ଅଭ୍ୟାସ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ: ଗୀତା ଚଞ୍ଚଳ ମନକୁ କିପରି ସ୍ଥିର କରେ
ଅର୍ଜୁନ କହନ୍ତି ମନକୁ ଧରିବା ବାୟୁକୁ ଧରିବା ପରି କଠିନ; କୃଷ୍ଣ ସହମତ ହୁଅନ୍ତି — ଏବଂ କାମ କରୁଥିବା ଦୁଇ ଉପାୟ କହନ୍ତି: ସ୍ଥିର ଅଭ୍ୟାସ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ।
ଗୀତା 6.35
ଅଭ୍ୟାସ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ, ଅର୍ଥାତ୍ ଅଭ୍ୟାସ ଓ ବିରକ୍ତି, ହେଉଛି ଭଗବଦ୍ ଗୀତା ଚଞ୍ଚଳ ମନକୁ ସ୍ଥିର କରିବା ପାଇଁ ଦେଉଥିବା ଦୁଇ ଉପାୟ। 6.34 ରେ ଅର୍ଜୁନ କହନ୍ତି ଯେ ମନ ଅସ୍ଥିର ଏବଂ ବାୟୁ ପରି ଧରିବା କଠିନ; 6.35 ରେ କୃଷ୍ଣ ସହମତ ହୁଅନ୍ତି, ତା'ପରେ ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତି ଯେ ସ୍ଥିର ଅଭ୍ୟାସ ଓ ଲାଳସା ତ୍ୟାଗ ଦ୍ୱାରା ତାହା ଧରାଯାଏ।
ସାଧାରଣ ପ୍ରଶ୍ନର ସିଧାସଳଖ ଉତ୍ତର
ଗୀତାରେ ଅଭ୍ୟାସ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ କ’ଣ?
ଗୀତାରେ ଅଭ୍ୟାସ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ହେଉଛି ମନକୁ ସ୍ଥିର କରିବାର ଦୁଇ ଉପାୟ ଯାହା 6.35 ରେ କୁହାଯାଇଛି: ଅଭ୍ୟାସ, ସ୍ଥିର ଓ ବାରମ୍ବାର ପ୍ରୟାସ, ଏବଂ ବୈରାଗ୍ୟ, ବିରକ୍ତି ବା ଲାଳସାରୁ ମୁକ୍ତି। କୃଷ୍ଣ ପ୍ରଥମେ ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି ଯେ ମନ ଚଞ୍ଚଳ ଓ ଧରିବା କଠିନ, ତା'ପରେ ଶିକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତି ଯେ ଏହି ଦୁଇଟି ମିଶି ତାହାକୁ ଧରି ରଖେ।
ଗୀତା ଅନୁସାରେ ଚଞ୍ଚଳ ମନକୁ କିପରି ବଶ କରିବେ?
ଗୀତା ଅନୁସାରେ, ଆପଣ ଚଞ୍ଚଳ ମନକୁ ନିୟମିତ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା — ମନୋଯୋଗକୁ ବାରମ୍ବାର ଫେରାଇ ଆଣି (6.26) — ଏବଂ ତାହାକୁ ଟାଣି ନେଉଥିବା ବସ୍ତୁ ପ୍ରତି ଲାଳସାକୁ ଶିଥିଳ କରି (6.35) ସ୍ଥିର କରନ୍ତି। ଖାଦ୍ୟ, ନିଦ୍ରା ଓ କର୍ମରେ ସଂଯମ (6.16–17) ଉଭୟକୁ ସହାୟତା କରେ। ଏଠାରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣର ଅର୍ଥ ଧୈର୍ଯ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ, ବଳ ନୁହେଁ।
ମନକୁ ବାୟୁ ସହିତ କାହିଁକି ତୁଳନା କରାଯାଏ?
