संन्यासी चरणाश्रित (Sanyasi Charanashrit)
स्वरयोगाचे गुरू · लेखक · शिक्षक
संन्यासी चरणाश्रित (Sanyasi Charanashrit)
संन्यासी चरणाश्रित आपल्याला एका गूढ प्रवासातून आंतरिक अनुभवाच्या गाभ्यापर्यंत घेऊन जातात — स्वरयोग, आपल्याच श्वासाचा योग.
एक दिव्य भेट
स्वरयोग हा आपल्याच श्वासाचा योग आहे. श्वासाचे नियमन आणि विस्तार यांवर काम करणाऱ्या प्राणायामाशी त्याची गल्लत करू नये. स्वरयोग कितीतरी अधिक सूक्ष्म गोष्टीवर काम करतो — डाव्या आणि उजव्या नासिकांतून होणारा प्राणाचा प्रवाह, जो सूर्य, चंद्र, दिवस, रात्र आणि ऋतू यांच्या वैश्विक लयींचे प्रतिबिंब असतो. ही तंत्रातील प्राचीन आणि जवळजवळ विस्मृतीत गेलेली परंपरा असून जिवंत गुरूंच्या अखंड परंपरेतून ती जतन झाली आहे.
परमहंस सत्यानंद यांच्यासारख्या जिवंत गुरूंच्या अथक कार्यामुळेच हे पवित्र ज्ञान आधुनिक काळात साधकांना उपलब्ध झाले. परंपरा मानते की स्वरयोगाची दीक्षा वैयक्तिकरीत्या, गुरूकडून शिष्याला थेट संक्रमणाद्वारेच द्यावी — आधीच प्रज्वलित असलेल्या ज्योतीतून पेटवलेली ज्योत.
वयाच्या 28व्या वर्षी किशोर (चरणाश्रित यांचे तेव्हाचे नाव) झारखंडमधील देवघर येथील सुप्रसिद्ध शिवमंदिराच्या परिसरात होते — स्वतः परमहंस सत्यानंदांच्या तपोभूमीपासून सुमारे 8 किलोमीटरवर. शतकानुशतकांच्या तपश्चर्येने भारलेले, शिवाच्या सान्निध्याने निनादणारे ते स्थान होते.
एका झाडाच्या सावलीत एक साधू बसले होते — डोक्यापासून पायापर्यंत भस्म लावलेले, शरीर कृश आणि तपस्वी, केसांच्या लांब नैसर्गिक जटा, आणि त्यांच्यातून अलौकिक स्थिरता प्रकट होत होती. साधूंच्या हातात शिवस्वरोदयाची हिंदीतील प्रत होती, आणि त्यांनी ती हळुवारपणे किशोर यांच्या हातात ठेवली.
ती गोधूलीची वेळ होती — गायी सोनेरी धूळ उडवत घरी परततात आणि आकाश गडद केशरी होते तो शुभ संधिकाल. सर्व वेळांमध्ये शैव परंपरा गोधूली वेळेला सर्वाधिक पवित्र मानते, आणि तो सोमवार होता — स्वतः भगवान शिवांचा दिवस.
या जन्मापलीकडील जन्मांविषयी सांगणारे विधान.
त्या तीन शब्दांनी विश्वच बदलले. मग साधूंनी अर्धा तास किशोर यांच्यासोबत बसून त्यांना स्वरयोगाची दीक्षा दिली — साधनेचे सार सांगितले आणि पुढे चालू ठेवण्यासाठी एक विशिष्ट साधना दिली. संधिप्रकाश गडद होत असताना साधू एवढेच म्हणाले: "तीन दिवसांनी ये."
तीन दिवसांनंतर किशोर त्याच झाडाखाली त्याच ठिकाणी परत आले. ते साधू तेथे नव्हते. त्यांनी वाट पाहिली. आसपासच्या लोकांना विचारले. असा माणूस कोणीही पाहिला नव्हता. ते कधीच आले नाहीत — आणि पुन्हा कधीच दिसले नाहीत.
त्या अनुपस्थितीच्या शांततेत एक जाणीव उमटली: भस्म लावलेले ते तपस्वी, त्या जटा, सोमवार 12 जुलै 1993 ची ती पवित्र गोधूलीची वेळ — ते स्वतः भगवान शिवच होते. परंपरा सांगते की शिव पात्र साधकाला मानवरूपात दर्शन देतात आणि त्याला थेट दीक्षा देतात. त्या झाडाखाली अर्ध्या तासात जे दिले गेले, ते स्वरयोगाच्या मूळ स्रोताकडूनच आलेले संक्रमण होते.
