ধ্যানৰ অৱস্থা — প্ৰস্তুতি, ধ্যান আৰু সমাধি
নৈতিকতা, আসন আৰু উশাহৰ পৰা প্ৰত্যাহাৰ, ধাৰণা, ধ্যান আৰু সমাধিলৈকে ধ্যানৰ অৱস্থা, নিৰ্দিষ্ট সময়সীমা বা অনুভৱৰ পিছত দৌৰা নোহোৱাকৈ।
ধ্যানৰ অৱস্থা
ধ্যানৰ এখন উপযোগী যোগ-মানচিত্ৰ নৈতিক আৰু শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰা উশাহৰ স্থিৰতা আৰু ইন্দ্ৰিয়ৰ অন্তৰ্মুখীতা হৈ একাগ্ৰতা, অবিৰত ধ্যান আৰু সমাধিলৈ আগবাঢ়ে। এইবোৰ সময়সূচীত সম্পূৰ্ণ কৰিবলগীয়া কঠোৰ স্তৰ নহয়। এটা বৈঠকতে সাধকে স্থিৰতা আৰু বিক্ষেপৰ মাজত আহ-যাহ কৰিব পাৰে। প্ৰকৃত অগ্ৰগতি কেৱল আন্তৰিক অনুভৱতে নহয়, স্পষ্টতৰ বিবেক, কম বাধ্যবাধকতা, অধিক নৈতিক স্থিৰতা আৰু ভালদৰে কাম কৰিব পৰা সামৰ্থ্যতো প্ৰতিফলিত হয়।
সাধাৰণ প্ৰশ্নৰ পোনপটীয়া উত্তৰ
ধ্যানৰ স্তৰবোৰ কি কি?
পতঞ্জলিৰ যোগত ধ্যানৰ স্তৰ হ’ল প্ৰত্যাহাৰ (ইন্দ্ৰিয়ক গুটুৱাই অনা), ধাৰণা (এটা স্থানত একাগ্ৰতা), ধ্যান (মনোযোগৰ অবিচ্ছিন্ন প্ৰৱাহ) আৰু সমাধি (লীনতা)। সমাধিৰো নিজৰ স্তৰ আছে, বস্তুসহ লীনতা (সবীজ)ৰ পৰা বীজহীন লীনতা (নিৰ্বীজ)লৈ। অগ্ৰগতি ক্ৰমান্বয়ে হয় আৰু সদায় সৰলৰেখীয় নহয়।
সমাধি কি?
সমাধি হ'ল তন্ময়তা: যি অৱস্থাত ধ্যান ইমানেই সম্পূৰ্ণ হয় যে কেৱল বিষয়টোৱেই উদ্ভাসিত হয় আৰু সাধাৰণ আত্ম-উল্লেখ খহি পৰে, যিদৰে যোগসূত্ৰ 3.3 ত বৰ্ণিত হৈছে। পতঞ্জলিয়ে আধাৰযুক্ত সমাধিক বীজহীন সমাধিৰ পৰা পৃথক কৰে, যিটো চূড়ান্ত মুক্তি। ই দীঘলীয়া, স্থিৰ অনুশীলনৰ ফল।
সমাধিৰ প্ৰকাৰবোৰ কি কি?
পতঞ্জলিত সমাধিৰ প্ৰকাৰ হ’ল সম্প্ৰজ্ঞাত (কোনো বিষয়ৰ বোধসহ), যাৰ ভিতৰত সবিতৰ্ক, সবিচাৰ, সানন্দ আৰু সাস্মিত স্তৰ আছে, আৰু অসম্প্ৰজ্ঞাত (বিষয়ৰ ঊৰ্ধ্বত)। পৰৱৰ্তী পৰম্পৰাবোৰে সবিকল্প (ভেদসহ) আৰু নিৰ্বিকল্প (ভেদহীন) সমাধিৰ, আৰু সহজ, দৈনন্দিন জীৱনত যাপন কৰা স্বাভাৱিক অৱস্থাৰ কথা কয়।
মই ধ্যানৰ কোনটো স্তৰত আছোঁ সেয়া কেনেকৈ জানিম?