ଗୀତା 6.34 ରେ ମନକୁ ପବନ ସହ ତୁଳନା କରାଯାଇଛି କାରଣ ଦୁଇଟିଯାକ ଚଞ୍ଚଳ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଧରି ରଖିବା ଅସମ୍ଭବ ପରି ମନେ ହୁଏ। ଅର୍ଜୁନ ଏହି ଉପମାରେ ନିଜର ହତାଶା ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି, ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ସହମତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ତୁଳନା ଶିକ୍ଷାକୁ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ କରେ: ମନକୁ ସ୍ଥିର କରିବା କଠିନ, ତଥାପି ଠିକ୍ ଉପାୟରେ ସମ୍ଭବ।
ବୈରାଗ୍ୟର ଅର୍ଥ ସଂସାର ତ୍ୟାଗ କରିବା କି?
ବୈରାଗ୍ୟ ସଂସାର ତ୍ୟାଗ ନୁହେଁ ବରଂ ତୃଷ୍ଣା ତ୍ୟାଗ। ବ୍ୟକ୍ତି ପରିବାର ଓ କାମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବଞ୍ଚି ମନକୁ ବିଚଳିତ କରୁଥିବା ବାଧ୍ୟକାରୀ ଟାଣରୁ ମୁକ୍ତ ରହିପାରେ। ବୈରାଗ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଫିକା କରିବା ବଦଳରେ ଆନନ୍ଦକୁ ହାଲୁକା ଓ ଅଭ୍ୟାସକୁ ସହଜ କରେ।
ଗୀତା 6.35 ବିଷୟରେ ଆପଣଙ୍କର ଆଉ କୌଣସି ପ୍ରଶ୍ନ ଅଛି କି? ନିଜ ଶବ୍ଦରେ ପଚାରନ୍ତୁ; ପୀଠର ଜଣେ ଶିକ୍ଷକ ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତି।
ଶାସ୍ତ୍ର କ'ଣ କହେ
चञ्चलं हि मनः कृष्ण प्रमाथि बलवद् दृढम् । तस्याहं निग्रहं मन्ये वायोरिव सुदुष्करम् ॥
cañcalaṃ hi manaḥ kṛṣṇa pramāthi balavad dṛḍham | tasyāhaṃ nigrahaṃ manye vāyoriva suduṣkaram ||
ଅର୍ଥ: ହେ କୃଷ୍ଣ, ମନ ଚଞ୍ଚଳ, ଅଶାନ୍ତ, ବଳବାନ ଓ ଏକଗୁଁୟା; ତାକୁ ବଶରେ ରଖିବା ମୋତେ ବାୟୁକୁ ବଶରେ ରଖିବା ପରି କଠିନ ଲାଗେ।
— ଭଗବଦ୍ ଗୀତା 6.34 · ସଂସ୍କୃତ ମୂଳ: ଭଗବଦ୍ ଗୀତା ମୂଳ — ସ୍ୱର ଯୋଗ ପୀଠର ସଂସ୍କୃତ-ପ୍ରଧାନ ସଂଗ୍ରହ (sanskritdocuments.org ସଂସ୍କରଣ)
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଅଭିଯୋଗ ସତ୍ୟ ଓ ଆପଣାର ଭଳି: ମନ ଚଞ୍ଚଳ ଓ ପ୍ରବଳ, ବାୟୁକୁ ଧରିବା ପରି କଠିନ। ଗୀତା ଶିଷ୍ୟକୁ ପ୍ରକୃତ କଠିନତା କହିବାକୁ ଦିଏ।
असंशयं महाबाहो मनो दुर्निग्रहं चलम् । अभ्यासेन तु कौन्तेय वैराग्येण च गृह्यते ॥
asaṃśayaṃ mahābāho mano durnigrahaṃ calam | abhyāsena tu kaunteya vairāgyeṇa ca gṛhyate ||
ଅର୍ଥ: ନିଃସନ୍ଦେହ, ହେ ମହାବାହୁ, ମନ ଚଞ୍ଚଳ ଓ ବଶ କରିବା କଠିନ; କିନ୍ତୁ ଅଭ୍ୟାସ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତାହା ବଶ ହୁଏ।
