Shatkarma & Meditation

ত্ৰাটক ধ্যান

মূল পৃষ্ঠাত্ৰাটক ধ্যান
ষট্কৰ্ম আৰু ধ্যান

ত্ৰাটক ধ্যান

স্থিৰ, অবিচল দৃষ্টিৰ প্ৰাচীন অনুশীলন — ষট্‌কৰ্মৰ শুদ্ধিকৰণ কৌশল আৰু ধাৰণা, ধ্যান তথা সমাধিৰ সৰ্বোচ্চ অৱস্থাৰ মাজৰ এক সেতু।

ত্ৰাটক কি?

সংস্কৃত শব্দ ত্ৰাটক (त्राटक) 'ত্ৰাট' মূলৰ পৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ 'চকুৰ পতা নেপেলোৱাকৈ স্থিৰভাৱে চোৱা'। ই মৌলিক হঠযোগ গ্ৰন্থত বৰ্ণিত ছয়টা শাস্ত্ৰীয় ষট্‌কৰ্মৰ (শুদ্ধিকৰণ কৌশল) অন্যতম, আৰু যৌগিক শাস্ত্ৰত ই এক অনন্য স্থান অধিকাৰ কৰে, কিয়নো ই একমাত্ৰ ষট্‌কৰ্ম যি একে সময়তে এক শক্তিশালী ধ্যান কৌশল।

স্বাত্মাৰামে হঠযোগ প্ৰদীপিকাত (অধ্যায় 2, শ্লোক 31–32) ত্ৰাটকৰ বৰ্ণনা দিছে: চকুপানী ওলাবলৈ আৰম্ভ নকৰালৈকে অনুশীলনকাৰীয়ে এক সূক্ষ্ম বিন্দুলৈ স্থিৰভাৱে চাই থাকিব লাগে। ই কেৱল চকুৰ ব্যায়াম নহয় — ই ধাৰণাৰ (একাগ্ৰতা) এক গভীৰ অনুশীলন, পতঞ্জলিৰ অষ্টাংগ যোগৰ ষষ্ঠ অংগ। চকু এটা বিন্দুত স্থিৰ কৰিলে মন অনুসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়, আৰু চিন্তাৰ নিৰন্তৰ তৰংগ (বৃত্তি) ক্ৰমে নিস্তব্ধতাত শাম কাটে।

ঘেৰণ্ড সংহিতাইও (অধ্যায় 1, শ্লোক 53–54) একেদৰে ত্ৰাটকক এক অপৰিহাৰ্য শুদ্ধিকৰণ অনুশীলন হিচাপে বিধান দিছে, উল্লেখ কৰি যে ই চকুৰ সকলো ৰোগ, ভাগৰ আৰু এলাহ নিৰ্মূল কৰে। গ্ৰন্থখনে গুৰুত্ব দিছে যে অনুশীলনটো সযতনে ৰক্ষা কৰিব লাগে — 'সোণৰ পেৰাৰ দৰে' গোপন ৰাখিব লাগে — কাৰণ ই নিষ্ঠাৱান অনুশীলনকাৰীক একাগ্ৰতাৰ অসাধাৰণ শক্তি প্ৰদান কৰে।

ত্ৰাটকে যৌগিক বিজ্ঞানৰ দুটা মহান শাখাৰ মাজত সেতু হিচাপে কাম কৰে: ষট্‌কৰ্ম (শুদ্ধিকৰণ) আৰু ধাৰণা (একাগ্ৰতা)। শাৰীৰিক স্তৰত ই চকু পৰিষ্কাৰ আৰু সবল কৰে, দৃষ্টি স্নায়ু উদ্দীপিত কৰে আৰু আজ্ঞা চক্ৰ (তৃতীয় নেত্ৰৰ কেন্দ্ৰ) সক্ৰিয় কৰে। মানসিক স্তৰত ই একাগ্ৰতা বিকশিত কৰে — সকলো ধ্যানৰ ভেটি হোৱা একমুখী মনোযোগ। একাগ্ৰতা অবিহনে ধ্যান আৰু সমাধিৰ গভীৰ পৰ্যায় চিৰকাল নাগালৰ বাহিৰত থাকে।

স্বৰ যোগৰ প্ৰসংগত ত্ৰাটকৰ বিশেষ তাৎপৰ্য আছে। এই অনুশীলনে নাকেৰে হোৱা শ্বাসৰ অতি সূক্ষ্ম প্ৰৱাহ নিৰীক্ষণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সূক্ষ্ম অনুভৱ ক্ষমতা বিকশিত কৰে। ত্ৰাটকৰ জৰিয়তে প্ৰশিক্ষিত মনে কোনটো নাক প্ৰধান, ইড়া আৰু পিংগলাৰ মাজত শ্বাস কেনেকৈ সলনি হয়, আৰু সুষুম্না নাড়ী জাগ্ৰত হোৱাৰ নিখুঁত মুহূৰ্ত ধৰিব পাৰে — এনে সূক্ষ্ম পৰ্যবেক্ষণ অতি পৰিশীলিত একাগ্ৰতা অবিহনে অসম্ভৱ। সেইবাবে স্বৰ যোগৰ বহু পৰম্পৰাই নিয়মীয়া ত্ৰাটক অনুশীলনক সাধকৰ সাধনাৰ এক অপৰিহাৰ্য অংগ হিচাপে বিধান দিয়ে।

ত্ৰাটকৰ দুটা প্ৰকাৰ

শাস্ত্ৰীয় গ্ৰন্থসমূহে ত্ৰাটকৰ দুটা পৰিপূৰক ৰূপৰ বৰ্ণনা দিছে যিবোৰ সদায় এক একীভূত ক্ৰম হিচাপে একেলগে অনুশীলন কৰা হয়। বাহ্যিক দৃষ্টিয়ে আভ্যন্তৰীণ দৰ্শনৰ বাট প্ৰস্তুত কৰে, আৰু একেলগে সেইবোৰে এক সম্পূৰ্ণ অনুশীলন গঠন কৰে যিয়ে স্থূল চকু আৰু ধ্যানৰ আভ্যন্তৰীণ চকু দুয়োটা শুদ্ধ কৰে।

1. বহিৰংগ ত্ৰাটক (বাহ্যিক দৃষ্টি)

