ধ্যান: অৰ্থ, পদ্ধতি, ভুল, উপকাৰ আৰু সমাধিৰ পথ
ধ্যান শুদ্ধকৈ শিকিবলৈ এক ব্যৱহাৰিক আৰু উৎস-সচেতন নিৰ্দেশিকা—অতিৰঞ্জন নোহোৱা ৰহস্যময় গভীৰতা, আৰু এটা প্ৰাচীন অনুশাসনক কেৱল সুস্থতাৰ পদ্ধতিলৈ হ্ৰাস নকৰাকৈ সুৰক্ষা।
ধ্যান কি?
ধ্যান হ’ল নিৰন্তৰ, বিক্ষেপহীন সচেতনতা, য’ত মনোযোগ অধিক স্থিৰ হয় আৰু মনৰ অভ্যাসগত গতিবোৰ অধিক স্পষ্টকৈ দেখা যায়। পতঞ্জলিৰ যোগত ধাৰণা (dhāraṇā) হ’ল মনোযোগ স্থিৰ কৰা, ধ্যান (dhyāna) তাৰ অবিৰত প্ৰবাহ, আৰু সমাধি হ’ল তন্ময়তা, য’ত সাধাৰণ আত্ম-মন্তব্য অবিহনে বিষয়টো উদ্ভাসিত হয়। সেয়েহে ধ্যান এক প্ৰশিক্ষিত প্ৰক্ৰিয়া, কেৱল বিশ্ৰাম, শূন্যতা, দৰ্শন বা চিন্তা দমন নহয়।

সাধাৰণ প্ৰশ্নৰ পোনপটীয়া উত্তৰ
যোগত ধ্যান কি?
যোগত ধ্যান (dhyāna, ध्यान) হ’ল ধাৰণাই (dhāraṇā) মনক একত্ৰিত কৰাৰ পিছত এটা বিষয়ৰ ফালে মনোযোগৰ অবিচ্ছিন্ন প্ৰবাহ। পতঞ্জলিয়ে ইয়াক আঠটা অংগৰ সপ্তমটো কৰিছে, যিয়ে সমাধি (samādhi)লৈ লৈ যায়। ই স্থিৰ, স্পষ্ট সচেতনতাৰ এক প্ৰশিক্ষিত অৱস্থা, খালী মন বা বিশ্ৰামৰ মনোভাৱ নহয়।
ধ্যান কৰিবলৈ কেনেকৈ আৰম্ভ কৰিব?
ধ্যান আৰম্ভ হয় স্থিৰ, আৰামদায়ক আসন, পোন মেৰুদণ্ড আৰু স্বাভাৱিক উশাহেৰে। এটা আধাৰ বাছক — উশাহ, এটা মন্ত্ৰ বা মনোযোগৰ এটা বিন্দু — আৰু মন ঘূৰি ফুৰিলেই কোমলভাৱে তালৈ উভতি আহক। প্ৰতিদিনে একেটা সময়তে দহ মিনিটৰ পৰা আৰম্ভ কৰক। নিয়মিততা দৈৰ্ঘ্য বা বিশেষ অনুভৱতকৈ অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ।
ধ্যানৰ মুখ্য প্ৰকাৰবোৰ কি কি?
ধ্যানৰ মূল প্ৰকাৰবোৰ হ’ল উশাহ ধ্যান (সো-হম্সহ), মন্ত্ৰ আৰু জপ, ত্ৰাটক দৃষ্টি, কোনো দেৱতা বা পোহৰৰ কল্পনা, শৰীৰ আৰু চক্ৰ সচেতনতা, বিজ্ঞান ভৈৰৱৰ ধাৰণাসমূহ, আত্ম-অনুসন্ধান, মাইণ্ডফুলনেছ আৰু স্বৰ ধ্যান। সিহঁত নিজৰ বিষয়ত বেলেগ; সকলোৰে লক্ষ্য স্থিৰ, স্পষ্ট, নিৰবচ্ছিন্ন মনোযোগ।
ধ্যানৰ উপকাৰিতা কি কি?
গৱেষণাত ধ্যানৰ লাভৰ ভিতৰত আছে উদ্বেগ, হতাশা আৰু মানসিক চাপ হ্ৰাস আৰু বিষ ভালদৰে সহ্য কৰিব পৰা; পৰম্পৰাত আছে স্পষ্টতা, স্থিৰতা, বাধ্যতামূলক প্ৰতিক্ৰিয়াৰ পৰা মুক্তি আৰু শেষত আত্মজ্ঞান। কেইমাহমানৰ নিয়মীয়া অনুশীলনৰ লগে লগে লাভ বাঢ়ে। ধ্যান ব্যক্তিজনৰ বাবে নিৰ্ধাৰণ কৰা হয় আৰু ই কোনো নিৰাময়ৰ প্ৰতিশ্ৰুতি নিদিয়ে; কিছুমান ৰোগত আন অনুশীলন আগত আহে।
ধ্যান কোনে নকৰিব লাগে?
