7 ଚକ୍ର: ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସୂକ୍ଷ୍ମ-ଶରୀର ମାନଚିତ୍ର
7 ଚକ୍ର ଏକ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମାନଚିତ୍ର, ଯାହାର ଅର୍ଥ, ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଅଭ୍ୟାସ ଓ ଶୁଦ୍ଧିକୁ ବ୍ୟାବସାୟିକ “ସକ୍ରିୟତା” ଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ଚିହ୍ନିବା ଆବଶ୍ୟକ।
7ଟି ଚକ୍ର କ'ଣ?
7 ଚକ୍ର ସୂକ୍ଷ୍ମ କେନ୍ଦ୍ରର ଏକ ବହୁଳ ଭାବେ ଶିଖାଯାଉଥିବା ଯୋଗ ଓ ତନ୍ତ୍ର ମାନଚିତ୍ର, ଯାହା ମୂଳରେ ମୂଳାଧାରଠାରୁ ମସ୍ତକରେ ସହସ୍ରାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଜାଯାଇଛି। ସେମାନେ ତତ୍ତ୍ୱ, ମନ୍ତ୍ର, ଦେବତା, ପ୍ରାଣ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଚେତନା ମଧ୍ୟରେ ଚିନ୍ତନମୂଳକ ସମ୍ପର୍କକୁ ସଜାଡ଼ନ୍ତି। ସେମାନେ ସାତଟି ଶାରୀରିକ ଗ୍ରନ୍ଥି ନୁହେଁ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ବିବରଣୀ ଗ୍ରନ୍ଥଗତ ଗୁରୁପରମ୍ପରା ମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନ।

ସାଧାରଣ ପ୍ରଶ୍ନର ସିଧାସଳଖ ଉତ୍ତର
ଚକ୍ର କ'ଣ?
ଚକ୍ର (cakra, “ଚକ”) ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀରରେ ଚେତନା ଓ ପ୍ରାଣର ଏକ କେନ୍ଦ୍ର, ଯାହାକୁ ମଧ୍ୟ ପଥ ସୁଷୁମ୍ନା ବରାବର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟକ ପାଖୁଡ଼ା ଥିବା ପଦ୍ମ ରୂପେ ଚିତ୍ରିତ କରାଯାଏ । ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚକ୍ର ଏକ ତତ୍ତ୍ୱ, ଏକ ବୀଜ ଧ୍ୱନି (bīja), ଏକ ଦେବତା ଏବଂ ଜାଗରୁକତାର ଏକ ଗୁଣ ସହ ଜଡ଼ିତ, ଯାହାକୁ ସାଧନା ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଜାଗ୍ରତ କରିପାରେ ।
ଯୌଗିକ ଚକ୍ର ପ୍ରଣାଳୀ କ'ଣ?
ଯୌଗିକ ଚକ୍ର ପ୍ରଣାଳୀ ସୁଷୁମ୍ନା ସହିତ ଛଅଟି କେନ୍ଦ୍ରର ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନକ୍ସା — ମୂଳାଧାର, ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନ, ମଣିପୁର, ଅନାହତ, ବିଶୁଦ୍ଧ ଓ ଆଜ୍ଞା — ଯାହାର ଶୀର୍ଷରେ ସହସ୍ରଦଳ ସହସ୍ରାର। କୁଣ୍ଡଳିନୀ ପୃଥିବୀରୁ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟଦେଇ ଉଠେ। ଷଟ୍ଚକ୍ରନିରୂପଣ ଓ ଗୋରକ୍ଷଶତକ ଏହାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ; ସ୍ୱର ଯୋଗ ଏହାକୁ ଶ୍ୱାସ ମାଧ୍ୟମରେ ପଢ଼େ।
ଚକ୍ର କେତୋଟି — 7, 6 କିମ୍ବା ଅଧିକ?