বহিৰংগৰ অৰ্থ "বাহ্যিক" বা "বাহিৰৰ"। এই পৰ্যায়ত সাধকে এটা বাহ্যিক বস্তুৰ ওপৰত পলক নেপেলোৱাকৈ স্থিৰ দৃষ্টি নিবদ্ধ কৰে — সাধাৰণতে মমবাতিৰ শিখাৰ আগভাগত (জ্যোতি ত্ৰাটক)। চকু মুকলি আৰু নলৰাকৈ নিবদ্ধ হৈ থাকে। দৃষ্টি শিথিল অথচ অবিচল হ'ব লাগে — টান, কষ্টকৰ চাৱনি নহয়, বৰং কোমল, শোষণকাৰী একাগ্ৰতা। চকুৰ পানী ওলাবলৈ নধৰালৈকে বা পলক পেলোৱাৰ তীব্ৰ ইচ্ছা নহোৱালৈকে সাধকে চাই থাকে। এই চকুৰ পানী বিফলতাৰ চিন নহয়; ই ত্ৰাটকৰ শুদ্ধিকৰণ প্ৰক্ৰিয়া, যিয়ে অশ্ৰুনলীৰ অশুদ্ধি ধুই নিয়ে আৰু কৰ্ণিয়াক সিক্ত কৰে।

বহিৰংগ ত্ৰাটকৰ সময়সীমা অভিজ্ঞতা অনুসৰি বেলেগ। আৰম্ভণিকাৰীয়ে চকুপানী ওলোৱাৰ আগতে মাত্ৰ এক বা দুই মিনিটহে পাৰিব পাৰে। নিয়মীয়া অনুশীলনৰ লগে লগে ই ক্ৰমে পাঁচ, দহ বা আনকি পোন্ধৰ মিনিটৰ অবিচ্ছিন্ন দৃষ্টিলৈ বৃদ্ধি পায়। মূল নীতি হ'ল চাপ নোহোৱাকৈ আৰাম — অনুশীলনে কেতিয়াও চকুত বিষ বা উল্লেখযোগ্য অস্বস্তি দিব নালাগে।

2. অন্তৰংগ ত্ৰাটক (আভ্যন্তৰীণ দৃষ্টি)

অন্তৰংগৰ অৰ্থ "আভ্যন্তৰীণ" বা "ভিতৰৰ"। এইটো অনুশীলনৰ উচ্চতৰ পৰ্যায়। চকুৰ পানী ওলোৱাৰ পিছত লাহেকৈ চকু বন্ধ কৰিলে সাধকে বন্ধ চকুৰ পতাৰ আন্ধাৰ পটত বস্তুটোৰ এক পশ্চাৎ-প্ৰতিবিম্ব (মমবাতিৰ শিখাৰ ক্ষেত্ৰত এটা উজ্জ্বল পোহৰৰ বিন্দু) ওপঙি থকা অনুভৱ কৰিব। মনোযোগ তৎক্ষণাত এই আভ্যন্তৰীণ প্ৰতিবিম্বলৈ নিয়া হয় আৰু ইয়াক ভ্ৰূৰ মাজৰ স্থানত — ভ্ৰূমধ্য, আজ্ঞা চক্ৰৰ আসন — ধৰি ৰখা হয়।

আভ্যন্তৰীণ ছবিখন স্থানান্তৰিত হ'ব পাৰে, ৰং সলনি কৰিব পাৰে, সংকুচিত হ'ব পাৰে, বিস্তৃত হ'ব পাৰে বা মিলাই যাব পাৰে। অনুশীলনকাৰীৰ কাম হ'ল চাপ নোহোৱাকৈ যিমান পাৰি সিমান সময় ইয়াক স্থিৰ কৰি ৰখা। অৱশেষত ছবিখন সম্পূৰ্ণৰূপে বিলীন হ'লে চকু মেলা হয় আৰু আন এটা আৱৰ্তনৰ বাবে বহিৰংগ ত্ৰাটক পুনৰ আৰম্ভ কৰা হয়। বাহ্যিক আৰু আভ্যন্তৰীণ দৃষ্টিৰ এই একান্তৰ পৰিৱৰ্তনে ত্ৰাটকৰ এটা সম্পূৰ্ণ চক্ৰ গঠন কৰে।

দুয়োটা ৰূপৰ ভিতৰত অন্তৰংগ ত্ৰাটক অধিক শক্তিশালী। বহিৰংগ ত্ৰাটকে একাগ্ৰতা বিকশিত কৰে আৰু স্থূল চকু শুদ্ধ কৰে, কিন্তু অন্তৰংগ ত্ৰাটকে পোনপটীয়াকৈ আজ্ঞা চক্ৰত কাম কৰে, পিনিয়েল গ্ৰন্থি উদ্দীপিত কৰে আৰু মনক এক আভ্যন্তৰীণ লক্ষ্যবস্তু ধৰি ৰাখিবলৈ প্ৰশিক্ষিত কৰে — যিটো ধ্যানৰ মূল সাৰ। উন্নত সাধকসকলে অৱশেষত বাহ্যিক বস্তু সম্পূৰ্ণ বাদ দি অকল অন্তৰংগ ত্ৰাটক অনুশীলন কৰিব পাৰে, অনুশীলনৰ আৰম্ভণিৰ পৰাই তৃতীয় নেত্ৰৰ কেন্দ্ৰত শিখা বা পোহৰ কল্পনা কৰি।

মমবাতিৰ শিখাৰ কৌশল — ধাপে ধাপে

জ্যোতি ত্ৰাটক (মমৰ শিখালৈ চাই থকা) ত্ৰাটকৰ আটাইতকৈ বহুলভাৱে অনুশীলিত আৰু পৰামৰ্শিত ৰূপ। কঁপি থকা শিখাই এক স্বাভাৱিক কেন্দ্ৰবিন্দু যোগায়, উষ্ণ পোহৰে চকু প্ৰশান্ত কৰে, আৰু পিছৰ-ছবিখন উজ্জ্বল আৰু ভিতৰত ধৰি ৰাখিবলৈ সহজ। এক নিৰাপদ আৰু কাৰ্যকৰী অনুশীলনৰ বাবে এই বাৰটা পদক্ষেপ সাৱধানে অনুসৰণ কৰক।

