്ഷുസ്സ്
കണ്ണുകൾ — കാഴ്ചയുടെ ഇന്ദ്രിയം, രൂപത്തിന്റെയും നിറത്തിന്റെയും ഗ്രഹണം
ശ്രോത്രം
ചെവികൾ — കേൾവിയുടെ ഇന്ദ്രിയം, ശബ്ദത്തിന്റെയും സ്പന്ദനത്തിന്റെയും ഗ്രഹണം
ഘ്രാണം
മൂക്ക് — ഗന്ധേന്ദ്രിയം, ഗന്ധങ്ങളുടെയും സൂക്ഷ്മ സുഗന്ധങ്ങളുടെയും ഗ്രഹണം
ജിഹ്വ
നാവ് — രുചിയുടെ ഇന്ദ്രിയം, ആറ് രസങ്ങളുടെ (രുചികൾ) ഗ്രഹണം
ത്വക്ക്
ത്വക്ക് — സ്പർശേന്ദ്രിയം, മർദ്ദം, താപനില, ഘടന എന്നിവയുടെ ഗ്രഹണം
ശുദ്ധീകരണം: അന്നമയ കോശം ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നത് ഇവയിലൂടെയാണ്: ആസനം (ശരീരത്തെ ക്രമീകരിക്കുകയും ബലപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്ന ശാരീരിക ആസനങ്ങൾ), കൂടാതെ ഷട്കർമ്മം (സ്ഥൂലശരീരത്തിൽ നിന്ന് വിഷാംശങ്ങൾ നീക്കുന്ന ആറ് യോഗശുദ്ധീകരണ അഭ്യാസങ്ങൾ).
പ്രാണമയ കോശം — ജീവോർജ്ജ ആവരണം
പ്രാണമയ കോശം ജീവോർജ്ജ ആവരണമാണ് — സ്ഥൂലശരീരത്തെ ചലിപ്പിക്കുകയും നിലനിർത്തുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രാണശരീരം. പ്രാണമയ കോശമില്ലെങ്കിൽ അന്നമയ കോശം വെറും നിർജ്ജീവ ജഡമാണ്. ശ്വാസം പ്രാണന്റെ ഏറ്റവും പ്രാപ്യമായ പ്രകടനവും നാസികകൾ പ്രാണപ്രവാഹങ്ങൾ ഒഴുകുന്ന കവാടങ്ങളുമായതിനാൽ, ഈ കോശത്തിനുള്ളിലാണ് സ്വരയോഗം നേരിട്ട് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.
72,000 നാഡികൾ
പ്രാണൻ ഒഴുകുന്ന 72,000 നാഡികളുടെ (ഊർജ്ജമാർഗ്ഗങ്ങൾ) വിശാലമായ ശൃംഖലയാണ് പ്രാണമയ കോശം. വിഷവസ്തുക്കൾ, വൈകാരിക അടിച്ചമർത്തൽ, ക്രമരഹിതമായ ജീവിതശൈലി, അഭ്യാസക്കുറവ് എന്നിവയാൽ ഈ നാഡികൾ അടയുമ്പോൾ സ്ഥൂലശരീരത്തിൽ രോഗം പ്രകടമാകുന്നു. നാഡികൾ തെളിഞ്ഞ് പ്രാണൻ സ്വതന്ത്രമായി ഒഴുകുമ്പോൾ ആരോഗ്യവും ഓജസ്സും മാനസിക തെളിമയും നിലനിൽക്കുന്നു. ഈ മാർഗ്ഗങ്ങളെ ശുദ്ധീകരിക്കാനാണ് മുഴുവൻ പ്രാണായാമ ശാസ്ത്രവും നിലകൊള്ളുന്നത്.