তীব্ৰ মনোবিকাৰ বা উন্মাদনাৰ পৰ্বত থকা, বা গুৰুতৰ হতাশা, আঘাতৰ স্মৃতি-দৃশ্য বা নীৰৱতাত বাঢ়ি যোৱা আতংক থকা লোকে পথ-প্ৰদৰ্শন অবিহনে দীঘলীয়া নীৰৱ ধ্যান কৰা উচিত নহয়। তেওঁলোকক প্ৰায়ে প্ৰথমে গতি, গতিশীল উশাহ, জপ আৰু বাহ্যিক কেন্দ্ৰীকৰণে অধিক সহায় কৰে। পীঠে পদ্ধতিটো ব্যক্তিৰ অনুসাৰে খাপ খুৱায়।
“ধ্যান (Dhyāna Yoga)” সম্পৰ্কে এতিয়াও প্ৰশ্ন আছে নেকি? নিজৰ ভাষাত সোধক; পীঠৰ এজন শিক্ষকে উত্তৰ দিয়ে।
শাস্ত্ৰই কি কয়
यतो यतो निश्चरति मनश्चञ्चलमस्थिरम् । ततस्ततो नियम्यैतदात्मन्येव वशं नयेत् ॥
yato yato niścarati manaścañcalamasthiram | tatastato niyamyaitadātmanyeva vaśaṃ nayet ||
অৰ্থ: চঞ্চল, অস্থিৰ মন য’তেই বিচৰণ কৰক, তাৰ পৰা তাক টানি আনি আত্মাৰ বশত অনা উচিত।
— ভগৱদ্গীতা 6.26 · সংস্কৃত মূল: ভগৱদ্গীতা মূল — স্বৰ যোগ পীঠৰ সংস্কৃত-প্ৰধান সংগ্ৰহ (sanskritdocuments.org সংস্কৰণ)
গীতাৰ নিৰ্দেশ এটা শাৰীতে সমগ্ৰ পদ্ধতি: চঞ্চল মন য’তেই যাওক, তাক উভতাই আনক। ধ্যান মানে ঘূৰি ফুৰা নোহোৱা নহয়; ই ধৈৰ্যশীল, বাৰে বাৰে উভতি অহা।
देशबंधश्चित्तस्य धारणा।
deśabandhaścittasya dhāraṇā
অৰ্থ: ধাৰণা হ’ল মনক এটা ঠাইত বান্ধি ৰখা।
— যোগসূত্ৰ 3.1 · সংস্কৃত মূল: পতঞ্জলি, যোগসূত্ৰ — স্বৰ যোগ পীঠৰ সংস্কৃত-প্ৰধান সংগ্ৰহ
পতঞ্জলিয়ে প্ৰথম আন্তৰিক খোজটোৰ সঠিক নাম লৈছে: মনোযোগক এটা স্থানত বান্ধি ৰখা। ধ্যানৰ প্ৰতিটো পদ্ধতি, ইয়াৰ বিষয় যিয়েই নহওক, ইয়াৰ পৰাই আৰম্ভ হয়।
আমি কিয় ধ্যান কৰোঁ?
পৰম্পৰাবোৰে ভিন্ন কিন্তু সম্পৰ্কিত উদ্দেশ্য দিয়ে: মনৰ গতি জনা, বাধ্যবাধকতামূলক প্ৰতিক্ৰিয়া কমোৱা, বিবেক গঢ়ি তোলা, নৈতিক আচৰণত স্থিৰ হোৱা, সজাগতাক চিনি পোৱা, ভক্তি গভীৰ কৰা আৰু মুক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত হোৱা। শান্তি আৰু উন্নত মনোযোগ হ’ব পাৰে, কিন্তু সেয়া সম্পূৰ্ণ লক্ষ্য নহয়। এটা কঠিন বৈঠক অনিবাৰ্যভাৱে বিফল বৈঠক নহয়; অস্থিৰতাক স্পষ্টকৈ দেখাটোৱেই অনুশীলনৰ অংশ হ’ব পাৰে।
ধ্যানৰ পথবোৰ বেলেগ হৈয়ো কেনেকৈ সত্যৰ ফালে লৈ যাব পাৰে?
