শংখ প্ৰক্ষালন (Shankha Prakshalana)
সমগ্ৰ যৌগিক পদ্ধতিৰ আটাইতকৈ সম্পূৰ্ণ আভ্যন্তৰীণ শোধন অনুশীলন — কুহুমীয়া নিমখীয়া পানী আৰু পাঁচটা নিৰ্দিষ্ট যোগাসন ব্যৱহাৰ কৰি মুখৰ পৰা মলদ্বাৰলৈ পাচননলীৰ সম্পূৰ্ণ ধোৱা।
শংখ প্ৰক্ষালন কি?
সংস্কৃত: शंख प्रक्षालन — শংখ মানে শংখ, প্ৰক্ষালন মানে ভালদৰে ধোৱা। অনুশীলনটোৰ নাম শংখৰ নামেৰে ৰখা হৈছে কাৰণ মানুহৰ অন্ত্ৰপথ শংখৰ ভিতৰৰ কোঠাৰ দৰে পকাই পকাই কুণ্ডলী পাকি থাকে। শংখত ঢলা পানীয়ে যেনেকৈ ওলাই যোৱাৰ আগতে প্ৰতিটো বাঁক আৰু পাক অতিক্ৰম কৰিব লাগে, তেনেকৈ এই অনুশীলনত নিমখীয়া পানীয়েও পাচননলীৰ প্ৰতিটো মোচৰ আৰু ভাঁজৰ মাজেৰে গতি কৰে, ইয়াক এমূৰৰ পৰা আনমূৰলৈ সম্পূৰ্ণৰূপে ধুই দিয়ে।
শংখ প্ৰক্ষালনক ইয়াৰ শাস্ত্ৰীয় নাম বাৰিসাৰ ধৌতি বুলিও জনা যায় — বাৰি (পানী) + সাৰ (সাৰ/প্ৰৱাহ) + ধৌতি (শোধন)। 17শ শতিকাৰ হঠযোগ গ্ৰন্থ ঘেৰণ্ড সংহিতাত বৰ্ণিত ধৰণে ই ষট্কৰ্মৰ (ছয়টা শুদ্ধিকৰণ অনুশীলন) ধৌতি ক্ৰিয়াৰ শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্গত। সকলো ধৌতি অনুশীলনৰ ভিতৰত — যাৰ ভিতৰত কাপোৰ গিলা (বস্ত্ৰ ধৌতি), অগ্নি শোধন (অগ্নিসাৰ) আৰু বায়ু শুদ্ধি (বাতসাৰ ধৌতি) অন্তৰ্ভুক্ত — বাৰিসাৰ ধৌতিক আটাইতকৈ শক্তিশালী আৰু সম্পূৰ্ণ বুলি গণ্য কৰা হয়।
প্ৰক্ৰিয়াটোত জোখা পৰিমাণত কুহুমীয়া নিমখীয়া পানী খোৱা হয়, তাৰ পিছত পাচননলীৰ ভাল্ভ আৰু পেশী-বলয়বোৰ ক্ৰমে মুকলি কৰিবলৈ আৰু পানীক পাকস্থলী, ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰ, বৃহদন্ত্ৰৰ মাজেৰে আৰু অৱশেষত মলাশয়েৰে বাহিৰলৈ চলাবলৈ ৰচিত পাঁচটা যোগাসনৰ এক নিৰ্দিষ্ট ক্ৰম কৰা হয়। শৰীৰৰ পৰা ওলোৱা পানী সম্পূৰ্ণ পৰিষ্কাৰ নোহোৱালৈকে খোৱা আৰু আসন কৰাৰ চক্ৰ পুনৰাবৃত্তি কৰা হয় — যিয়ে সূচায় যে সমগ্ৰ পাচননলী ধুই পৰিষ্কাৰ হৈছে।
এইটো বুজা অপৰিহাৰ্য যে শংখ প্ৰক্ষালন এনিমা নহয়। এনিমাই তলৰ পৰা বৃহদন্ত্ৰৰ তলৰ অংশত পানী প্ৰৱেশ কৰায় আৰু কেৱল বৃহদন্ত্ৰৰ শেষ অংশহে পৰিষ্কাৰ কৰে। শংখ প্ৰক্ষালনত পানী মুখেৰে সোমায় আৰু পাচনতন্ত্ৰৰ সম্পূৰ্ণ দৈৰ্ঘ্য — প্ৰায় 9 মিটাৰ দূৰত্ব — অতিক্ৰম কৰি মলদ্বাৰেৰে স্বাভাৱিকভাৱে ওলাই যায়। নলীৰ প্ৰতিটো অংশ পৰিষ্কাৰ হয়: খাদ্যনলী, পাকস্থলী, ডুওডেনাম, জেজুনাম, ইলিয়াম, চিকাম, ঊৰ্ধ্বগামী কোলন, অনুপ্ৰস্থ কোলন, নিম্নগামী কোলন, ছিগময়ড কোলন আৰু মলাশয়।
এই অনুশীলন পৰম্পৰাগতভাৱে বছৰত কেৱল দুৰ পৰা চাৰিবাৰহে কৰা হয়, আদৰ্শগতভাৱে ঋতু পৰিৱৰ্তনৰ সময়ত (বিষুৱ আৰু অয়নান্তক বিশেষভাৱে শুভ বুলি গণ্য কৰা হয়)। প্ৰথমবাৰ সদায় নিজে এই কৌশল অনুশীলন কৰা এজন অভিজ্ঞ যোগ শিক্ষকৰ প্ৰত্যক্ষ তত্ত্বাৱধানত কৰিব লাগিব। সঠিক প্ৰশিক্ষণ অবিহনে নিজে নিৰ্দেশিত প্ৰচেষ্টাই জটিলতাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে।
প্ৰস্তুতি — অনুশীলনৰ আগতে
তিনি দিন আগতে
- এক পাতল, সৰল আহাৰলৈ সলনি হওক — মুখ্যতঃ ৰন্ধা শাক-পাচলি, সাধাৰণ ভাত, খিচিৰি (চাউল আৰু মগুদাইল) আৰু পকা ফল।
- সকলো মাংস, মাছ, কণী, ভজা খাদ্য, গধুৰ আহাৰ, প্ৰক্ৰিয়াজাত খাদ্য আৰু পৰিশোধিত চেনি বাদ দিয়ক।
- গাখীৰৰ সামগ্ৰী পৰিহাৰ কৰক — বিশেষকৈ চীজ, পনীৰ আৰু দৈ — কাৰণ এইবোৰে শ্লেষ্মা সৃষ্টি কৰে আৰু পাচন লেহেমীয়া কৰে।
- মদ, কেফেইন (কফি, চাহ, শক্তি পানীয়) আৰু কাৰ্বনযুক্ত পানীয় কঠোৰভাৱে পৰিহাৰ কৰক।
- প্ৰক্ৰিয়াৰ আগতে শৰীৰ ভালদৰে জলযুক্ত হৈ থকাটো নিশ্চিত কৰিবলৈ পানী খোৱাৰ পৰিমাণ বঢ়াওক।
- আহাৰৰ পৰিমাণ ক্ৰমে কমাওক — শক্তি বজাই ৰাখিবলৈ যথেষ্ট খাওক কিন্তু পাচনতন্ত্ৰত অতিৰিক্ত বোজা নিদিব।
আগৰ দিনা সন্ধিয়া
- সন্ধিয়া 7:00 বজাৰ আগতে খিচিৰিৰ এক পাতল ৰাতিৰ আহাৰ খাওক (চাউল, মগুদাইল, অলপ ঘিউ আৰু হালধি)।
