Pranayama Practice

ଭ୍ରାମରୀ ପ୍ରାଣାୟାମ

ମୂଳପୃଷ୍ଠାଭ୍ରାମରୀ ପ୍ରାଣାୟାମ
Pranayama Practice

ଭ୍ରାମରୀ ପ୍ରାଣାୟାମ

ଭ୍ରାମରୀ ପ୍ରାଣାୟାମ କ'ଣ?

ଭ୍ରାମରୀ ପ୍ରାଣାୟାମ (ସଂସ୍କୃତ: ଭ୍ରାମରୀ ପ୍ରାଣାୟାମ) ଯୌଗିକ ପରମ୍ପରାର ସବୁଠାରୁ ଶାନ୍ତିଦାୟକ ଓ ଚିକିତ୍ସାଗତ ଭାବେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶ୍ୱାସ କୌଶଳ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ଭ୍ରାମରୀ ଶବ୍ଦ ଭାରତୀୟ କଳା ଭ୍ରମର (ଭ୍ରମର) ପାଇଁ ସଂସ୍କୃତ ଶବ୍ଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, କାରଣ ପ୍ରଶ୍ୱାସ ସମୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ବିଶେଷ ଗୁଞ୍ଜନ ଧ୍ୱନି ଏକ ମାଈ ଭ୍ରମରର ମୃଦୁ ଗୁଣୁଗୁଣୁ ସହ ବହୁତ ସମାନ। ଏହି କୌଶଳ ଶ୍ୱାସକୁ ଧ୍ୱନି କମ୍ପନର ଏକ ଯନ୍ତ୍ରରେ ପରିଣତ କରେ, କପାଳ ଗହ୍ୱରରେ ଏକ ଗଭୀର ଅନୁନାଦ ସୃଷ୍ଟି କରେ ଯାହା ସ୍ନାୟୁତନ୍ତ୍ରକୁ ପ୍ରାୟ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଶାନ୍ତ କରେ।

ଭ୍ରାମରୀକୁ ହଠ ଯୋଗ ପ୍ରଦୀପିକା (ଅଧ୍ୟାୟ 2, ଶ୍ଳୋକ 68)ରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଆଠଟି ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ପ୍ରାଣାୟାମ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଭାବେ ବର୍ଗୀକୃତ କରାଯାଏ, ଯେଉଁଠି ସ୍ୱାତ୍ମାରାମ ସାଧକଙ୍କୁ ବାହ୍ୟ ଧ୍ୱନି ସଚେତନତାରୁ ନାଦ (ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଅନାହତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ଧ୍ୱନି)ର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଅନୁଭବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନେଇଯିବାର ଏହାର କ୍ଷମତା ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣାୟାମ ମଧ୍ୟରେ ଏହି କୌଶଳର ଏକ ଅନନ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଅଛି, କାରଣ ଏହା ଏକମାତ୍ର ଅଭ୍ୟାସ ଯାହା ପ୍ରତ୍ୟାହାର (ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ପ୍ରତ୍ୟାହାର) ଓ ଧାରଣା (ଏକାଗ୍ରତା) ପାଇଁ ପ୍ରାଥମିକ ଉପକରଣ ଭାବେ ସିଧାସଳଖ ସ୍ୱ-ଉତ୍ପନ୍ନ ଶ୍ରବଣୀୟ ଧ୍ୱନି କମ୍ପନ ବ୍ୟବହାର କରେ।

ଭ୍ରାମରୀ ଗୁଞ୍ଜନ ସମୟରେ ସୃଷ୍ଟ କମ୍ପନ ନାକ ପଥ, ସାଇନସ୍ ଓ କପାଳ ହାଡ଼ ଦେଇ ଯାଇ ଭେଗସ୍ ସ୍ନାୟୁକୁ ଉଦ୍ଦୀପିତ କରେ -- ଶରୀରର ସବୁଠାରୁ ଲମ୍ବା କପାଳ ସ୍ନାୟୁ, ଯାହା ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ସ୍ନାୟୁତନ୍ତ୍ରର ପାରାସିମ୍ପାଥେଟିକ୍ (ବିଶ୍ରାମ-ଓ-ପାଚନ) ଶାଖାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ। ଏକାସାଙ୍ଗରେ, ଅନୁନାଦିତ ତରଙ୍ଗ ପିନିଆଲ୍ ଗ୍ରନ୍ଥି (ଆଜ୍ଞା ଚକ୍ର) ଅଞ୍ଚଳରେ ପହଞ୍ଚେ, ଯାହାକୁ ଯୌଗିକ ପରମ୍ପରା ଅନ୍ତର୍ଜ୍ଞାନ ଓ ଉଚ୍ଚତର ସଚେତନତାର ଆସନ ମାନେ। ଆଧୁନିକ ସ୍ନାୟୁବିଜ୍ଞାନ ନିଶ୍ଚିତ କରିଛି ଯେ ଏପରି କମ୍ପନ ଉଦ୍ଦୀପନା ନାସା-ପାର୍ଶ୍ୱ ସାଇନସ୍‌ରେ ନାଇଟ୍ରିକ୍ ଅକ୍ସାଇଡ୍ ଉତ୍ପାଦନକୁ ପନ୍ଦର ଗୁଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଢ଼ାଏ, ଅମ୍ଳଜାନୀକରଣ ଓ ରକ୍ତନଳୀ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟରେ ଉନ୍ନତି ଆଣେ।

ସ୍ୱର ଯୋଗ ଢାଞ୍ଚାରେ ଭ୍ରାମରୀ ପ୍ରାଣାୟାମର ଏକ ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ଅଛି: ଗୁଞ୍ଜନ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟ ସମାନ କମ୍ପନ ଇଡ଼ା (ବାମ/ଚାନ୍ଦ୍ର) ଓ ପିଙ୍ଗଳା (ଡାହାଣ/ସୌର) ଉଭୟ ନାଡ଼ୀକୁ ଏକାସାଙ୍ଗରେ ସମନ୍ୱିତ କରେ, ପ୍ରାଣକୁ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ସୁଷୁମ୍ନା ନାଡ଼ୀ (କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଶକ୍ତି-ନାଡ଼ୀ)କୁ ଟାଣେ। ଏହା ଭ୍ରାମରୀକୁ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନ ପାଇଁ ଏକ ଅସାଧାରଣ ଫଳପ୍ରଦ ପ୍ରସ୍ତୁତିମୂଳକ ଅଭ୍ୟାସ କରେ। ପାରମ୍ପରିକ ଗ୍ରନ୍ଥ ସନ୍ଧ୍ୟା କାଳ (ଉଷା ଓ ଗୋଧୂଳିର ସନ୍ଧି ଅବଧି)ରେ ଭ୍ରାମରୀ ଅଭ୍ୟାସ ପରାମର୍ଶ ଦିଏ, ଯେତେବେଳେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ଶକ୍ତି ସୁଷୁମ୍ନା ସକ୍ରିୟତା ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ଅନୁକୂଳ ଓ ସ୍ୱର ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ଘଟେ।

ଭସ୍ତ୍ରିକା କିମ୍ବା କପାଳଭାତି ଭଳି ପ୍ରବଳ ଅଭ୍ୟାସ ତୁଳନାରେ, ମୌଳିକ ଭ୍ରାମରୀ କୋମଳ ହୋଇପାରେ ଯେତେବେଳେ ଶ୍ୱାସ ନେବା ସ୍ୱାଭାବିକ, ଗୁଞ୍ଜନ ଆରାମଦାୟକ ଏବଂ ଶ୍ୱାସ ଧାରଣ ବାଦ ଦିଆଯାଏ। ଏହା ଗୋଟିଏ ପଦ୍ଧତିକୁ ସାର୍ବଜନୀନ କରେ ନାହିଁ। ଗର୍ଭାବସ୍ଥା, ସକ୍ରିୟ କାନ ବା ସାଇନସ୍ ରୋଗ, ଶ୍ୱାସତନ୍ତ୍ର ବା ହୃଦ୍ରୋଗ ଅବସ୍ଥା, ମୃଗୀ ଆକ୍ରମଣର ଆଶଙ୍କା ଏବଂ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା ଏହାକୁ କିପରି ଶିଖାଯିବା ଉଚିତ ତାହା ବଦଳାଇପାରେ। ଏହା ଶାନ୍ତି ଓ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ମନୋଯୋଗକୁ ସହାୟକ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଉଦ୍‌ବେଗ, ନିଦ୍ରାହୀନତା କିମ୍ବା ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପର ନିଶ୍ଚିତ ଉପଚାର ନୁହେଁ।