പഞ്ചപ്രാണൻ — അഞ്ച് പ്രധാന പ്രാണവായുക്കൾ
പ്രാണവായു
നെഞ്ചുഭാഗം — ശ്വാസം ഉള്ളിലേക്കെടുക്കൽ, ഹൃദയപ്രവർത്തനം, ഭക്ഷണം, ജലം, ഇന്ദ്രിയാനുഭവങ്ങൾ എന്നിവയുടെ സ്വീകരണം എന്നിവയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു
അപാനവായു
നാഭിക്ക് താഴെ — നിശ്വാസം, വിസർജ്ജനം, താഴേക്കുള്ള ചലനം, മാലിന്യങ്ങളുടെ പുറന്തള്ളൽ എന്നിവയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു
സമാനവായു
നാഭീഭാഗം — ദഹനം, സ്വാംശീകരണം, നാഭീകേന്ദ്രത്തിൽ പ്രാണന്റെയും അപാനന്റെയും സന്തുലനം എന്നിവ ഭരിക്കുന്നു
ഉദാനവായു
കണ്ഠമേഖല — സംസാരം, വളർച്ച, ആവിഷ്കാരം, ഊർജ്ജത്തിന്റെ ഊർദ്ധ്വചലനം എന്നിവയെ ഭരിക്കുന്നു
വ്യാനവായു
ശരീരം മുഴുവൻ — രക്തചംക്രമണം, വികാസം, എല്ലാ കലകളിലേക്കും പോഷകങ്ങളുടെയും പ്രാണന്റെയും വിതരണം എന്നിവയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു
പഞ്ച ഉപപ്രാണൻ — അഞ്ച് ഉപ പ്രാണവായുക്കൾ
നാഗാ
ഏമ്പക്കവും എക്കിളും ഭരിക്കുന്നു — ആമാശയത്തിൽ നിന്ന് വാതകവും സമ്മർദ്ദവും നീക്കുന്നു
കൂർമ്മം
കണ്ണിമയ്ക്കലും കൺപോളകൾ അടയ്ക്കലും ഭരിക്കുന്നു — കണ്ണുകളെ സംരക്ഷിക്കുകയും കാഴ്ചയെ ക്രമീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു
കൃകരം
തുമ്മലും വിശപ്പും ഭരിക്കുന്നു — നാസികാമാർഗ്ഗങ്ങൾ വൃത്തിയാക്കുകയും പോഷണത്തിന്റെ ആവശ്യം അറിയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു
ദേവദത്തം
കോട്ടുവായും ഉറക്കവും ഭരിക്കുന്നു — ശരീരത്തിന് വീണ്ടെടുപ്പ് ആവശ്യമുള്ളപ്പോൾ വിശ്രമം ഉളവാക്കുന്നു
ധനഞ്ജയം
മരണാനന്തരമുള്ള ജീർണ്ണനം ഭരിക്കുന്നു — മൃതശരീരത്തിൽ പോലും നിലനിൽക്കുന്ന ഏക പ്രാണൻ
36 പ്രധാന നാഡികളും മൂന്ന് പരമ നാഡികളും
72,000 നാഡികൾ പ്രാണമയ കോശത്തിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, 36 പ്രധാന നാഡികളെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ളവയായി ശാസ്ത്രീയ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ തിരിച്ചറിയുന്നു. ഈ മുപ്പത്തിയാറിൽ മൂന്നെണ്ണം പരമമാണ്; അവ മുഴുവൻ പ്രാണവ്യവസ്ഥയുടെയും കേന്ദ്രാക്ഷം രൂപപ്പെടുത്തുന്നു:
ഇഡ നാഡി
ഇടത്, ചാന്ദ്രം, തണുപ്പിക്കുന്നത് — ഇടത് നാസികയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു, പാരാസിംപതറ്റിക് നാഡീവ്യവസ്ഥയെ സജീവമാക്കുന്നു, മാനസികവും സർഗ്ഗാത്മകവുമായ പ്രവർത്തനങ്ങളെ ഭരിക്കുന്നു. ചന്ദ്രൻ, ശക്തി, സ്ത്രൈണ തത്ത്വം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
പിംഗള നാഡി
വലത്, സൗരം, ചൂടുപകരുന്നത് — വലത് നാസികയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു, സിംപതറ്റിക് നാഡീവ്യവസ്ഥയെ സജീവമാക്കുന്നു, ശാരീരികവും ചലനാത്മകവുമായ പ്രവർത്തനങ്ങളെ ഭരിക്കുന്നു. സൂര്യൻ, ശിവൻ, പൗരുഷ തത്ത്വം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
സുഷുമ്ന നാഡി
കേന്ദ്രസ്ഥം, ചാന്ദ്രമോ സൗരമോ അല്ല — മൂലാധാരം മുതൽ സഹസ്രാരം വരെ നട്ടെല്ലിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു. ഇഡയും പിംഗളയും പൂർണ്ണമായി സന്തുലിതമാകുമ്പോൾ മാത്രം സജീവമാകുന്നു. കുണ്ഡലിനിയുടെ പാതയും ഉന്നതബോധത്തിലേക്കുള്ള കവാടവും.