- ৰাতিৰ আহাৰৰ পিছত একো নাখাব। পিয়াহ লাগিলে কেৱল কুহুমীয়া পানীহে খাব পাৰে।
- সোনকালে শুবলৈ যাওক আৰু পৰ্যাপ্ত টোপনি নিশ্চিত কৰক। প্ৰক্ৰিয়াৰ বাবে শৰীৰ ভালদৰে জিৰণি লোৱা হ'ব লাগে।
সেইদিনা ৰাতিপুৱা
- সূৰ্যোদয়ত বা তাৰ আগতে সাৰ পাওক। পাকস্থলী সম্পূৰ্ণ খালী হ'ব লাগিব — কোনো খাদ্য, পানী বা চাহ নহয়।
- এনে এটা দিন বাছক যিদিনা আপোনাৰ কোনো দায়িত্ব নাই — কোনো কাম, যাত্ৰা বা সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি নাই। প্ৰক্ৰিয়াৰ পিছত দিনটোৰ বাকী সময়খিনি আপুনি জিৰণি ল'ব লাগিব।
- ঢিলা, আৰামদায়ক কাপোৰ পিন্ধক যি তিতিলে বা লেতেৰা হ'লেও আপোনাৰ আপত্তি নাই।
- গোটেই প্ৰক্ৰিয়াৰ সময়ত শৌচালয়লৈ সহজ, ব্যক্তিগত প্ৰৱেশ নিশ্চিত কৰক। অনুশীলনটো আদৰ্শগতভাৱে ঘৰত বা যোগ আশ্ৰমৰ পৰিৱেশত কৰা উচিত।
নিমখীয়া পানী প্ৰস্তুত কৰা
- 4ৰ পৰা 5 লিটাৰ পানী প্ৰস্তুত কৰক। পানী উতলাই কুহুমীয়া উষ্ণতালৈ (প্ৰায় 37 ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ) ঠাণ্ডা হ'বলৈ দিয়ক — স্পৰ্শত শৰীৰৰ উষ্ণতাৰ দৰে আৰামদায়ক উষ্ণ অনুভৱ হ'ব লাগে।
- প্ৰতি লিটাৰ পানীত 2 চামুচ সমান কৰি আয়'ডিনবিহীন নিমখ (যেনে শিলনিমখ বা সাগৰীয় নিমখ) যোগ কৰক। এই ঘনত্ব আইছ'টনিকতকৈ অলপ বেছি — জল নেতিতকৈ অধিক ঘন — যাতে অন্ত্ৰৰ বেৰে পানী শোষণ নকৰে আৰু ই সমগ্ৰ পথ অতিক্ৰম কৰে।
- নিমখ সম্পূৰ্ণ দ্ৰৱীভূত নোহোৱালৈকে ভালদৰে মিহলাওক। অলপ চাই চাওক — ই স্পষ্টকৈ নিমখীয়া লাগিব লাগে কিন্তু অপ্ৰিয়ভাৱে নহয়।
- গোটেই প্ৰক্ৰিয়াৰ সময়ত পানী উষ্ণ ৰাখিবলৈ থাৰ্মছত বা মৃদু তাপত ৰাখক। ঠাণ্ডা পানীয়ে অন্ত্ৰৰ পেশী সংকুচিত কৰে আৰু প্ৰৱাহত বাধা দিয়ে।
নিমখৰ ঘনত্বৰ বিজ্ঞান
শংখ প্ৰক্ষালনত নিমখৰ ঘনত্ব খামখেয়ালী নহয় — এক নিৰ্দিষ্ট শাৰীৰিক কাৰণৰ বাবে ইয়াক সাৱধানে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। মানৱ শৰীৰে প্ৰায় 0.9% (আইছ'টনিক) আভ্যন্তৰীণ লৱণাক্ততা বজাই ৰাখে। এই অনুশীলনত ব্যৱহৃত নিমখীয়া দ্ৰৱ প্ৰায় 1.5%ৰ পৰা 2%ত প্ৰস্তুত কৰা হয় — ইচ্ছাকৃতভাৱে হাইপাৰটনিক (শৰীৰৰ তৰলতকৈ অধিক ঘন)।
এক হাইপাৰটনিক দ্ৰৱ পাচননলীত সোমালে অভিস্ৰৱণৰ নীতিয়ে পানীক অন্ত্ৰৰ বেৰৰ জৰিয়তে তেজত শোষিত হোৱাত বাধা দিয়ে। পানীত নিমখৰ ঘনত্ব চাৰিওফালৰ কলাতকৈ বেছি হোৱাৰ বাবে শৰীৰে পানী ভিতৰলৈ নাটানে — প্ৰকৃততে অভিস্ৰৱণ চাপে অন্ত্ৰৰ আৱৰণৰ পৰা অতিৰিক্ত তৰল অন্ত্ৰৰ গহ্বৰলৈ টানি আনিব পাৰে, লাগি থকা যিকোনো বৰ্জ্য পদাৰ্থ আৰু ঢিলা কৰি। সেইবাবেই নিমখীয়া পানী শোষিত নোহোৱাকৈ পাচননলীৰ সম্পূৰ্ণ 9-মিটাৰ দৈৰ্ঘ্য অতিক্ৰম কৰে — ই অন্ত্ৰৰ গহ্বৰতে থাকে আৰু মলাশয়েৰে ওলাই যায়।
যদি নিমখৰ ঘনত্ব বৰ কম হয় (হাইপ'টনিক বা আইছ'টনিক), তেন্তে পানী অন্ত্ৰৰ বেৰৰ জৰিয়তে তেজত শোষিত হ'ব, ফলত পেট ফুলা, শৰীৰত পানী জমা হোৱা আৰু সম্ভাব্য বিপজ্জনক ইলেক্ট্ৰ'লাইটৰ অসন্তুলন হ'ব। ঘনত্ব বৰ বেছি হ'লে পানীয়ে অন্ত্ৰৰ কলাৰ পৰা অত্যধিক তৰল টানি আনিব, ফলত পানীশূন্যতা, পেটৰ কামোৰ আৰু শ্লেষ্মিক আৱৰণত উত্তেজনা হ'ব। প্ৰতি লিটাৰত 2 চামুচ সমান কৰা নিমখৰ নিৰ্দিষ্ট ঘনত্বই নিখুঁত সন্তুলন ৰক্ষা কৰে — শোষণ ৰোধ কৰিব পৰাকৈ যথেষ্ট ঘন, কিন্তু কলাৰ উত্তেজনা পৰিহাৰ কৰিব পৰাকৈ মৃদু।
সেইবাবেই আয়'ডিন নোহোৱা নিমখ (সৈন্ধৱ লৱণ বা সাগৰৰ নিমখ) নিৰ্দিষ্ট কৰা হৈছে। আয়'ডিনযুক্ত মেজৰ নিমখত দলা নবন্ধা পদাৰ্থ আৰু আয়'ডিনৰ সংযোজক থাকে যিবোৰে এই প্ৰক্ৰিয়াৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় বেছি পৰিমাণত খালে বমি ভাব আনিব পাৰে আৰু অন্ত্ৰৰ আৱৰণত উত্তেজনা সৃষ্টি কৰিব পাৰে।
পাঁচটা যোগাসন
প্ৰতিটো আসনে পাচনতন্ত্ৰৰ এটা নিৰ্দিষ্ট ভাল্ভ বা অংশক লক্ষ্য কৰে, নিমখীয়া পানীক প্ৰণালীবদ্ধভাৱে পাকস্থলীৰ পৰা ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰৰ মাজেৰে বৃহদন্ত্ৰলৈ আৰু মলদ্বাৰেৰে বাহিৰলৈ ঠেলি পঠায়।