মনোযোগে কেনেকৈ আচৰণ কৰে তাৰ পৰা আপুনি ধ্যানৰ স্তৰ চিনি পাব পাৰে: বাৰে বাৰে উভতি অহাটো একাগ্ৰতা (ধাৰণা); দীঘলীয়া অবিচ্ছিন্ন প্ৰবাহ ধ্যান; পৃথক ধ্যানকাৰীৰ বোধৰ লোপ নিমগ্নতা। অধিকাংশ সাধকে এটা বহাতে স্তৰসমূহৰ মাজত গতি কৰে। শিক্ষকে এইবোৰ সততাৰে পঢ়াত সহায় কৰে।
“ধ্যানৰ স্তৰ” সম্পৰ্কে এতিয়াও প্ৰশ্ন আছে নেকি? নিজৰ ভাষাত সোধক; পীঠৰ এজন শিক্ষকে উত্তৰ দিয়ে।
ধ্যানৰ স্তৰসমূহ এক নজৰত
| পৰ্যায় | সংস্কৃত | কি হয় | যোগসূত্ৰ |
|---|---|---|---|
| ইন্দ্ৰিয়ৰ নিগ্ৰহ | প্ৰত্যাহাৰ | ইন্দ্ৰিয়বোৰে মনোযোগ বাহিৰলৈ টানি নিয়া বন্ধ কৰে | 2.54 |
| একাগ্ৰতা | ধাৰণা | এটা ঠাইত বান্ধ খাই থকা মনোযোগ; বাৰে বাৰে উভতি অহা | 3.1 |
| ধ্যান (Meditation) | ধ্যান | বিষয়ৰ ওপৰত মনোযোগৰ অবিচ্ছিন্ন প্ৰবাহ | 3.2 |
| বিষয়সহ তন্ময়তা | সম্প্ৰজ্ঞাত / সবীজ সমাধি | কেৱল বিষয়টো উজ্জ্বল হয়; আত্ম-সন্দৰ্ভ পিছুৱাই যায় | 3.3; 1.17 |
| বীজবিহীন তন্ময়তা | অসম্প্ৰজ্ঞাত / নিৰ্বীজ সমাধি | প্ৰতিটো বিষয়ৰ পৰা পৰে; মুক্তি | 1.18; 1.51 |
শাস্ত্ৰই কি কয়
देशबंधश्चित्तस्य धारणा।
deśabandhaścittasya dhāraṇā
অৰ্থ: ধাৰণা হ’ল মনক এটা ঠাইত বান্ধি ৰখা।
— যোগসূত্ৰ 3.1
প্ৰথম আন্তৰিক স্তৰই মনোযোগ গোটাই আনে। ই এটা বহাত বহুবাৰ ঘূৰি আহিব পাৰে, সেয়ে স্তৰৰ মানচিত্ৰই কঠোৰ বেজ বা সময়সূচী গঢ়াতকৈ পৰ্যবেক্ষণক পথ দেখুওৱা উচিত।
तदेवार्थमात्रनिर्भासं स्वरूपशून्यमिव समाधिः।
tadevārthamātranirbhāsaṃ svarūpaśūnyamiva samādhiḥ
অৰ্থ: তন্ময়তা সেই একেটা ধ্যানেই, যেতিয়া কেৱল বিষয়টোহে উদ্ভাসিত হয় আৰু মন নিজৰ ৰূপৰ পৰা শূন্য যেন লাগে।
— যোগসূত্ৰ 3.3
সমাধি সাধাৰণ শিথিলতা বা হেৰুৱা সময় নহয়। পতঞ্জলিয়ে এক গুণগত ৰূপান্তৰৰ বৰ্ণনা কৰে য'ত সাধাৰণ আত্ম-মন্তব্যই ক্ষেত্ৰত প্ৰাধান্য নোপোৱাকৈ বিষয়টো উদ্ভাসিত হয়।
এটা যান্ত্ৰিক নহয় এনে স্তৰ-মানচিত্ৰ
- প্ৰস্তুতি: আচৰণ, স্থান, স্বাস্থ্য, আসন আৰু উদ্দেশ্য।
- টানৰ অবিহনে উশাহৰ স্থিৰতা।
- প্ৰত্যাহাৰ: ইন্দ্ৰিয়-বিষয়ৰ দ্বাৰা কম ধৰা পৰা।
- ধাৰণা: মনোযোগ বাৰে বাৰে একত্ৰ কৰা।
- ধ্যান: বাছি লোৱা প্ৰবাহৰ নিৰন্তৰতা।
- সমাধি: বিভিন্ন পৰম্পৰাত বেলেগ বেলেগ ধৰণে বৰ্ণিত স্তৰভেদযুক্ত তন্ময়তা।