ശുദ്ധീകരണം: പ്രാണമയ കോശം ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നത് ഇതിലൂടെയാണ്: പ്രാണായാമം — നാഡികളെ ശുദ്ധീകരിക്കുകയും പഞ്ചപ്രാണങ്ങളെ സന്തുലിതമാക്കുകയും ഒടുവിൽ സുഷുമ്നയുടെ ഉണർവിലേക്ക് നയിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ശ്വാസനിയന്ത്രണത്തിന്റെ ചിട്ടയായ അഭ്യാസം.
മനോമയ കോശം — മാനസിക ആവരണം
താഴ്ന്ന മനസ്സിന്റെ ആവരണമാണ് മനോമയ കോശം — ഇന്ദ്രിയ സംസ്കരണം, വികാരങ്ങൾ, ആഗ്രഹങ്ങൾ, വിരക്തികൾ, ചിന്തയുടെ നിരന്തര ചാഞ്ചല്യങ്ങൾ (ചിത്തവൃത്തി) എന്നിവയുടെ മണ്ഡലം. ഇത് പ്രാണമയ കോശത്തേക്കാൾ സൂക്ഷ്മവും അതിൽ പൂർണ്ണമായി വ്യാപിച്ചതുമാണ്. പ്രാണമയ കോശം ശരീരത്തെ ചലിപ്പിക്കുമ്പോൾ മനോമയ കോശം അതിന് അനുഭവം നൽകുന്നു — അനുഭവിക്കാനും ആഗ്രഹിക്കാനും ഭയപ്പെടാനും ഓർക്കാനും പ്രതികരിക്കാനുമുള്ള കഴിവ്.
അന്തഃകരണത്തിന്റെ (ആന്തരിക ഉപകരണം) നാല് ഘടകങ്ങൾ
മനസ്സ് (मनस्)
ഇന്ദ്രിയമനസ്സ്. അഞ്ച് ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങളിൽ നിന്ന് വിവരങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുകയും ഇന്ദ്രിയവിവരങ്ങൾ സംസ്കരിക്കുകയും ആഗ്രഹങ്ങളും (കാമം) വെറുപ്പുകളും (ദ്വേഷം) സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. “എനിക്ക് വേണം”, “എനിക്ക് വേണ്ട” എന്ന് പറയുന്ന മനസ്സിന്റെ ഭാഗമാണിത്. ഇത് നിരന്തരം ചഞ്ചലമാണ് (ചിത്തവൃത്തി). ധർമ്മങ്ങൾ: സങ്കൽപ്പം (ദൃഢനിശ്ചയം), വികൽപ്പം (സംശയം/ഭാവന).
ബുദ്ധി (बुद्धि)
ബുദ്ധി. വിവേചനത്തിന്റെയും തീരുമാനമെടുക്കലിന്റെയും കഴിവ്. മനസ്സ് അവതരിപ്പിക്കുന്ന വിവരങ്ങൾ വിശകലനം ചെയ്ത് വിധി നിർണ്ണയിക്കുന്നു. മനസ്സ് “എനിക്കിത് വേണം” എന്ന് പറയുമ്പോൾ ബുദ്ധി “ഇത് ശരിയോ തെറ്റോ, ഗുണകരമോ ദോഷകരമോ?” എന്ന് ചോദിക്കുന്നു. ധർമ്മങ്ങൾ: നിശ്ചയം, യുക്തിചിന്ത, താർക്കിക വിശകലനം.