তাড়াসন — তাল গছৰ ভংগী
ভৰি দুখন কান্ধৰ বহলতাত ৰাখি থিয় হওক। দুয়োখন হাতৰ আঙুলি পৰস্পৰে সোমাই তলুৱা ওপৰলৈ ঘূৰাওক। হাত দুখন মূৰৰ ওপৰলৈ তুলি গোটেই শৰীৰ ওপৰলৈ টানক। ভৰিৰ আঙুলিৰ ওপৰত উঠক, গোৰোহা মাটিৰ পৰা তুলি। গোটেই শৰীৰ ওপৰলৈ টানক যেন আপোনাক আকাশৰ ফালে টানি নিয়া হৈছে — ভৰিৰ তলুৱাৰ পৰা মূৰৰ চূড়ালৈকে প্ৰসাৰণ অনুভৱ কৰক। স্বাভাৱিকভাৱে শ্বাস লৈ প্ৰায় 5 ছেকেণ্ড এই টনা অৱস্থাত থাকক। গোৰোহা নমাওক আৰু হাত তললৈ আনক। মুঠ 4 বাৰ পুনৰাবৃত্তি কৰক।
তিৰ্যক তাড়াসন — দোদুল্যমান তাল গছৰ ভংগী
তাড়াসনৰ একেই অৱস্থাৰে আৰম্ভ কৰক — ভৰি দুখন কান্ধৰ বহলমান দূৰত্বত, আঙুলিবোৰ পৰস্পৰ সোমোৱা, তলুৱা ওপৰমুখী, হাত দুখন মূৰৰ ওপৰলৈ তোলা। দেহৰ মধ্যভাগ নপকোৱাকৈ ওপৰৰ শৰীৰ সোঁফাললৈ বিশুদ্ধ পাৰ্শ্বিকভাৱে হালি দিয়ক — গতি সম্পূৰ্ণৰূপে পাৰ্শ্ব-সমতলত হ'ব লাগে। পেটৰ বাওঁফালে গভীৰ টান অনুভৱ কৰি প্ৰায় 3 ছেকেণ্ড হালি থাকক। পোন অৱস্থালৈ উভতি আহক, তাৰ পিছতে বাওঁফাললৈ হালি 3 ছেকেণ্ড ধৰি ৰাখক। এইটো এটা আৱৰ্তন। প্ৰতিফালে 4 বাৰ পুনৰাবৃত্তি কৰক (মুঠ 4টা আৱৰ্তন, 8 বাৰ হালি)।
কটি চক্ৰাসন — কঁকাল ঘূৰোৱা আসন
ভৰি দুখন প্ৰায় কান্ধৰ বহলতাত ৰাখি আৰু হাত দুখন কাষত ঢিলাকৈ ওলমাই থিয় হওক। ওপৰৰ শৰীৰ সোঁফাললৈ ঘূৰাওক — ঘূৰোঁতে বাওঁ হাত ঘূৰাই সোঁ কান্ধ স্পৰ্শ কৰক আৰু সোঁ হাত কঁকালৰ পিছফালে আনি হাতৰ পিঠি বাওঁফালৰ কঁকালত ৰাখক। যিমান পাৰি সোঁ কান্ধৰ ওপৰেৰে চাওক আৰু প্ৰায় 3 ছেকেণ্ড ধৰি ৰাখক। গতিশীলভাৱে বাওঁফাললৈ ঘূৰক, সোঁ হাত বাওঁ কান্ধলৈ আৰু বাওঁ হাত কঁকালৰ পিছফাললৈ আনি। বাওঁ কান্ধৰ ওপৰেৰে চাওক আৰু 3 ছেকেণ্ড ধৰি ৰাখক। গোটেই সময় কঁকাল আৰু ভৰি স্থিৰ ৰাখক — ঘূৰণি কেৱল কঁকাল আৰু ওপৰৰ শৰীৰতহে হয়। প্ৰতিফালে 4 বাৰ পুনৰাবৃত্তি কৰক (মুঠ 4 আৱৰ্তন, 8টা মোচৰ)।
তিৰ্যক ভুজংগাসন — পকোৱা সৰ্প ভংগী
মজিয়াত উবুৰি হৈ শুই পৰক। তলুৱা দুখন কান্ধৰ কাষত মজিয়াত সমানকৈ ৰাখক। হাত দুখন পোন কৰি ওপৰৰ শৰীৰ ভুজংগাসনলৈ (সৰ্প ভংগী) তুলি ধৰক — হাত সম্পূৰ্ণ টান হ'ব লাগে, কান্ধ কাণৰ পৰা আঁতৰাই শিথিল, আৰু শ্ৰোণী তথা ভৰি মজিয়াত থাকিব লাগে। ভৰিৰ আঙুলি তলত ভাঁজ কৰি ৰাখক যাতে শৰীৰ হাত আৰু ভৰিৰ আগভাগৰ ওপৰত ভৰ দিয়ে, ভৰি দুখন কান্ধৰ বহলতাত। এই অৱস্থাৰ পৰা মূৰ আৰু ওপৰৰ শৰীৰ সোঁফাললৈ ঘূৰাওক, সোঁ কান্ধৰ ওপৰেৰে চাই দৃষ্টি তললৈ নিৰ্দেশ কৰি বাওঁ গোৰোহা দেখক। প্ৰায় 3 ছেকেণ্ড ধৰি ৰাখক। মাজলৈ ঘূৰি আহক, তাৰ পিছত বাওঁফাললৈ ঘূৰি বাওঁ কান্ধৰ ওপৰেৰে চাই সোঁ গোৰোহা দেখক। 3 ছেকেণ্ড ধৰি ৰাখক। প্ৰতিফালে 4 বাৰ পুনৰাবৃত্তি কৰক (মুঠ 4 আৱৰ্তন, 8টা মোচৰ)।
উদৰাকৰ্ষণাসন — পেট চেপা ভংগী
সম্পূৰ্ণ উৰু ভাঁজ কৰি বহা ভংগী (মালাসন) লওক, ভৰিৰ তলুৱা মাটিত সমানকৈ কান্ধৰ বহলমান দূৰত্বত ৰাখক আৰু আঁঠু দুটা বহলকৈ মেলি দিয়ক। হাত দুখন আঁঠুৰ ওপৰত ৰাখক। সোঁ আঁঠুটো বাওঁ ভৰিৰ ফাললৈ নমাই মজিয়াৰ ফালে হেঁচক, একেলগে বাওঁ হাতেৰে বাওঁ উৰুটো পেটৰ বাওঁফালে দৃঢ়ভাৱে হেঁচি ধৰক। মূৰ আৰু ওপৰৰ শৰীৰ ঘূৰাই বাওঁ কান্ধৰ ওপৰেদি চাওক। এই গভীৰ পকে পেটৰ বাওঁফাল শক্তিশালীভাৱে হেঁচি ধৰে। স্বাভাৱিকভাৱে শ্বাস লৈ প্ৰায় 3 ছেকেণ্ড ধৰি ৰাখক। মাজৰ বহা ভংগীলৈ উভতি আহক, তাৰ পিছত বাওঁ আঁঠুটো সোঁ ভৰিৰ ফাললৈ নমাই সোঁ উৰুটো পেটৰ সোঁফালে হেঁচি ধৰক আৰু সোঁ কান্ধৰ ওপৰেদি চাওক। 3 ছেকেণ্ড ধৰি ৰাখক। প্ৰতিফালে 4 বাৰ পুনৰাবৃত্তি কৰক (মুঠ 4টা আৱৰ্তন, 8 বাৰ হেঁচা)।
সম্পূৰ্ণ প্ৰক্ৰিয়া — পদক্ষেপ অনুসৰি
প্ৰক্ৰিয়াৰ সময়ত গুৰুত্বপূৰ্ণ টোকা