অপৰ্যাপ্ত লক্ষণ
পোহৰ, কম্পন, চকুলো, তাপ, সময়ৰ বিকৃতি আৰু অস্থায়ী শূন্যতা হ'ব পাৰে, কিন্তু ইহঁতৰ কোনো এটাই অকলে কোনো স্তৰৰ প্ৰমাণ নহয়। প্ৰসংগ, স্থিৰতা আৰু পৰম্পৰাৰ মানদণ্ড গুৰুত্বপূৰ্ণ।
স্বৰ আৰু সন্ধিক্ষণ
স্বৰ পৰ্যবেক্ষণে বাহ্যিক কাৰ্যকলাপৰ পৰা অন্তৰ্মুখী মনোযোগলৈ সলনি হোৱাৰ চিহ্ন দিব পাৰে। ই এক সহায় হৈ থাকিব লাগে, এনে বাধ্যতামূলক নিয়ম নহয় যে “ভুল” নাকৰ পাহিয়ে বলিলে অনুশীলনেই নকৰা।
অৱস্থাবোৰে কাৰ্য বুজায়, আধ্যাত্মিক পদমৰ্যাদা নহয়
ধাৰণা, ধ্যান আৰু সমাধিয়ে মনোযোগ নিজৰ ক্ষেত্ৰৰ সৈতে কেনেকৈ সম্পৰ্কিত হয় তাৰ পৰিৱৰ্তনক বুজায়। এইবোৰ সাধকৰ তুলনা কৰিবলৈ দিয়া পদক নহয়। এটা ছেছনত নিৰন্তৰতা গভীৰ হ’ব পাৰে আৰু আন এটাত দুৰ্বল হ’ব পাৰে, কাৰণ টোপনি, স্বাস্থ্য, আৱেগ আৰু প্ৰস্তুতি সলনি হৈ থাকে।
প্ৰগতি সূক্ষ্ম আৰু ব্যৱহাৰিক দুয়োটা
দীঘলীয়া অবিচ্ছিন্ন মনোযোগ গুৰুত্বপূৰ্ণ, কিন্তু বিক্ষেপৰ পৰা সোনকালে উভতি অহা, তামাছাৰ প্ৰতি কম আকৰ্ষণ, স্পষ্ট বিবেক আৰু অধিক সন্তুলিত আচৰণো সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ। কোনোবাই তন্ময়তাৰ কথা ক’ব পাৰে, তথাপি ক্ৰোধ বা শোষণৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হৈ থাকিব পাৰে; যোগে সমগ্ৰ জীৱনটো পৰীক্ষা কৰিবলৈ কয়।
বেলেগ বেলেগ পৰম্পৰাই বেলেগ বেলেগ মানচিত্ৰ আঁকে
পতঞ্জলি, বৌদ্ধ ধ্যান-গ্ৰন্থ, বেদান্ত, তন্ত্ৰ আৰু ভক্তি-পথে নিজ নিজ লক্ষ্য আৰু শব্দাৱলীৰ মাধ্যমে স্তৰবোৰ বৰ্ণনা কৰে। একে ধৰণৰ অনুভৱে এই পাৰ্থক্যবোৰ মচি নেপেলায়। উৎসৰ নাম উল্লেখ কৰিলে এখন উপযোগী মানচিত্ৰ সৰ্বজনীন দাবী হৈ পৰাত বাধা পায়।
প্ৰস্তুতি প্ৰথম স্তৰ, পলম নহয়
নৈতিক স্থিৰতা, কাৰ্যকৰী দৈনিক ছন্দ, উপযুক্ত আসন আৰু সাধাৰণ মনস্তাত্ত্বিক সুৰক্ষাই নিৰ্ধাৰণ কৰে যে মনোযোগ ভিতৰলৈ ঘূৰিলে কি হ’ব। প্ৰস্তুতিৰ অৰ্থ পূৰ্ণতাৰ বাবে অপেক্ষা কৰা নহয়। ইয়াৰ অৰ্থ এৰাব পৰা বাধাবোৰ আঁতৰোৱা আৰু বৰ্তমানৰ ব্যক্তিয়ে বহন কৰিব পৰা পদ্ধতি বাছি লোৱা। সন্তুলিত জীৱনৰ ভিতৰত পাঁচ মিনিটৰ আন্তৰিক অনুশীলন, টোপনি নোহোৱা আৰু সংঘাতৰ ওপৰত গঢ় লোৱা ঘণ্টাৰ পিছত ঘণ্টা জোৰ কৰি বহাতকৈ কাৰ্যগতভাৱে অধিক উন্নত হ’ব পাৰে।
প্ৰত্যাহাৰে ইন্দ্ৰিয়ৰ টান সলনি কৰে