ചിത്തം (चित्त)
ഓർമ്മ/ബോധ മണ്ഡലം. ജന്മാന്തരങ്ങളിലൂടെ സഞ്ചയിച്ച എല്ലാ മുദ്രകളുടെയും (സംസ്കാരങ്ങൾ) ഓർമ്മകളുടെയും വിശാലമായ സംഭരണി. വർത്തമാന പെരുമാറ്റത്തെയും ഭാവി പ്രവണതകളെയും നയിക്കുന്ന എല്ലാ പൂർവാനുഭവങ്ങളുടെയും ബീജങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ധർമ്മങ്ങൾ: സ്മൃതി (ഓർമ്മ), ധാരണ (നിലനിർത്തൽ).
അഹങ്കാരം (अहंकार)
അഹങ്കാര തത്ത്വം. വ്യക്തിഗത സ്വത്വബോധം — “ഞാൻ ഈ ശരീരമാണ്, ഈ പേരാണ്, ഈ പങ്കാണ്.” സ്വയവും അപരനും, വിഷയിയും വിഷയവും തമ്മിലുള്ള അടിസ്ഥാന വേർതിരിവ് ബോധം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ധർമ്മങ്ങൾ: താദാത്മ്യം, ഉടമസ്ഥത, “ഞാൻ” എന്ന ബോധം (അസ്മിത).
അനുഭവത്തിന്റെ പ്രവാഹം: ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങൾ ബാഹ്യ ഉത്തേജനങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നു → മനസ്സ് ഇന്ദ്രിയവിവരങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് സംസ്കരിക്കുന്നു → ബുദ്ധി വിധിക്കുകയും വിവേചിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു → അഹങ്കാരം താദാത്മ്യപ്പെടുന്നു (“ഇത് എനിക്കാണ് സംഭവിക്കുന്നത്”) → ചിത്തം ഭാവി റഫറൻസിനായി മുദ്രയെ സംസ്കാരമായി സംഭരിക്കുന്നു. ഈ ചക്രം നിരന്തരം ആവർത്തിക്കുകയും സാധാരണ മാനസികാനുഭവത്തിന്റെ സമഗ്രതയായിത്തീരുകയും ചെയ്യുന്നു.
ശുദ്ധീകരണം: ധ്യാനം, പ്രത്യാഹാരം (ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ അവയുടെ വിഷയങ്ങളിൽ നിന്ന് പിൻവലിക്കൽ), ശാസ്ത്രപഠനം (സ്വാധ്യായം) എന്നിവയിലൂടെ മനോമയ കോശം ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നു; ഇവ ക്രമേണ ചിന്തകളുടെ ഗുണം പരിഷ്കരിക്കുകയും മനസ്സിലെ രജസ്സിന്റെയും തമസ്സിന്റെയും പ്രാബല്യം കുറയ്ക്കുകയും സത്ത്വം വളർത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.
വിജ്ഞാനമയ കോശം — ജ്ഞാനകോശം
ഉന്നത ജ്ഞാനത്തിന്റെയും അന്തർജ്ഞാന വിവേകത്തിന്റെയും വിവേചനശേഷിയുടെയും ആവരണമാണ് വിജ്ഞാനമയ കോശം. ഇത് മനോമയ കോശത്തേക്കാൾ സൂക്ഷ്മവും അതിൽ വ്യാപിച്ചതുമാണ്. മനോമയ കോശം സംസ്കരിക്കുകയും ആഗ്രഹിക്കുകയും പ്രതികരിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ വിജ്ഞാനമയ കോശം അറിയുന്നു — യുക്തിചിന്തയിലൂടെയല്ല, സത്യത്തിന്റെ നേരിട്ടുള്ള അന്തർജ്ഞാന ഗ്രഹണത്തിലൂടെ.