- বমি ভাব: পানী খোৱাৰ পিছত বমি ভাব হ'লে বুজিব যে পাইল'ৰিক ভাল্ভ এতিয়াও মুকলি হোৱা নাই। আৰু পানী নাখাব। ইয়াৰ সলনি আসনৰ ক্ৰম (বিশেষকৈ তাড়াসন আৰু তিৰ্যক তাড়াসন) অধিক জোৰেৰে কৰক। ভাল্ভ মুকলি হৈ পাকস্থলীৰ পৰা পানী ওলাই গ'লে বমি ভাব আঁতৰি যাব।
- 6 গিলাছৰ পিছতো মলত্যাগ নহ'লে: 6 গিলাছ পানী খোৱাৰ আৰু আসনৰ 3 আৱৰ্তন সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পিছতো মলত্যাগ নহ'লে আসনৰ ক্ৰম অধিক জোৰ আৰু তীব্ৰতাৰে কৰক — প্ৰতিটো ভংগী দীঘলীয়াকৈ ধৰি ৰাখক, অধিক গভীৰভাৱে টানক, অধিক মোচৰ দিয়ক। আৱৰ্তনৰ মাজত কেইমিনিটমান দ্ৰুতগতিত খোজ কাঢ়ক।
- শেষ উপায়: যথেষ্ট প্ৰচেষ্টাৰ পিছতো মলত্যাগ নহ'লে প্ৰাৰম্ভিক গতি আৰম্ভ কৰিবলৈ এক সৰু কুহুমীয়া পানীৰ এনিমা (নিমখ নোহোৱাকৈ) ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। প্ৰথম মলত্যাগ হোৱাৰ পিছত বাকী প্ৰক্ৰিয়া সাধাৰণতে স্বাভাৱিকভাৱে আগবাঢ়ে।
- কেতিয়াও কোঁচ নিদিব: শৌচালয়ত জোৰেৰে কোঁচ নিদিব বা ঠেলি নিদিব। আসনসমূহে উদ্দীপিত কৰা স্বাভাৱিক অন্ত্ৰ-গতিৰ দ্বাৰা পানী ওলাই যাব লাগে। কোঁচ দিলে অৰ্শ বা গুহ্যদ্বাৰৰ ফাট হ'ব পাৰে।
- কেৱল কুহুমীয়া পানী ব্যৱহাৰ কৰক: ঠাণ্ডা পানীয়ে অন্ত্ৰৰ খিঁচনি সৃষ্টি কৰে। পানী ঠাণ্ডা হৈ গ'লে খোৱাৰ আগতে পুনৰ গৰম কৰক।
প্ৰক্ৰিয়াৰ পিছৰ আহাৰ
শংখ প্ৰক্ষালনৰ পিছৰ আহাৰৰ নিয়মাৱলী ঐচ্ছিক নহয় — ই অনুশীলনৰ এক অপৰিহাৰ্য অংশ। অন্ত্ৰৰ সম্পূৰ্ণ জীৱাণুকুল ধুই পেলোৱা হৈছে, আৰু অন্ত্ৰৰ আৱৰণ উন্মুক্ত আৰু অতি সংবেদনশীল। ভুল খাদ্য বাছনিয়ে পাচনৰ গুৰুতৰ বিঘিনি সৃষ্টি কৰিব পাৰে।
প্ৰথম আহাৰ — সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ 45 মিনিট পিছত
প্ৰথম আহাৰ সঠিকভাৱে নিৰ্ধাৰিত আৰু ইয়াক সলনি কৰিব নালাগে:
- ভালদৰে ৰন্ধা বগা চাউলৰ ভাত — কোমল আৰু অলপ বেছিকৈ সিজোৱা, সহজে হজম হোৱা। বগা বাছমতী বা যিকোনো পলিচ কৰা চাউল ব্যৱহাৰ কৰক (বাদামী চাউল নহয়)।
- সাধাৰণ মগুদাইল — হালধীয়া ফলা মগুমাহ, কোমল নোহোৱালৈকে সিজোৱা। সকলো দাইলৰ ভিতৰত ই আটাইতকৈ পাতল আৰু সহজপাচ্য।
- প্ৰচুৰ পৰিমাণৰ ঘিউ — এইটো হৈছে অপৰিহাৰ্য, ঐচ্ছিক নহয়। ঘিউৱে নতুনকৈ পৰিষ্কাৰ হোৱা অন্ত্ৰৰ আৱৰণক আৱৰি এক সুৰক্ষামূলক পিছল স্তৰ দিয়ে। ঘিউ অবিহনে উন্মুক্ত শ্লেষ্মা-ঝিল্লী মৃদু খাদ্যতো উত্তেজিত হ'ব পাৰে। ভাত আৰু দাইলত অন্ততঃ 2ৰ পৰা 3 টেবুল চামুচ মিহলাই ব্যৱহাৰ কৰক।
- হালধি — প্ৰদাহ-নাশক আৰু নিৰাময়কাৰী গুণৰ বাবে এচিমটি হালধিৰ গুড়ি।
- নিমখ নাখাব প্ৰথম আহাৰত — অন্ত্ৰসমূহ নিমখীয়া পানীৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ আছে আৰু অতিৰিক্ত নিমখৰ প্ৰয়োজন নাই।
- মছলা নাখাব হালধিৰ বাহিৰে — প্ৰথম আহাৰত জলকীয়া, জালুক, জিৰা, ধনিয়া বা আন মছলা নাখাব।
আৰামেৰে তৃপ্ত হোৱালৈকে খাওক, কিন্তু অতিভোজন নকৰিব। পাচনতন্ত্ৰ এতিয়া এক কোমল, পুনৰ্গঠিত অৱস্থাত থাকে।
প্ৰথম 24 ঘণ্টা
প্ৰক্ৰিয়াটোৰ পিছৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰথম দিনটোৰ বাবে:
- DO: ঘিউৰ সৈতে খিচিৰি (চাউল + মগুদাইল); কেৱল জিৰা আৰু হালধি মছলা হিচাপে; ভালদৰে সিজোৱা বা ভাপত দিয়া শাক-পাচলি (জাতিলাউ, ৰঙালাউ, গাজৰ); গোটেই দিনটো কুহুমীয়া পানী।
- নকৰিব: যিকোনো কেঁচা খাদ্য, ছালাদ বা নিসিজোৱা ফল; গাখীৰৰ সামগ্ৰী (ঘিউৰ বাহিৰে); পাউৰুটী, চাপাতি বা যিকোনো ঘেঁহুৰ সামগ্ৰী; চাহ, কফি বা কুহুমীয়া পানীৰ বাহিৰে আন যিকোনো পানীয়; চেনি, মিঠাই বা মিষ্টান্ন।
দিন 2ৰ পৰা 7 — কঠোৰ পৰ্যায়
প্ৰথম সপ্তাহত অন্ত্ৰৰ জীৱাণুকুল পুনৰ প্ৰতিষ্ঠিত হয় আৰু শ্লেষ্মিক আৱৰণে নিজৰ সুৰক্ষা স্তৰ পুনৰ গঢ়ে। আহাৰ সৰল, ৰন্ধা আৰু নিৰামিষ হ'ব লাগিব:
- অনুমোদিত: সৰল ৰন্ধা নিৰামিষ খাদ্য — সাধাৰণ ভাত, খিচিৰি, ৰন্ধা শাক-পাচলি (জাতিলাউ, ৰঙালাউ, জুকিনি, গাজৰ, পালেং), পাতল চুপ, মগুদাইল, মৃদু মছলা (জিৰা, হালধি, ধনিয়া), প্ৰতিবেলা আহাৰৰ লগত ঘিউ।