ଷଣ୍ମୁଖୀ ମୁଦ୍ରା (ଛଅ-ଦ୍ୱାର ମୁଦ୍ରା)

ଭ୍ରାମରୀ ପ୍ରାଣାୟାମର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଅଭ୍ୟାସ ଷଣ୍ମୁଖୀ ମୁଦ୍ରା (ସଂସ୍କୃତ: ଷଣ୍ମୁଖୀ ମୁଦ୍ରା) ସହ କରାଯାଏ, ଯାହାକୁ ଯୋନି ମୁଦ୍ରା ବା ଷଡ଼୍-ଦ୍ୱାର ମୁଦ୍ରା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ନାମଟି ଷଟ୍ (ଛଅ) ଓ ମୁଖୀ (ଦ୍ୱାର/ମୁଖ)ରୁ ଆସିଛି, ଯାହା ମୁଣ୍ଡର ଛଅଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରକୁ ସୂଚାଏ: ଦୁଇ କାନ, ଦୁଇ ଆଖି ଓ ଦୁଇ ନାସାପୁଟ। ଏହି ଦ୍ୱାରଗୁଡ଼ିକୁ କୋମଳ ଭାବେ ବନ୍ଦ କରି, ସାଧକ ସମସ୍ତ ବାହ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଇନପୁଟ୍‌ରୁ ଧ୍ୟାନ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରି ସଚେତନତାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିତରକୁ ଫେରାନ୍ତି -- ଯାହା ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ଯୋଗର ପଞ୍ଚମ ଅଙ୍ଗ ପ୍ରତ୍ୟାହାରର ପ୍ରକୃତ ପରିଭାଷା।

ଆଙ୍ଗୁଠି ସ୍ଥାପନ

କହୁଣିକୁ କାନ୍ଧ ଉଚ୍ଚତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଠାଇ ବାହାରକୁ ମୁହାଁଇ ଦୁଇ ହାତକୁ ମୁହଁ ପାଖକୁ ଆଣନ୍ତୁ। ଆଙ୍ଗୁଠିଗୁଡ଼ିକୁ ଏହିପରି ରଖନ୍ତୁ:

  • ବୁଢ଼ା ଆଙ୍ଗୁଠି -- କାନ ନଳୀ ବନ୍ଦ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ କାନର ଟ୍ରାଗସ୍ (ଛୋଟ କୋମଳ ଅସ୍ଥି ପତ୍ର)କୁ ଧୀରେ ଚାପନ୍ତୁ। ବୁଢ଼ା ଆଙ୍ଗୁଠିକୁ କାନ ନଳୀ ଭିତରେ ପୂରାନ୍ତୁ ନାହିଁ; କେବଳ ନରମ କିନ୍ତୁ ଦୃଢ଼ ଚାପରେ ଟ୍ରାଗସ୍‌କୁ ଭିତରକୁ ଚାପନ୍ତୁ।
  • ତର୍ଜନୀ -- ଆଖିବଲକୁ ନ ଚାପି ବନ୍ଦ ଆଖିପତା ଉପରେ ହାଲୁକା ଭାବେ ରଖନ୍ତୁ। ସ୍ପର୍ଶ ପର ପରି ହାଲୁକା ହେବା ଉଚିତ, କେବଳ ପତା ଖୋଲିବାରୁ ନିରୁତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ।
  • ମଧ୍ୟମା ଆଙ୍ଗୁଠି -- ନାକର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ନାକ ହାଡ଼ ଉପରେ ରଖନ୍ତୁ। ଏହି ଆଙ୍ଗୁଠି ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ନାସାରନ୍ଧ୍ରକୁ ଆଂଶିକ ସରୁ କରିବାକୁ ଅତି ମୃଦୁ ଚାପ ଦେଇପାରେ, ପ୍ରଶ୍ୱାସ ସମୟରେ ବାୟୁ ପ୍ରତିରୋଧ ସାମାନ୍ୟ ବଢ଼ାଇ (ଯାହା ଗୁଞ୍ଜନ ଅନୁନାଦକୁ ବର୍ଦ୍ଧିତ କରେ)।
  • ଅନାମିକା ଆଙ୍ଗୁଠି -- ଉପର ଓଠ ଉପରେ, ନାକ ଓ ପାଟି ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଅଂଶରେ ରଖନ୍ତୁ।
  • କାନିଆଙ୍ଗୁଠି -- ତଳ ଓଠ ତଳେ, ଥୋଡ଼ି ରେଖା ଅନୁସାରେ ରଖନ୍ତୁ।

ଅନାମିକା ଓ କନିଷ୍ଠା ଆଙ୍ଗୁଠି ଏକାଠି ପାଟିକୁ ଘେରନ୍ତି, ଯାହା ଷଷ୍ଠ ଦ୍ୱାରର ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ମୁଦକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରେ। ସମଗ୍ର ମୁଦ୍ରା ଆରାମଦାୟକ ଓ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ରଖିହେବା ଭଳି ଲାଗିବା ଉଚିତ; କାନ୍ଧ, ବାହୁ ବା ମଣିବନ୍ଧରେ କୌଣସି ଚାପ ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ପ୍ରଭାବ

ଷଣ୍ମୁଖୀ ମୁଦ୍ରା ଗୁଞ୍ଜନ କମ୍ପନର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଅନୁଭବକୁ ବହୁଗୁଣ ବଢ଼ାଏ। ବୁଢ଼ା ଆଙ୍ଗୁଠି ଦ୍ୱାରା ବାହାର ଶବ୍ଦ ଅବରୁଦ୍ଧ ଓ ତର୍ଜନୀ ଦ୍ୱାରା ଦୃଶ୍ୟ ଇନପୁଟ୍ ବନ୍ଦ ହେବାରୁ, ସାଧକଙ୍କ ସମଗ୍ର ସଚେତନତା କ୍ଷେତ୍ର ଅନୁନାଦିତ ଗୁଞ୍ଜନରେ ଭରିଯାଏ। ଏହା ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏକାଗ୍ର ଧ୍ୟାନ (ଏକାଗ୍ରତା) ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଯାହା ଚିତ୍ତ ବୃତ୍ତି (ମାନସିକ ଚଞ୍ଚଳତା)କୁ ଶୀଘ୍ର ଶାନ୍ତ କରେ। ଏହି ମୁଦ୍ରା ସହ ନିରନ୍ତର ଅଭ୍ୟାସ ପରେ ଅନେକ ସାଧକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଆଲୋକ, ରଙ୍ଗ କିମ୍ବା ଅନାହତ ନାଦ (ଅନାହତ ଧ୍ୱନି)ର ସ୍ୱତଃସ୍ଫୂର୍ତ୍ତ ଉଦୟ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।

ଆରମ୍ଭକାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ବିକଳ୍ପ

ଆରମ୍ଭକାରୀ ବା କାନ୍ଧ ଅସୁବିଧା ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କାନ ବନ୍ଦ କରିବାକୁ କେବଳ ବୁଢ଼ା ଆଙ୍ଗୁଠି ଟ୍ରାଗସ୍ ଉପରେ ରଖିପାରନ୍ତି, ବାକି ଆଙ୍ଗୁଠି ମୁଣ୍ଡର ଉପରିଭାଗରେ ଧୀରେ ରଖି ବା ମୁଣ୍ଡ ପଛରେ ଗୁନ୍ଥି। କେବଳ କାନ ବନ୍ଦ କଲେ ମଧ୍ୟ ଗୁଞ୍ଜନର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ବର୍ଦ୍ଧନ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଭାବେ ବଢ଼େ। ସାଧକଙ୍କ ଆରାମ ଓ ହାତର ସହନଶକ୍ତି ବିକଶିତ ହେବା ସହ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଷଣ୍ମୁଖୀ ମୁଦ୍ରା ଧୀରେ ଧୀରେ ପ୍ରଚଳନ କରାଯାଇପାରେ।

ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମିକ କୌଶଳ

  1. ଏକ ଆରାମଦାୟକ ଧ୍ୟାନ ଆସନରେ ବସନ୍ତୁ -- ପଦ୍ମାସନ (Lotus), ସିଦ୍ଧାସନ (Adept's Pose) କିମ୍ବା ସୁଖାସନ (Easy Pose)। ମେରୁଦଣ୍ଡ ସିଧା, କାନ୍ଧ ଶିଥିଳ ଓ ଚିବୁକ ଟିକିଏ ଭିତରକୁ ରଖନ୍ତୁ (ଜାଳନ୍ଧରର ସଙ୍କେତ)। ପ୍ରଥମେ ଷଣ୍ମୁଖୀ ମୁଦ୍ରା ବ୍ୟବହାର ନ କଲେ ହାତକୁ ଆଣ୍ଠୁ ଉପରେ ରଖନ୍ତୁ।
  2. ଆଖି ବନ୍ଦ କରି ଭିତରକୁ ସ୍ଥିର ହୁଅନ୍ତୁ। ମୁହଁ, ଜହ୍ନ ଓ କାନ୍ଧରୁ ଟାଣ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଦୁଇ ବା ତିନିଟି ସ୍ୱାଭାବିକ ଶ୍ୱାସ ନିଅନ୍ତୁ। ଜିଭକୁ ଉପର ତାଳୁରେ କୋମଳ ଭାବେ ରଖନ୍ତୁ (ଖେଚରୀ ମୁଦ୍ରା ସ୍ଥିତି) ବା କେବଳ ଉପର ଦାନ୍ତ ପଛରେ ଶିଥିଳ ରହିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ।
  3. ଉପରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଅନୁସାରେ ଷଣ୍ମୁଖୀ ମୁଦ୍ରା (ବା ଆରମ୍ଭକାରୀଙ୍କ ପ୍ରକାରଭେଦ) ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ଟ୍ରାଗସ୍‌କୁ ଭିତରକୁ ଚାପି ବୁଢ଼ା ଆଙ୍ଗୁଠି ଧୀରେ କାନ ନଳୀକୁ ବନ୍ଦ କରୁଥିବା ନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତୁ। କହୁଣି ପ୍ରାୟ କାନ୍ଧ ସହ ସମାନ୍ତରାଳ ଭାବେ ଉଠାଯିବା ଉଚିତ।
  4. ଦୁଇ ନାସାରନ୍ଧ୍ର ଦେଇ ଧୀରେ ଓ ଗଭୀର ଭାବେ ଶ୍ୱାସ ନିଅନ୍ତୁ। ଏକ ମସୃଣ, ନିରନ୍ତର ଗତିରେ ଫୁସଫୁସକୁ ମୂଳ (ମଧ୍ୟଚ୍ଛଦା)ରୁ ଉପରକୁ କଣ୍ଠାସ୍ଥି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭରନ୍ତୁ। ଶ୍ୱାସ ଗ୍ରହଣ ନୀରବ, ଶିଥିଳ ଓ ପ୍ରାୟ 4-5 ସେକେଣ୍ଡର ହେବା ଉଚିତ। ଉଦରକୁ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ପ୍ରସାରିତ ହେବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ।
  5. ପ୍ରଶ୍ୱାସ ସମୟରେ ଏକ ସ୍ଥିର, ମସୃଣ ଗୁଞ୍ଜନ ଧ୍ୱନି ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତୁ -- ଏକ ଭ୍ରମରର ଗୁଣୁଗୁଣୁ ପରି। ଓଠକୁ ଧୀରେ ଛୁଇଁ (କିନ୍ତୁ କଷି ନୁହେଁ) ମୁହଁ ବନ୍ଦ ରଖନ୍ତୁ। ଜହ୍ନ ଟିକିଏ ଶିଥିଳ ରହିବା ଉଚିତ, ଉପର ଓ ତଳ ଦାନ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଛୋଟ ଫାଙ୍କ ସହ। ଧ୍ୱନି କଣ୍ଠରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ନାସାପଥ ଓ ସାଇନସ୍ ଦେଇ ସମଗ୍ର କପାଳରେ ଅନୁରଣିତ ହୁଏ।
  6. ପ୍ରଶ୍ୱାସର ସମଗ୍ର ଦୈର୍ଘ୍ୟରେ ଏକ ସମାନ, ନିରନ୍ତର ସ୍ୱରଗ୍ରାମ ବଜାୟ ରଖନ୍ତୁ। ସ୍ୱରଗ୍ରାମକୁ କମ୍ପିବା, ଭାଙ୍ଗିବା ବା ହଠାତ୍ କ୍ଷୀଣ ହେବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ। ପ୍ରଶ୍ୱାସ ଲମ୍ବା ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହେବା ଉଚିତ, ଆଦର୍ଶ ଭାବେ 15-20 ସେକେଣ୍ଡ (ବା ଚାପ ବିନା ଯେତେ ଆରାମଦାୟକ)। ଗୁଞ୍ଜନ ଅନାୟାସ ଅନୁଭବ ହେବା ଉଚିତ, ଯେପରି ଧ୍ୱନି ନିଜେ କମ୍ପିତ ହେଉଛି।
  7. କମ୍ପନ ଉପରେ ଆପଣଙ୍କ ଧ୍ୟାନ କେନ୍ଦ୍ରିତ କରନ୍ତୁ। କପାଳର କେନ୍ଦ୍ର (ଆଜ୍ଞା ଚକ୍ର ଅଞ୍ଚଳ), ନାସାପଥ, ଗାଲ ହାଡ଼ ଓ ଛାତି ଗହ୍ୱରରେ ମଧ୍ୟ ଗୁଞ୍ଜନ ଅନୁନାଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତୁ। କମ୍ପନକୁ ଆପଣଙ୍କ ସଚେତନତାର ଏକମାତ୍ର ବିଷୟ ହେବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ। ଏହି ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଏକାଗ୍ରତା ଏକ ଧ୍ୟାନ ଅଭ୍ୟାସ ଭାବେ ଭ୍ରାମରୀର ସାର।
  8. ପ୍ରଶ୍ୱାସର ଶେଷରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଶ୍ୱାସ ଗ୍ରହଣ ଆରମ୍ଭ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ସାମାନ୍ୟ ବିରାମ ନିଅନ୍ତୁ (1-2 ସେକେଣ୍ଡ ସ୍ୱାଭାବିକ ସ୍ଥିରତା)। ଏହି ବିରାମକୁ ବାଧ୍ୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଶ୍ୱାସ ଚକ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ସହ ଏହା ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ଉଠିବା ଉଚିତ। ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ନୀରବତାରେ ଅବଶିଷ୍ଟ କମ୍ପନ ଓ ଉଠୁଥିବା ଯେକୌଣସି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଧ୍ୱନି ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରନ୍ତୁ।
  9. ଗୋଟିଏ ବୈଠକରେ 7-11 ଆବୃତ୍ତି ପୁନରାବୃତ୍ତି କରନ୍ତୁ। ଗୋଟିଏ ଆବୃତ୍ତି ମାନେ ଗୋଟିଏ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ୱାସ-ଗ୍ରହଣ ଓ ଗୋଟିଏ ଗୁଞ୍ଜନ ସହିତ ଶ୍ୱାସ-ତ୍ୟାଗ। ଆରମ୍ଭକାରୀମାନେ 5 ଆବୃତ୍ତିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଅଭ୍ୟାସ ପରିପକ୍ୱ ହେବା ସହ ଧୀରେ ଧୀରେ 11, 15 କିମ୍ବା 21 ଆବୃତ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଢ଼ାଇପାରନ୍ତି। ଉନ୍ନତ ସାଧକମାନେ ପ୍ରାୟତଃ ଗଣନା ନ କରି 10-15 ମିନିଟ୍ ଜାରି ରଖନ୍ତି।
  10. ଶେଷ ଆବୃତ୍ତି ପରେ ଷଣ୍ମୁଖୀ ମୁଦ୍ରା ଛାଡ଼ି ହାତକୁ ଆଣ୍ଠୁ ଉପରେ ରଖନ୍ତୁ। ଆଖି ବନ୍ଦ ରଖନ୍ତୁ। ଅତି କମରେ ଏକ ମିନିଟ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥିରତାରେ ବସି ଗଭୀର ନୀରବତା ଓ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଯେକୌଣସି ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଧ୍ୱନି (ନାଦ) ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରନ୍ତୁ। ଅଭ୍ୟାସ-ପରବର୍ତ୍ତୀ ଏହି ନୀରବତାରେ ହିଁ ଭ୍ରାମରୀର ଗଭୀରତମ ଲାଭ ପ୍ରକଟ ହୁଏ। ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ ଧୀରେ ଆଖି ଖୋଲନ୍ତୁ।