വിവേകം — കേന്ദ്രശേഷി (विवेक)
വിവേകമാണ് വിജ്ഞാനമയ കോശത്തിന്റെ നിർണ്ണായക ശേഷി. ഇനിപ്പറയുന്നവയെ വേർതിരിച്ചറിയാനുള്ള ശക്തിയാണിത്:
സത്തും അസത്തും
സത്യം (നിത്യം, മാറ്റമില്ലാത്തത്), അസത്യം (താൽക്കാലികം, മായികം)
നിത്യവും അനിത്യവും
നിത്യവും അനിത്യവും
ആത്മാവും അനാത്മാവും
ആത്മാവ് (ശുദ്ധബോധം), അനാത്മാവ് (ശരീരം, മനസ്സ്, അഹങ്കാരം)
ധർമ്മവും അധർമ്മവും
പ്രപഞ്ചക്രമവുമായി ഇണങ്ങുന്ന ധർമ്മകർമ്മവും അതിനെ ഭംഗപ്പെടുത്തുന്ന അധർമ്മകർമ്മവും
ഇത് ബൗദ്ധിക യുക്തിചിന്ത (മനോമയ കോശത്തിലെ ബുദ്ധിയുടേത്) അല്ല. യുക്തിപരമായ തെളിവ് ആവശ്യമില്ലാതെ ശരിയും തെറ്റും സത്യവും അസത്യവും അറിയുന്ന കഴിവാണ് വിവേകം. അത് അന്തർജ്ഞാനപരവും ഉടനടിയുള്ളതും സ്വയം പ്രകാശിതവുമാണ് — ഒരു സ്വപ്നത്തിൽ നിന്ന് ഉണരുമ്പോൾ ആ സ്വപ്നം യഥാർത്ഥമായിരുന്നില്ലെന്ന് ഒരാൾക്കുണ്ടാകുന്ന ഉറപ്പ് പോലെ.
മനോമയ കോശം “എനിക്ക് ഈ സുഖം വേണം” എന്ന് പറയുമ്പോൾ വിജ്ഞാനമയ കോശം പ്രതികരിക്കുന്നു: “ഇത് നിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവമല്ല — ഈ ആഗ്രഹം കോശങ്ങളുടേതാണ്, ആത്മാവിന്റേതല്ല.” അഹങ്കാരം ശരീരവുമായി താദാത്മ്യം പ്രാപിച്ച് “ഞാൻ ഈ വ്യക്തിയാണ്” എന്ന് പറയുമ്പോൾ, “ഞാൻ” ശരീരമല്ല, ശരീരത്തിന്റെ സാക്ഷിയാണെന്ന് വിവേകം തിരിച്ചറിയുന്നു. ക്ഷണിക സുഖത്തേക്കാൾ ദീർഘകാല ജ്ഞാനം തിരഞ്ഞെടുക്കാനും ആത്മാവിനെ അതിന്റെ ആവരണങ്ങളിൽ നിന്ന് ക്രമേണ വേർപെടുത്താനും ഒരാളെ പ്രാപ്തനാക്കുന്നത് വിവേകശേഷിയാണ്.
വേദാന്തത്തിൽ, “സാക്ഷീബോധം” (സാക്ഷി) ഉദിച്ചുതുടങ്ങുന്ന ആവരണമാണ് വിജ്ഞാനമയ കോശം — സ്വന്തം ചിന്തകളെയും വികാരങ്ങളെയും പ്രതികരണങ്ങളെയും അവയുമായി താദാത്മ്യപ്പെടാതെ നിരീക്ഷിക്കാനുള്ള കഴിവ്. ഇതാണ് യഥാർത്ഥ ആത്മജ്ഞാനത്തിന്റെ തുടക്കം.
വളർത്തൽ: സ്വാധ്യായം (ആത്മപഠനവും ശാസ്ത്രപഠനവും), സത്സംഗം (ജ്ഞാനികളുടെ സഹവാസം), വിചാരം (ആത്മാന്വേഷണം — “ഞാൻ ആര്?”), ധ്യാനം (ചിന്തയ്ക്കതീതമായ ഗാഢധ്യാനം) എന്നിവയിലൂടെ വിജ്ഞാനമയ കോശം വളർത്തപ്പെടുകയും ബലപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.
ആനന്ദമയ കോശം — ആനന്ദകോശം
പഞ്ചകോശങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉള്ളിലുള്ളതും ആത്മാവിനോട് ഏറ്റവും അടുത്ത ആവരണവുമാണ് ആനന്ദമയ കോശം. എല്ലാ പൂർവജന്മങ്ങളിലും സഞ്ചയിച്ച സംസ്കാരങ്ങളെ (മുദ്രകൾ) വഹിച്ചുകൊണ്ട് ജന്മത്തിൽ നിന്ന് ജന്മത്തിലേക്ക് സഞ്ചരിക്കുന്ന വ്യക്തിഗത ആത്മാവായ ജീവാത്മാവിന്റെ (जीवात्मा) ഇരിപ്പിടമാണിത്.