- মাংস, মাছ বা কণী নাখাব — সম্পূৰ্ণ 7 দিনলৈ। প্ৰাণীজ প্ৰটিন গধুৰ আৰু ইয়াৰ বাবে শক্তিশালী পাচক এছিড আৰু এনজাইমৰ প্ৰয়োজন, যিবোৰ এতিয়াও পুনৰুদ্ধাৰ হোৱা নাই।
- মদ নাখাব — অন্ততঃ 2 সপ্তাহলৈ। মদৰ দাহক প্ৰভাৱৰ পৰা অন্ত্ৰৰ আৱৰণৰ কোনো সুৰক্ষা-প্ৰাচীৰ নাথাকে।
- কফি বা চাহ নাখাব — 3 দিনলৈ। কেফেইন আৰু টেনিনে নতুনকৈ পৰিষ্কাৰ হোৱা শ্লেষ্মা-ঝিল্লীক উত্তেজিত কৰে।
- জলকীয়া, ভজা বা গধুৰ খাদ্য নাখাব — 5 দিনলৈ। ইয়াৰ ভিতৰত সকলো গভীৰভাৱে তেলত ভজা খাদ্য, জলকীয়া, অত্যধিক তেল, গধুৰ জোল আৰু ৰেষ্টুৰেণ্টৰ খাদ্য অন্তৰ্ভুক্ত।
- কেঁচা খাদ্য বা ছালাড নাখাব — 3 দিনলৈ। কেঁচা খাদ্য ভালদৰে হজম কৰিবলৈ শক্তিশালী এনজাইম ক্ৰিয়া আৰু অন্ত্ৰৰ সম্পূৰ্ণ বেক্টেৰিয়াৰ প্ৰয়োজন।
- গেঁজনিযুক্ত খাদ্য নাখাব — 5 দিনলৈ। ইয়াৰ ভিতৰত দৈ, আচাৰ, ইডলি, ধোচা, ভিনেগাৰ, ছাৱাৰক্ৰাউট, কিমচি আৰু কম্বুচা অন্তৰ্ভুক্ত। বাহিৰৰ পৰা অনা জীৱাণুৰ হস্তক্ষেপ নোহোৱাকৈ অন্ত্ৰৰ পৰিৱেশে স্বাভাৱিকভাৱে নিজৰ বেক্টেৰিয়াৰ উপনিৱেশ গঢ়িব লাগে।
আহাৰ কিয় গুৰুত্বপূৰ্ণ
শংখ প্ৰক্ষালনৰ পিছৰ আহাৰৰ নিষেধাজ্ঞা খামখেয়ালী বা পৰম্পৰাগত অন্ধবিশ্বাস নহয় — এইবোৰ শাৰীৰিক বাস্তৱতাৰ ওপৰত আধাৰিত। প্ৰক্ৰিয়াই অন্ত্ৰৰ সম্পূৰ্ণ জীৱাণুকুল ধুই পেলাইছে — লাখ লাখ কোটি উপকাৰী জীৱাণু যিবোৰ সাধাৰণতে অন্ত্ৰত থাকে আৰু হজম, ৰোগ প্ৰতিৰোধ তথা পুষ্টি শোষণৰ বাবে অপৰিহাৰ্য। অন্ত্ৰৰ শ্লেষ্মিক আৱৰণৰ (অন্ত্ৰৰ বেৰৰ সুৰক্ষামূলক আৱৰণ) শ্লেষ্মাৰ স্তৰো আঁতৰি গৈছে আৰু ই সাময়িকভাৱে উন্মুক্ত আৰু অসুৰক্ষিত। ঘিউৱে এই উন্মুক্ত আৱৰণৰ ওপৰত তাৎক্ষণিক সুৰক্ষামূলক স্তৰ যোগায়। সৰল, ৰন্ধা, সহজে হজম হোৱা খাদ্যই শ্লেষ্মিক আৱৰণক উত্তেজনা নোহোৱাকৈ পুনৰ গঢ় লৈ উঠিবলৈ দিয়ে। পৰৱৰ্তী 5ৰ পৰা 7 দিনৰ ভিতৰত অন্ত্ৰৰ জীৱাণুকুল স্বাভাৱিকভাৱে পুনৰ উপনিবেশ স্থাপন কৰে — যদি পৰিৱেশ পৰিষ্কাৰ, সৰল আৰু পুষ্টিকৰ ৰখা হয়। এই সংবেদনশীল সময়ছোৱাত গধুৰ, কেঁচা, গেঁজনিযুক্ত, জলকীয়া বা ৰাসায়নিকভাৱে প্ৰক্ৰিয়াজাত খাদ্য খালে পাচনৰ গুৰুতৰ বিঘিনি, পেটৰ কামোৰ, পাতলা পায়খানা বা আনকি অন্ত্ৰৰ প্ৰদাহো হ'ব পাৰে।
শংখ প্ৰক্ষালনৰ লাভ
সম্পূৰ্ণ বিষমুক্তি
যিকোনো স্বাস্থ্য পদ্ধতিৰ একমাত্ৰ অনুশীলন যিয়ে এটা অধিৱেশনতে মুখৰ পৰা মলদ্বাৰলৈ সমগ্ৰ পাচননলী পৰিষ্কাৰ কৰে — পাচননলীৰ প্ৰতিটো অংশৰ পৰা জমা বৰ্জ্য, অপাচিত খাদ্যৰ অৱশেষ আৰু বিষাক্ত পদাৰ্থ আঁতৰায়।
পাচনতন্ত্ৰৰ পুনৰাৰম্ভ
অন্ত্ৰৰ বেৰত লাগি থকা বছৰ বছৰ ধৰি জমা বৰ্জ্য আঁতৰায়, জঠৰাগ্নি পুনৰুদ্ধাৰ কৰে আৰু সমগ্ৰ পাচনতন্ত্ৰক ইয়াৰ মূল, পৰিষ্কাৰ, দক্ষ অৱস্থালৈ ঘূৰাই আনে। হজম আৰু পুষ্টিৰ শোষণ নাটকীয়ভাৱে উন্নত হয়।
ছালৰ স্পষ্টতা
ছাল অন্ত্ৰৰ স্বাস্থ্যৰ প্ৰত্যক্ষ প্ৰতিফলন। প্ৰক্ৰিয়াৰ কেইদিনমানৰ ভিতৰত অনুশীলনকাৰীসকলে সাধাৰণতে পৰিষ্কাৰ ছাল, ব্ৰণ আৰু দাগ হ্ৰাস, উজ্জ্বল বৰণ আৰু শৰীৰৰ গোন্ধ হ্ৰাস লক্ষ্য কৰে, কিয়নো শৰীৰৰ ওপৰত বিষাক্ত বোজা কমি যায়।
এলাৰ্জি হ্ৰাস
অন্ত্ৰৰ পৰিৱেশ পুনৰ স্থাপন কৰি আৰু অন্ত্ৰৰ জীৱাণু-জগতক সন্তুলিত অৱস্থাত পুনৰ গঢ়ি উঠিবলৈ দি এই প্ৰক্ৰিয়াৰ পিছত বহু খাদ্য-সংবেদনশীলতা, অসহিষ্ণুতা আৰু এলাৰ্জিক প্ৰতিক্ৰিয়া উল্লেখযোগ্যভাৱে হ্ৰাস পায় বা নোহোৱা হয়।
মানসিক স্পষ্টতা
অন্ত্ৰ-মগজু অক্ষৰ অৰ্থ হ'ল এক পৰিষ্কাৰ অন্ত্ৰই এক স্পষ্ট মন সৃষ্টি কৰে। অনুশীলনকাৰীসকলে প্ৰক্ৰিয়াৰ পিছত সপ্তাহৰ পিছত সপ্তাহ ধৰি থকা গভীৰ পাতলতাৰ অনুভৱ, মানসিক স্পষ্টতা, উন্নত একাগ্ৰতা, আৱেগিক স্থিৰতা আৰু উন্নত মেজাজৰ কথা জনায়।
প্ৰাণিক শুদ্ধি