মানুহে চেতনা, উশাহ আৰু মনোযোগৰ সামৰ্থ্য ভাগ কৰি লয়, তথাপি সংস্কাৰ, স্বভাৱ, ভক্তি, জিজ্ঞাসা আৰু বৰ্তমানৰ প্ৰয়োজন বেলেগ। কোনোৱে উশাহৰ দ্বাৰা প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে, আনজনে মন্ত্ৰ, পৱিত্ৰ ৰূপ, আত্ম-জিজ্ঞাসা, সেৱা বা মুকলি সচেতনতাৰ দ্বাৰা। বিষয় আৰু পদ্ধতি বেলেগ হ’ব পাৰে, যদিও বিক্ষিপ্ততাৰ পৰা স্থিৰতা আৰু স্পষ্টতৰ জ্ঞানৰ ফালে হোৱা গতি চিনাক্ত কৰিব পাৰি।
আধা ভৰ্তি আৰু আধা খালী গিলাছে দেখুৱায় যে মনোযোগ আৰু সংস্কাৰে কেনেকৈ এটা দৃষ্টিভংগী বাছি লয়। ধ্যানে প্ৰথমে সেই বাছনি প্ৰকাশ কৰে, তাৰ পিছত গিলাছ, পানী, দ্ৰষ্টা আৰু উদয় হোৱা বিচাৰ একেলগে দেখাৰ সামৰ্থ্য গঢ়ি তোলে। ই সত্যক আপেক্ষিক নকৰে; উপলব্ধিক অধিক সম্পূৰ্ণ কৰে।
ধ্যানৰ পথ জানক
আপোনাৰ অনুশীলনৰ লগত আটাইতকৈ সম্পৰ্কিত প্ৰশ্নৰ পৰা আৰম্ভ কৰক: ধ্যানৰ অৰ্থ আৰু উদ্দেশ্য, নিৰাপদ পদ্ধতি, সাধাৰণ অসুবিধা, পৰম্পৰাগত উৎস, বা একাগ্ৰতাৰ পৰা সমাধিলৈ গতি।
Understand
Practise
Safety and discernment
Texts and sources
মই ধাপে ধাপে কেনেকৈ ধ্যান কৰিম?
- এখন শান্ত, যুক্তিসংগতভাৱে সুৰক্ষিত ঠাই আৰু এটা চুটি, পুনৰাবৃত্তি কৰিব পৰা সময় বাছক।
- চকী বা গদিত টান নোহোৱাকৈ পোন হৈ বহক; হাত দুখন বিশ্ৰাম দিয়ক।
- সাধাৰণ শ্বাস লক্ষ্য কৰক। ইয়াক গভীৰ নকৰিব, ৰাখি নৰাখিব বা নিয়ন্ত্ৰণ নকৰিব।
- এটা আধাৰ বাছক: উশাহৰ অনুভৱ, মন্ত্ৰ, এক পবিত্ৰ ৰূপ, বা নিজৰ পথ অনুযায়ী মুক্ত সচেতনতা।
- মনোযোগ ঘূৰি ফুৰিলে, নিজকে আক্ৰমণ নকৰাকৈ তাক চিনি পাওক আৰু এবাৰ উভতি আহক।
- লাহে লাহে সামৰক; শৰীৰ অনুভৱ কৰক, চকু মেলক আৰু মনৰ গুণ লিখি ৰাখক।
- সময় বঢ়োৱাৰ আগতে নিয়মীয়াকৈ অনুশীলন কৰক। উন্নত উশাহ, মন্ত্ৰ বা তান্ত্ৰিক ধাৰণা সক্ষম শিক্ষকৰ পৰা শিকক।
দক্ষতা হৈছে উভতি অহাটো, মনক চিন্তাশূন্য হ’বলৈ জোৰ কৰাটো নহয়।
মোৰ ধ্যানত কিহৰ অভাৱ আছে?