প্ৰত্যাহাৰ মানে জগতৰ প্ৰতি ঘৃণা বা শুনাৰ শাৰীৰিক অক্ষমতা নহয়। ইন্দ্ৰিয়বোৰ স্বতঃ ধৰা পৰা কমি যায় আৰু মনৰ অন্তৰ্মুখী অভিমুখ অনুসৰণ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ ফলত ধাৰণাৰ বাবে ঠাই সৃষ্টি হয়। চকু মুদিলে সহায় হ’ব পাৰে, কিন্তু প্ৰকৃত প্ৰত্যাহাৰ তেতিয়া দেখা যায় যেতিয়া সাধাৰণ শব্দ মনোযোগ নিনিয়াকৈ জনা যায়। আঘাত বা বিচ্ছিন্নতাত চকু খুলি বাহ্যিক অভিমুখিতা অধিক নিৰাপদ প্ৰস্তুতি হ’ব পাৰে।
ধাৰণা বাৰে বাৰে একত্ৰ কৰা
একাগ্ৰতা আৰম্ভ হয় এটা নিৰ্দিষ্ট ক্ষেত্ৰত মনোযোগ ৰখাৰ আৰু ই আঁতৰি গ’লে ঘূৰাই অনাৰ দ্বাৰা। পৰম্পৰা অনুসৰি ক্ষেত্ৰটো এটা স্থান, মন্ত্ৰ, ৰূপ বা জিজ্ঞাসা হ’ব পাৰে। এই পৰ্যায়ত বাধা অহাটো প্ৰত্যাশিত। দক্ষতা হ’ল আক্ৰমণাত্মক নোহোৱাকৈ নিখুঁতভাৱে ঘূৰি অহা। সময়ৰ লগে লগে ব্যৱধান চুটি হয় আৰু বিষয়টো অধিক স্পষ্ট হয়, কাৰণ ইয়াৰ ওপৰত স্মৃতি, প্ৰত্যাশা আৰু মন্তব্য কম আৰোপিত হয়।
ধ্যান প্ৰয়াসেৰে ধৰি ৰখা নহয়, নিৰন্তৰতা
মনোযোগৰ প্ৰবাহ তুলনামূলকভাৱে অবিচ্ছিন্ন হ'লে, ধাৰণা পৰিপক্ক হৈ ধ্যান হয়। প্ৰচেষ্টা শেষ হোৱা নাই, কিন্তু কম দৃশ্যমান, কাৰণ সাধকে বাৰে বাৰে বস্তুটোৰ সৈতে সম্পৰ্ক পুনৰ গঢ়ি তুলিব লগা নহয়। সেয়েহে ধ্যান কেৱল নিৰ্দিষ্ট মিনিট বহি থকা নহয়। ই এক গুণগত নিৰন্তৰতা, যাক অনুশীলনৰ দ্বাৰা চিনি পাব পাৰি আৰু সক্ষম শিক্ষকে স্পষ্ট কৰিব পাৰে।
সমাধিত স্তৰভেদ থাকে
সমাধি এটা অবিভেদিত শিখৰ নহয়। পতঞ্জলিয়ে সমৰ্থিত, সূক্ষ্ম আৰু বীজহীন ৰূপৰ বৰ্ণনা কৰে; আন পৰম্পৰাই বেলেগ শ্ৰেণীবিভাজন ব্যৱহাৰ কৰে। সাধাৰণ আত্ম-উল্লেখ বহুত কমি যোৱাত বিষয়টো উদ্ভাসিত হ'ব পাৰে, তথাপি প্ৰতিটো তন্ময়তা চূড়ান্ত মুক্তি নহয়। উৎসৰ নাম লোৱাই সবিকল্প, নিৰ্বিকল্প, সবীজ আৰু নিৰ্বীজৰ ভাষাক এক ভুৱা সৰ্বজনীন জখলাত মিহলি হোৱাৰ পৰা ৰক্ষা কৰে।
সমন্বয়ে প্ৰকাশ কৰে যে কোনো অৱস্থা স্থিৰ নে নহয়
ধ্যানৰ পিছত পুৰণি প্ৰতিক্ৰিয়াবোৰ কথা, কাম আৰু সম্পৰ্কত উভতি আহে। ইয়াৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে একো হোৱা নাই; ইয়াতেই অৱশিষ্ট সংস্কাৰবোৰ দৃশ্যমান হয়। স্থিৰ বিকাশত চিনি পোৱা সোনকালে হয়, বাধ্যবাধকতা কমে আৰু নৈতিক সংগতি বাঢ়ে। যদি কোনো অনুভৱে অহংকাৰ, ভয় বা কাৰ্যক্ষমতা হ্ৰাস কৰে, তেন্তে পৰৱৰ্তী সঠিক পদক্ষেপ অধিক তীব্ৰ অন্তৰ্মুখী অনুশীলন নহৈ ভেটি স্থাপন আৰু মূল্যায়ন হ’ব পাৰে।