সূক্ষ্ম স্তৰত শংখ প্ৰক্ষালনে অন্নময় কোষত (অন্নৰ শৰীৰ) থকা শাৰীৰিক বাধা আঁতৰাই প্ৰাণময় কোষ (প্ৰাণশক্তিৰ কোষ) শুদ্ধ কৰে, যিবোৰ বাধাই নাড়ীৰে প্ৰাণৰ মুক্ত প্ৰৱাহ ৰোধ কৰে। অনুশীলনৰ পিছত প্ৰাণায়াম আৰু ধ্যান উল্লেখযোগ্যভাৱে গভীৰ হয়।
অনুশীলনৰ নিৰ্দেশনা
- বাৰংবাৰতা: বছৰত কেৱল 2ৰ পৰা 4 বাৰ, আদৰ্শগতভাৱে ঋতু সলনিৰ সময়ত — বসন্ত বিষুৱ, গ্ৰীষ্ম অয়নান্ত, শৰৎ বিষুৱ আৰু শীত অয়নান্ত পৰম্পৰাগত সময়।
- প্ৰথমবাৰৰ তত্ত্বাৱধান: প্ৰথমবাৰ শংখ প্ৰক্ষালন কৰোঁতে ই নিজে এই কৌশল অনুশীলন কৰা এজন অভিজ্ঞ যোগ শিক্ষকৰ তত্ত্বাৱধানত হ'ব লাগিব। লিখিত বা ভিডিঅ' নিৰ্দেশনাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি অকলে চেষ্টা নকৰিব।
- জিৰণিৰ দিন বাছক: গোটেই দিনটো আলাদা কৰি ৰাখক। প্ৰক্ৰিয়াটোত নিজেই 1ৰ পৰা 3 ঘণ্টা লাগে, কিন্তু দিনটোৰ বাকী সময় আপুনি জিৰণি ল'ব লাগিব। শাৰীৰিক পৰিশ্ৰম, ঠাণ্ডাৰ সংস্পৰ্শ আৰু মানসিক চাপ পৰিহাৰ কৰক।
- লঘু শংখ প্ৰক্ষালন: কেৱল 6 গিলাছ নিমখীয়া পানী ব্যৱহাৰ কৰা এক চুটি ৰূপ (আংশিক শোধন) ৰক্ষণাবেক্ষণৰ অনুশীলন হিচাপে সপ্তাহত বা পোন্ধৰ দিনত এবাৰ কৰিব পাৰি। ই একেটা আসনৰ ক্ৰম অনুসৰণ কৰে কিন্তু সম্পূৰ্ণ পৰিষ্কাৰ পানীৰ লক্ষ্য নাৰাখে — ই এক পাতল শোধন যি শৰীৰৰ বাবে সহজ আৰু একে কঠোৰ আহাৰৰ নিয়মৰ প্ৰয়োজন নাই। ই এক উৎকৃষ্ট নিয়মীয়া বিষমুক্তিৰ অনুশীলন।
- প্ৰক্ৰিয়াৰ পিছৰ জিৰণি: সম্পূৰ্ণ প্ৰক্ৰিয়াৰ পিছত 24 ঘণ্টালৈ কঠোৰ ব্যায়াম পৰিহাৰ কৰক। লাহে লাহে খোজ কঢ়া গ্ৰহণযোগ্য। দ্বিতীয় দিনৰ পৰা স্বাভাৱিক শাৰীৰিক কাৰ্যকলাপ পুনৰ আৰম্ভ কৰক।
- জলযোগান: প্ৰথম আহাৰৰ পিছত মুক্তভাৱে কুহুমীয়া পানী খাওক। শৰীৰ পানীশূন্য যেন লাগিব পাৰে — গোটেই দিনটো নিয়মীয়াকৈ তৰল পূৰণ কৰক।
নিষেধ
শংখ প্ৰক্ষালন এক শক্তিশালী প্ৰক্ৰিয়া যিয়ে শৰীৰৰ ওপৰত উল্লেখযোগ্য চাহিদা ৰাখে। তলৰ অৱস্থাসমূহ সম্পূৰ্ণ নিষেধ — এইবোৰৰ কোনো এটা পৰিস্থিতিতে অনুশীলনৰ চেষ্টা নকৰিব:
- পাকস্থলী বা ডুওডেনামৰ আলচাৰ: নিমখীয়া পানীয়ে আলচাৰযুক্ত কলা বেয়া কৰিব আৰু তীব্ৰ বিষ, তেজ ওলোৱা বা ছিদ্ৰ হ'ব পাৰে।
- আলচাৰেটিভ কলাইটিছ, ক্ৰ'নৰ ৰোগ বা যিকোনো অন্ত্ৰৰ প্ৰদাহজনিত ৰোগ (IBD): প্ৰদাহিত অন্ত্ৰৰ কলাৰ মাজেৰে বেছি পৰিমাণৰ নিমখীয়া পানী পাৰ হ'লে ৰোগৰ বিপজ্জনক প্ৰকোপ হ'ব পাৰে।
- হাৰ্নিয়া (কুঁচকিৰ, নাভিৰ বা হাইয়েটাল): প্ৰক্ৰিয়াৰ সময়ত তীব্ৰ আসন আৰু পেটৰ গহ্বৰৰ ভিতৰৰ চাপৰ পৰিৱৰ্তনে বৰ্তমানৰ হাৰ্নিয়া বেয়া কৰিব পাৰে।
- হৃদ্ৰোগ বা উচ্চ ৰক্তচাপ: বেছি পৰিমাণৰ নিমখ গ্ৰহণ আৰু আসনৰ ক্ৰমৰ শাৰীৰিক পৰিশ্ৰমে হৃদ্-ৰক্তনলী তন্ত্ৰত চাপ দিব পাৰে।
- বৃক্কৰ ৰোগ বা বৃক্ক বিকল: প্ৰক্ৰিয়াৰ সময়ত শোষিত অতিৰিক্ত নিমখ বৃক্কই প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰিব লাগিব। দুৰ্বল বৃক্কৰ কাৰ্যক্ষমতাই এই অতিৰিক্ত বোজা বহন কৰিব নোৱাৰে।
- গৰ্ভাৱস্থা আৰু স্তনপান: পেটৰ সংকোচন, মোচৰ দিয়া ভংগী আৰু শোধনৰ চাপৰ বাবে গোটেই গৰ্ভাৱস্থাত ই নিষিদ্ধ। স্তনপানৰ সময়ত শোধনৰ সময়ত নিৰ্গত বিষাক্ত পদাৰ্থ মাতৃদুগ্ধলৈ যাব পাৰে।
- ঋতুস্ৰাৱ: ঋতুস্ৰাৱৰ সময়ত এই প্ৰক্ৰিয়া কৰিব নালাগে। অপান বায়ুৰ তললৈ প্ৰৱাহ বিঘ্নিত কৰিব নালাগে, আৰু শৰীৰ ইতিমধ্যে এক স্বাভাৱিক শোধন প্ৰক্ৰিয়াত থাকে।
- শেহতীয়া পেটৰ অস্ত্ৰোপচাৰ: যিকোনো পেটৰ অস্ত্ৰোপচাৰৰ পিছত অন্ততঃ 6 মাহ অপেক্ষা কৰক। অন্ত্ৰৰ লাগি ধৰা অংশ আৰু শুকাই থকা কলাই আভ্যন্তৰীণ চাপ আৰু মোচৰৰ গতি সহ্য কৰিব নোৱাৰে।
- তীব্ৰ জ্বৰ বা অসুখ: শৰীৰক এটা ডাঙৰ শুদ্ধিকৰণ প্ৰক্ৰিয়াৰ বাবে নহয়, আৰোগ্যৰ বাবেহে শক্তিৰ প্ৰয়োজন। সম্পূৰ্ণ সুস্থ নোহোৱালৈকে অপেক্ষা কৰক।
- 16 বছৰৰ তলৰ শিশু: শিশু আৰু কিশোৰ-কিশোৰীৰ বিকাশশীল পাচনতন্ত্ৰৰ বাবে এই প্ৰক্ৰিয়া অতি তীব্ৰ।