ସବୁଠାରୁ ପରିଚିତ ମାନଚିତ୍ରରେ ଚକ୍ର ଛଅ ବା ସାତ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ: ମେରୁଦଣ୍ଡ ବରାବର ଛଅଟି ଚକ୍ର (ṣaṭ-cakra) ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ସହସ୍ରାର, ଯାହାକୁ ଅନେକ ଶିକ୍ଷକ ସପ୍ତମ ଗଣନ୍ତି। ଅନ୍ୟ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଅଧିକ ବର୍ଣ୍ଣନା ଅଛି — ନଅ, ବାର ବା ଷୋଳ କେନ୍ଦ୍ର, ଏବଂ ବିନ୍ଦୁ ପରି ଗୌଣ ସ୍ଥାନ। ସଂଖ୍ୟା ଗ୍ରନ୍ଥ ଓ ପରମ୍ପରା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
କ୍ରମରେ 7ଟି ଚକ୍ର କେଉଁଗୁଡ଼ିକ?
ମୂଳରୁ ଉପରକୁ କ୍ରମରେ 7 ଚକ୍ର ହେଲା ମୂଳାଧାର (ମୂଳ, ପୃଥ୍ୱୀ), ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନ (ତ୍ରିକାସ୍ଥି, ଜଳ), ମଣିପୁର (ନାଭି, ଅଗ୍ନି), ଅନାହତ (ହୃଦୟ, ବାୟୁ), ବିଶୁଦ୍ଧ (କଣ୍ଠ, ଆକାଶ), ଆଜ୍ଞା (ଭ୍ରୂମଧ୍ୟ, ମନ) ଓ ସହସ୍ରାର (ମସ୍ତକ, ତତ୍ତ୍ୱଠାରୁ ଅତୀତ)। ସେମାନଙ୍କ ପାଖୁଡ଼ା 4, 6, 10, 12, 16, 2 ଓ ହଜାର।
ଚକ୍ର ଶୁଦ୍ଧି କ'ଣ?
ଚକ୍ର ଶୁଦ୍ଧି ଶରୀର, ଶ୍ୱାସ, ମନ ଓ ଆଚରଣର କ୍ରମିକ ଶୁଦ୍ଧି ଯାହାଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣ କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଦେଇ ସମାନ ଭାବେ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇପାରିବ। ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସାଧନ ହେଉଛି ନାଡ଼ୀ ଶୋଧନ ଶ୍ୱାସ, ମନ୍ତ୍ର, ପ୍ରତ୍ୟେକ କେନ୍ଦ୍ରରେ ଏକାଗ୍ରତା, ନୈତିକ ଜୀବନ ଓ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ। କୌଣସି ଚକ୍ରକୁ “ସକ୍ରିୟ” କରିବାର ଯେକୌଣସି ପ୍ରୟାସ ପୂର୍ବରୁ ଶୁଦ୍ଧି ଆସେ।
ଚକ୍ର ଶୀଘ୍ର ଖୋଲାଯାଇପାରେ କି?
କୌଣସି ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟ ବା ସୁରକ୍ଷିତ ଉପାୟରେ ଚକ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଶୀଘ୍ର ଖୋଲାଯାଇପାରେ ନାହିଁ। ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କ ଖୋଲିବାକୁ ଦୀର୍ଘ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କ କୃପାରେ କୁଣ୍ଡଳିନୀ ଜାଗରଣର ଫଳ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ବହୁତ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଇଥିବା ତୀବ୍ର ପଦ୍ଧତି ନିଦ୍ରା, ମନୋଭାବ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକୁ ବିଗାଡ଼ିପାରେ। ସ୍ଥିର ଦୈନିକ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରକୃତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣେ; ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବାଟ ପ୍ରାୟତଃ ଅନୁଭୂତି ବା ନିରାଶା ଆଣେ।
ନକଲି ଚକ୍ର ସକ୍ରିୟକରଣ କ'ଣ?
ନକଲି ଚକ୍ର ସକ୍ରିୟକରଣ ହେଉଛି କାହାର ଚକ୍ରକୁ ସ୍ପର୍ଶ, ସେସନ୍ ବା ଉପକରଣ ଦ୍ୱାରା ତୁରନ୍ତ ଖୋଲିବା, ସନ୍ତୁଳିତ କରିବା ବା ଜାଗ୍ରତ କରିବାର ଏକ ଦେୟଯୁକ୍ତ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି — ପ୍ରସ୍ତୁତି, ମୂଲ୍ୟାୟନ, ଗୁରୁପରମ୍ପରା ବା ଅନୁବର୍ତ୍ତୀ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ବିନା। ଚେତାବନୀର ସଂକେତ ହେଉଛି: ନିଶ୍ଚିତ ଫଳାଫଳ, “ଅବରୁଦ୍ଧ” ଚକ୍ର ବିଷୟରେ ଭୟ, ଅଧିକ ସେସନ୍ କିଣିବା ପାଇଁ ଚାପ ଏବଂ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଯତ୍ନ ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ ବୋଲି ଦାବି।
ଚକ୍ର ସହ ସ୍ୱର ଯୋଗର କ’ଣ ସମ୍ପର୍କ?