ସ୍ୱରଗ୍ରାମ ଓ ଜହ୍ନ ଉପରେ ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟ

ସ୍ୱରଗ୍ରାମ: ଆପଣଙ୍କ ଖପୁରିରେ ସର୍ବାଧିକ ଅନୁନାଦ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ସ୍ୱରଗ୍ରାମ ଖୋଜିବାକୁ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ୱରଗ୍ରାମ ପରୀକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ମଧ୍ୟମ-ରୁ-ନିମ୍ନ ସ୍ୱରଗ୍ରାମ ସାଧାରଣତଃ ସବୁଠାରୁ ଦୃଢ଼ କପାଳ କମ୍ପନ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଯେତେବେଳେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରଗ୍ରାମ ଅନୁଭବକୁ ନାକ ହାଡ଼ ଓ କପାଳ (ଆଜ୍ଞା)ରେ ଏକାଗ୍ର କରିବାକୁ ପ୍ରବଣ। କୌଣସି ଏକକ "ସଠିକ" ସ୍ୱରଗ୍ରାମ ନାହିଁ -- ସାଇନସ୍ ଓ କପାଳର ଅନନ୍ୟ ଜ୍ୟାମିତି ଆଧାରରେ ଆଦର୍ଶ ଆବୃତ୍ତି ବ୍ୟକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଭିନ୍ନ।

ଜହ୍ନ: ଅଭ୍ୟାସ ସାରା ଜହ୍ନ ଶିଥିଳ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଟାଣ ବା କଠିନ ଜହ୍ନ କମ୍ପନକୁ ସୀମିତ କରେ ଓ ଟେମ୍ପୋରୋମାଣ୍ଡିବୁଲାର୍ ଗଣ୍ଠିରେ ଟାଣ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଉପର ଓ ତଳ ଦାନ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଛୋଟ ଫାଙ୍କ ରଖନ୍ତୁ (ଓଠ ବନ୍ଦ ରହେ) ଓ ତଳ ଜହ୍ନକୁ ଭାରି ଓ ଶିଥିଳ ଅନୁଭବ ହେବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ। ଜହ୍ନରେ ଟାଣ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ ଅଟକି ସଚେତନ ଭାବେ ଛାଡ଼ି ତାପରେ ଜାରି ରଖନ୍ତୁ।

ଭ୍ରାମରୀ ପ୍ରାଣାୟାମର ପ୍ରକାରଭେଦ

1. ମୂଳ ଭ୍ରାମରୀ — ମୁଦ୍ରା ବିନା

ସରଳତମ ରୂପ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆରମ୍ଭକାରୀ ଓ ଦଳଗତ କ୍ଲାସ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ଚିନ୍ ମୁଦ୍ରା ବା ଜ୍ଞାନ ମୁଦ୍ରାରେ ହାତକୁ ଆଣ୍ଠୁ ଉପରେ ରଖି ଆରାମରେ ବସନ୍ତୁ। ଦୁଇ ନାସାପୁଟ ଦେଇ ଶ୍ୱାସ ନେଇ ପାଟି ବନ୍ଦ ରଖି ଶ୍ୱାସ-ତ୍ୟାଗରେ ଗୁଞ୍ଜନ କରନ୍ତୁ। ମୁହଁରେ ଆଙ୍ଗୁଠି ରଖିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ଏହି ପ୍ରକାର ପରିଚୟ ଭାବେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ କେବଳ ଗୁଞ୍ଜନ କମ୍ପନର ଭେଗସ୍ ଉଦ୍ଦୀପନା ଦ୍ୱାରା ତଥାପି ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଶାନ୍ତିଦାୟକ ଲାଭ ଦିଏ।

2. ଷଣ୍ମୁଖୀ ମୁଦ୍ରା ସହ ଭ୍ରାମରୀ — ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ

ଉପରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ କୌଶଳ, ସମସ୍ତ ଛଅଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାର ବନ୍ଦ ରଖି। ଏହା ହଠଯୋଗ ପ୍ରଦୀପିକାରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ପାରମ୍ପରିକ ପଦ୍ଧତି ଏବଂ ଗଭୀରତମ ପ୍ରତ୍ୟାହାର ପ୍ରଭାବ ଦିଏ। ଅଭ୍ୟାସର ଅବଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାହୁର ସ୍ଥିତି ଆରାମରେ ବଜାୟ ରଖିପାରୁଥିବା ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀରୁ ଉନ୍ନତ ସାଧକଙ୍କ ପାଇଁ ସୁପାରିଶକୃତ।

3. ଅନ୍ତର କୁମ୍ଭକ ସହ ଭ୍ରାମରୀ — ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଧାରଣ

ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ୱାସ ଗ୍ରହଣ ପରେ ଗୁଞ୍ଜନ ପ୍ରଶ୍ୱାସ ଆରମ୍ଭ କରିବା ପୂର୍ବରୁ 5-10 ସେକେଣ୍ଡ ଶ୍ୱାସ ଧରି ରଖନ୍ତୁ (କୁମ୍ଭକ)। ଧାରଣ ପ୍ରାଣିକ ଚାପ ଗଢ଼େ ଓ ଗୁଞ୍ଜନ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ କମ୍ପନକୁ ତୀବ୍ର କରେ। ଏହି ପ୍ରକାରଭେଦ କେବଳ ମୌଳିକ ରୂପରେ ପାରଦର୍ଶୀ ହେବା ପରେ ଓ କେବଳ ହୃଦ୍‌ରୋଗ ବା ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ନଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଭ୍ୟାସ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଧାରଣ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଜାଳନ୍ଧର ବନ୍ଧ (ଥୋଡ଼ି ବନ୍ଧ) ପ୍ରୟୋଗ କରନ୍ତୁ।

4. ମୂଳ ଓ ଜାଳନ୍ଧର ବନ୍ଧ ସହ ଭ୍ରାମରୀ

ସମଗ୍ର ପ୍ରଶ୍ୱାସ ସମୟରେ ପେରିନିୟମ୍‌ରେ ମୂଳ ବନ୍ଧ (ମୂଳାଧାର ବନ୍ଧ) ପ୍ରୟୋଗ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଯେକୌଣସି ଧାରଣ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ମୃଦୁ ଜାଳନ୍ଧର ବନ୍ଧ (ଥୋଡ଼ି ଛାତିରେ) ପ୍ରୟୋଗ କରନ୍ତୁ। ବନ୍ଧର ମିଶ୍ରଣ କମ୍ପିତ ପ୍ରାଣକୁ ସୁଷୁମ୍ନା ନାଡ଼ୀ ଦେଇ ଉପରକୁ ପ୍ରବାହିତ କରେ। ଏହା ଏକ ଉନ୍ନତ ପ୍ରକାରଭେଦ ଯାହା କେବଳ ଜଣେ ଅଭିଜ୍ଞ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ମାର୍ଗଦର୍ଶନରେ ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ବନ୍ଧରେ ଦକ୍ଷତା ହାସଲ ପରେ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ।

5. ନିମ୍ନ-ସ୍ୱର ଭ୍ରାମରୀ — ଛାତିରେ ଅନୁନାଦ

ପ୍ରଶ୍ୱାସ ସମୟରେ ଜାଣିଶୁଣି ଏକ ଗଭୀର, ମୋଟା ସ୍ୱରର ଗୁଞ୍ଜନ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତୁ। ନିମ୍ନ ଆବୃତ୍ତି ଅନାହତ (ହୃଦୟ) ଚକ୍ର ଅଞ୍ଚଳ ଚାରିପାଖରେ ଛାତି ଗହ୍ୱରରେ ଅଧିକ ଦୃଢ଼ ଭାବେ କମ୍ପିତ ହୁଏ। ଏହି ପ୍ରକାରଭେଦ ଭାବାତ୍ମକ ଅଶାନ୍ତି, ଶୋକ, ହୃଦୟ ବେଦନା ଓ ଏକାକୀତ୍ୱ ଅନୁଭବ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଶାନ୍ତିଦାୟକ। ଛାତିର ଗଭୀର କମ୍ପନ ଭେଗସ୍ ସ୍ନାୟୁର ହୃଦ୍‌ ଶାଖାକୁ ସକ୍ରିୟ କରେ, ଯାହା ସୁରକ୍ଷା ଓ ଭାବାତ୍ମକ ଉଷ୍ମତାର ଏକ ଗଭୀର ଅନୁଭବ ଆଣେ।