- চৰম দুৰ্বলতা বা অপুষ্টি: এই প্ৰক্ৰিয়াৰ বাবে শাৰীৰিক সহনশক্তি আৰু শক্তিৰ সঞ্চয়ৰ প্ৰয়োজন। গুৰুতৰভাৱে দুৰ্বল বা অপুষ্ট শৰীৰে এই অনুশীলনৰ চাহিদা বহন কৰিব নোৱাৰে।
- সক্ৰিয় ডায়েৰিয়া বা আমাশয়: অন্ত্ৰপথ ইতিমধ্যে প্ৰদাহযুক্ত আৰু উত্তেজিত হৈ থাকে। লিটাৰ লিটাৰ নিমখীয়া পানী যোগ কৰিলে অৱস্থা যথেষ্ট বেয়া হ'ব।
লঘু শংখ প্ৰক্ষালন — চুটি ধোৱা
সংস্কৃত: लघू शंख प्रक्षालन — লঘু মানে চুটি, সৰু বা সংক্ষিপ্ত। লঘু শংখ প্ৰক্ষালন সম্পূৰ্ণ অনুশীলনৰ এক কোমল, চুটি ৰূপ যি বহুত সঘনাই — সাপ্তাহিক বা পোন্ধৰ দিনত এবাৰ — পাচনতন্ত্ৰৰ নিয়মীয়া ৰক্ষণাবেক্ষণ শোধন হিচাপে কৰিব পাৰি।
প্ৰক্ৰিয়াটো সম্পূৰ্ণ অনুশীলনৰ একে পদ্ধতি অনুসৰণ কৰে কিন্তু 6 গিলাছ (প্ৰায় 1.5 লিটাৰ) কুহুমীয়া নিমখীয়া পানীতে সীমাবদ্ধ। প্ৰতি 2 গিলাছৰ পিছত একেটা 5টা আসন একে ক্ৰমত কৰা হয়। পানী পৰিষ্কাৰ নোহোৱালৈকে অনুশীলনকাৰীয়ে চলাই নাযায় — ইয়াৰ সলনি, নিৰ্গত পানীৰ অৱস্থা যিয়েই নহওক, 6 গিলাছ আৰু আসনৰ 3 আৱৰ্তনৰ পিছত অনুশীলন সম্পূৰ্ণ কৰা হয়।
লঘু শংখ প্ৰক্ষালনে সম্পূৰ্ণ পাচননলী সম্পূৰ্ণৰূপে নুধুৱে, কিন্তু ই পাকস্থলী আৰু উপৰ অন্ত্ৰৰ এক সম্পূৰ্ণ আংশিক শোধন যোগায়, যিয়ে ঋতুকালীন সম্পূৰ্ণ শোধনৰ মাজৰ সময়ত পাচনতন্ত্ৰক দক্ষতাৰে কাম কৰাই ৰাখে। লেহেমীয়া হজম, কোষ্ঠকাঠিন্য, পেট ফুলা বা আহাৰৰ পিছত গধুৰতা অনুভৱ কৰাসকলৰ বাবে ই বিশেষভাৱে উপযোগী।
সম্পূৰ্ণ অনুশীলনৰ পৰা মুখ্য পাৰ্থক্য
- পানীৰ পৰিমাণ: 12-16 গিলাছৰ (3-4 লিটাৰ) সলনি কেৱল 6 গিলাছ (1.5 লিটাৰ)।
- সময়সীমা: 1ৰ পৰা 3 ঘণ্টাৰ সলনি প্ৰায় 30ৰ পৰা 45 মিনিট।
- আহাৰৰ নিষেধাজ্ঞা: 7 দিনৰ কঠোৰ আহাৰ-নিয়মৰ প্ৰয়োজন নাই। দিনটোৰ বাকী সময়ৰ বাবে পাতল নিৰামিষ আহাৰেই যথেষ্ট। পিছদিনা পুৱাৰ পৰা স্বাভাৱিক আহাৰ আৰম্ভ কৰিব পাৰি।
- বাৰংবাৰতা: সপ্তাহত এবাৰ বা পোন্ধৰ দিনত এবাৰ অনুশীলন কৰিব পাৰি। বহু যোগ অনুশীলনকাৰীয়ে ইয়াক তেওঁলোকৰ সাপ্তাহিক সাধনাৰ অংশ হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰে, সাধাৰণতে সূৰ্যোদয়ৰ সময়ত খালী পেটত।
- তত্ত্বাৱধান: তত্ত্বাৱধানত সম্পূৰ্ণ অনুশীলন শিকাৰ পিছত লঘু শংখ প্ৰক্ষালন ঘৰতে নিজে নিৰাপদে কৰিব পাৰি।
যিসকল সম্পূৰ্ণ প্ৰক্ৰিয়াৰ বাবে এতিয়াও সাজু নহয়, তেওঁলোকৰ বাবে লঘু শংখ প্ৰক্ষালন এক উৎকৃষ্ট প্ৰৱেশদ্বাৰ অনুশীলন। ই আসনৰ ক্ৰম, নিমখীয়া পানী খোৱাৰ অনুভৱ আৰু অন্ত্ৰ খালী কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ সৈতে পৰিচিতি গঢ়ি তোলে — সকলোবোৰ এক কোমল, কম কষ্টকৰ ৰূপত।
শাস্ত্ৰীয় প্ৰসংগ — ষট্কৰ্ম পদ্ধতি
শংখ প্ৰক্ষালনে (বাৰিসাৰ ধৌতি) ষট্কৰ্মৰ মাজত এক বিশিষ্ট স্থান অধিকাৰ কৰে — শাস্ত্ৰীয় হঠযোগ গ্ৰন্থত বিধান দিয়া শুদ্ধিকৰণ কৌশলৰ ছয়টা শ্ৰেণী। ষট্কৰ্ম শাৰীৰিক ব্যায়াম বা ধ্যানৰ কৌশল নহয় — এইবোৰ প্ৰস্তুতিমূলক শোধন অনুশীলন যি স্থূল শৰীৰ শুদ্ধ কৰিবলৈ ৰচিত, যাতে প্ৰাণায়াম আৰু ধ্যান বাধাহীনভাৱে আগবাঢ়িব পাৰে।
ঘেৰণ্ড সংহিতাই (17শ শতিকা) ছয়টা ষট্কৰ্মক এনেদৰে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰিছে: ধৌতি (আভ্যন্তৰীণ শোধন), বস্তি (যৌগিক এনিমা), নেতি (নাক শোধন), ত্ৰাটক (একাগ্ৰ দৃষ্টি), নৌলি (পেটৰ মন্থন) আৰু কপালভাতি (কপাল উজ্জ্বল কৰা শ্বাস)। শংখ প্ৰক্ষালন ধৌতি শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্গত আৰু বিশেষভাৱে বাৰিসাৰ ধৌতি — জল-সাৰ শোধন — হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত।
ঘেৰণ্ড সংহিতাই অধ্যায় 1-ত বাৰিসাৰ ধৌতিৰ বৰ্ণনা দিছে, য'ত ঋষি ঘেৰণ্ডই তেওঁৰ শিষ্য চণ্ড কাপালিক যোগৰ সাতটা অংগ শিকাইছে। ধৌতি নিজেই চাৰিটা উপ-শ্ৰেণীত বিভক্ত: অন্তৰ্ধৌতি (পানী, বায়ু, অগ্নি আৰু কাপোৰেৰে আভ্যন্তৰীণ শোধন), দন্ত ধৌতি (দাঁত, জিভা, কাণ আৰু চাইনাছৰ শোধন), হৃদ্ ধৌতি (ডিঙি আৰু বুকুৰ শোধন) আৰু মূল শোধন (মলাশয়ৰ শোধন)। বাৰিসাৰ ধৌতি অন্তৰ্ধৌতিৰ সৰ্বোচ্চ অনুশীলন কাৰণ ই এক একক, সামগ্ৰিক প্ৰক্ৰিয়াত সমগ্ৰ আভ্যন্তৰীণ পথ পৰিষ্কাৰ কৰে।