ସ୍ୱର ଯୋଗ ଶ୍ୱାସ ମାଧ୍ୟମରେ ଚକ୍ର ସହିତ ସମ୍ପର୍କିତ: ବାମ (ଇଡ଼ା) ଓ ଡାହାଣ (ପିଙ୍ଗଳା) ପ୍ରବାହ ଏବଂ ସୁଷୁମ୍ନାରେ ସେମାନଙ୍କ ସନ୍ତୁଳନ ପ୍ରାଣ କେଉଁ ଦିଗରେ ଚାଲିଛି ତାହା ଦେଖାଏ, ଏବଂ ଶ୍ୱାସର ପାଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ ତଳ ପାଞ୍ଚ ଚକ୍ରର ତତ୍ତ୍ୱ ସହ ମେଳ ଖାଏ। ସ୍ୱର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଚକ୍ର ପ୍ରଣାଳୀ ସହିତ କାମ କରିବାର ଏକ ସୁରକ୍ଷିତ, ଦୈନିକ ଉପାୟ।
7 ଚକ୍ର ବିଷୟରେ ଆପଣଙ୍କର ଆଉ କୌଣସି ପ୍ରଶ୍ନ ଅଛି କି? ନିଜ ଶବ୍ଦରେ ପଚାରନ୍ତୁ; ପୀଠର ଜଣେ ଶିକ୍ଷକ ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତି।
ସାତୋଟି ଚକ୍ରର ତୁଳନା
ସ୍ଥାନ ଗୋରକ୍ଷଶତକରୁ; ପାଖୁଡ଼ା, ତତ୍ତ୍ୱ ମଣ୍ଡଳ, ବୀଜ ଓ ଶକ୍ତି ଷଟ୍ଚକ୍ରନିରୂପଣ (ପୂର୍ଣ୍ଣାନନ୍ଦ), Avalon ସଂସ୍କରଣ 1919 ଏବଂ କାଳୀଚରଣଙ୍କ ଟୀକାରୁ।
| ଚକ୍ର | ସ୍ଥାନ | ଦଳ | ତତ୍ତ୍ୱ (ମଣ୍ଡଳ) | ବୀଜ | ଦେବତା · ଶକ୍ତି |
|---|---|---|---|---|---|
| ମୂଳାଧାର | ମେରୁଦଣ୍ଡର ମୂଳ, ଗୁଦ କ୍ଷେତ୍ର (guda-sthāna) | 4 | ପୃଥ୍ୱୀ (ଚତୁଷ୍କୋଣ) | Laṃ | ବ୍ରହ୍ମା · ଡାକିନୀ |
| ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନ | ଜନନାଙ୍ଗ ଅଞ୍ଚଳ | 6 | ଜଳ (ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ର) | Vaṃ | ବିଷ୍ଣୁ · ରାକିଣୀ |
| ମଣିପୁର | ନାଭି | 10 | ଅଗ୍ନି (ତ୍ରିକୋଣ) | Raṃ | ରୁଦ୍ର · ଲାକିନୀ |
| ଅନାହତ | ହୃଦୟ | 12 | ବାୟୁ (ଷଟ୍କୋଣ) | Yaṃ | ଈଶ · କାକିନୀ |
| ବିଶୁଦ୍ଧ | କଣ୍ଠ | 16 | ଆକାଶ (ବୃତ୍ତ) | Haṃ | ସଦାଶିବ · ଶାକିନୀ |
| Ājñā | ଦୁଇ ଭ୍ରୂର ମଝିରେ | 2 | ତା'ଠାରୁ ଉପରେ ମନ (ମନସ୍) | — | ଉପରେ ପରମଶିବ · ହାକିନୀ |
| ସହସ୍ରାର | ସୁଷୁମ୍ନାର ଶିଖର ଉପରେ | 1,000 | ତତ୍ତ୍ୱର ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେ | — | ପରମଶିବ, ପର ବିନ୍ଦୁ |
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ 7 ଚକ୍ର ପାଠାଗାର
Understand
Practise
ଗୋଟିଏ ମାନଚିତ୍ର, ଏକମାତ୍ର ମାନଚିତ୍ର ନୁହେଁ