ആനന്ദമയ കോശത്തിന്റെ ആനന്ദം വസ്തുക്കളിൽ നിന്നോ ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്നോ നേട്ടങ്ങളിൽ നിന്നോ ലഭിക്കുന്ന സുഖമല്ല. വസ്തുക്കളെ ആശ്രയിക്കുന്ന സുഖം മനോമയ കോശത്തിന്റേതാണ്; അത് എല്ലായ്പ്പോഴും താൽക്കാലികവും ഉപാധികളുള്ളതും അതിന്റെ വിപരീതത്താൽ (ദുഃഖം) പിന്തുടരപ്പെടുന്നതുമാണ്. ഈ കോശത്തിന്റെ ആനന്ദം നിരുപാധികമാണ് — തിരിച്ചറിഞ്ഞാലും ഇല്ലെങ്കിലും എപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്ന, ആത്മാവിന്റെ സ്വരൂപം തന്നെയായ സഹജാനന്ദം.
മറ്റെല്ലാ കോശങ്ങളും — സ്ഥൂലശരീരം, പ്രാണൻ, മനസ്സ്, ബുദ്ധി പോലും — സുഷുപ്തമായിരിക്കുന്ന സ്വപ്നരഹിത ഗാഢനിദ്രയിൽ (സുഷുപ്തി) ഈ ആനന്ദം നേരിട്ട് അനുഭവിക്കപ്പെടുന്നു. ഗാഢനിദ്രയിൽ നിന്ന് ഉണരുമ്പോൾ ഒരാൾ അനുഭവിക്കുന്ന ആഴമേറിയ ശാന്തിയും വിശ്രമവും എത്ര ക്ഷണികമായും അബോധമായും ആണെങ്കിലും ആനന്ദമയ കോശത്തെ സ്പർശിച്ചതിൽ നിന്നാണ് വരുന്നത്. ഗാഢനിദ്രയും സമാധിയും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം, ഉറക്കത്തിൽ ആനന്ദകോശവുമായുള്ള സമ്പർക്കം അബോധമാണെങ്കിൽ സമാധിയിൽ അത് പൂർണ്ണമായും ബോധപൂർവമാണ് എന്നതാണ്.
ആനന്ദമയ കോശം അടുത്ത ബന്ധം പുലർത്തുന്നത് ഇതുമായാണ്: കാരണ ശരീരം (കാരണശരീരം) — ജന്മാന്തരങ്ങളിലൂടെ സംസ്കാരങ്ങളെ വഹിക്കുകയും ഓരോ പുതിയ ജന്മത്തിന്റെയും സാഹചര്യങ്ങൾ നിർണ്ണയിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ബീജശരീരം. കാരണശരീരം മരണത്തോടെ നശിക്കുന്നില്ല; അന്തിമ മോചനം (മോക്ഷം) വരെ നിലനിൽക്കുന്നു. കാരണശരീര കാൽക്കുലേറ്റർ പരിചയപ്പെടുക — സ്വരയോഗത്തിൽ അതിന്റെ പങ്ക് മനസ്സിലാക്കാൻ.
ആനന്ദമയ കോശത്തിനുള്ളിൽ മൂന്ന് ഗുണങ്ങളും ബീജരൂപത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു: സത്ത്വം (ഐക്യം, പ്രകാശം, ജ്ഞാനം), രജസ്സ് (പ്രവർത്തനം, ആവേശം, അസ്വസ്ഥത), തമസ്സ് (ജഡത, അന്ധകാരം, അജ്ഞാനം). കാരണശരീരത്തിലെ പ്രബല ഗുണം എല്ലാ ജന്മങ്ങളിലുമുള്ള വ്യക്തിയുടെ അടിസ്ഥാന സ്വഭാവവും പ്രവണതകളും നിർണ്ണയിക്കുന്നു.
ആനന്ദമയ കോശത്തിനപ്പുറം ആത്മാവാണ് — ഗുണരഹിതവും അതിരില്ലാത്തതും ബ്രഹ്മവുമായി (പരമസത്ത) ഏകമായതുമായ ശുദ്ധബോധം. തൈത്തിരീയോപനിഷത്ത് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു: “ആനന്ദത്തിൽ നിന്ന് എല്ലാ ജീവികളും ജനിക്കുന്നു, ആനന്ദത്താൽ ജീവിക്കുന്നു, ആനന്ദത്തിലേക്ക് തന്നെ മടങ്ങുന്നു.”