স্বামী স্বাত্মাৰামৰ হঠযোগ প্ৰদীপিকাইও (15শ শতিকা) ধৌতি অনুশীলনৰ উল্লেখ কৰিছে, যদিও ঘেৰণ্ড সংহিতাতকৈ কম প্ৰক্ৰিয়াগত বিৱৰণৰ সৈতে। ষট্কৰ্মৰ ওপৰত ইয়াৰ দ্বিতীয় অধ্যায়ত হঠযোগ প্ৰদীপিকাই কয় যে যিসকলৰ প্ৰকৃতিত অতিৰিক্ত কফৰ (শ্লেষ্মা) প্ৰাধান্য বা যাৰ নাড়ী অৱৰুদ্ধ, তেওঁলোকে প্ৰাণায়ামলৈ যোৱাৰ আগতে এই শুদ্ধিকৰণ অনুশীলনসমূহ কৰিব লাগে। যিসকলৰ প্ৰকৃতি ইতিমধ্যে সুষম, তেওঁলোকৰ বাবে ষট্কৰ্ম ঐচ্ছিক যদিও উপকাৰী।
স্বৰ যোগৰ দৃষ্টিকোণৰ পৰা ষট্কৰ্মৰ অনুশীলনসমূহে — বিশেষকৈ শংখ প্ৰক্ষালনে — এক নিৰ্দিষ্ট শক্তিগত কাম কৰে। স্থূল শৰীৰ (অন্নময় কোষ) মানুহক গঠন কৰা পাঁচটা কোষৰ আটাইতকৈ বাহিৰৰ আৱৰণ। স্থূল শৰীৰত বৰ্জ্যৰ বাধা আৰু সঞ্চয়ে প্ৰাণময় কোষত (শক্তি শৰীৰ) অনুৰূপ বাধা সৃষ্টি কৰে আৰু 72,000 নাড়ীৰে প্ৰাণৰ মুক্ত প্ৰৱাহত বাধা দিয়ে। পাচননলী সম্পূৰ্ণৰূপে শোধন কৰি শংখ প্ৰক্ষালনে আটাইতকৈ স্থূল শাৰীৰিক বাধাসমূহ আঁতৰায়, ফলত প্ৰাণ ইড়া, পিংগলা আৰু সুষুম্না নাড়ীৰে অধিক মুক্তভাৱে প্ৰৱাহিত হ'ব পাৰে। সেইবাবেই প্ৰক্ৰিয়াৰ পিছৰ দিন আৰু সপ্তাহবোৰত উন্নত প্ৰাণায়াম অনুশীলন আৰু ধ্যান লক্ষণীয়ভাৱে গভীৰ আৰু অধিক ফলপ্ৰসূ হয়।
আৱেগিক আৰু মনোবৈজ্ঞানিক প্ৰভাৱ
শংখ প্ৰক্ষালন কেৱল শাৰীৰিক শোধন নহয় — অনুশীলনকাৰীসকলে প্ৰক্ৰিয়াৰ পিছৰ দিনবোৰত উল্লেখযোগ্য আৱেগিক আৰু মানসিক পৰিৱৰ্তনৰ কথা নিয়মিতভাৱে জনায়। মানুহক পাঁচ স্তৰীয় সত্তা (পঞ্চ কোষ) হিচাপে গণ্য কৰা যৌগিক বোধে ইয়াৰ ব্যাখ্যা দিয়ে: স্থূল শৰীৰ (অন্নময় কোষ), শক্তি শৰীৰ (প্ৰাণময় কোষ), মানসিক শৰীৰ (মনোময় কোষ), প্ৰজ্ঞা শৰীৰ (বিজ্ঞানময় কোষ) আৰু আনন্দ শৰীৰ (আনন্দময় কোষ) পৃথক কোঠা নহয়, বৰং এক একক বাস্তৱৰ পৰস্পৰ অনুপ্ৰৱিষ্ট স্তৰ। স্থূল স্তৰৰ গভীৰ শোধন অনিবাৰ্যভাৱে সূক্ষ্মতৰ স্তৰসমূহত প্ৰতিধ্বনিত হয়।
প্ৰক্ৰিয়াৰ পিছত বহু সাধকে এক তীব্ৰ আৱেগিক সংবেদনশীলতাৰ সময় অনুভৱ কৰে — পুৰণি স্মৃতি, দমন কৰি ৰখা অনুভূতি বা অমীমাংসিত আৱেগ স্বতঃস্ফূৰ্তভাৱে ওপৰলৈ উঠি আহিব পাৰে। এইটো স্বাভাৱিক আৰু ইয়াক সমতা আৰু আত্ম-কৰুণাৰে গ্ৰহণ কৰিব লাগে। যৌগিক পৰম্পৰাৰ মতে আৱেগৰ অৱশেষ (সংস্কাৰ) শৰীৰৰ তন্তুত, বিশেষকৈ অন্ত্ৰত জমা হৈ থাকিব পাৰে — মণিপুৰ চক্ৰৰ আসন, যিয়ে ইচ্ছাশক্তি, পৰিচয় আৰু ব্যক্তিগত ৰূপান্তৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। শাৰীৰিক সঞ্চয় ধুই নিয়া হ'লে সেইবোৰৰ সৈতে জড়িত আৱেগৰ অৱশেষো মুক্ত হ'ব পাৰে।
অনুশীলনৰ পিছৰ দিনবোৰত অধিকাংশ অনুশীলনকাৰী এক উল্লেখযোগ্য মানসিক স্পষ্টতা, আৱেগিক সন্তুলন আৰু আভ্যন্তৰীণ পাতলতাৰ এক শান্ত অনুভৱৰ অৱস্থাত স্থিৰ হয়। ভোক অধিক পৰিশীলিত হয় — শৰীৰ স্বাভাৱিকভাৱে সৰল, সতেজ খাদ্যৰ ফালে হাউলি পৰে। টোপনিৰ মান প্ৰায়ে উন্নত হয়। এই অনুশীলনে কেৱল পাচনতন্ত্ৰৰ বাবেই নহয়, সমগ্ৰ মানসিক-শাৰীৰিক সত্তাৰ বাবে এক শক্তিশালী পুনৰাৰম্ভ হিচাপে কাম কৰে।
"ৱাৰিসাৰ (পানীৰে শুদ্ধি) সকলো ধৌতিৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ। যিজনে ইয়াক সহজে অনুশীলন কৰে, তেওঁ শৰীৰ শুদ্ধ কৰে আৰু উজ্জ্বল, দীপ্তিময় শৰীৰ লাভ কৰে।"
— ঘেৰণ্ড সংহিতা, অধ্যায় 1, শ্লোক 17
সম্পৰ্কিত ষট্কৰ্ম অনুশীলনসমূহ অন্বেষণ কৰক
শংখ প্ৰক্ষালন ষট্কৰ্মৰ অন্যতম — হঠযোগৰ ছয়টা শুদ্ধিকৰণ কৌশল। আপোনাৰ শোধন সাধনা গভীৰ কৰিবলৈ এই সহযোগী অনুশীলনসমূহ অন্বেষণ কৰক।
কুঞ্জল ক্ৰিয়া (Kunjal Kriya) নেতি ক্ৰিয়া (Neti Kriya) ত্ৰাটক ধ্যান কপালভাতি ক্ৰিয়া (Kapalbhati Kriya)