  1. 1 কোঠাটো প্ৰস্তুত কৰক। বতাহৰ সোঁতৰ পৰা সম্পূৰ্ণ মুক্ত এটা আন্ধাৰ বা মৃদু পোহৰৰ কোঠা বাছি লওক। অলপ বতাহেও শিখাক অসমানভাৱে কঁপাই তুলিব, চকুত চাপ দিব আৰু একাগ্ৰতা ব্যাহত কৰিব। সকলো খিৰিকী আৰু দুৱাৰ বন্ধ কৰক, আৰু পাংখা তথা এয়াৰ কণ্ডিচনাৰ বন্ধ কৰক। কোঠাটো শান্ত আৰু অবিঘ্নিত হ'ব লাগে।
  2. 2 মমবাতিটো স্থাপন কৰক। এটা স্থিৰ মমবাতি মেজ, তাক বা ষ্টেণ্ডত এনেদৰে ৰাখক যাতে আপুনি বহি থাকোঁতে শিখাটো ঠিক চকুৰ সমান উচ্চতাত থাকে। মমবাতিটো প্ৰায় এবাহু দূৰত্বত (60–90 ছে.মি.) হ'ব লাগে। শিখাটো চকুৰ উচ্চতাতকৈ ওপৰত বা তলত থাকিলে চকুৰ পেশীত চাপ পৰিব; বৰ ওচৰত থাকিলে তাপ আৰু তীব্ৰতাই অস্বস্তি দিব; বৰ দূৰত থাকিলে কেন্দ্ৰবিন্দু অতি সৰু হৈ পৰিব।
  3. 3 আপোনাৰ ধ্যানৰ ভংগী লওক। আৰামদায়ক কুশন বা পাটীত পদ্মাসন, সিদ্ধাসন বা সুখাসনত বহক। মেৰুদণ্ড পোন, কান্ধ শিথিল আৰু হাত দুখন জ্ঞান মুদ্ৰা বা চিন মুদ্ৰাত আঁঠুৰ ওপৰত থাকিব লাগে। মজিয়াত বহা সম্ভৱ নহ'লে ভৰি মাটিত সমানকৈ ৰাখি এখন টান চকী ব্যৱহাৰ কৰক। সমগ্ৰ অনুশীলনৰ সময়ত শৰীৰ সম্পূৰ্ণ স্থিৰ হৈ থাকিব লাগিব — যিকোনো শাৰীৰিক লৰচৰে দৃষ্টি বিঘ্নিত কৰিব।
  4. 4 মন স্থিৰ কৰক। চকু বন্ধ কৰক আৰু পাঁচৰ পৰা দহটা লাহে লাহে, গভীৰ শ্বাস লওক। প্ৰতিটো নিশ্বাস শ্বাস গ্ৰহণতকৈ দীঘল হ'বলৈ দিয়ক। শৰীৰ গধুৰ, স্থিৰ আৰু মাটিত শিপাই থকা অনুভৱ কৰক। মুখ, হনু, কপাল আৰু চকুৰ পৰা সকলো টান এৰি দিয়ক। এক মানসিক উদ্দেশ্য স্থিৰ কৰক: 'মই চাপ নোহোৱাকৈ স্থিৰ আৰু শান্তভাৱে চাই থাকিম।'
  5. 5 চকু মেলক আৰু দৃষ্টি স্থিৰ কৰক। লাহেকৈ চকু মেলি শিখাৰ আগলৈ দৃষ্টি নিৰ্দেশ কৰক — শলিতাৰ একেবাৰে ওপৰত য'ত শিখা বায়ুৰ সৈতে মিলে সেই উজ্জ্বল নীলা-বগা বিন্দু। শিখাৰ হালধীয়া অংশ বা মমবাতিটোলৈ নাচাব। নীলা আগটোৱেই আটাইতকৈ স্থিৰ বিন্দু আৰু ই আটাইতকৈ স্পষ্ট পিছৰ-ছবি সৃষ্টি কৰে।
  6. 6 চকুৰ পতা নেপেলোৱাকৈ চাই থাকক। চকু শিথিল আৰু কোমল ৰাখক, কিন্তু স্থিৰভাৱে কেন্দ্ৰীভূত কৰক। চাপ নিদিব বা চকু কোঁচ নাখাব। কপাল আৰু মুখৰ পেশী সম্পূৰ্ণ শিথিল হৈ থাকিব লাগে। চকুৰ পতা পেলোৱাৰ হেঁপাহ প্ৰবল হ'লে লাহেকৈ প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰক, কিন্তু কেতিয়াও বিষ হোৱা পৰ্যন্ত নহয়। অলপ জিনজিননি বা চকুপানী ওলোৱাটো স্বাভাৱিক আৰু উপকাৰী।
  7. 7 বিচৰণশীল চিন্তা এৰি দিয়ক। চাই থাকোঁতে চিন্তা অনিবাৰ্যভাৱে উদ্ভৱ হ'ব। সেইবোৰৰ সৈতে যুঁজ নকৰিব বা জড়িত নহ'ব। কেৱল লক্ষ্য কৰক যে মন বিচৰণ কৰিছে আৰু লাহেকৈ মনোযোগ শিখালৈ ঘূৰাই আনক। শিখাটোক আপোনাৰ জগতৰ একমাত্ৰ বস্তু হ'বলৈ দিয়ক। অনুশীলনৰ লগে লগে কাষৰ দৃষ্টিক্ষেত্ৰ ধূসৰ আৰু আন্ধাৰ হৈ পৰিব, আৰু কেৱল শিখাটোহে তীক্ষ্ণ, উজ্জ্বল কেন্দ্ৰবিন্দুত থাকিব।
  8. 8 চকুৰ পানী নোলোৱালৈকে চলাই থাকক। আৰম্ভণিকাৰীয়ে সাধাৰণতে এক মিনিটৰ পৰা তিনি মিনিটৰ পিছত চকুৰ পানী ওলোৱা অনুভৱ কৰে। এইটো ত্ৰাটকৰ স্বাভাৱিক শুদ্ধিকৰণ ক্ৰিয়া — চকুলোৱে অশুদ্ধি ধুই নিয়ে আৰু কৰ্ণিয়া সিক্ত কৰে। চকুলো মুক্তভাৱে বব ধৰিলে বা পলক পেলোৱাৰ ইচ্ছা অদম্য হ'লে বহিৰংগ (বাহ্যিক) পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ হয়।
  9. 9 লাহেকৈ চকু বন্ধ কৰক। চকু নঘঁহাকৈ বা স্পৰ্শ নকৰাকৈ পতা কোমলকৈ বন্ধ কৰক। লগে লগে আপুনি শিখাৰ পশ্চাৎ-প্ৰতিবিম্ব — পোহৰৰ এক উজ্জ্বল বিন্দু বা আকৃতি — বন্ধ চকুৰ পতাৰ পিছৰ আন্ধাৰ পটত ওপঙি থকা অনুভৱ কৰিব। ই অন্তৰংগ (আভ্যন্তৰীণ) ত্ৰাটকৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে।
  10. 10 আভ্যন্তৰীণ ছবিখন ভ্ৰূমধ্যত কেন্দ্ৰীভূত কৰক। আপোনাৰ আভ্যন্তৰীণ মনোযোগ দুই ভ্ৰূৰ মাজৰ ঠাইলৈ — আজ্ঞা চক্ৰৰ বিন্দুলৈ — নিয়ক। পিছৰ-ছবিখন লাহেকৈ এই ঠাইলৈ আনি তাতে ধৰি ৰাখক। ছবিখনৰ ৰং সলনি হ'ব পাৰে (কমলা, নীলা, বেঙুনীয়া, বগা), আকৃতি সলনি হ'ব পাৰে বা উটি যাব পাৰে। চাপ নিদিয়াকৈ ইয়াক বাৰে বাৰে কেন্দ্ৰলৈ ঘূৰাই আনক। এই আভ্যন্তৰীণ একাগ্ৰতাই ত্ৰাটক অনুশীলনৰ আটাইতকৈ শক্তিশালী দিশ।
  11. 11 ছবিখন নোহোৱা নোহোৱালৈকে ধৰি ৰাখক। আভ্যন্তৰীণ ছবিখন যিমান সময় দেখা যায়, সিমান সময় তাৰ ওপৰত মনোযোগ বজাই ৰাখক। অৱশেষত ই আন্ধাৰত বিলীন হ'লে কেইটামান শ্বাসৰ বাবে শান্তভাৱে বহি থাকক, মনৰ নিস্তব্ধতা আৰু স্পষ্টতা নিৰীক্ষণ কৰক। তাৰ পিছত চকু মেলক আৰু বহিৰংগ দৃষ্টিৰ পৰৱৰ্তী আৱৰ্তন আৰম্ভ কৰক।
  12. 12 3–5টা আৱৰ্তন সম্পূৰ্ণ কৰক। এটা সম্পূৰ্ণ ত্ৰাটক অধিবেশনত বহিৰংগ আৰু অন্তৰংগ দৃষ্টিৰ তিনিৰ পৰা পাঁচটা একান্তৰ চক্ৰ থাকে, মুঠতে পোন্ধৰৰ পৰা বিশ মিনিট লাগে। শেষ আৱৰ্তনৰ পিছত চকু বন্ধ কৰি ৰাখক আৰু পামিং কৰক: হাতৰ তলুৱা দুখন উষ্ণ নোহোৱালৈকে জোৰেৰে ঘঁহক, তাৰ পিছত ত্ৰিশ ছেকেণ্ডৰ বাবে বন্ধ চকুৰ ওপৰত লাহেকৈ বাটিৰ আকাৰত ৰাখক। উষ্ণতা আৰু আন্ধাৰে চকু শান্ত কৰা অনুভৱ কৰক। ইয়াৰে অনুশীলন সমাপ্ত হয়।