— ଭଗବଦ୍ ଗୀତା 6.35 · ସଂସ୍କୃତ ମୂଳ: ଭଗବଦ୍ ଗୀତା ମୂଳ — ସ୍ୱର ଯୋଗ ପୀଠର ସଂସ୍କୃତ-ପ୍ରଧାନ ସଂଗ୍ରହ (sanskritdocuments.org ସଂସ୍କରଣ)
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉତ୍ତର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ: ଅଭ୍ୟାସ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ। ପତଞ୍ଜଳି ଯୋଗସୂତ୍ର 1.12ରେ ସେହି ଯୁଗଳ ଦିଅନ୍ତି, ଯାହା ଏକ ସମ୍ମିଳିତ ଯୋଗ ପଦ୍ଧତି ଦେଖାଏ।
କୃଷ୍ଣ ପ୍ରଥମେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସହ କାହିଁକି ସହମତ ହୁଅନ୍ତି
କୃଷ୍ଣ କଠିନତାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି ନାହିଁ: “ନିଃସନ୍ଦେହ ମନ ଚଞ୍ଚଳ।” ସଚ୍ଚୋଟ ସହମତିରୁ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଶିକ୍ଷାର ଅଙ୍ଗ। ଯେଉଁ ପଦ୍ଧତି ମନକୁ ବଶ କରିବା ସହଜ ବୋଲି ଦେଖାଏ, ତାହା ପ୍ରଥମ କଠିନ ଦିନରେ ହିଁ ବିଫଳ ହୁଏ।
ଅଭ୍ୟାସ: କ'ଣ ପୁନରାବୃତ୍ତି କରିବେ
ଅଭ୍ୟାସ ହେଉଛି ଏକ ବଛାଯାଇଥିବା ଅବସ୍ଥା ଆଡ଼କୁ ବାରମ୍ବାର, ସ୍ଥିର ପ୍ରୟାସ: ଏକ ଦୈନିକ ବସିବା, ଏକ ମନ୍ତ୍ର, ମନୋଯୋଗକୁ ଫେରାଇ ଆଣିବା। ପତଞ୍ଜଳି ଏହାର ପ୍ରତିଧ୍ୱନି କରନ୍ତି ଏବଂ ଯୋଗ କରନ୍ତି ଯେ ଅଭ୍ୟାସ ଦୀର୍ଘ, ନିରନ୍ତର ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହ ହେଲେ ଦୃଢ଼ ହୁଏ। ତୀବ୍ରତାଠାରୁ ନିୟମିତତା ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
ବୈରାଗ୍ୟ: କ'ଣ ଛାଡ଼ିବେ
ବୈରାଗ୍ୟ ଜୀବନ ପ୍ରତି ଅରୁଚି ନୁହେଁ ବରଂ ତୃଷ୍ଣାରୁ ମୁକ୍ତି। ଏହା ମନକୁ ଟାଣୁଥିବା ବିଷୟର ପକଡ଼କୁ ଢିଲା କରେ। ତା' ବିନା ଅଭ୍ୟାସ ନିରନ୍ତର ପ୍ରଲୋଭନ ସହ ସଂଗ୍ରାମ ହୋଇଯାଏ; ତା' ସହ ଅଭ୍ୟାସକୁ ସ୍ଥିର ହେବାର ଜାଗା ମିଳେ।
ସାଧାରଣ ଭ୍ରାନ୍ତ ଧାରଣା
ଅଭ୍ୟାସର ଅର୍ଥ ମନକୁ ଜବରଦସ୍ତ ଖାଲି କରିବା ନୁହେଁ, ଏବଂ ବୈରାଗ୍ୟର ଅର୍ଥ ଜୀବନ ପ୍ରତି ଅରୁଚି ନୁହେଁ। ଆରମ୍ଭରେ କାହାକୁ ବୀରୋଚିତ ପ୍ରୟାସ ଦରକାର ନାହିଁ। ଦୁଇଟିଯାକ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ସହ ରଖାଯାଇଥିବା ଛୋଟ, ନିୟମିତ ପଦକ୍ଷେପରୁ ବଢ଼ନ୍ତି।
ଦୁଇଟିକୁ ଆଜି କାମରେ ଲଗାଇବା
ଏପରି ଗୋଟିଏ ଅଭ୍ୟାସ ବାଛନ୍ତୁ ଯାହାକୁ ଆପଣ ପ୍ରତିଦିନ ଦଶ ମିନିଟ୍ ରଖିପାରିବେ, ଏବଂ ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ଲାଳସା ଯାହାକୁ ଏକ ସପ୍ତାହ ପାଇଁ ଛାଡ଼ିଦେବେ। ଦେଖନ୍ତୁ କ'ଣ ବଦଳେ। ଗୀତାର ପଦ୍ଧତି ଏପରି ବିନମ୍ର, ସତ୍ୟ ପାଦରେ କାମ କରେ।