6. ଉଚ୍ଚ-ସ୍ୱର ଭ୍ରାମରୀ — କପାଳରେ ଅନୁନାଦ

ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରଗ୍ରାମର ଗୁଞ୍ଜନ ସୃଷ୍ଟି କରି କମ୍ପନକୁ ନାକ ହାଡ଼ ଓ କପାଳର କେନ୍ଦ୍ର ଆଡ଼କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ କରନ୍ତୁ। ଏହି ପ୍ରକାରଭେଦ କମ୍ପନ ଶକ୍ତିକୁ ଆଜ୍ଞା ଚକ୍ର (ତୃତୀୟ ନେତ୍ର କେନ୍ଦ୍ର)ରେ ଏକାଗ୍ର କରେ ଓ ତ୍ରାଟକ ଓ ଅନ୍ୟ ଏକାଗ୍ରତା-ଆଧାରିତ ଧ୍ୟାନ କୌଶଳ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ। ଉଚ୍ଚ ଅନୁନାଦ ଅଧିକ ମାନସିକ ସ୍ପଷ୍ଟତା ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏକାଗ୍ରତା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ପ୍ରବଣ। ସାଇନସ୍ ଅବରୋଧ ଓ କପାଳ ମୁଣ୍ଡବିନ୍ଧା ଉପଶମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହା ବିଶେଷ ଫଳପ୍ରଦ।

ପ୍ରମୁଖ ଲାଭ

ଉଦ୍‌ବେଗରୁ ଉପଶମ

ଭ୍ରାମରୀ ଗୁଞ୍ଜନର କମ୍ପନଶୀଳ ଅନୁନାଦ ଦ୍ୱାରା ସିଧାସଳଖ ଭେଗସ୍ ସ୍ନାୟୁକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରେ। ଏହା ଏକ ଶୀଘ୍ର ପାରାସିମ୍ପାଥେଟିକ୍ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ସୃଷ୍ଟି କରେ, କର୍ଟିସୋଲ୍ ସ୍ତର କମାଏ ଓ ଉଦ୍‌ବେଗର ଶାରୀରିକ ଲକ୍ଷଣ — ଦ୍ରୁତ ହୃଦସ୍ପନ୍ଦନ, ଅଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ଓ ମାଂସପେଶୀ ଟାଣ — କୁ ପ୍ରାୟତଃ ମାତ୍ର 3-5 ଆବୃତ୍ତି ଅଭ୍ୟାସ ମଧ୍ୟରେ ହ୍ରାସ କରେ।

ଶୋଇବା ପୂର୍ବରୁ ସ୍ଥିର ହେବା ପାଇଁ ସହାୟତା

କିଛି ସାଧକ ଦେଖନ୍ତି ଯେ ଆରାମଦାୟକ ଗୁଞ୍ଜନ ଓ ଲମ୍ବା, ବିନା ଜୋରର ଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିବା ଶୋଇବା ପୂର୍ବରୁ ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥିର କରେ। ଏହି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ସର୍ବଜନୀନ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଲଗାତାର ଅନିଦ୍ରାର ମୂଲ୍ୟାୟନ କରାଯିବା ଉଚିତ, ଗୋଟିଏ ପ୍ରାଣାୟାମ ଉପଚାର ବୋଲି ଦାବି କରି ନୁହେଁ।

ଏକାଗ୍ରତା

ଗୁଞ୍ଜନର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ କମ୍ପନ ବିଚରଣଶୀଳ ମନ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ୱାଭାବିକ ଓ ସହଜ ଲଙ୍ଗର ଦିଏ। ଧ୍ୟାନର ଅମୂର୍ତ୍ତ ବସ୍ତୁ ପରି ନୁହେଁ, ଶାରୀରିକ ଗୁଞ୍ଜନ ଅନୁଭୂତି ସ୍ପର୍ଶଯୋଗ୍ୟ ଓ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍, ଯାହା ଆରମ୍ଭକାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଏକାଗ୍ର ଧ୍ୟାନ (ଧାରଣା) ବଜାୟ ରଖିବାକୁ ବହୁତ ସହଜ କରେ।

ରକ୍ତଚାପ

ଚିକିତ୍ସାଗତ ଅଧ୍ୟୟନ ଦେଖାଇଛି ଯେ ଭ୍ରାମରୀ କିଛି ମିନିଟ୍ ମଧ୍ୟରେ ସିଷ୍ଟୋଲିକ୍ ଓ ଡାୟାଷ୍ଟୋଲିକ୍ ରକ୍ତଚାପ କମାଇପାରେ। ଦୀର୍ଘ ପ୍ରଶ୍ୱାସ ଓ ଭେଗସ୍ ଉତ୍ତେଜନା ହୃଦସ୍ପନ୍ଦନ ହାର କମାଏ ଓ ରକ୍ତନଳୀକୁ ପ୍ରସାରିତ କରେ। ନିୟମିତ ଅଭ୍ୟାସ କଲେ ଏହା ମୃଦୁରୁ ମଧ୍ୟମ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ପାଇଁ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପରିପୂରକ ଚିକିତ୍ସା ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।

କଣ୍ଠ ଓ ସ୍ୱର

ନିରନ୍ତର ଗୁଞ୍ଜନ କମ୍ପନ ସ୍ୱରତନ୍ତ୍ରୀକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରେ, ସ୍ୱରର ଗୁଣରେ ଉନ୍ନତି ଆଣେ ଏବଂ ବିଶୁଦ୍ଧି ଚକ୍ର (କଣ୍ଠ ଶକ୍ତି କେନ୍ଦ୍ର)କୁ ସକ୍ରିୟ କରେ। ଗାୟକ, ବକ୍ତା ଓ ଶିକ୍ଷକମାନେ ନିୟମିତ ଭ୍ରାମରୀ ଅଭ୍ୟାସରୁ ବିଶେଷ ଲାଭ ପାଆନ୍ତି। କମ୍ପନ ଶ୍ଳେଷ୍ମା ସଫା କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ଏବଂ ପୁରୁଣା ଗଳା ଉତ୍ତେଜନା କମାଏ।

ପିନିଆଲ୍ ଗ୍ରନ୍ଥି

ଭ୍ରାମରୀର ଅନୁନାଦିତ କମ୍ପନ କପାଳର ହାଡ଼ ଦେଇ ଯାଇ ମସ୍ତିଷ୍କର ଗଭୀରରେ ଆଜ୍ଞା ଚକ୍ର ସ୍ତରରେ ଅବସ୍ଥିତ ପିନିଆଲ୍ ଗ୍ରନ୍ଥିକୁ ଉଦ୍ଦୀପିତ କରେ। ଯୌଗିକ ପରମ୍ପରା ପିନିଆଲ୍‌କୁ ଅନ୍ତର୍ଜ୍ଞାନ ଓ ଅନ୍ତର ଦୃଷ୍ଟିର ଆସନ ମାନେ। ନିୟମିତ ଅଭ୍ୟାସ ମେଲାଟୋନିନ୍ ନିଃସରଣ ବଢ଼ାଏ, ଦୈନିକ ଛନ୍ଦ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ସମର୍ଥନ କରେ ଏବଂ ଧ୍ୟାନ ଅନୁଭୂତିକୁ ଗଭୀର କରେ।