അനുഭവിക്കുന്നത്: സമാധി (ധ്യാനത്തിന്റെ ഏറ്റവും ആഴമേറിയ അവസ്ഥ), ആഴത്തിലുള്ള ധ്യാനത്തിന്റെ മുടങ്ങാത്ത അഭ്യാസം, കോശങ്ങളുടെ മറ സുതാര്യമാകുകയും ആത്മാവിന്റെ ആനന്ദം തെളിഞ്ഞുപ്രകാശിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സ്വയമേവയുള്ള കൃപാനിമിഷങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ.
സ്വരയോഗവുമായുള്ള ബന്ധം
ഏറ്റവും സ്ഥൂലമായ ഭൗതിക ശരീരം മുതൽ ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മമായ ആനന്ദ ആവരണം വരെ എല്ലാ അഞ്ച് കോശങ്ങളെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഏക നൂലാണ് ശ്വാസം (സ്വരം). അതുകൊണ്ടാണ് പ്രാചീന ഋഷിമാർ സ്വരയോഗത്തെ ഒരു സമ്പൂർണ്ണ ശാസ്ത്രമായി കണക്കാക്കിയത് — ശ്വാസം നിരീക്ഷിക്കുകയും സ്വായത്തമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിലൂടെ യോഗിക്ക് അസ്തിത്വത്തിന്റെ ഓരോ തലത്തിലേക്കും പ്രവേശനം ലഭിക്കുന്നു.
അന്നമയ കോശ തലത്തിൽ: ശ്വാസം നാസികകളിലൂടെയും ശ്വാസകോശങ്ങളിലൂടെയും നീങ്ങുന്ന വെറും വായുവാണ് — വാതകവിനിമയം, ഓക്സിജനീകരണം, കാർബൺ ഡയോക്സൈഡ് നീക്കം എന്നിവയുടെ ഭൗതിക പ്രക്രിയ. ആധുനിക വൈദ്യശാസ്ത്രം ശ്വസനത്തെ മനസ്സിലാക്കുന്നത് ഈ തലത്തിലാണ്.
പ്രാണമയ കോശ തലത്തിൽ: ശ്വാസം ഇഡ, പിംഗള, സുഷുമ്ന നാഡികളിലൂടെ ഒഴുകുന്ന പ്രാണനാണ്. ഇടത്തെ നാസിക ചാന്ദ്രവും ശീതളവുമായ ഇഡപ്രവാഹം വഹിക്കുന്നു; വലത്തെ നാസിക സൗരവും ഉഷ്ണവുമായ പിംഗളപ്രവാഹം വഹിക്കുന്നു. നാസികകൾക്കിടയിലെ ശ്വാസത്തിന്റെ മാറ്റം ഈ രണ്ട് മഹാനാഡികൾക്കിടയിലെ പ്രാണന്റെ മാറ്റത്തെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. ഇരു നാസികകളും തുല്യമായി ഒഴുകുമ്പോൾ പ്രാണൻ കേന്ദ്രനാഡിയായ സുഷുമ്നയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു.
മനോമയ കോശ തലത്തിൽ: ശ്വാസം മനസ്സിന്റെ അവസ്ഥയെ നേരിട്ട് പ്രതിഫലിപ്പിക്കുകയും സ്വാധീനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മനസ്സ് ക്ഷുഭിതമോ കോപാകുലമോ ഉത്കണ്ഠാകുലമോ ആകുമ്പോൾ ശ്വാസം വേഗമേറിയതും ആഴമില്ലാത്തതും ക്രമരഹിതവുമാകുന്നു. മനസ്സ് ശാന്തവും സമാധാനപൂർണ്ണവും ഏകാഗ്രവുമാകുമ്പോൾ ശ്വാസം സാവധാനത്തിലുള്ളതും ആഴമുള്ളതും താളാത്മകവുമാകുന്നു. പ്രാണായാമത്തിലൂടെ ബോധപൂർവ്വം ശ്വാസത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിലൂടെ യോഗി മനസ്സിനെ തന്നെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു.