ଯେଉଁଠି ଆଧୁନିକ ବିଜ୍ଞାନ ଏହି ଶିକ୍ଷା ସହ ମିଳେ
ସଂରଚିତ, ଦୋହରା ଯାଉଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଜ୍ଞାନାତ୍ମକ ତାଲିମ ଉପରେ ଗବେଷଣା ଗୀତାର ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରତି ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ସମର୍ଥନ କରେ; ଏହା ବୈରାଗ୍ୟକୁ ସିଧାସଳଖ ପରୀକ୍ଷା କରେ ନାହିଁ, ଯାହା ଜୀବନ୍ତ ଅନୁଭୂତିର ବିଷୟ ହୋଇ ରହିଛି।
- Ekers D et al., PLoS One 2014 — ଅବସାଦ ପାଇଁ ଆଚରଣଗତ ସକ୍ରିୟତା (26ଟି ଯାଦୃଚ୍ଛିକ ପରୀକ୍ଷଣର ମେଟା-ବିଶ୍ଳେଷଣ, 1,524 ଜଣ)। ଯୋଜନାବଦ୍ଧ, ମୂଲ୍ୟବାନ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଅବସ୍ଥା ତୁଳନାରେ ଅବସାଦର ଲକ୍ଷଣ ଅଧିକ କମାଇଲା, ଏବଂ ଚାରୋଟି ପରୀକ୍ଷଣରେ ଔଷଧଠାରୁ ମଧ୍ୟ ସାମାନ୍ୟ ଅଧିକ। ସୀମା: ଅଧିକାଂଶ ପରୀକ୍ଷଣ ନିମ୍ନ ଗୁଣବତ୍ତାର ଥିଲା ଏବଂ ଅନୁସରଣ ଅବଧି ଛୋଟ ଥିଲା।
- Goyal M et al., JAMA Internal Medicine 2014 — ମନୋବୈଜ୍ଞାନିକ ମାନସିକ ଚାପ ଓ କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ଧ୍ୟାନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ (ପଦ୍ଧତିବଦ୍ଧ ସମୀକ୍ଷା ଓ ମେଟା-ବିଶ୍ଳେଷଣ, 47 ପରୀକ୍ଷଣ, 3,515 ଅଂଶଗ୍ରହଣକାରୀ). ମାଇଣ୍ଡଫୁଲନେସ୍ ଧ୍ୟାନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଉଦ୍ବେଗ, ଅବସାଦ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଉନ୍ନତିର ମଧ୍ୟମ ପ୍ରମାଣ ଦେଲା, ସକ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ତୁଳନାରେ ପ୍ରଭାବ ଛୋଟରୁ ମଧ୍ୟମ ଥିଲା । ସୀମା: ଧ୍ୟାନ ଔଷଧ କିମ୍ବା ବ୍ୟାୟାମ ଭଳି ଅନ୍ୟ ସକ୍ରିୟ ଚିକିତ୍ସାଠାରୁ ଭଲ ନଥିଲା, ଆଉ ନିଦ, ମନୋଯୋଗ ଓ ସକାରାତ୍ମକ ମନୋଭାବ ପାଇଁ ପ୍ରମାଣ ଦୁର୍ବଳ ଥିଲା।
ଏହା ସ୍ୱର ଯୋଗ ସହ କିପରି ଯୁକ୍ତ
ସ୍ୱର ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସକୁ ସମୟୋଚିତ କରେ: ଶ୍ୱାସ ସମ ଭାବେ ବହୁଥିବା ବେଳେ ବସିଲେ ଏକାଗ୍ରତା ସହଜ ହୁଏ, ଏବଂ ଲାଳସା ସମୟରେ ଶ୍ୱାସକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବା ବୈରାଗ୍ୟକୁ ଦୃଢ଼ କରେ। 6.35ର ଉଭୟ ଉପାୟ ଏହି ଛୋଟ ନିରୀକ୍ଷଣରେ ସହଜ ହୋଇଯାଏ।
ସୁରକ୍ଷା ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଯତ୍ନ