ত্ৰাটকৰ অন্যান্য বস্তু

মমৰ শিখা (জ্যোতি ত্ৰাটক) ত্ৰাটকৰ বাবে আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় আৰু সুলভ বস্তু হ'লেও শাস্ত্ৰীয় গ্ৰন্থ আৰু বিভিন্ন যোগ পৰম্পৰাই দৃষ্টিৰ বস্তুৰ এক বিস্তৃত পৰিসৰৰ বৰ্ণনা দিয়ে, প্ৰতিটোৰে নিজা অনন্য লাভ আৰু প্ৰয়োগ আছে। অনুশীলনকাৰীয়ে নিজৰ অভিজ্ঞতাৰ স্তৰ, উদ্দেশ্য আৰু শিক্ষকৰ মাৰ্গদৰ্শনৰ ভিত্তিত তলৰ যিকোনো এটা বাছি ল'ব পাৰে।

বিন্দু ত্ৰাটক (Bindu Tratak)

বগা কাগজত অঁকা এটা সৰু ক'লা বিন্দু (প্ৰায় 2 ছেমি)। আটাইতকৈ সৰল ৰূপ — জুইৰ প্ৰয়োজন নাই, যিকোনো পৰিৱেশৰ বাবে উপযুক্ত। আৰম্ভণিকাৰী আৰু দিনৰ ভাগত পোহৰ থকা কোঠাত অনুশীলন কৰাসকলৰ বাবে আদৰ্শ।

জ্যোতি ত্ৰাটক (Jyoti Tratak)

মমৰ শিখা — আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় আৰু বহুলভাৱে পৰামৰ্শিত বস্তু। কঁপি থকা উষ্ণ পোহৰে স্বাভাৱিকভাৱে মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰে, চকু শুদ্ধ কৰে আৰু অন্তৰংগ অনুশীলনৰ বাবে এক উজ্জ্বল পিছৰ-ছবি সৃষ্টি কৰে।

চন্দ্ৰ ত্ৰাটক (Chandra Tratak)

পূৰ্ণিমাৰ ৰাতি পূৰ্ণ চন্দ্ৰলৈ চাই থকা। অসাধাৰণ সৌন্দৰ্য আৰু শক্তিৰ এক মুকলি আকাশৰ তলৰ অনুশীলন। শীতল চন্দ্ৰালোকে পিত্ত দোষ শান্ত কৰে, মনক প্ৰশান্ত কৰে আৰু ইড়া নাড়ী (চান্দ্ৰ নাড়ী) সক্ৰিয় কৰে।

সূৰ্য ত্ৰাটক (Surya Tratak)

উদীয়মান বা অস্তগামী সূৰ্যলৈ কেৱল তেতিয়াহে চোৱা যেতিয়া বিম্বটো কমলা/ৰঙা আৰু দিগন্তৰ ওচৰত থাকে। দুপৰীয়া কেতিয়াও নহয়। এক উন্নত আৰু সম্ভাব্য বিপজ্জনক অনুশীলন, যি কেৱল বিশেষজ্ঞৰ মাৰ্গদৰ্শনতহে চেষ্টা কৰিব লাগে।

নাসিকাগ্ৰ দৃষ্টি (Nasikagra Drishti)

নাকৰ আগলৈ চাই থকা। এক সূক্ষ্ম আভ্যন্তৰীণ অনুশীলন যিয়ে আসন আৰু প্ৰাণায়ামৰ সময়ত দুয়ো চকুৰ সমকেন্দ্ৰিক দৃষ্টি বিকশিত কৰে আৰু গভীৰ একাগ্ৰতা গঢ়ে। ভগৱদ্গীতাত (অধ্যায় 6, শ্লোক 13) বিস্তৃতভাৱে বৰ্ণিত।

ভ্ৰূমধ্য দৃষ্টি (Bhrumadhya Drishti)