"लांब जटा, भस्मलेपित देह, सोमवारची अत्यंत शुभ संध्याकाळ — 12 जुलै 1993 रोजी स्वतः भगवान शिवांनीच स्वर योगाचे ज्ञान पुन्हा किशोरांच्या हाती सोपवले."
— चरणाश्रितांच्या दीक्षेची कथाशिक्षण आणि सातत्यपूर्ण ध्येयकार्य
दिव्य दीक्षेनंतर किशोरांनी स्वर योगातील सखोल संशोधन आणि साधनेला स्वतःला वाहून घेतले. त्यांचा मार्ग त्यांना बिहार योग विद्यालयात घेऊन गेला, जेथे परमहंस निरंजनानंदजींनी त्यांना विधिवत कर्मसंन्यासाची दीक्षा दिली. याच दीक्षेत त्यांना 'चरणाश्रित' — (गुरूंच्या आणि परमेश्वराच्या) चरणी आश्रय घेणारा — हे नाव मिळाले.
पुढे त्यांनी बिहार योग भारतीमधून पदवी प्राप्त केली — मुंगेर, बिहार येथे परमहंस सत्यानंदांनी स्थापन केलेल्या आश्रमातील, पूर्णपणे योगाला वाहिलेले जगातील पहिले विद्यापीठ. शैक्षणिक आणि अनुभवात्मक प्रशिक्षणाने त्यांचे आकलन अधिक खोल झाले आणि प्रत्यक्ष संक्रमणाद्वारे जे प्राप्त झाले होते त्याला काटेकोर स्वरूप मिळाले.
आज संन्यासी चरणाश्रित भारतातील बंगळुरू येथील आत्मदर्शन योगाश्रमात स्वरयोग शिकवतात आणि श्वास व चेतनेच्या प्राचीन विज्ञानाच्या शोधात येणाऱ्या सर्वांना हे दुर्मीळ ज्ञान देतात. या संकेतस्थळाद्वारे, पुस्तकांद्वारे आणि थेट अध्यापनाद्वारे स्वरयोगाची जिवंत परंपरा पुन्हा प्रामाणिक साधकांच्या हाती सोपवणे हे त्यांच्या कार्याचे ध्येय आहे.
महत्त्वाचे टप्पे
झारखंडमधील देवघर येथील शिवमंदिराच्या परिसरात — परमहंस सत्यानंदांच्या तपोभूमीपासून 8 किमीवर — एका वृक्षाखालील भस्मलेपित साधूंनी किशोरांना शिव स्वरोदयाची एक प्रत दिली, अर्धा तास दीक्षा दिली आणि साधनेसाठी साधना सांगितली. तीन दिवसांनंतर ते साधू तेथे नव्हते — ते स्वतः भगवान शिवच होते.
मिळालेल्या दीक्षेवर आधारित अनेक वर्षांची समर्पित साधना — थेट अनुभव आणि पारंपरिक ग्रंथांच्या सुव्यवस्थित अध्ययनाद्वारे स्वर-सिद्धान्ताचे — तिथी, नाड्या, पंचतत्त्वे — आकलन सखोल करणारी.
बिहार योग विद्यालय, मुंगेर येथील परमहंस निरंजनानंदजी यांनी कर्मसंन्यासाची दीक्षा दिली. किशोर यांना चरणाश्रित हे संन्यास-नाम मिळाले — गुरुचरणांचा आश्रय घेणारा.
परमहंस सत्यानंदांनी स्थापन केलेल्या आणि केवळ योगाला वाहिलेल्या जगातील पहिल्या विद्यापीठातून — बिहार योग भारतीमधून — पदवी. योगदर्शन, तंत्र आणि स्वराची उपयोजित शास्त्रे यांचे शैक्षणिक प्रशिक्षण.
संन्यासी चरणाश्रित वर्ग, पुस्तके आणि हे संकेतस्थळ यांद्वारे ही जिवंत परंपरा सांगत स्वरयोगाचे अध्यापन करत आहेत — श्वासाचे हे प्राचीन विज्ञान सर्वत्रच्या प्रामाणिक साधकांसाठी सुलभ करत.
शिकवणीचा परिचय करून घ्या
स्वामी चरणाश्रित गिरी यांची मुलाखत वाचावी, शिवस्वरोदयाचा परिचय करून घ्यावा किंवा आपली दैनंदिन स्वरसाधना सुरू करावी — श्वास नेहमीच आपल्यासोबत असतो.