বিকাশ কেৱল চকু মুদি থাকোঁতে কি হয় সেইটোৰে জোখা নহয়। সাধকে শিকে যে মতবিৰোধ, নিৰাশা, প্ৰশংসা আৰু ক্লান্তিত স্পষ্টতা টিকি থাকে নে নাই। এটা পৰ্যায় তেতিয়াহে অৰ্থপূৰ্ণ হয় যেতিয়া ই এই সাধাৰণ পৰীক্ষাসমূহৰ সৈতে সম্পৰ্ক সলনি কৰে, শ্ৰেষ্ঠত্বৰ নতুন পৰিচয় সৃষ্টি নকৰাকৈ। সেয়ে দৈনিক কৰ্ম পথৰ বাহিৰত নহয়; এয়াই সেই ক্ষেত্ৰ য’ত ধ্যানমূলক জ্ঞান মূৰ্ত ৰূপ লয় আৰু অৱশিষ্ট বিকৃতি সততাৰে ধৰা পৰে।
য'ত আধুনিক বিজ্ঞান এই শিক্ষাৰ সৈতে লগ হয়
গৱেষণাই এতিয়ালৈকে সমাধি মাপিব পৰা নাই, কিন্তু ধ্যানৰ অৱস্থাবোৰ কিমান বৈচিত্ৰ্যময় আৰু সেইবোৰক কেনেকৈ সহায় কৰিব পাৰি সেয়া দেখুৱায় — এনে তথ্য যিয়ে স্তৰৰ মানচিত্ৰক সন্মান কৰে, তাক প্ৰমাণ কৰাৰ দাবী নকৰাকৈ।
- Lindahl JR et al., PLoS One 2017 — “The varieties of contemplative experience”, তিনিটা বৌদ্ধ পৰম্পৰাৰ ধ্যানকাৰী আৰু শিক্ষকৰ সৈতে হোৱা সাক্ষাৎকাৰ. ধ্যান-সম্পৰ্কীয় 59 প্ৰকাৰৰ অভিজ্ঞতা সাতটা ক্ষেত্ৰত দেখুওৱা হ'ল, অতি ইতিবাচকৰ পৰা কষ্টদায়কলৈকে, আৰু 26টা কাৰক যিবোৰে মানুহে কেনেকৈ সামাল দিয়ে সেয়া গঢ় দিলে। সীমা: গুণগত আৰু বৌদ্ধ-নিৰ্দিষ্ট; ই অনুভৱৰ পৰিসৰ বৰ্ণনা কৰে আৰু প্ৰতিটো কিমান সঘনাই ঘটে সেয়া নজুখে।
- Goyal M et al., JAMA Internal Medicine 2014 — মানসিক চাপ আৰু কল্যাণৰ বাবে ধ্যান-কাৰ্যসূচী (প্ৰণালীবদ্ধ পৰ্যালোচনা আৰু মেটা-বিশ্লেষণ, 47 টা পৰীক্ষা, 3,515 জন অংশগ্ৰহণকাৰী). মাইণ্ডফুলনেছ ধ্যান কাৰ্যসূচীয়ে উদ্বেগ, হতাশা আৰু বিষত উন্নতিৰ মধ্যম প্ৰমাণ দিলে, সক্ৰিয় নিয়ন্ত্ৰণ গোটৰ তুলনাত প্ৰভাৱ সৰুৰ পৰা মধ্যম আছিল। সীমা: ধ্যান ঔষধ বা ব্যায়ামৰ দৰে অন্য সক্ৰিয় চিকিৎসাতকৈ ভাল নাছিল, আৰু টোপনি, মনোযোগ আৰু ইতিবাচক মেজাজৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰমাণ দুৰ্বল আছিল।
ই স্বৰ যোগৰ সৈতে কেনেকৈ সংযুক্ত
স্বৰে সলনি হৈ থকা অৱস্থাবোৰ দৃশ্যমান কৰে। এটা উশাহৰ আৰ্হিৰ পৰা সিদ্ধিৰ দাবী কৰাতকৈ, সময়ৰ লগে লগে নাকৰ প্ৰবাহ, স্থিৰতা আৰু মনোযোগৰ সম্পৰ্ক কেনেকৈ সলনি হয় সেয়া লক্ষ্য কৰক। উশাহ, সময় আৰু চেতনা জানক.