ଆଧୁନିକ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରାୟତଃ ସାତଟି କେନ୍ଦ୍ରର ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରେ। ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ପରମ୍ପରା ଅଧିକ ବୈଚିତ୍ର୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ। ଗ୍ରନ୍ଥ ନିଜ ସାଧନା ପ୍ରଣାଳୀ ଅନୁସାରେ ଚକ୍ର, ପାଖୁଡ଼ା, ମନ୍ତ୍ର, ଦେବତା ଓ ମାର୍ଗର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସଂଖ୍ୟା ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ। ପରିଚିତ ସାତ-କେନ୍ଦ୍ର ମାନଚିତ୍ର ଉପଯୋଗୀ, ଯେତେବେଳେ ତାର ଉତ୍ସ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ରଖାଯାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଣାଳୀକୁ ଗୋଟିଏ ସର୍ବଜନୀନ ଚାର୍ଟରେ ମିଶାଇବା ଦ୍ୱାରା ବାହ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତତା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ପରମ୍ପରାର ଅନୁଶାସନ ହଜିଯାଏ।
ଚକ୍ରର ଅର୍ଥ ଚକ କିମ୍ବା ବୃତ୍ତ। ସୂକ୍ଷ୍ମ-ଶରୀର ଅଭ୍ୟାସରେ ଏହା ନାଡ଼ୀ, ପ୍ରାଣ ଓ ସଚେତନତାର ଜାଲ ଭିତରେ ଏକ ସୁସଂଗଠିତ କେନ୍ଦ୍ରର ନାମ। ଏହାକୁ ଅଭ୍ୟାସର ଭାଷାରେ ଅନୁଭବ ଓ ଚିନ୍ତନ କରାଯାଏ; ପ୍ରତ୍ୟେକ କେନ୍ଦ୍ରକୁ ଗୋଟିଏ ସ୍ନାୟୁଜାଲ କିମ୍ବା ଅନ୍ତଃକ୍ଷରା ଗ୍ରନ୍ଥି ସହ ସମାନ କଲେ ତାହା ପ୍ରମାଣିତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଶାରୀରିକ ସହସମ୍ବନ୍ଧ ଗବେଷଣାର ପ୍ରଶ୍ନ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ସାମ୍ୟ ପରିଚୟକୁ ପ୍ରମାଣ କରେ ନାହିଁ।
କ୍ରମରେ ସାତୋଟି କେନ୍ଦ୍ର
- ମୂଳାଧାର: ମୂଳ ଆଧାର, ପୃଥ୍ୱୀ, ସ୍ଥିରତା ଓ ଶରୀରର ଭିତ୍ତି।
- ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନ: ଜଳ, ଅନୁକୂଳନଶୀଳତା, ଇଚ୍ଛା, ସୃଜନଶୀଳତା ଓ ସମ୍ପର୍କ।
- ମଣିପୁର: ଅଗ୍ନି, ହଜମ, ଜୀବନୀଶକ୍ତି, ଅନୁଶାସିତ କର୍ମ ଓ ରୂପାନ୍ତରଣ।
- ଅନାହତ: ବାୟୁ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ହୃଦୟ, ସମ୍ପର୍କ, ଭକ୍ତି ଓ ଆଘାତବିହୀନ ଧ୍ୱନି।
- ବିଶୁଦ୍ଧ: ଆକାଶ, ଶୁଦ୍ଧି, ଧ୍ୱନି, ଶ୍ରବଣ ଓ ସତ୍ୟ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି।
- ଆଜ୍ଞା: ଆଦେଶ, ଏକାଗ୍ରତା, ବିବେକ ଓ ବୋଧର ଏକୀକରଣ।
- ସହସ୍ରାର: ମିଳନ ଓ ମୁକ୍ତି ସହ ଜଡ଼ିତ ସହସ୍ରଦଳ ଚରମ ସୀମା।