ভ্ৰূৰ মাজলৈ চাই থকা (শাম্ভৱী মুদ্ৰা)। চকু আধা বন্ধ আৰু আজ্ঞা চক্ৰৰ বিন্দুৰ ফালে ওপৰলৈ নিৰ্দেশিত। তৃতীয় নেত্ৰ সক্ৰিয়কৰণ আৰু কুণ্ডলিনী জাগৰণৰ বাবে আটাইতকৈ শক্তিশালী মুদ্ৰাসমূহৰ অন্যতম।

যন্ত্ৰ ত্ৰাটক (Yantra Tratak)

শ্ৰীযন্ত্ৰৰ দৰে এক পবিত্ৰ জ্যামিতিক চিত্ৰলৈ চাই থকা। পৰস্পৰ সংযুক্ত জটিল ত্ৰিভুজ আৰু বৃত্তবোৰে মনক একাগ্ৰতাৰ ক্ৰমে গভীৰ স্তৰলৈ টানি নিয়ে, সৃষ্টিৰ মহাজাগতিক শৃংখলা প্ৰকাশ কৰে।

ত্ৰাটকৰ লাভ

একাগ্ৰতাৰ শক্তি

একাগ্ৰতা বিকশিত কৰে — একমুখী মনোযোগ, যিটো সকলো ধ্যানৰ ভেটি। অবিচ্ছিন্ন দৃষ্টিয়ে মনক এটা বস্তুত স্থিৰ হৈ থাকিবলৈ প্ৰশিক্ষণ দিয়ে, চিন্তাৰ অবিৰত চঞ্চলতা (চিত্ত বৃত্তি) কমায়, যিয়ে সাধাৰণতে সজাগতাক খণ্ডিত কৰে।

দৃষ্টিশক্তিৰ স্বাস্থ্য

চকুৰ গতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰা ছয়টা বাহ্যিক পেশী আৰু ফোকাছৰ বাবে লেন্স সামঞ্জস্য কৰা চিলিয়াৰী পেশী সবল কৰে। নিয়মীয়া অনুশীলনে ওচৰৰ দৃষ্টিৰ সমস্যা উন্নত কৰিব পাৰে, পৰ্দাৰ পৰা হোৱা চকুৰ চাপ কমাব পাৰে আৰু স্বাভাৱিক চকুপানীৰ ব্যৱস্থাৰে অশুদ্ধি ধুই পেলাব পাৰে।

অনিদ্ৰাৰ পৰা সকাহ

ত্ৰাটকৰ সময়ত বিকশিত গভীৰ নিস্তব্ধতাই স্বাভাৱিকভাৱে অতি সক্ৰিয় মন শান্ত কৰে আৰু স্নায়ুতন্ত্ৰক প্ৰশান্তি দিয়ে। সন্ধিয়া (শোৱাৰ 30 মিনিট আগতে) অনুশীলন কৰিলে ই গভীৰ শিথিলতাৰ অৱস্থা সৃষ্টি কৰে যিয়ে গভীৰ, আৰামদায়ক টোপনিত সহায় কৰে।

স্মৃতিশক্তিৰ বৃদ্ধি

মনৰ চকুত এটা ছবি ধৰি ৰখাৰ অনুশাসনে — প্ৰথমে বাহ্যিকভাৱে, তাৰ পিছত আভ্যন্তৰীণভাৱে — হিপ'কেম্পাছ আৰু প্ৰিফ্ৰণ্টেল কৰ্টেক্সক প্ৰশিক্ষিত কৰে, কাৰ্যকৰী স্মৃতি, স্মৰণৰ গতি আৰু জটিল তথ্য ধৰি ৰখাৰ ক্ষমতা উন্নত কৰে।

ইচ্ছাশক্তি আৰু অনুশাসন

শৰীৰৰ প্ৰতিটো আঁহে দাবী কৰোঁতেও চকুৰ পতা নেপেলোৱাৰ সৰল কাৰ্যই অসাধাৰণ মানসিক দৃঢ়তা গঢ়ে। দৃষ্টিৰ এই অনুশাসন জীৱনৰ সকলো ক্ষেত্ৰত অধিক ইচ্ছাশক্তি আৰু আত্মনিয়ন্ত্ৰণলৈ প্ৰত্যক্ষভাৱে ৰূপান্তৰিত হয়।

আজ্ঞা চক্ৰ সক্ৰিয়কৰণ

অন্তৰংগ পৰ্যায়ে — ভ্ৰূমধ্যত পিছৰ-ছবি ধৰি ৰখা — আজ্ঞা চক্ৰ আৰু পিনিয়েল গ্ৰন্থি প্ৰত্যক্ষভাৱে উদ্দীপিত কৰে। ই অন্তৰ্জ্ঞানী অনুভৱ, উন্নত সচেতনতা আৰু 'তৃতীয় নেত্ৰ' বুলি বৰ্ণিত সূক্ষ্ম আভ্যন্তৰীণ দৃষ্টি জাগ্ৰত কৰে।