অনুশীলন, পথ-প্ৰদৰ্শন আৰু স্বাস্থ্য
কোনো অৱস্থা জোৰ কৰি অনাৰ বাবে উপবাস, টোপনি নিদিয়া, অতি-শ্বসন বা দীঘলীয়া কুম্ভক নকৰিব। অস্থিৰতা কোনো প্ৰয়োজনীয় দীক্ষা নহয়।
আপোনাৰ বাবে সঠিক পৰৱৰ্তী পদক্ষেপ কি?
পাঠ্যক্ৰমবোৰ সেইসকল লোকৰ বাবে উপযুক্ত যিয়ে অনলাইনেৰে বা ঋষিকেশৰ আশ্ৰমত গুৰুৰ সৈতে স্থিৰ, পদে পদে অনুশীলন বিচাৰে। সাধাৰণ পাঠ্যক্ৰম কোনো বিশেষ স্বাস্থ্য অৱস্থা বা তীব্ৰ সংকটৰ বাবে সঠিক প্ৰথম পদক্ষেপ নহয়; তাৰ বাবে ব্যক্তিজনৰ অৱস্থা অনুসৰি নিৰ্ধাৰিত অনুশীলন লাগে।
পৰৱৰ্তী পঢ়ক: স্বৰ ধ্যান
স্বামী চৰণাশ্ৰিত গিৰি · স্বৰ যোগ পীঠ, ঋষিকেশ
Try this practice now
Reading about a practice and doing it are two different things. Sit for a few minutes with one of these guided recordings, spoken in the Peeth's own teaching voice. Headphones help; a quiet room is enough.
The Body as Sky in All Directions
15 minFeel the whole body as open space in every direction at once, until the mind becomes thought-free. (Vijñāna Bhairava Tantra, śloka 43)
These recordings are part of a library of 112 Vijñāna Bhairava practices and teacher-led prāṇāyāma in the স্বৰ যোগ এপ. To learn them in sequence, see our পাঠ্যক্ৰম, বা ask for guidance on which practice suits you.
If any practice brings dizziness, breathlessness or distress, stop, breathe normally and rest. Those who are pregnant, or living with high blood pressure, heart or lung disease, epilepsy or a psychiatric condition, learn breath practices with a teacher who adapts them.
সঘনাই সোধা প্ৰশ্ন
প্ৰতিটো স্তৰত কিমান সময় লাগে?
কোনো সৰ্বজনীন সময়সূচী বিশ্বাসযোগ্য নহয়। প্ৰস্তুতি, স্বভাৱ, পদ্ধতি, প্ৰসংগ আৰু কৃপা বেলেগ বেলেগ। স্তৰৰ ভাষাই মনোযোগৰ কাৰ্যৰ বৰ্ণনা কৰে, কোনো দৌৰ নহয়; আচৰণ আৰু জীৱনত দীঘলীয়া প্ৰস্তুতি প্ৰতিদিনে বহি থকা মিনিটৰ সংখ্যাতকৈ অধিক নিৰ্ণায়ক হ’ব পাৰে।
মই পোনপটীয়াকৈ ধ্যানলৈ যাব পাৰোঁনে?