വിജ്ഞാനമയ കോശ തലത്തിൽ: ഏത് നിമിഷവും ഏത് സ്വരമാണ് സജീവമെന്നും അത് പ്രവർത്തനത്തിനും ആരോഗ്യത്തിനും ആത്മീയ സാധനയ്ക്കും എന്ത് അർത്ഥമാക്കുന്നുവെന്നുമുള്ള വിവേചനബോധം ശ്വാസത്തിലൂടെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന വിവേകത്തിന്റെ പ്രകടനമാണ്. ഉന്നത സ്വരയോഗ സാധകൻ ഏത് നാസികയാണ് തുറന്നിരിക്കുന്നതെന്ന് നിരീക്ഷിക്കുക മാത്രമല്ല; ഏത് തത്ത്വമാണ് സജീവം, ഏത് ദോഷമാണ് പ്രബലം, ആ നിമിഷം ഏതൊക്കെ കർമ്മങ്ങളാണ് ശുഭകരം എന്നും ഗ്രഹിക്കുന്നു. ശ്വാസമാകുന്ന കവാടത്തിലൂടെ പ്രകടമാകുന്ന ജ്ഞാനമാണ് (വിജ്ഞാനം) ഇത്.
ആനന്ദമയ കോശ തലത്തിൽ: പ്രാണൻ സുഷുമ്നയിൽ പ്രവേശിക്കുകയും ശ്വാസം കേവല കുംഭകത്തിൽ (ഉള്ളിലേക്കും പുറത്തേക്കുമുള്ള ശ്വാസം പൂർണ്ണമായി സന്തുലിതമാകുമ്പോൾ പ്രയത്നമില്ലാതെ ഉണ്ടാകുന്ന സ്വാഭാവിക നിലനിർത്തൽ) സ്വയമേവ നിലയ്ക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ സാധകൻ ആനന്ദകോശത്തെ സ്പർശിക്കുന്നു. എല്ലാ മാനസിക പ്രവർത്തനങ്ങളും നിലയ്ക്കുന്നു, വ്യക്തിഗത അഹംബോധം ലയിക്കുന്നു, ശേഷിക്കുന്നത് ശുദ്ധവും നിരുപാധികവുമായ ആനന്ദം — ആത്മാവിന്റെ സ്വഭാവം.
അതുകൊണ്ടാണ് സ്വരയോഗം ഒരു സമ്പൂർണ്ണ ശാസ്ത്രമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത് — ശ്വാസം നിരീക്ഷിക്കുന്നതിലൂടെ യോഗിക്ക് അസ്തിത്വത്തിന്റെ അഞ്ച് കോശങ്ങളിലേക്കും പ്രവേശനം ലഭിക്കുന്നു. ഭൂമിയെ സ്വർഗ്ഗവുമായും ജഡത്തെ ബോധവുമായും വ്യക്തിയെ സാർവത്രികവുമായും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഏണിയാണ് ശ്വാസം.
“അന്നത്തിൽ നിന്ന് എല്ലാ ജീവികളും ഉണ്ടാകുന്നു. അന്നത്താൽ അവ വളരുന്നു. ജീവികൾ അന്നം ഭക്ഷിക്കുന്നു, അന്നം ജീവികളെയും ഭക്ഷിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഭക്ഷണത്തെ അന്നം എന്ന് വിളിക്കുന്നു.”
— തൈത്തിരീയോപനിഷത്ത്, ബ്രഹ്മാനന്ദവല്ലി
അഞ്ച് കോശങ്ങളെ (പഞ്ചകോശം) അറിയുക
അഭ്യാസത്തിലൂടെയും പഠനത്തിലൂടെയും യോഗശരീരശാസ്ത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നിങ്ങളുടെ ധാരണ ആഴപ്പെടുത്തുക. ഓരോ കോശത്തെയും ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന ഉപാധികളും അഭ്യാസങ്ങളും പരിചയപ്പെടുക.
യോഗാസനങ്ങൾ പ്രാണായാമം കാരണശരീരം നാഡിയും തത്ത്വവും സ്വരധ്യാനം