সাধাৰণতে হেৰাই যোৱা ভেটিসমূহ হ’ল নৈতিক স্থিৰতা, বাস্তৱসন্মত সময়সীমা, স্পষ্ট পদ্ধতি, ধাৰাবাহিকতা, টোপনি আৰু স্বাস্থ্য-সহায়, আৰু ব্যক্তিজনৰ উপযোগী নিৰ্দেশনা। কোনো বিশেষ অৱস্থাৰ পিছে পিছে লগাই প্ৰায়ে অধিক অস্থিৰতা সৃষ্টি কৰে। পতঞ্জলিয়ে অবিৰত অনুশীলন (অভ্যাস) আৰু অনাসক্তি (বৈৰাগ্য) দুয়োটাকে যোৰ লগায়; দুয়োটাকে প্ৰয়োজন। স্বৰ অনুশীলনত, পদ্ধতিৰ আগতে বলহীন উশাহ নিৰীক্ষণ কৰিলে প্ৰয়াস টনা-আঁজোৰা হৈ আছে নে নাই সেয়া ধৰা পৰিব পাৰে।
ধ্যানৰ সাধাৰণ ভুল
- ঘূৰি অহা শিকাৰ সলনি প্ৰতিটো চিন্তা ৰোধ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰা।
- এক অভিজ্ঞতা সৃষ্টি কৰিবলৈ কুম্ভক বা বল ব্যৱহাৰ কৰা।
- প্ৰতিটো অনুভূতি, প্ৰতিচ্ছবি বা আৱেগক আধ্যাত্মিক সিদ্ধি বুলি ব্যাখ্যা কৰা।
- অনিদ্ৰা, আতংক, বিচ্ছিন্নতা বা দৈনন্দিন কাৰ্যক্ষমতা হ্ৰাস পোৱাৰ পিছতো সময়সীমা বঢ়াই যোৱা।
- অভিজ্ঞতাৰ তুলনা কৰা বা নিশ্চিত জ্ঞানোদয়ৰ দাবী মানি লোৱা।
- উপযুক্ত চিকিৎসাগত বা মনস্তাত্ত্বিক যত্নৰ সলনি ধ্যান ব্যৱহাৰ কৰা।
ধ্যানৰ শিপা আৰু উৎস
যোগসূত্ৰ 1.2ই মানসিক গতি স্থিৰ কৰাৰ জৰিয়তে যোগৰ সংজ্ঞা দিয়ে; 1.12ত অভ্যাস আৰু বৈৰাগ্যৰ নাম আছে; 2.29ত আঠ অংগৰ তালিকা দিয়া হৈছে; 3.1–3.3ত ধাৰণা, ধ্যান আৰু সমাধিৰ ভেদ দেখুৱাইছে।
ষষ্ঠ অধ্যায়ে ধ্যানক সুশৃংখল জীৱন, আসন, মনোযোগ, সংযম আৰু ভ্ৰমণশীল মনৰ বাৰে বাৰে ঘূৰি অহাৰ মাজত স্থাপন কৰে—দায়িত্বৰ পৰা পলায়নত নহয়।
এই শৈৱ তান্ত্ৰিক গ্ৰন্থই উশাহ, আকাশ, ধ্বনি, অনুভূতি আৰু সজাগতা ব্যৱহাৰ কৰি বহুতো ধাৰণা উপস্থাপন কৰে। সংস্কৰণ অনুসৰি শ্লোকৰ সংখ্যা আৰু অনুবাদ সলনি হয়; পদ্ধতিবোৰ নাম উল্লেখ কৰা সংস্কৰণৰ পৰা উদ্ধৃত কৰিব লাগে, প্ৰসংগৰ পৰা বিচ্ছিন্ন কৰি নহয়।
বৌদ্ধ, জৈন, শিখ, খ্ৰীষ্টান আৰু ইছলামী ধ্যান-পৰম্পৰাৰ প্ৰত্যেকৰে নিজা লক্ষ্য, ভাষা আৰু অনুশাসন আছে। সিহঁতৰ সন্মানজনকভাৱে তুলনা কৰিব পাৰি, কিন্তু সকলো অনুশীলন একে বা এটাই উৎসৰ পৰা অহা বুলি এক দাবীত মিহলাই পেলোৱা উচিত নহয়।
ধ্যানৰ উপকাৰিতাৰ বিষয়ে আধুনিক গৱেষণাই কি কয়?
গঠনমূলক ধ্যান কাৰ্যসূচীৰ ওপৰত গৱেষণাই নিৰ্দিষ্ট জনগোষ্ঠীত মনোযোগ, মানসিক চাপ, উদ্বেগ, বিষ, টোপনি আৰু জীৱনৰ মানত লাভৰ কথা জনায়, আৰু পদ্ধতি, মাত্ৰা আৰু অধ্যয়নৰ মান অনুসৰি ফলাফল বেলেগ বেলেগ হয়। ই ধ্যানক অনুশীলন আৰু অনুসন্ধানৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ক্ষেত্ৰ হিচাপে সমৰ্থন কৰে। লগতে পৰম্পৰাগত অন্তৰ্দৃষ্টিটোও দৃঢ় কৰে যে পদ্ধতি আৰু ব্যক্তিৰ অৱস্থা গুৰুত্বপূৰ্ণ: গোটৰ গড়ে প্ৰতিজন সাধক বা প্ৰতিটো ধ্যানমূলক পথৰ বৰ্ণনা কৰিব নোৱাৰে।