আপুনি সৰল মনোযোগ-অনুশীলন আৰম্ভ কৰিব পাৰে, কিন্তু নৈতিকতা, স্বাস্থ্য, আসন আৰু উশাহৰ স্থিৰতাই ইয়াৰ গভীৰতা আৰু সুৰক্ষাক ৰূপ দি থাকে। এটা সৰল অনুশীলন এতিয়াই আৰম্ভ হ'ব পাৰে, আনহাতে আসন, টোপনি, সত্যনিষ্ঠা আৰু উশাহ ইয়াৰ সৈতে সমান্তৰালভাৱে পৰিশোধিত হয়; সেইবোৰ এৰাই চলা তেতিয়াহে বিপজ্জনক হয় যেতিয়া তীব্ৰতা সামৰ্থ্যতকৈ আগুৱাই যায়।
ধ্যানলৈ উপনীত হ’বলৈ কিমান সময় লাগে?
কোনো সাৰ্বজনীন সময়সূচী নাই। প্ৰস্তুতি, পদ্ধতি, নিয়মিততা, স্বভাৱ আৰু কৃপা সকলোবোৰেই গুৰুত্বপূৰ্ণ; নিৰ্দিষ্ট দিনৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়া বিভ্ৰান্তিকৰ। নিৰন্তৰতা স্থিৰ হোৱাৰ আগতে চমুকৈ দেখা দিব পাৰে; এটা অবিচ্ছিন্ন ব্যৱধানক স্থায়ী সিদ্ধিৰ দাবীলৈ নপৰিণত কৰি গুণটো চিনি লওক।
ধ্যানৰ প্ৰগতি পিছুৱাই যাব পাৰেনে?
জীৱনৰ পৰিস্থিতিৰ লগে লগে অনুশীলন উঠা-নমা কৰিব পাৰে। দৃশ্যমান পিছুৱাই যোৱাই প্ৰায়ে সলনি হোৱা বাধা দেখুৱায়, যাৰ বাবে সলনি হোৱা সঁহাৰি লাগে, পথৰ বিফলতা নহয়। ৰোগ, শোক, কাম আৰু সম্পৰ্কই ক্ষেত্ৰখন সলনি কৰে; অনুশীলনক বৰ্তমান বাস্তৱ অৱস্থাৰ অনুসাৰে খাপ খুৱাওক, কিন্তু আগতে স্থিৰতা গঢ়ি তোলা নীতিবোৰ বজাই ৰাখক।
প্ৰত্যাহাৰ, ধাৰণা আৰু ধ্যান পৃথক অনুভৱ নেকি?
এইবোৰে পৃথক কাৰ্যৰ নাম দিয়ে, কিন্তু এটা বহাত এইবোৰ ইটোৱে সিটোৰ লগত মিহলি হ’ব পাৰে আৰু ইটোৱে সিটোক সহায় কৰিব পাৰে। এই পাৰ্থক্যবোৰে কঠোৰ পদমৰ্যাদাৰ স্তৰ সৃষ্টি নকৰি মনোযোগে কি কৰি আছে সেইটো স্পষ্ট কৰে। প্ৰত্যাহাৰে ইন্দ্ৰিয়-বিষয়ৰ আকৰ্ষণ কমায়, ধাৰণাই মনোযোগ গোটায়, আৰু ধ্যানে তাক অব্যাহত ৰাখে; সিহঁতৰ জীৱন্ত পৰিৱৰ্তনবোৰ শ্ৰেণীগত নিশ্চয়তা জোৰ নকৰাকৈ পৰ্যবেক্ষণ কৰিব পাৰি।
দৰ্শনে উচ্চতৰ অৱস্থাৰ প্ৰমাণ দিয়েনে?
নহয়। দৰ্শনৰ অৰ্থ থাকিব পাৰে, কিন্তু অৱস্থাৰ মূল্যায়ন কৰা হয় পদ্ধতি, নিৰন্তৰতা, অন্তৰ্দৃষ্টি, স্থিৰতা আৰু ফলৰ দ্বাৰা—কেৱল দৃশ্যৰ দ্বাৰা নহয়। দৰ্শনক শ্ৰদ্ধাৰে গ্ৰহণ কৰিও উৎস, পৰৱৰ্তী প্ৰভাৱ আৰু আচৰণৰ দ্বাৰা পৰীক্ষা কৰিব পাৰি; সমন্বয় নথকা দৃশ্যই ধ্যানমূলক পৰিপক্কতা প্ৰতিষ্ঠা নকৰে।
কোনোৱে সোনকালে সমাধি লাভ কৰিব পাৰেনে?