ବିନ୍ଦୁ, ଗ୍ରନ୍ଥି ଓ ଅନ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଗୁରୁପରମ୍ପରାରେ ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇପାରେ। ସହସ୍ରାରକୁ ପ୍ରାୟତଃ ଛଅଟି ଶରୀରଗତ ଚକ୍ର ଅତିକ୍ରମ କରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ, କେବଳ ଆଉ ଏକ ସମାନ ଚକ୍ର ଭାବେ ନୁହେଁ। ସାଧାରଣ ପରିଚୟରୁ ପ୍ରକୃତ ଅଭ୍ୟାସ ଆଡ଼କୁ ଯିବା ସମୟରେ ଏହି ପାର୍ଥକ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱ ରଖେ।
ଶାସ୍ତ୍ର କ'ଣ କହେ
आधारः प्रथमं चक्रं स्वाधिष्ठानं द्वितीयकम् । योनिस्थानं द्वयोर्मध्ये कामरूपं निगद्यते ॥
ādhāraḥ prathamaṃ cakraṃ svādhiṣṭhānaṃ dvitīyakam | yoni-sthānaṃ dvayor madhye kāma-rūpaṃ nigadyate ||
ଅର୍ଥ: ଆଧାର (mūlādhāra) ପ୍ରଥମ ଚକ୍ର, ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନ ଦ୍ୱିତୀୟ; ଦୁଇଟିର ମଧ୍ୟରେ ଯୋନି ନାମକ ସ୍ଥାନ, ଯାହାକୁ କାମରୂପ କୁହାଯାଏ।
— ଗୋରକ୍ଷଶତକ, ଶ୍ଳୋକ 10 · ସଂସ୍କୃତ ମୂଳ: ଗୋରକ୍ଷଶତକ — Swami Kuvalayananda ଓ S. A. Shukla (Kaivalyadham, Lonavla)ଙ୍କ ସମୀକ୍ଷିତ ସଂସ୍କରଣର GRETIL ଇ-ପାଠ (Göttingen)
ସବୁଠାରୁ ପ୍ରାଚୀନ ହଠ-ଗ୍ରନ୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ନିଜର ମାନଚିତ୍ର ସରଳ ଭାବେ ଆରମ୍ଭ କରେ: ଆଧାର (ādhāra) ପ୍ରଥମ ଚକ୍ର, ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନ ଦ୍ୱିତୀୟ। ସମଗ୍ର ପ୍ରଣାଳୀ ମୂଳରୁ ଉପରକୁ ଏହି ଗଣନାରୁ ବିକଶିତ ହୁଏ।
गुदं मेढ्रं च नाभिं च हृत्पद्मे च तदूर्ध्वतः । घण्टिकां लम्पिकास्थानं भ्रूमध्ये परमेश्वरम् ॥
gudaṃ meḍhraṃ ca nābhiṃ ca hṛt-padme ca tad-ūrdhvataḥ | ghaṇṭikāṃ lampikā-sthānaṃ bhrū-madhye parameśvaram ||
ଅର୍ଥ: ଗୁଦା ଅଞ୍ଚଳ, ଜନନେନ୍ଦ୍ରିୟ ଅଞ୍ଚଳ, ନାଭି, ହୃଦୟ-ପଦ୍ମ ଓ ତା ଉପରେ, ଗଳଘଣ୍ଟି, କୋମଳ ତାଳୁର ସ୍ଥାନ, ଏବଂ ଭ୍ରୂ ମଧ୍ୟରେ ପରମେଶ୍ୱର — ଏଗୁଡ଼ିକ ଧ୍ୟାନର ସ୍ଥାନ।
— ଗୋରକ୍ଷଶତକ, ଶ୍ଳୋକ 86 · ସଂସ୍କୃତ ମୂଳ: ଗୋରକ୍ଷଶତକ — Swami Kuvalayananda ଓ S. A. Shukla (Kaivalyadham, Lonavla)ଙ୍କ ସମୀକ୍ଷିତ ସଂସ୍କରଣର GRETIL ଇ-ପାଠ (Göttingen)