য'ত আধুনিক বিজ্ঞান এই শিক্ষাৰ সৈতে লগ হয়
ধ্যান আটাইতকৈ বেছি গৱেষণা কৰা চিন্তনমূলক অনুশীলনৰ এটা। প্ৰমাণে মানসিক চাপ, উদ্বেগ, হতাশা আৰু বিষৰ বাবে বাস্তৱ, মধ্যম লাভৰ সমৰ্থন কৰে, লগতে কিছুমান মানুহে অসুবিধাৰ সন্মুখীন হোৱাৰ সৎ প্ৰতিবেদনো আছে — সেয়েহে পদ্ধতি আৰু মাৰ্গদৰ্শনৰ গুৰুত্ব আছে।
- Goyal M et al., JAMA Internal Medicine 2014 — মানসিক চাপ আৰু কল্যাণৰ বাবে ধ্যান-কাৰ্যসূচী (প্ৰণালীবদ্ধ পৰ্যালোচনা আৰু মেটা-বিশ্লেষণ, 47 টা পৰীক্ষা, 3,515 জন অংশগ্ৰহণকাৰী). মাইণ্ডফুলনেছ ধ্যান কাৰ্যসূচীয়ে উদ্বেগ, হতাশা আৰু বিষত উন্নতিৰ মধ্যম প্ৰমাণ দিলে, সক্ৰিয় নিয়ন্ত্ৰণ গোটৰ তুলনাত প্ৰভাৱ সৰুৰ পৰা মধ্যম আছিল। সীমা: ধ্যান ঔষধ বা ব্যায়ামৰ দৰে অন্য সক্ৰিয় চিকিৎসাতকৈ ভাল নাছিল, আৰু টোপনি, মনোযোগ আৰু ইতিবাচক মেজাজৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰমাণ দুৰ্বল আছিল।
- Farias M et al., Acta Psychiatrica Scandinavica 2020 — ধ্যানত প্ৰতিকূল ঘটনাৰ প্ৰণালীবদ্ধ পৰ্যালোচনা (83 টা অধ্যয়ন, 6,703 জন অংশগ্ৰহণকাৰী). প্ৰতিকূল ঘটনাৰ সামগ্ৰিক ব্যাপকতা আছিল 8.3% (পৰীক্ষামূলক অধ্যয়নত 3.7%, পৰ্যবেক্ষণমূলক অধ্যয়নত 33.2%); উদ্বেগ আৰু হতাশা আটাইতকৈ সাধাৰণ আছিল। সীমা: অতি পৃথক পদ্ধতিবোৰ একেলগে ধৰা হৈছিল আৰু আসন-ভিত্তিক যোগ বাদ দিয়া হৈছিল; কোন ব্যক্তি বা পদ্ধতিয়ে বিপদ বহন কৰে সেয়া ই ক’ব নোৱাৰে।
- US National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH), “যোগ: কাৰ্যকাৰিতা আৰু নিৰাপত্তা”, শেষ হালনাগাদ আগষ্ট 2023. সুস্থ লোকৰ বাবে যোগক সাধাৰণতে সুৰক্ষিত বুলি কয়, ডিঙিৰ বিষ, উদ্বেগ, হতাশা আৰু টোপনিত সহায় হোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰে, আৰু গৰ্ভৱতী মহিলা, বয়স্ক লোক আৰু গ্লুকোমা বা গুৰুতৰ উচ্চ ৰক্তচাপৰ দৰে অৱস্থা থকা লোকক নিজৰ চিকিৎসকৰ সৈতে পৰামৰ্শ কৰিবলৈ কয়। সীমা: সাধাৰণ জনস্বাস্থ্যৰ এক সাৰাংশ; ই কুম্ভক বা মুদ্ৰাৰ দৰে ব্যক্তিগত পৰম্পৰাগত পদ্ধতিৰ মূল্যায়ন নকৰে।
ধ্যান কোনে সলনি বা স্থগিত ৰাখিব লাগে?