পৰম্পৰাবোৰে আগৰ অনুশীলন আৰু কৃপাৰ পৰা পোৱা প্ৰবল প্ৰস্তুতিৰ সম্ভাৱনা স্বীকাৰ কৰে, কিন্তু নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ নিশ্চয়তা বিশ্বাসযোগ্য নহয়। গভীৰ উন্মোচনকো বিবেক আৰু সমন্বয়ৰ প্ৰয়োজন। হঠাতে অহা গভীৰতাই টোপনি, নৈতিকতা আৰু পথপ্ৰদৰ্শনৰ প্ৰয়োজন আঁতৰাব নোৱাৰে; উন্মোচনৰ সমন্বয় কেনেকৈ হয় তাৰেই নিৰ্ধাৰণ হয় যে সেয়া জ্ঞান হ’ব নে বিভ্ৰান্তি।
স্থবিৰতাৰ সময়ত মই কি কৰিব লাগে?
পদ্ধতি সলনি কৰাৰ আগতে টোপনি, আচৰণ, আসন, বিষয়, প্ৰচেষ্টা আৰু মাত্ৰা পৰ্যালোচনা কৰক। শিক্ষকে পৰিপক্বতা, নীৰস পুনৰাবৃত্তি বা বেমেল অনুশীলনৰ মাজৰ পাৰ্থক্য কৰিব পাৰে। স্থবিৰতা বিফলতা নহৈ সুদৃঢ়ীকৰণো হ'ব পাৰে; সাৱধানী পৰ্যালোচনাই অস্থিৰ নতুনত্বৰ সন্ধান আৰু উপযুক্ত নোহোৱা পদ্ধতিৰ একগুঁয়া পুনৰাবৃত্তি দুয়োটাকে ৰোধ কৰে।
উৎস
- পতঞ্জলি, যোগসূত্ৰ 2.29–55 আৰু 3.1–8।
- ভগৱদ্গীতা অধ্যায় 6।
- সমাধিৰ হঠযোগীয় বিৱৰণৰ বাবে হঠযোগ প্ৰদীপিকা, অধ্যায় 4।
- Lindahl JR et al., PLoS One 2017 — “The varieties of contemplative experience”, তিনিটা বৌদ্ধ পৰম্পৰাৰ ধ্যানকাৰী আৰু শিক্ষকৰ সৈতে হোৱা সাক্ষাৎকাৰ.
- Goyal M et al., JAMA Internal Medicine 2014 — মানসিক চাপ আৰু কল্যাণৰ বাবে ধ্যান-কাৰ্যসূচী (প্ৰণালীবদ্ধ পৰ্যালোচনা আৰু মেটা-বিশ্লেষণ, 47 টা পৰীক্ষা, 3,515 জন অংশগ্ৰহণকাৰী).
“ধ্যানৰ স্তৰ” সম্পৰ্কে পীঠৰ সৈতে কথা পাতক
আমাক আপোনাৰ স্বাস্থ্য, অনুশীলন আৰু আপুনি কি বিচাৰি আছে সেই বিষয়ে কওক; স্বামীজী বা কোনো আচাৰ্যই আপোনাৰ উপযোগী পথ পৰামৰ্শ দিব। বা বিনামূলীয়া সাত-দিনীয়া স্বৰ পত্ৰৰে আৰম্ভ কৰক।
স্বামী চৰণাশ্ৰিত গিৰিৰ পৰম্পৰাত শিক্ষা দিয়া · স্বৰ যোগ পীঠ সংস্থান, স্বৰ্গাশ্ৰম, ঋষিকেশ · এই পৃষ্ঠা স্বামীজীৰ পৰ্যালোচনাৰ অপেক্ষাত আছে · অনুশীলন প্ৰতিজন ব্যক্তিৰ বাবে তেওঁৰ অৱস্থা অনুসৰি নিৰ্ধাৰিত।
আপোনাৰ অধ্যয়ন অব্যাহত ৰাখক
ধ্যানৰ সম্পূৰ্ণ শিক্ষা জানক, বৰ্তমানৰ পাঠ্যক্ৰমসমূহ চাওক, বা সুধি লওক আপোনাৰ অভিজ্ঞতা আৰু সুৰক্ষাৰ প্ৰয়োজনৰ বাবে কেনে ধৰণৰ পথ-প্ৰদৰ্শন উপযুক্ত।