ଅଭ୍ୟାସ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିକା

  • ପରିବେଶ: ଏକ ଶାନ୍ତ ସ୍ଥାନ ବାଛନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ଆପଣ ବିଚଳିତ ହେବେ ନାହିଁ। ଭ୍ରାମରୀ ବାହ୍ୟ ଶବ୍ଦ ପ୍ରତି ଗଭୀର ଭାବେ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ — ମଧ୍ୟମ ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟ କମ୍ପନର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଅନୁଭବରେ ବାଧା ଦେଇପାରେ। ଭୋର (ବ୍ରହ୍ମ ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପୂର୍ବରୁ) ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା (ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ଠିକ୍ ପରେ) ସବୁଠାରୁ ଲାଭଦାୟକ ସମୟ, କାରଣ ସେଗୁଡ଼ିକ ସ୍ୱର ଯୋଗର ସନ୍ଧ୍ୟା କାଳ ସନ୍ଧି ଅବଧି ସହ ମେଳ ଖାଏ।
  • ଆଦର୍ଶ ସମୟ: ଖାଲି ବା ହାଲୁକା ପେଟରେ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ। ଜଳଖିଆ ପୂର୍ବରୁ ସକାଳ ଅଭ୍ୟାସ ଆଦର୍ଶ। ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଅଭ୍ୟାସ କଲେ ଭୋଜନ ପରେ ଅତି କମରେ 2-3 ଘଣ୍ଟା ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଅନିଦ୍ରା ସମାଧାନ ପାଇଁ ଭ୍ରାମରୀ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ଶୋଇବା ପୂର୍ବରୁ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସମୟ।
  • କାନର ଚାପ: ବୁଢ଼ା ଆଙ୍ଗୁଠିରେ କାନ ବନ୍ଦ କରିବା ବେଳେ (ଷଣ୍ମୁଖୀ ମୁଦ୍ରାରେ) ଟ୍ରାଗସ୍ ଉପରେ କେବଳ ମୃଦୁ ଚାପ ଦିଅନ୍ତୁ। କଦାପି ବୁଢ଼ା ଆଙ୍ଗୁଠିକୁ କାନ ନଳୀ ଭିତରେ ପୂରାନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଏବଂ ଯନ୍ତ୍ରଣା ବା ଅସୁବିଧା ହେବା ପରି ଜୋରରେ ଚାପନ୍ତୁ ନାହିଁ। ବନ୍ଦ ବାହ୍ୟ ଧ୍ୱନିକୁ ଅବରୋଧ କରିବା ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ଦୃଢ଼ ହେବା ଉଚିତ କିନ୍ତୁ ସମଗ୍ର ଅଧିବେଶନ ଆରାମରେ ଧରି ରଖିବା ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ କୋମଳ।
  • ସୁଗମ ଗୁଞ୍ଜନ: ଗୁଞ୍ଜନର ଗୁଣ ବହୁତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ବିରାମ, କମ୍ପନ ବା ସ୍ୱରର ହଠାତ୍ ପରିବର୍ତ୍ତନ ବିନା ଏକ ସୁଗମ, ନିରନ୍ତର, ସମାନ ସ୍ୱରର ଗୁଞ୍ଜନ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରନ୍ତୁ। ଧ୍ୱନି ଜୋର କରି ସୃଷ୍ଟି ହେବା ବଦଳରେ ଆପେ ଆପେ ଉଠୁଥିବା ଭଳି ଲାଗିବା ଉଚିତ। ଗୁଞ୍ଜନରେ ଚାପ ଆସିଲେ, ଶ୍ୱାସ-ତ୍ୟାଗକୁ ଛୋଟ କରନ୍ତୁ କିମ୍ବା ଆବୃତ୍ତି ମଝିରେ ଗୋଟିଏ ବିଶ୍ରାମ ଶ୍ୱାସ ନିଅନ୍ତୁ।
  • ନାଡ଼ୀ ଶୋଧନ ସହ ମିଶାନ୍ତୁ: ଏକ ଅସାଧାରଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କ୍ରମ ହେଉଛି ନାଡ଼ୀକୁ ସନ୍ତୁଳିତ କରିବାକୁ ନାଡ଼ୀ ଶୋଧନ (ଏକାନ୍ତର ନାସାରନ୍ଧ୍ର ଶ୍ୱାସ)ର 5-7 ଆବୃତ୍ତିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତୁରନ୍ତ ଭ୍ରାମରୀର 7-11 ଆବୃତ୍ତି କରିବା। ନାଡ଼ୀ ଶୋଧନରୁ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସନ୍ତୁଳିତ ଶକ୍ତି-ନାଡ଼ୀ ଭ୍ରାମରୀ କମ୍ପନକୁ ସିଧାସଳଖ ସୁଷୁମ୍ନାକୁ ପ୍ରବାହିତ ହେବାକୁ ଦିଏ, ଯାହା ଧ୍ୟାନର ପ୍ରଭାବକୁ ବହୁତ ଗଭୀର କରେ।
  • ଗର୍ଭାବସ୍ଥାରେ ସୁରକ୍ଷିତ: ଭ୍ରାମରୀ (କୁମ୍ଭକ ବା ବନ୍ଧ ବିନା ଏହାର ମୂଳ ରୂପରେ) ସେହି ଅଳ୍ପ କେତୋଟି ପ୍ରାଣାୟାମ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ, ଯାହାକୁ ସମଗ୍ର ଗର୍ଭାବସ୍ଥାରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ଉପକାରୀ ମନାଯାଏ। ଶାନ୍ତିଦାୟକ ପ୍ରଭାବ ମାତାଙ୍କ ଚାପ ହରମୋନ୍ କମାଏ ଏବଂ କୋମଳ କମ୍ପନ ମାତା ଓ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁ ଉଭୟଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଦିଏ। ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ପିଠି ଆଉଜା ସହ ସମର୍ଥିତ ବସିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ।

ନିଷେଧ

  • ସକ୍ରିୟ କାନ ସଂକ୍ରମଣ: ଯଦି ଆପଣଙ୍କର ସକ୍ରିୟ କାନ ସଂକ୍ରମଣ, ଫଟା କାନପରଦା ବା ତୀବ୍ର କାନ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଥାଏ, ତେବେ ଭ୍ରାମରୀ (ବିଶେଷକରି ଷଣ୍ମୁଖୀ ମୁଦ୍ରା ସହ) ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। କାନ ବନ୍ଦ କରିବାର ଚାପ ଓ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ କମ୍ପନ ଅବସ୍ଥାକୁ ଖରାପ କରିପାରେ। ପୁଣି ଆରମ୍ଭ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ସଂକ୍ରମଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭଲ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
  • ନାକ କିମ୍ବା ସାଇନସ୍‌ର ଗୁରୁତର ଅବରୋଧ: ଯଦି ସର୍ଦ୍ଦି, ସାଇନୁସାଇଟିସ୍ କିମ୍ବା ଆଲର୍ଜିଜନିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଯୋଗୁଁ ଦୁଇ ନାସାପୁଟ ଗୁରୁତର ଭାବେ ଅବରୁଦ୍ଧ, ସଙ୍କୁଚିତ ପଥ ଦେଇ ବଳପୂର୍ବକ ଶ୍ୱାସ-ତ୍ୟାଗ ସାଇନସ୍‌ର ଚାପ ବଢ଼ାଇ ଅସୁବିଧା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ। ହାଲୁକା ଅବରୋଧ ସାଧାରଣତଃ ଠିକ୍ (ଏବଂ ଭ୍ରାମରୀ ପ୍ରକୃତରେ ତାହା ସଫା କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରେ), କିନ୍ତୁ ଗୁରୁତର ଅବରୋଧରେ ଶ୍ୱାସ ଅଧିକ ଆରାମଦାୟକ ନ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଭ୍ୟାସ ସ୍ଥଗିତ ରଖିବା ଉଚିତ।
  • ଅପସ୍ମାର: ଦୀର୍ଘ ଭ୍ରାମରୀ ଅଧିବେଶନ ସମୟରେ ଉଠୁଥିବା ତୀବ୍ର କପାଳ କମ୍ପନ ଓ ଚେତନାର ଗଭୀର ପରିବର୍ତ୍ତିତ ଅବସ୍ଥା ଅପସ୍ମାର ବା ଖିଞ୍ଚିହେବା ବିକାର ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କଠାରେ ଆକ୍ରମଣ ଘଟାଇପାରେ। ଏପରି ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ଚିକିତ୍ସକଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ନେବା ଉଚିତ ଓ କେବଳ ଜଣେ ଯୋଗ୍ୟ ଯୋଗ ଚିକିତ୍ସକଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ତତ୍ତ୍ୱାବଧାନରେ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।
  • ହୃଦ୍‌ରୋଗ (କୁମ୍ଭକ ପ୍ରକାରଭେଦ): ଶ୍ୱାସ-ଧାରଣ ବିନା ଭ୍ରାମରୀର ମୌଳିକ ରୂପ ଅଧିକାଂଶ ହୃଦ୍‌ରୋଗ ପାଇଁ ନିରାପଦ ଓ ପ୍ରକୃତରେ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ପରାମର୍ଶିତ। କିନ୍ତୁ ଅନ୍ତର କୁମ୍ଭକ (ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଧାରଣ) ଓ ବନ୍ଧ ଜଡ଼ିତ ଉନ୍ନତ ପ୍ରକାରଭେଦ ବକ୍ଷାନ୍ତର ଚାପକୁ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଭାବେ ବଢ଼ାଏ ଏବଂ ହୃଦ୍‌ସ୍ପନ୍ଦନ ଅନିୟମିତତା, ହୃଦ୍‌ବିଫଳତା ବା ସଦ୍ୟ ହୃଦ୍‌ ଅସ୍ତ୍ରୋପଚାର ଥିବା ଯେକୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି କଠୋର ଭାବେ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ।
  • କଦାପି ଶୋଇ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ: ଭ୍ରାମରୀ ସର୍ବଦା ସିଧା ବସିବା ଭଙ୍ଗୀରେ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଶୋଇ ଅଭ୍ୟାସ କଲେ ନାକ ବନ୍ଦ ହୋଇପାରେ, ଅନୁନାଦ ଗୁଣ ଖରାପ ହୋଇପାରେ, ଏବଂ ବିରଳ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମୁଣ୍ଡ ବୁଲାଇପାରେ। ପ୍ରାଣିକ କମ୍ପନକୁ ନାଡ଼ୀ ଦେଇ ମୁକ୍ତ ଭାବେ ଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ମେରୁଦଣ୍ଡ ସିଧା ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ।