অনুশীলনৰ নিৰ্দেশনা

  • বতাহ নোসোমোৱা কোঠা: অলপ বতাহৰ সোঁতেও মমৰ শিখা কঁপাই তোলে, ফলত দৃষ্টিৰ বিন্দু অস্থিৰ হয়, চকুত চাপ পৰে আৰু একাগ্ৰতা ব্যাহত হয়। আৰম্ভ কৰাৰ আগতে কোঠাটো বতাহৰ সোঁতৰ পৰা সম্পূৰ্ণ বন্ধ কৰি লওক।
  • কনটেক্ট লেন্স খুলি ৰাখক: কনটেক্ট লেন্সে ত্ৰাটকৰ শোধন কাৰ্যৰ অবিচ্ছেদ্য অংগ স্বাভাৱিক চকুপানী ওলোৱাত বাধা দিয়ে। অনুশীলনৰ আগতে সদায় সেইবোৰ খুলি ৰাখক। চচমাও খুলি ৰাখিব লাগে; স্বাভাৱিক চকুৱে প্ৰত্যক্ষভাৱে বস্তুটোলৈ চাব লাগে।
  • আৰামদায়ক দূৰত্ব: বস্তুটো চকুৰ উচ্চতাত, প্ৰায় এখন বাহুৰ দৈৰ্ঘ্য (60–90 ছেমি) দূৰত্বত থাকিব লাগে। অতি ওচৰত থাকিলে চকুত চাপ আৰু তাপৰ অস্বস্তি হয় (মমবাতিৰ শিখাৰ ক্ষেত্ৰত); অতি দূৰত থাকিলে লক্ষ্যবিন্দু অতি সৰু হয়।
  • চুটিকৈ আৰম্ভ কৰক, ক্ৰমে বঢ়াওক: প্ৰতিটো আৱৰ্তনত এক বা দুই মিনিটৰ অবিচ্ছিন্ন দৃষ্টিৰে আৰম্ভ কৰক। সপ্তাহ আৰু মাহৰ ভিতৰত ক্ৰমে প্ৰতিটো আৱৰ্তনত দহৰ পৰা পোন্ধৰ মিনিটলৈ বঢ়াওক। অগ্ৰগতিত কেতিয়াও খৰখেদা নকৰিব — ধৈৰ্যই দক্ষতাৰ চাবিকাঠি।
  • চকুপানী স্বাভাৱিক আৰু উপকাৰী: ত্ৰাটকৰ সময়ত চকুপানী ওলোৱাটো সমাধান কৰিবলগীয়া সমস্যা নহয়; ই শুদ্ধিৰ কাম। চকু মচি বা ঘঁহি নিদিয়াকৈ চকুপানী মুক্তভাৱে বৈ যাবলৈ দিয়ক।
  • একেটা সময়, একেটা ঠাই: প্ৰতিদিনে একেটা সময়ত আৰু একেটা ঠাইত এবাৰ অনুশীলন কৰক। এই নিয়মানুৱৰ্তিতাই মনক প্ৰতিটো অধিৱেশনত অধিক সোনকালে একাগ্ৰতাৰ অৱস্থাত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ প্ৰশিক্ষিত কৰে, নিস্তব্ধতাৰ এক শক্তিশালী সংস্কাৰ (মানসিক ছাপ) গঢ়ি তোলে।
  • আদৰ্শ সময়: ব্ৰহ্ম মুহূৰ্ত (প্ৰায় ৰাতিপুৱা 4:00–6:00) আৰু সন্ধিয়াৰ গোধূলি (সন্ধ্যা) ত্ৰাটকৰ বাবে আটাইতকৈ শুভ সময়। এই সময়ছোৱাৰ মৃদু প্ৰাকৃতিক পোহৰে অনুশীলনত সহায় কৰে আৰু মন স্বাভাৱিকভাৱে নিস্তব্ধতাৰ প্ৰতি অধিক গ্ৰহণশীল হয়।
  • সদায় পামিঙেৰে শেষ কৰক: শেষ আৱৰ্তনৰ পিছত হাতৰ তলুৱা দুখন উষ্ণ নোহোৱালৈকে ঘঁহক আৰু ত্ৰিশ ছেকেণ্ডৰ বাবে বন্ধ চকুৰ ওপৰত বাটিৰ আকাৰত ৰাখক। ই চকুৰ পেশী শান্ত কৰে, স্বাভাৱিক আৰ্দ্ৰতা পুনৰুদ্ধাৰ কৰে আৰু অনুশীলনৰ সময়ত সৃষ্টি হোৱা শক্তি আবদ্ধ কৰে।

সতৰ্কবাণী আৰু নিষেধ

সঠিকভাৱে আৰু উপযুক্ত সাৱধানতাৰে কৰিলে ত্ৰাটক সাধাৰণতে এক নিৰাপদ অনুশীলন। কিন্তু ইয়াত চকুৰ নিৰন্তৰ আৰু তীব্ৰ ব্যৱহাৰ জড়িত আৰু ই মনৰ ওপৰত শক্তিশালী প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে, সেয়েহে তলৰ সতৰ্কবাণীসমূহ কঠোৰভাৱে মানি চলিব লাগিব:

  • দুপৰীয়াৰ সূৰ্যলৈ কেতিয়াও নাচাব। সূৰ্য ত্ৰাটক এক উন্নত অনুশীলন যি কেৱল সূৰ্যোদয় বা সূৰ্যাস্তৰ প্ৰথম বা শেষ দহ মিনিটতহে কৰিব লাগিব, যেতিয়া সূৰ্যৰ বিম্ব গাঢ় কমলা বা ৰঙা আৰু দিগন্তৰ ওচৰত থাকে। আন যিকোনো সময়ত সূৰ্যলৈ চালে — আনকি কেইছেকেণ্ডমানৰ বাবেও — ৰেটিনাৰ স্থায়ী, অপূৰণীয় ক্ষতি (সৌৰ ৰেটিন'পেথি), অন্ধত্বকে ধৰি, হ'ব পাৰে। ই অতিৰঞ্জন নহয়। সূৰ্যৰ তীব্ৰতাৰ সুৰক্ষাৰ বিষয়ে কিবা সন্দেহ থাকিলে সূৰ্য ত্ৰাটক অনুশীলন নকৰিব।
  • মৃগী আৰু খিঁচনিৰ ৰোগ: মমৰ শিখাৰ কঁপি থকা পোহৰে মৃগী ৰোগ বা খিঁচনিৰ ইতিহাস থকা ব্যক্তিৰ পোহৰ-সংবেদনশীল খিঁচনি আনিব পাৰে। ইয়াৰ সলনি এটা ক'লা বিন্দু (বিন্দু ত্ৰাটক) ব্যৱহাৰ কৰক, বা অনুশীলনটো সম্পূৰ্ণ পৰিহাৰ কৰি এজন স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞৰ পৰামৰ্শ লওক।
  • গুৰুতৰ মায়'পিয়া (ওচৰৰ দৃষ্টি): উচ্চ মায়'পিয়া (−6.0 ডায়'প্টাৰতকৈ বেছি) বা যিকোনো ৰেটিনাৰ ৰোগ থকা লোকে ত্ৰাটক অনুশীলনৰ আগতে চকুৰ চিকিৎসকৰ পৰামৰ্শ ল'ব লাগে, কিয়নো সংবেদনশীল ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰত দীঘলীয়া দৃষ্টিয়ে চকুৰ ভিতৰৰ চাপ বঢ়াব পাৰে।
  • মনোবিকাৰ বা ছিজ'ফ্ৰেনিয়া: তীব্ৰ একাগ্ৰতাৰ অনুশীলনে কেতিয়াবা পূৰ্বৰ মনোবিকাৰ বা বিচ্ছিন্নতাৰ ইতিহাস থকা ব্যক্তিক অস্থিৰ কৰিব পাৰে। ত্ৰাটক কেৱল এজন যোগ্য যোগ শিক্ষক আৰু এজন মানসিক স্বাস্থ্য বিশেষজ্ঞ দুয়োজনৰ প্ৰত্যক্ষ তত্ত্বাৱধানতহে অনুশীলন কৰিব লাগে।
  • গ্লুক'মা: দীৰ্ঘ সময় চকুৰ পতা নেপেলোৱাকৈ চাই থাকিলে চকুৰ ভিতৰৰ চাপ সাময়িকভাৱে বাঢ়িব পাৰে। গ্লুক'মা ধৰা পৰা বা চকুৰ চাপ বেছি থকা লোকে ত্ৰাটক পৰিহাৰ কৰিব লাগে বা কেৱল স্পষ্ট চিকিৎসকীয় অনুমতি আৰু কম সময়ৰ সৈতেহে অনুশীলন কৰিব লাগে।
  • 8 বছৰৰ তলৰ শিশু: সৰু শিশুৱে কেৱল প্ৰাপ্তবয়স্কৰ তত্ত্বাৱধানত আৰু অতি কম সময়ৰ বাবে (সৰ্বাধিক 30 ছেকেণ্ডৰ পৰা এক মিনিট) ত্ৰাটক অনুশীলন কৰিব পাৰে। বিকাশশীল দৃষ্টিতন্ত্ৰ চাপৰ প্ৰতি অধিক সংবেদনশীল, আৰু শিশুক কেতিয়াও অস্বস্তি হোৱালৈকে পলক নেপেলোৱাকৈ থাকিবলৈ উৎসাহিত কৰিব নালাগে।
  • নিৰন্তৰ মূৰৰ বিষ: যদি ত্ৰাটকে অনুশীলনৰ সময়ত বা পিছত সদায় মূৰৰ বিষ দিয়ে, তেন্তে ই অত্যধিক চাপৰ লক্ষণ। সময় উল্লেখযোগ্যভাৱে কমাওক, মমবাতিটো সঠিক দূৰত্ব আৰু উচ্চতাত আছে নে নাই নিশ্চিত কৰক, আৰু কপালৰ পেশী শিথিল কৰক। মূৰৰ বিষ থাকি গ'লে অনুশীলন বন্ধ কৰক আৰু এজন অভিজ্ঞ যোগ শিক্ষকৰ পৰামৰ্শ লওক।
  • চকুৰ সংক্ৰমণ বা অস্ত্ৰোপচাৰ: চকুৰ সক্ৰিয় সংক্ৰমণৰ সময়ত (কনজাংটিভাইটিছ, চকুৰ ফোহা আদি) বা LASIKকে ধৰি যিকোনো চকুৰ অস্ত্ৰোপচাৰৰ তিনি মাহৰ ভিতৰত ত্ৰাটক অনুশীলন নকৰিব। চকু সম্পূৰ্ণ সুস্থ নোহোৱালৈকে আৰু চকুৰ চিকিৎসকে অনুমতি নিদিয়ালৈকে অপেক্ষা কৰক।