ବିଚଳିତ ମନ ପାଇଁ ଦୁଇଟି ପଦ୍ଧତି। ଗୀତା ଓ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ ବୁଝାମଣା, ଶ୍ୱାସ, ଶରୀର ଓ ଦୈନିକ ଅନୁଶାସନ ଦ୍ୱାରା କାମ କରନ୍ତି, ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ; ଚିକିତ୍ସା ରୋଗନିର୍ଣ୍ଣୟ, ଔଷଧ ଓ ମନୋଚିକିତ୍ସା ଦ୍ୱାରା କାମ କରେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅନେକଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ଏବଂ କେହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନୁହେଁ; କେହି ଆରୋଗ୍ୟର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇପାରେ ନାହିଁ। ପୀଠ ବ୍ୟକ୍ତିର ଅବସ୍ଥା ଅନୁସାରେ ଅଭ୍ୟାସ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରେ ଏବଂ ସେମାନେ ବାଛିଥିବା ଚିକିତ୍ସାକୁ ସମ୍ମାନ ଦିଏ।
ଜୀବନ ତୁରନ୍ତ ବିପଦରେ ଥିଲେ, ଏବେ ଜରୁରୀକାଳୀନ ସେବା କିମ୍ବା ହସ୍ପିଟାଲ୍ ସହ ଯୋଗାଯୋଗ କରନ୍ତୁ। ଭାରତରେ Tele-MANAS, ସରକାରଙ୍କ ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ହେଲ୍ପଲାଇନ୍, 14416 କିମ୍ବା 1800-89-14416ରେ ଉତ୍ତର ଦିଏ।
ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଠିକ୍ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପଦକ୍ଷେପ କ’ଣ?
ପରାମର୍ଶ ସେହି ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଅଭ୍ୟାସ, ଶିକ୍ଷକ ବା ମାର୍ଗର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ଚାହାଁନ୍ତି, ଅନଲାଇନ୍ ବା ଆଶ୍ରମରେ। ଏହା ଜରୁରୀକାଳୀନ ସେବା ନୁହେଁ; ଯେଉଁଠି ଜୀବନ ତୁରନ୍ତ ବିପଦରେ, ସେଠାରେ ଜରୁରୀକାଳୀନ ସେବା ବା Tele-MANAS (14416) ସହ ଯୋଗାଯୋଗ କରନ୍ତୁ।
ଆଗକୁ ପଢ଼ନ୍ତୁ: ଗୀତାରେ ସମତା
ସ୍ୱାମୀ ଚରଣାଶ୍ରିତ ଗିରି · ସ୍ୱର ଯୋଗ ପୀଠ, ଋଷିକେଶ
ବାରମ୍ବାର ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ
ଗୀତା 6.35 ଓ ଯୋଗସୂତ୍ର 1.12ର ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ କ’ଣ ସମ୍ପର୍କ?
ଉଭୟ ମନକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ସମାନ ଦୁଇ ଉପାୟ କହନ୍ତି — ଅଭ୍ୟାସ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ। ପତଞ୍ଜଳି ଯୋଗ କରନ୍ତି ଯେ ଅଭ୍ୟାସ ଦୀର୍ଘ, ନିରନ୍ତର ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହ ହେଲେ ଦୃଢ଼ ହୁଏ (1.14)। ଦୁଇଟିକୁ ଏକାଠି ପଢ଼ିଲେ ଗୀତା ଓ ଯୋଗସୂତ୍ରରେ ଏକ ସାଧାରଣ ପଦ୍ଧତି ଦେଖାଯାଏ।
ମୁଁ ପ୍ରତିଦିନ କେତେ ସମୟ ଅଭ୍ୟାସ କରିବି?