"ଏହିପରି ଅଭ୍ୟାସ କରି ଯୋଗୀ ନାଦ ଅବସ୍ଥାରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ମନ ଅନାହତ ନାଦରେ ଲୀନ ହୁଏ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଚିନ୍ତା ପାଇଁ ସ୍ଥାନ ରହେ ନାହିଁ।"

— ହଠଯୋଗ ପ୍ରଦୀପିକା, ଅ. 2, ଶ୍ଳୋ. 68
ଶୀଘ୍ର ଉତ୍ତର

ସାଧାରଣ ପ୍ରଶ୍ନର ସିଧାସଳଖ ଉତ୍ତର

ଭ୍ରାମରୀ ପ୍ରାଣାୟାମ କ'ଣ?

ଭ୍ରାମରୀ ପ୍ରାଣାୟାମ ହେଉଛି ହଠଯୋଗର ଭ୍ରମର-ଶ୍ୱାସ: ଶୀଘ୍ର, ଧ୍ୱନିଯୁକ୍ତ ଶ୍ୱାସ ନେବା ଓ ସ୍ଥିର ଗୁଞ୍ଜନ ସହିତ ଦୀର୍ଘ, ଧୀର ଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିବା। ହଠଯୋଗ ପ୍ରଦୀପିକା କହେ ଯେ ଏହିପରି ଅଭ୍ୟାସ କଲେ ମନରେ ଆନନ୍ଦର ଲୀଳା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। କମ୍ପନ ଧ୍ୟାନକୁ ଏକ ସରଳ ଆଧାର ଦିଏ।

ଭ୍ରାମରୀର ଲାଭ କ'ଣ?

ଭ୍ରାମରୀ ଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଧୀର କରେ, ଧ୍ୟାନକୁ ଧ୍ୱନି ଉପରେ ସ୍ଥିର କରେ ଏବଂ ମନକୁ ଶାନ୍ତ କରେ; ପରମ୍ପରା ଆନ୍ତରିକ ଆନନ୍ଦର ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ। ବିଜ୍ଞାନ ଗୋଟିଏ ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରଭାବ ମାପିଛି: ଗୁଞ୍ଜନ ନାସିକା ନାଇଟ୍ରିକ୍ ଅକ୍ସାଇଡ୍‌କୁ ପ୍ରାୟ ପନ୍ଦର ଗୁଣ ବଢ଼ାଏ, କାରଣ କମ୍ପିତ ବାୟୁ ସାଇନସ୍‌କୁ ବାୟୁଚଳାଚଳଯୁକ୍ତ କରେ। ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଫଳାଫଳ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରୀକ୍ଷଣରେ ଯାଞ୍ଚ ହୋଇନାହିଁ।

ଭ୍ରାମରୀ କିପରି ଅଭ୍ୟାସ କରିବେ?

ସିଧା ଓ ଶିଥିଳ ହୋଇ ବସନ୍ତୁ, ବିନା ଚାପରେ ନାସିକା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ୱାସ ନିଅନ୍ତୁ, ତା'ପରେ ଓଠ ବନ୍ଦ ରଖି କୋମଳ, ସମାନ ଗୁଞ୍ଜନ ସହିତ ନାସିକା ଦ୍ୱାରା ଧୀରେ ଧୀରେ ଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ। ପାଞ୍ଚରୁ ସାତ ଆବୃତ୍ତିରୁ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତୁ, ଶ୍ୱାସ ଧାରଣ ଓ ବନ୍ଧ ବିନା। ବୁଢ଼ୀ ଆଙ୍ଗୁଠିରେ କାନ ବନ୍ଦ କରିବା (ଷଣ୍ମୁଖୀ) ପରେ, ମାର୍ଗଦର୍ଶନରେ ଯୋଡ଼ାଯାଇପାରେ।

ଭ୍ରାମରୀରେ କିଏ ସାବଧାନ ରହିବା ଉଚିତ?

ଗୁଞ୍ଜନ କଲେ କାନରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଚାପ, ମୁଣ୍ଡ ବୁଲାଇବା ବା ଅସ୍ୱସ୍ତି ହେଲେ ବନ୍ଦ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ରକ୍ତଚାପ ଅଧିକ ଥିଲେ ଶ୍ୱାସ ଧାରଣ ବିନା ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ। ଥଣ୍ଡା ବା ତୀବ୍ର ସାଇନସ୍ ସଂକ୍ରମଣ ସମୟରେ ଗୁଞ୍ଜନକୁ ଅତି କୋମଳ ରଖନ୍ତୁ। ଅଭ୍ୟାସ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ, ଏବଂ ଶିକ୍ଷକ ଅବଧି, ସ୍ୱର ଓ ଆବୃତ୍ତି ସଂଖ୍ୟାକୁ ସମାୟୋଜିତ କରନ୍ତି।

ଭ୍ରାମରୀ ପ୍ରାଣାୟାମ ବିଷୟରେ ଏବେ ବି କୌଣସି ପ୍ରଶ୍ନ ଅଛି କି? ନିଜ ଶବ୍ଦରେ ପଚାରନ୍ତୁ; ପୀଠର ଜଣେ ଶିକ୍ଷକ ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତି।

ପୀଠକୁ WhatsApp କରନ୍ତୁ

ଶାସ୍ତ୍ର କ'ଣ କହେ

वेगाद्घोषं पूरकं भृङ्गनादं भृङ्गीनादं रेचकं मन्दमन्दम् । योगीन्द्राणमेवमभ्यासयोगाच्चित्ते जाता काचिदानन्दलीला ॥

vegād ghoṣaṃ pūrakaṃ bhṛṅga-nādaṃ bhṛṅgī-nādaṃ recakaṃ manda-mandam | yogīndrāṇam evam abhyāsa-yogāc citte jātā kācid ānanda-līlā ||

ଅର୍ଥ: ନର ଭ୍ରମରର ଧ୍ୱନି ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଶ୍ୱାସ ନେଉ, ନାରୀ ଭ୍ରମରୀର ଗୁଞ୍ଜନ ସହିତ ଅତି ଧୀରେ ଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁ; ଏହିପରି ଅଭ୍ୟାସ କଲେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗୀଙ୍କ ମନରେ ଆନନ୍ଦର କୌଣସି ଲୀଳା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

— ହଠଯୋଗ ପ୍ରଦୀପିକା 2.68 · ସଂସ୍କୃତ ମୂଳ: Svātmārāma, Haṭhayogapradīpikā — GRETIL e-text (Göttingen), cross-checked with the sanskritdocuments.org edition (J. Brzezinski / U. Stiehl) (text as printed by sanskritdocuments.org; the GRETIL line carries a stray diacritic in this word)

ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ବର୍ଣ୍ଣନା: ନର ଭ୍ରମର ପରି ଶୀଘ୍ର, ଧ୍ୱନିଯୁକ୍ତ ଶ୍ୱାସ ନେବା ଏବଂ ନାରୀ ଭ୍ରମରୀର ଗୁଞ୍ଜନ ପରି ଧୀର ଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିବା — ଏବଂ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ଯୋଗୀଙ୍କ ମନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ଆନନ୍ଦ।

ଯେଉଁଠି ଆଧୁନିକ ବିଜ୍ଞାନ ଏହି ଶିକ୍ଷା ସହ ମିଳେ

ଗୁଞ୍ଜନର ଗୋଟିଏ ଭଲ ଭାବେ ମାପିତ ଶାରୀରିକ ପ୍ରଭାବ ଅଛି: ଦୋଳିତ ବାୟୁପ୍ରବାହ ସାଇନସ୍‌କୁ ବାୟୁଚଳାଚଳଯୁକ୍ତ କରେ ଏବଂ ନାସିକା ନାଇଟ୍ରିକ୍ ଅକ୍ସାଇଡ୍ ବଢ଼ାଏ। ଏହା ଏକ କାର୍ଯ୍ୟପ୍ରଣାଳୀ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଫଳାଫଳ ନୁହେଁ; ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଉପରେ ଭ୍ରାମରୀର ପରୀକ୍ଷଣ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ମାପନଗୁଡ଼ିକର ମାନରେ ହୋଇନାହିଁ।

ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଠିକ୍ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପଦକ୍ଷେପ କ’ଣ?

ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ସେହି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଯେଉଁମାନେ ଜଣେ ଗୁରୁଙ୍କ ସହ, ଅନଲାଇନ୍ କିମ୍ବା ଋଷିକେଶର ଆଶ୍ରମରେ, ସ୍ଥିର, ପାଦକ୍ରମେ ଅଭ୍ୟାସ ଚାହାଁନ୍ତି। ଏକ ସାଧାରଣ ପାଠ୍ୟକ୍ରମ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଅବସ୍ଥା କିମ୍ବା ତୀବ୍ର ସଙ୍କଟ ପାଇଁ ଠିକ୍ ପ୍ରଥମ ପଦକ୍ଷେପ ନୁହେଁ; ସେଥିପାଇଁ ବ୍ୟକ୍ତିର ଅବସ୍ଥା ଅନୁସାରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଭ୍ୟାସ ଦରକାର।

ସ୍ୱାମୀ ଚରଣାଶ୍ରିତ ଗିରି · ସ୍ୱର ଯୋଗ ପୀଠ, ଋଷିକେଶ

ଭ୍ରାମରୀ ପ୍ରାଣାୟାମ: ବାରମ୍ବାର ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ

ଭ୍ରାମରୀ ପ୍ରାଣାୟାମ କ'ଣ?

ଭ୍ରାମରୀ ଏକ ପ୍ରାଣାୟାମ ଯେଉଁଥିରେ ଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିବା ସମୟରେ ଏକ ସହଜ ଗୁଞ୍ଜନ ଧ୍ୱନି କରାଯାଏ। ଧ୍ୱନି ଓ କମ୍ପନ ଶ୍ୱାସ, ମନୋଯୋଗ ଓ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ଶ୍ରବଣ ପାଇଁ ଆଧାର ହୁଏ।

ମୁଁ ଭ୍ରାମରୀକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ କିପରି ଅଭ୍ୟାସ କରିବି?

ଆରାମରେ ବସନ୍ତୁ, ବିନା ଚାପରେ ଶ୍ୱାସ ନିଅନ୍ତୁ ଏବଂ ଧୀର ଆରାମଦାୟକ ଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିବା ସମୟରେ ଗୁଞ୍ଜନ କରନ୍ତୁ। ଶ୍ୱାସ ଧାରଣ ବା ବନ୍ଧ ବିନା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଚାପ, ମୁଣ୍ଡ ଘୁରିବା କିମ୍ବା କଷ୍ଟ ହେଲେ ବନ୍ଦ କରନ୍ତୁ।

ଷଣ୍ମୁଖୀ ମୁଦ୍ରା କ’ଣ ଆବଶ୍ୟକ?

ନା। ମୌଳିକ ଭ୍ରାମରୀ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାର ବନ୍ଦ ନକରି ଶିଖାଯାଇପାରେ। ଷଣ୍ମୁଖୀ ମୁଦ୍ରା ଏକ ଅତିରିକ୍ତ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ପଦ୍ଧତି; କାନ, ଆଖି କିମ୍ବା ନାସାରନ୍ଧ୍ର ଉପରେ ଚାପ କୋମଳ ରହିବା ଉଚିତ।

ଭ୍ରାମରୀ ମାନସିକ ଚାପ କିମ୍ବା ନିଦରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରେ କି?

ଏହା କିଛି ଲୋକଙ୍କୁ ସ୍ଥିର ହେବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରେ, ଏବଂ ଛୋଟ ଅଧ୍ୟୟନ ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ଓ ହୃଦ୍‌ବାହିକା ମାପରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଜଣାଇଛି। ଏହା ସହାୟକ ସାଧନା, ଉଦ୍‌ବେଗ, ଅନିଦ୍ରା କିମ୍ବା ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପର ନିଶ୍ଚିତ ଉପଚାର ନୁହେଁ।

ଭ୍ରାମରୀରେ କିଏ ସାବଧାନ ରହିବା ଉଚିତ?

ସକ୍ରିୟ କାନ ରୋଗ, ଗୁରୁତର ସାଇନସ୍ ବନ୍ଦ, ଗୁରୁତର ଶ୍ୱାସ ବା ହୃଦ୍‌ରୋଗ, ଗର୍ଭାବସ୍ଥାର ଜଟିଳତା, ଝିଞ୍ଜିରି ହେବାର ପ୍ରବଣତା କିମ୍ବା ଗୁଞ୍ଜନରେ ବଢ଼ୁଥିବା ଲକ୍ଷଣ ଥିଲେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ପରାମର୍ଶ ନିଅନ୍ତୁ।

ସ୍ୱର ଯୋଗରେ ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ'ଣ?

ଭ୍ରାମରୀ ଶ୍ୱାସ ଓ ଆନ୍ତରିକ କମ୍ପନକୁ ଅଧିକ ସହଜରେ ନିରୀକ୍ଷଣ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରେ ଏବଂ ଧ୍ୟାନ ପାଇଁ ମନୋଯୋଗକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିପାରେ। କୌଣସି ଅନୁଭୂତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ସକ୍ରିୟତା ପ୍ରମାଣ କରେ ବୋଲି ଧରିନେବାଠାରୁ ପ୍ରକୃତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।

ପୀଠ ସହିତ ଭ୍ରାମରୀ ପ୍ରାଣାୟାମ ବିଷୟରେ କଥା ହୁଅନ୍ତୁ

ଆପଣଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଅଭ୍ୟାସ ଏବଂ ଆପଣ ଯାହା ଖୋଜୁଛନ୍ତି ସେ ବିଷୟରେ ଆମକୁ କୁହନ୍ତୁ; ସ୍ୱାମୀଜୀ କିମ୍ବା ଜଣେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ପଥ ପରାମର୍ଶ ଦେବେ। କିମ୍ବା ମାଗଣା ସାତ ଦିନର ସ୍ୱର ସାରଣୀରୁ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତୁ।

ସ୍ୱାମୀ ଚରଣାଶ୍ରିତ ଗିରିଙ୍କ ଗୁରୁପରମ୍ପରାରେ ଶିକ୍ଷିତ · ସ୍ୱର ଯୋଗ ପୀଠ ସଂସ୍ଥାନ, ସ୍ୱର୍ଗାଶ୍ରମ, ଋଷିକେଶ · ଏହି ପୃଷ୍ଠା ସ୍ୱାମୀଜୀଙ୍କ ସମୀକ୍ଷାର ଅପେକ୍ଷାରେ ଅଛି · ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ଅନୁସାରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ।

Try this practice now

Reading about a practice and doing it are two different things. Sit for a few minutes with one of these guided recordings, spoken in the Peeth's own teaching voice. Headphones help; a quiet room is enough.

Bhrāmarī — the Humming-Bee Breath

8 min

A soft hum on every exhalation, with the ears gently closed, and the silence that follows the sound.

These recordings are part of a library of 112 Vijñāna Bhairava practices and teacher-led prāṇāyāma in the ସ୍ୱର ଯୋଗ ଆପ୍. To learn them in sequence, see our ପାଠ୍ୟକ୍ରମ, ବା ask for guidance on which practice suits you.

If any practice brings dizziness, breathlessness or distress, stop, breathe normally and rest. Those who are pregnant, or living with high blood pressure, heart or lung disease, epilepsy or a psychiatric condition, learn breath practices with a teacher who adapts them.