সন্দেহ থাকিলে ত্ৰাটক অনুশীলন আৰম্ভ কৰাৰ আগতে যোগ্য যোগ শিক্ষকৰ পথনিৰ্দেশ লওক। প্ৰাচীন গ্ৰন্থসমূহে বাৰে বাৰে জোৰ দিছে যে ত্ৰাটক গুৰুৰ পৰা শিকিব লাগে — এই নিৰ্দেশৰ উচিত কাৰণ আছে।

"ত্ৰাটকে (Tratak) চকুৰ সকলো ৰোগ, ভাগৰ আৰু আলস্য নিৰ্মূল কৰে। ইয়াক সোণৰ পেৰাৰ দৰে যত্নেৰে গোপনে ৰাখিব লাগে।"

— হঠযোগ প্ৰদীপিকা, অধ্যায় 2, শ্লোক 32

সম্পৰ্কিত অনুশীলনসমূহ অন্বেষণ কৰক

ত্ৰাটকে আন ষট্‌কৰ্ম আৰু শোধন অনুশীলনৰ সৈতে সমন্বিতভাৱে কাম কৰে। নেতি ক্ৰিয়াই ধ্যানৰ আগতে নাকৰ পথ পৰিষ্কাৰ কৰে, কপালভাতিয়ে মগজুৰ সন্মুখভাগক শক্তি দিয়ে, আৰু এক গাঁথনিবদ্ধ ৰাতিপুৱাৰ সাধনাই সকলোকে এক সম্পূৰ্ণ দৈনিক অনুশীলনত সমন্বিত কৰে।

 নেতি ক্ৰিয়া (Neti Kriya)  কপালভাতি ক্ৰিয়া (Kapalbhati Kriya)  ৰাতিপুৱাৰ সাধনা
সোনকালে উত্তৰ

সাধাৰণ প্ৰশ্নৰ পোনপটীয়া উত্তৰ

ত্ৰাটক কি?

ত্ৰাটক (trāṭaka) হ’ল এটা সূক্ষ্ম বিন্দু — পৰম্পৰাগতভাৱে মমবাতিৰ শিখা — চকু নপিৰপিৰাকৈ চকুত পানী নহালৈকে স্থিৰভাৱে চাই থকা। হঠযোগ প্ৰদীপিকাই ইয়াক ছয়টা শোধন-কৰ্মৰ ভিতৰত গণ্য কৰে আৰু কয় যে ই চকুৰ ৰোগৰ পৰা মুক্ত কৰে আৰু আলস্যৰ বিৰুদ্ধে বন্ধ দুৱাৰ।

ত্ৰাটকৰ লাভ কি?

পৰম্পৰাই স্বচ্ছ চকু, কম আলস্য আৰু ধ্যানৰ বাবে প্ৰস্তুত একাগ্ৰ মনৰ বৰ্ণনা কৰে। ভাৰতৰ দুটা সৰু পৰীক্ষণে পালে যে ত্ৰাটকে ল’ৰা-ছোৱালীৰ দন্ত-চিকিৎসাৰ উদ্বেগ কমালে আৰু যুৱ প্ৰাপ্তবয়স্কৰ প্ৰতিক্ৰিয়া-সময় উন্নত কৰিলে; এইবোৰ চমুকালীন অধ্যয়ন, শাস্ত্ৰীয় দাবীৰ প্ৰমাণ নহয়।

ত্ৰাটকৰ অনুশীলন কেনেকৈ কৰিব?

অন্ধকাৰ, নিথৰ কোঠাত পোনে বহক আৰু চকুৰ সমানে, প্ৰায় এখন বাহুৰ দূৰত্বত এডাল মমবাতি ৰাখক। এক পৰা তিনি মিনিটলৈ চকু নপিৰপিৰাকৈ শিখাৰ ফালে চাওক, তাৰ পিছত চকু মুদি প্ৰতিবিম্বটো ভ্ৰূমধ্যত ধৰি ৰাখক। সময় কেইসপ্তাহমানত লাহে লাহে বঢ়াওক।

মমবাতিৰ ত্ৰাটক কোনে এৰিব লাগে?