ପ୍ରତିଦିନ ଏକା ସମୟରେ ଦଶରୁ କୋଡ଼ିଏ ମିନିଟ୍ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ବିଚାର କରିବା ପୂର୍ବରୁ ତାହାକୁ ମାସ ମାସ ଧରି ରଖନ୍ତୁ। ନିୟମିତତା ମନର ଫେରିଆସିବା ଅଭ୍ୟାସ ଗଢ଼େ। ଦୀର୍ଘ ସତ୍ର ପରେ ଆସିପାରେ, ନିଦ, ମନୋଭାବ ଓ କାମ କିପରି ସାଡ଼ା ଦେଉଛି ତାହା ଅନୁସାରେ। ନିରନ୍ତରତା ହିଁ ଗୀତା ଯାହାକୁ ଅଭ୍ୟାସ କହେ।
ମୁଁ ବାରମ୍ବାର ଅଭ୍ୟାସ କରିବାରେ ବିଫଳ ହେଲେ କ’ଣ ହେବ?
ଅଭ୍ୟାସକୁ ସେତେବେଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କମାନ୍ତୁ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାହା ରଖିବା ସହଜ ନ ହୁଏ — ପାଞ୍ଚ ମିନିଟ୍ ବି — ଏବଂ ଏହାକୁ କୌଣସି ବିଦ୍ୟମାନ ନିତ୍ୟକର୍ମ ସହ ଯୋଡ଼ନ୍ତୁ, ଯେପରି ଦାନ୍ତ ମାଜିବା ପରେ। ବିଚ୍ୟୁତିକୁ ମିତ୍ରତାର ସହ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ପୁଣି ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତୁ। ଗୀତାର ଅଭ୍ୟାସ ଠିକ୍ ସେହି ଯାହା ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଚ୍ୟୁତି ପରେ ଫେରିଆସିବା।
ବୈରାଗ୍ୟର ଅଭ୍ୟାସ ଛୋଟ ଛୋଟ ପାଦରେ କରାଯାଇପାରେ କି?
ହଁ। ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ତୃଷ୍ଣା ବାଛନ୍ତୁ — ଗୋଟିଏ ଅତିରିକ୍ତ ସ୍କ୍ରିନ୍ ଘଣ୍ଟା, ଗୋଟିଏ ମିଠା, ବାଧ୍ୟକାରୀ ଯାଞ୍ଚ — ଏବଂ ଏକ ସପ୍ତାହ ପାଇଁ ତାହାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତୁ। ଦେଖନ୍ତୁ ଇଚ୍ଛା ଆସେ ଓ ଯାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଥର ବୈରାଗ୍ୟ ବଢ଼େ। ଏହି ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ବିନା ବଡ଼ ତ୍ୟାଗ କ୍ୱଚିତ୍ ଟିକେ।
ଅଭ୍ୟାସର ଅର୍ଥ କେବଳ ଧ୍ୟାନ କି?
ନା। ଅଭ୍ୟାସ ହେଉଛି ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟତର ଅବସ୍ଥା ଆଡ଼କୁ ଯେକୌଣସି ସ୍ଥିର ପ୍ରୟାସ: ଧ୍ୟାନ, ଶ୍ୱାସ, ପ୍ରାର୍ଥନା, ଅଧ୍ୟୟନ, ସଚେତନ ଭାବେ କାମ। ଅଧ୍ୟାୟ 6 ଧ୍ୟାନ ଉପରେ କେନ୍ଦ୍ରିତ, କିନ୍ତୁ ଗୀତା ଅନ୍ୟତ୍ର କର୍ମ ଓ ଭକ୍ତିକୁ ମଧ୍ୟ ଅଭ୍ୟାସରେ ଗଣେ। ଯାହା ଆପଣ ବଜାୟ ରଖିପାରିବେ ତାହା ବାଛନ୍ତୁ। ମୂଳ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ହେଉଛି ମନୋଯୋଗ ସହିତ ପୁନରାବୃତ୍ତି, ଆପଣଙ୍କ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଅଭ୍ୟାସ ଯେଉଁ ରୂପରେ ହେଉ।
ସ୍ୱର ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସକୁ କିପରି ସହାୟତା କରେ?