অধিকাংশ কোমল অনুশীলন বহুতৰ বাবে সহনীয়, কিন্তু “সকলোৱে কেৱল অধিক ধ্যান কৰা উচিত” এয়া অনিৰাপদ পৰামৰ্শ। তীব্ৰ উন্মাদনা বা মনোবিকাৰ, গুৰুতৰ বিচ্ছিন্নতাবোধ, আত্মহত্যাৰ চিন্তা, অনিয়ন্ত্ৰিত আতংক, দীৰ্ঘস্থায়ী অনিদ্ৰা, মাদকদ্ৰব্য প্ৰত্যাহাৰ বা চিকিৎসাজনিত জৰুৰীকালীন অৱস্থা হ’লে তীব্ৰ বা তত্ত্বাৱধানবিহীন অনুশীলন বন্ধ ৰাখক আৰু যোগ্য সহায় লওক। আঘাত-সংবেদী অনুশীলনত চকু মুকলি, গতি, চুটি ছেছন আৰু বাহ্যিক স্থিৰকৰণ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।
2020 চনৰ এটা ব্যৱস্থাবদ্ধ পৰ্যালোচনাত শাৰীৰিক, মানসিক ৰোগ-সম্পৰ্কীয় আৰু জ্ঞানাত্মক শ্ৰেণীত ধ্যান-সম্পৰ্কীয় প্ৰতিকূল ঘটনাৰ কথা জনোৱা হ'ল; অধ্যয়নৰ গঠন অনুসৰি অনুমান বহুত বেলেগ আছিল। ইয়াৰ দ্বাৰা ভয়ৰ নহয়, পূৰ্ব-পৰীক্ষা, উচিত মাত্ৰা আৰু সক্ষম সহায়ৰ প্ৰয়োজনীয়তা বুজা যায়।
ধ্যান স্বৰ যোগৰ সৈতে কেনেকৈ সংযুক্ত
স্বৰ পৰ্যবেক্ষণে এক কোমল প্ৰৱেশদ্বাৰ দিয়ে: উশাহ নিয়ন্ত্ৰণৰ চেষ্টা কৰাৰ আগতে সেয়া যেনে আছে তেনেদৰে জানক। পৰম্পৰাই সন্তুলিত প্ৰবাহ আৰু সুষুম্নাৰ মুহূৰ্তক অন্তৰ্মুখীতাৰ সৈতে জড়িত কৰে, কিন্তু সাধকে নাকৰ পাহি জোৰ কৰা বা “মধ্য-নাড়ী”ৰ অনুভূতিৰ পিছত দৌৰা উচিত নহয়। উশাহ-সচেতনতা শৰীৰ আৰু প্ৰাণৰ পৰা মনোযোগলৈ এখন দলং হৈ পৰে, আনহাতে ধ্যানে প্ৰতিটো অনুভৱৰ ব্যাখ্যা কৰা মনটোক প্ৰকাশ কৰে। স্বৰ ধ্যান পদ্ধতিৰ অধ্যয়ন কৰক আৰু স্বাভাৱিক নাকৰ প্ৰবাহৰ সৈতে ইয়াৰ সম্পৰ্ক।
আপোনাৰ বাবে সঠিক পৰৱৰ্তী পদক্ষেপ কি?
পাঠ্যক্ৰমবোৰ সেইসকল লোকৰ বাবে উপযুক্ত যিয়ে অনলাইনেৰে বা ঋষিকেশৰ আশ্ৰমত গুৰুৰ সৈতে স্থিৰ, পদে পদে অনুশীলন বিচাৰে। সাধাৰণ পাঠ্যক্ৰম কোনো বিশেষ স্বাস্থ্য অৱস্থা বা তীব্ৰ সংকটৰ বাবে সঠিক প্ৰথম পদক্ষেপ নহয়; তাৰ বাবে ব্যক্তিজনৰ অৱস্থা অনুসৰি নিৰ্ধাৰিত অনুশীলন লাগে।
পৰৱৰ্তী পঢ়ক: ধ্যান কি? ধ্যান, একাগ্ৰতা আৰু সমাধি
স্বামী চৰণাশ্ৰিত গিৰি · স্বৰ যোগ পীঠ, ঋষিকেশ
Try this practice now
Reading about a practice and doing it are two different things. Sit for a few minutes with one of these guided recordings, spoken in the Peeth's own teaching voice. Headphones help; a quiet room is enough.
The Meeting of the Two Breaths
15 minWatch the place where the incoming and outgoing breaths meet, inside and outside — the Swara Yoga heart of the Vijñāna Bhairava. (Vijñāna Bhairava Tantra, śloka 64)
The Centre Where Breath Stands Still
15 minFind the natural pause where the breath neither goes out nor comes in, and stay there without thought. (Vijñāna Bhairava Tantra, śloka 26)
Swara Awareness — Watching the Breath Choose Its Nostril
10 মিনিটThe first practice of Swara Yoga: know which nostril flows, feel the breath's length, rest where both sides meet.
These recordings are part of a library of 112 Vijñāna Bhairava practices and teacher-led prāṇāyāma in the স্বৰ যোগ এপ. To learn them in sequence, see our পাঠ্যক্ৰম, বা ask for guidance on which practice suits you.
If any practice brings dizziness, breathlessness or distress, stop, breathe normally and rest. Those who are pregnant, or living with high blood pressure, heart or lung disease, epilepsy or a psychiatric condition, learn breath practices with a teacher who adapts them.
সঘনাই সোধা প্ৰশ্ন
চিন্তা চলিয়েই থাকিলে মই ধ্যান ভুলকৈ কৰি আছোনে?