মৃগী, পোহৰৰ দ্বাৰা উদ্ভৱ হোৱা মাইগ্ৰেইন, গ্লুকোমা, শেহতীয়া চকুৰ অস্ত্ৰোপচাৰ বা গুৰুতৰ শুকান চকুৰ সমস্যা থকা লোকসকলে শিখাৰ ফালে চাব নালাগে; ইয়াৰ সলনি এটা বিন্দু বা বস্তু ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি, চকু পিৰপিৰোৱাৰ অনুমতিৰ সৈতে। চকুত বিষ হ’লে বন্ধ কৰক। প্ৰতিটো অনুশীলনৰ দৰে পদ্ধতি ব্যক্তিৰ অনুসাৰে সমন্বয় কৰা হয়।

ত্ৰাটক ধ্যান সম্পৰ্কে এতিয়াও প্ৰশ্ন আছে নেকি? নিজৰ ভাষাত সোধক; পীঠৰ এজন শিক্ষকে উত্তৰ দিয়ে।

পীঠলৈ WhatsApp কৰক

শাস্ত্ৰই কি কয়

निरीक्षेन् निश्चलदृशा सूक्ष्मलक्ष्यं समाहितः । अश्रुसम्पातपर्यन्तमाचार्यैस्त्राटकं स्मृतम् ॥

nirīkṣen niścala-dṛśā sūkṣma-lakṣyaṃ samāhitaḥ | aśru-sampāta-paryantam ācāryais trāṭakaṃ smṛtam ||

অৰ্থ: স্থিৰ দৃষ্টি আৰু একাগ্ৰ মনেৰে, চকুলো নপৰালৈকে, এটা সূক্ষ্ম বিন্দুলৈ চাই থকা — আচাৰ্যসকলে ইয়াক ত্ৰাটক বোলে।

— হঠযোগ প্ৰদীপিকা 2.31 · সংস্কৃত মূল: স্বাত্মাৰাম, হঠযোগ প্ৰদীপিকা — GRETIL ই-পাঠ (Göttingen), sanskritdocuments.org সংস্কৰণ (J. Brzezinski / U. Stiehl)ৰ সৈতে মিলাই চোৱা

সংজ্ঞা: স্থিৰ দৃষ্টিৰে, একাগ্ৰ হৈ, চকুলো নপৰালৈকে এটা সূক্ষ্ম চিহ্নলৈ চাই থকা — ইয়াক আচাৰ্যসকলে ত্ৰাটক বোলে।

मोचनं नेत्ररोगाणां तन्दाद्रीणां कपाटकम् । यत्नतस्त्राटकं गोप्यं यथा हाटकपेटकम् ॥

mocanaṃ netra-rogāṇāṃ tandādrīṇāṃ kapāṭakam | yatnatas trāṭakaṃ gopyaṃ yathā hāṭaka-peṭakam ||

অৰ্থ: ত্ৰাটকে চকুৰ ৰোগৰ পৰা মুক্ত কৰে আৰু আলস্যৰ পৰ্বতৰ বিৰুদ্ধে বন্ধ দুৱাৰ; ইয়াক সোণৰ পেটীৰ দৰে যত্নেৰে ৰাখিব লাগে।

— হঠযোগ প্ৰদীপিকা 2.32 · সংস্কৃত মূল: স্বাত্মাৰাম, হঠযোগ প্ৰদীপিকা — GRETIL ই-পাঠ (Göttingen), sanskritdocuments.org সংস্কৰণ (J. Brzezinski / U. Stiehl)ৰ সৈতে মিলাই চোৱা

গ্ৰন্থত ইয়াৰ মূল্য: চকুৰ ৰোগৰ পৰা মুক্তি আৰু আলস্যৰ বিৰুদ্ধে বন্ধ দুৱাৰ; ইয়াক সোণৰ পেটীৰ দৰে যত্নেৰে ৰাখিব লাগে।

য'ত আধুনিক বিজ্ঞান এই শিক্ষাৰ সৈতে লগ হয়

ভাৰতৰ দুটা শেহতীয়া যাদৃচ্ছিক পৰীক্ষণে ত্ৰাটকক পোনপটীয়াকৈ পৰীক্ষা কৰিলে, এটাই ল’ৰা-ছোৱালীৰ দন্ত-চিকিৎসাৰ উদ্বেগৰ বাবে আৰু এটাই যুৱ প্ৰাপ্তবয়স্কৰ প্ৰতিক্ৰিয়া-সময়ৰ বাবে। সিহঁত সৰু আৰু চমুকালীন, আৰু চকুৰ ৰোগ সম্পৰ্কীয় শাস্ত্ৰীয় দাবীবোৰ পৰীক্ষা নকৰে।

আপোনাৰ বাবে সঠিক পৰৱৰ্তী পদক্ষেপ কি?

পাঠ্যক্ৰমবোৰ সেইসকল লোকৰ বাবে উপযুক্ত যিয়ে অনলাইনেৰে বা ঋষিকেশৰ আশ্ৰমত গুৰুৰ সৈতে স্থিৰ, পদে পদে অনুশীলন বিচাৰে। সাধাৰণ পাঠ্যক্ৰম কোনো বিশেষ স্বাস্থ্য অৱস্থা বা তীব্ৰ সংকটৰ বাবে সঠিক প্ৰথম পদক্ষেপ নহয়; তাৰ বাবে ব্যক্তিজনৰ অৱস্থা অনুসৰি নিৰ্ধাৰিত অনুশীলন লাগে।

স্বামী চৰণাশ্ৰিত গিৰি · স্বৰ যোগ পীঠ, ঋষিকেশ

ত্ৰাটক ধ্যান সম্পৰ্কে পীঠৰ সৈতে কথা পাতক

আমাক আপোনাৰ স্বাস্থ্য, অনুশীলন আৰু আপুনি কি বিচাৰি আছে সেই বিষয়ে কওক; স্বামীজী বা কোনো আচাৰ্যই আপোনাৰ উপযোগী পথ পৰামৰ্শ দিব। বা বিনামূলীয়া সাত-দিনীয়া স্বৰ পত্ৰৰে আৰম্ভ কৰক।

স্বামী চৰণাশ্ৰিত গিৰিৰ পৰম্পৰাত শিক্ষা দিয়া · স্বৰ যোগ পীঠ সংস্থান, স্বৰ্গাশ্ৰম, ঋষিকেশ · এই পৃষ্ঠা স্বামীজীৰ পৰ্যালোচনাৰ অপেক্ষাত আছে · অনুশীলন প্ৰতিজন ব্যক্তিৰ বাবে তেওঁৰ অৱস্থা অনুসৰি নিৰ্ধাৰিত।