ସ୍ୱର ଅଭ୍ୟାସକୁ ସଠିକ୍ ସମୟରେ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ: ଶ୍ୱାସ ସନ୍ତୁଳିତ ଥିବା ବେଳେ ବସିଲେ ଏକାଗ୍ରତା ସହଜ ହୁଏ, ତେଣୁ ଅଭ୍ୟାସ ସୁଖଦ ଲାଗେ ଏବଂ ଜାରି ରହିବାର ସମ୍ଭାବନା ବଢ଼େ। ଲାଳସା ସମୟରେ ଶ୍ୱାସକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବା ବୈରାଗ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ସହାୟତା କରେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ସତ୍ରର ପୂର୍ବରୁ ଓ ପରେ ଶ୍ୱାସର ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଲେଖା ରଖିବା ପ୍ରଗତି ମଧ୍ୟ ଦେଖାଏ, ଯାହା ମାସ ମାସ ଧରି ସ୍ଥିର ଅଭ୍ୟାସକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରେ।
ଉତ୍ସ
- ଭଗବଦ୍ ଗୀତା, ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଟୀକା (ଶଙ୍କର, ରାମାନୁଜ, ମଧୁସୂଦନ ସରସ୍ୱତୀ) ସହ ସଂସ୍କୃତ ପାଠ।
- ଭଗବଦ୍ ଗୀତା 6.34 — ଭଗବଦ୍ ଗୀତା ମୂଳ — ସ୍ୱର ଯୋଗ ପୀଠର ସଂସ୍କୃତ-ପ୍ରଧାନ ସଂଗ୍ରହ (sanskritdocuments.org ସଂସ୍କରଣ).
- ଭଗବଦ୍ ଗୀତା 6.35 — ଭଗବଦ୍ ଗୀତା ମୂଳ — ସ୍ୱର ଯୋଗ ପୀଠର ସଂସ୍କୃତ-ପ୍ରଧାନ ସଂଗ୍ରହ (sanskritdocuments.org ସଂସ୍କରଣ).
- Ekers D et al., PLoS One 2014 — ଅବସାଦ ପାଇଁ ଆଚରଣଗତ ସକ୍ରିୟତା (26ଟି ଯାଦୃଚ୍ଛିକ ପରୀକ୍ଷଣର ମେଟା-ବିଶ୍ଳେଷଣ, 1,524 ଜଣ).
- Goyal M et al., JAMA Internal Medicine 2014 — ମନୋବୈଜ୍ଞାନିକ ମାନସିକ ଚାପ ଓ କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ଧ୍ୟାନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ (ପଦ୍ଧତିବଦ୍ଧ ସମୀକ୍ଷା ଓ ମେଟା-ବିଶ୍ଳେଷଣ, 47 ପରୀକ୍ଷଣ, 3,515 ଅଂଶଗ୍ରହଣକାରୀ).
ଗୀତା 6.35 ବିଷୟରେ ପୀଠ ସହ କଥା ହୁଅନ୍ତୁ
ଆପଣଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଅଭ୍ୟାସ ଏବଂ ଆପଣ ଯାହା ଖୋଜୁଛନ୍ତି ସେ ବିଷୟରେ ଆମକୁ କୁହନ୍ତୁ; ସ୍ୱାମୀଜୀ କିମ୍ବା ଜଣେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ପଥ ପରାମର୍ଶ ଦେବେ। କିମ୍ବା ମାଗଣା ସାତ ଦିନର ସ୍ୱର ସାରଣୀରୁ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତୁ।
ସ୍ୱାମୀ ଚରଣାଶ୍ରିତ ଗିରିଙ୍କ ଗୁରୁପରମ୍ପରାରେ ଶିକ୍ଷିତ · ସ୍ୱର ଯୋଗ ପୀଠ ସଂସ୍ଥାନ, ସ୍ୱର୍ଗାଶ୍ରମ, ଋଷିକେଶ · ଏହି ପୃଷ୍ଠା ସ୍ୱାମୀଜୀଙ୍କ ସମୀକ୍ଷାର ଅପେକ୍ଷାରେ ଅଛି · ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ଅନୁସାରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ।
ଗୀତାକୁ ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଅଭ୍ୟାସ ଭାବେ ଅଧ୍ୟୟନ କରନ୍ତୁ
ଗୀତାକୁ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହ ଧୀରେ ଧୀରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ, ଏହାର ପଦ୍ଧତିଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରତିଦିନ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ପରିସ୍ଥିତି ପାଇଁ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ବିଷୟରେ ପଚାରନ୍ତୁ।