নহয়। মন বিচলিত হোৱাটো লক্ষ্য কৰি শত্ৰুতা অবিহনে ঘূৰি অহাটোৱেই মূল প্ৰশিক্ষণ। মাপকাঠি চিন্তাৰ তাৎক্ষণিক অনুপস্থিতি নহয়, বৰঞ্চ বৃদ্ধি পোৱা নিৰন্তৰতা, স্পষ্টতা আৰু স্বয়ংক্ৰিয় প্ৰতিক্ৰিয়াৰ পৰা মুক্তি। অবিৰত আতংক, অনিদ্ৰা বা কাম-কাজ কৰাৰ ক্ষমতা হ্ৰাস পোৱাটো বেলেগ কথা: পদ্ধতিটো চুটি কৰক বা বন্ধ ৰাখক আৰু সহ্যশক্তিৰ ওপৰত জোৰ নিদি উপযুক্ত নিৰ্দেশনা লওক।
ধ্যানে দীৰ্ঘস্থায়ী ৰোগ ভাল কৰিব পাৰেনে?
ধ্যানে কিছুমান মানুহৰ মানসিক চাপ নিয়ন্ত্ৰণ, সামৰণি, বিষ ব্যৱস্থাপনা বা জীৱনৰ গুণমানত সহায় কৰিব পাৰে, আৰু ব্যক্তিয়ে কেতিয়াবা গভীৰ আৰোগ্যৰ কথা জনায়। এজন ব্যক্তি বা এটা পৰীক্ষণৰ ফলাফলে সাৰ্বজনীন আৰোগ্য প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। ধ্যানক ব্যক্তিগতভাৱে খাপ খুৱোৱা সহায় হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰক আৰু চিকিৎসাত পৰিৱৰ্তনৰ বিষয়ে সেই অৱস্থাৰ দায়িত্বত থকা চিকিৎসকৰ সৈতে আলোচনা কৰক।
ধ্যান আৰু মেডিটেচনৰ মাজত পাৰ্থক্য কি?
Dhyan হ’ল সংস্কৃত dhyāna ৰ এক প্ৰচলিত বানান। ইংৰাজী “মেডিটেশ্যন” শব্দই শিথিলতাৰ পৰা প্ৰাৰ্থনা আৰু মাইণ্ডফুলনেছলৈকে বহুতো অনুশীলন সামৰি লয়। পতঞ্জলিৰ কাৰিকৰী ক্ৰমত, ধাৰণাই মন একত্ৰ কৰাৰ পিছত, বাছি লোৱা ক্ষেত্ৰৰ ফালে মনোযোগৰ ক্ৰমান্বয়ে অধিক অবিচ্ছিন্ন প্ৰবাহকে ধ্যান বুলি বুজায়।
সমাধিলৈ উপনীত হ’বলৈ কিমান সময় লাগে?
কোনো সৎ শিক্ষকে সময়সূচীৰ প্ৰতিজ্ঞা দিব নোৱাৰে, কাৰণ প্ৰস্তুতি, প্ৰকৃতি, প্ৰচেষ্টা, পূৰ্বৰ সংস্কাৰ, পদ্ধতি আৰু কৃপা বেলেগ বেলেগ। পৰম্পৰাবোৰে নৈতিকতা, দীঘলীয়া আৰু অবিচ্ছিন্ন অনুশীলন, অনাসক্তি আৰু বিবেকত গুৰুত্ব দিয়ে। নাটকীয় অভিজ্ঞতা বিশ্বাসযোগ্য প্ৰমাণপত্ৰ নহয়; অধিক স্থিৰতা, বিনয় আৰু বাধ্যবাধকতাৰ পৰা মুক্তি সমন্বয়ৰ অধিক ভৰসাযোগ্য লক্ষণ।
নতুনকৈ আৰম্ভ কৰাজনৰ বাবে কোনটো ধ্যান-পদ্ধতি আটাইতকৈ ভাল?
এটা স্পষ্টকৈ নিৰ্ধাৰিত আলম্বন থকা সৰল পদ্ধতি—প্ৰাকৃতিক উশাহ, উপযুক্ত মন্ত্ৰ, পবিত্ৰ ৰূপ বা বাহ্যিক ধ্বনি—প্ৰায়ে বিভিন্ন কৌশল সংগ্ৰহ কৰাতকৈ উত্তম। বাছনি স্বাস্থ্য, স্বভাৱ আৰু আধ্যাত্মিক ঝোঁকৰ প্ৰতিফলন হ'ব লাগে। চুটিকৈ আৰম্ভ কৰক, পৰৱৰ্তী প্ৰভাৱ লক্ষ্য কৰক, আৰু পদ্ধতিয়ে আতংক, বিচ্ছিন্নতা বা অস্থিৰতা বঢ়ালে তাক সলনি কৰক।
সকলোৱে একে ধৰণে ধ্যান কৰা উচিত নেকি?
নহয়। সুস্থ নতুন সাধকসকলে সাধাৰণ দৈনিক অনুশীলন ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে, আনহাতে আঘাত, গুৰুতৰ অৱসাদ, উন্মাদনা, মনোবিকাৰ, বিষ বা উশাহ-সংবেদনশীলতাৰ ক্ষেত্ৰত গতি, মুকলি চকু, বাহ্যিক ধ্বনি, কম সময় বা স্থগিত ৰখাৰ প্ৰয়োজন হ’ব পাৰে। ব্যক্তিগত অভিযোজনে যোগৰ নিখুঁততা প্ৰকাশ কৰে; ই পথটোক দুৰ্বল নকৰে আৰু মানুহক আধ্যাত্মিক সফলতা আৰু বিফলতাত ভাগ নকৰে।
ধ্যানৰ অৰ্থ চিন্তা বন্ধ কৰা নেকি?
নহয়। আৰম্ভ কৰোঁতাজনে মনক আক্ৰমণ কৰাতকৈ চিনি পোৱা আৰু ঘূৰি অহাৰ প্ৰশিক্ষণ লয়। যৌগিক স্থিৰতা স্বচ্ছ আৰু সচেতন; বলপূৰ্বক দমন, ক্লান্তি, জড়তা আৰু বিচ্ছিন্নতা বেলেগ অৱস্থা। দৈনন্দিন জীৱনত উপযোগী চিন্তা প্ৰয়োজনীয় হৈয়েই থাকে, আনহাতে ধ্যানে চিন্তাৰ সৈতে একাত্মতা আৰু প্ৰতিটো গতিক অনুসৰণ কৰাৰ বাধ্যবাধকতা সলনি কৰে।
গুৰু বা শিক্ষক কিয় উপযোগী?
সক্ষম শিক্ষকে উৎস, ক্ৰম আৰু পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰে, ব্যক্তিৰ সঁহাৰি পৰ্যবেক্ষণ কৰে আৰু প্ৰচেষ্টা বা মাত্ৰা শুধৰায়। য'ত উশাহ, মন্ত্ৰ, সূক্ষ্ম অনুভূতি বা কঠিন অভিজ্ঞতা জড়িত, তাত নিৰ্দেশনা বিশেষভাৱে মূল্যৱান। ইয়াৰ দ্বাৰা জিজ্ঞাসা, প্ৰত্যক্ষ পৰ্যবেক্ষণ আৰু দায়িত্ব শক্তিশালী হ'ব লাগে; গোপনীয়তা, ভয় বা অন্ধ আনুগত্যৰ দাবী এই উদ্দেশ্যৰ বিপৰীত।
উৎস আৰু প্ৰমাণ
- পতঞ্জলি, যোগসূত্ৰ 1.2, 1.12–16, 2.29, 3.1–3.3।
- ভগৱদ্গীতা, অধ্যায় 6।
- বিজ্ঞান ভৈৰৱ তন্ত্ৰ; নাম উল্লেখ কৰা সংস্কৰণ ব্যৱহাৰ কৰক, কাৰণ ক্ৰমাংক আৰু অনুবাদ ভিন্ন হয়।
- Farias M et al. “Adverse events in meditation practices and meditation-based therapies: a systematic review.” Acta Psychiatrica Scandinavica (2020). PubMed.
- NCCIH: ধ্যান আৰু মাইণ্ডফুলনেছ—কাৰ্যকাৰিতা আৰু সুৰক্ষা.
“ধ্যান (Dhyāna Yoga)” সম্পৰ্কে পীঠৰ সৈতে কথা পাতক
আমাক আপোনাৰ স্বাস্থ্য, অনুশীলন আৰু আপুনি কি বিচাৰি আছে সেই বিষয়ে কওক; স্বামীজী বা কোনো আচাৰ্যই আপোনাৰ উপযোগী পথ পৰামৰ্শ দিব। বা বিনামূলীয়া সাত-দিনীয়া স্বৰ পত্ৰৰে আৰম্ভ কৰক।
স্বামী চৰণাশ্ৰিত গিৰিৰ পৰম্পৰাত শিক্ষা দিয়া · স্বৰ যোগ পীঠ সংস্থান, স্বৰ্গাশ্ৰম, ঋষিকেশ · এই পৃষ্ঠা স্বামীজীৰ পৰ্যালোচনাৰ অপেক্ষাত আছে · অনুশীলন প্ৰতিজন ব্যক্তিৰ বাবে তেওঁৰ অৱস্থা অনুসৰি নিৰ্ধাৰিত।
সুসংগত পদ্ধতিৰ সৈতে ধ্যান শিকক
উপলব্ধ হ’লে বৰ্তমানৰ ধ্যান পাঠ্যক্ৰম বাছক, বা অনুশীলন-সমীক্ষা অনুৰোধ কৰক। স্বাস্থ্য আৰু সংকটৰ প্ৰশ্নসমূহ উচিতভাৱে অন্যত পঠিয়াই দিয়া হয় আৰু কেতিয়াও বিক্ৰী-নিৰ্ণয়ত পৰিণত কৰা নহয়।