ଗୋରକ୍ଷ ସେହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଗଣାନ୍ତି ଯେଉଁଠି ଯୋଗୀ ଧ୍ୟାନ ସ୍ଥିର କରନ୍ତି, ଆଧାରରୁ ଭ୍ରୂମଧ୍ୟରେ ପରମେଶ୍ୱର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ। ଚକ୍ରଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରଥମତଃ ଏକାଗ୍ରତାର ସ୍ଥାନ — ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ପାଇଁ, କେବଳ କଳ୍ପନା କରିବା ପାଇଁ ନୁହେଁ।
ଉତ୍ସ ଓ ଅଧିକ ପାଠ
ଚକ୍ର ସକ୍ରିୟକରଣ ପୂର୍ବରୁ ଚକ୍ର ଶୁଦ୍ଧି
ଶୁଦ୍ଧି ଅର୍ଥ ପରିଶୁଦ୍ଧି କିମ୍ବା ସ୍ପଷ୍ଟୀକରଣ। ଚକ୍ର ଶୁଦ୍ଧି ସାଧକଙ୍କୁ ନୀତି, ଦୈନନ୍ଦିନ ନିୟମ, ଆସନ, ସନ୍ତୁଳିତ ଶ୍ୱାସ, ନାଡ଼ୀ କାମ, ମନ୍ତ୍ର, ଏକାଗ୍ରତା ଓ ଉପଯୁକ୍ତ ଆଚରଣ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ। ଏହାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ଅସାଧାରଣ ଅନୁଭବ କରାଇବା ନୁହେଁ। ଏହା ବିକୃତି କମାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଧ୍ୟାନ ଓ ପ୍ରାଣ ଅଧିକ ସ୍ଥିରତାର ସହ କାମ କରିପାରିବେ।
ସକ୍ରିୟକରଣ କେବଳ ଏହି ପ୍ରସ୍ତୁତି ଭିତରେ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ। ପ୍ରବଳ ସଂବେଦନା, କମ୍ପନ, ତାପ, ଦୃଶ୍ୟ କିମ୍ବା ଭାବନା ନିଜେ ପ୍ରମାଣ କରେ ନାହିଁ ଯେ କୌଣସି ଚକ୍ର ଖୋଲିଯାଇଛି। ଏପରି ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକର ଶାରୀରିକ, ଶ୍ୱାସସମ୍ବନ୍ଧୀୟ, ମନୋବୈଜ୍ଞାନିକ କିମ୍ବା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ହୋଇପାରେ। ଜଣେ ଦାୟିତ୍ୱବାନ୍ ଶିକ୍ଷକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀକୁ ବିଚାର କରନ୍ତି ଏବଂ ଏକୀକରଣକୁ ମୂଲ୍ୟ ଦିଅନ୍ତି: ନିଦ୍ରା, ପରିପାକ, ସ୍ପଷ୍ଟତା, ସମ୍ପର୍କ, କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ଭାବାତ୍ମକ ସ୍ଥିରତା।
ସ୍ୱର ଯୋଗ ଚକ୍ର ଅଭ୍ୟାସକୁ କିପରି ସମର୍ଥନ କରେ
ସ୍ୱର ଯୋଗ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଭ୍ୟାସ ପୂର୍ବରୁ ଶ୍ୱାସର ଜୀବନ୍ତ ଅବସ୍ଥାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରେ। ବାମ ଓ ଡାହାଣ ଧାରା, ଶ୍ୱାସର ଗଠନ, ସମୟ ଏବଂ ମାନସିକ ଅବସ୍ଥା ଦେଖାଇପାରେ ଯେ ବ୍ୟକ୍ତି ଶାନ୍ତ, ସକ୍ରିୟ, ଅବରୁଦ୍ଧ କିମ୍ବା ସନ୍ତୁଳିତ। ଏହା ବର୍ତ୍ତମାନର କ୍ଷମତାକୁ ଅଣଦେଖା କରି କୌଣସି କଳ୍ପନା କିମ୍ବା ଶ୍ୱାସ ଧାରଣ ଉପରେ ଜୋର ଦେବା ବଦଳରେ ପ୍ରସ୍ତୁତି ବାଛିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ସ୍ୱର ଚକ୍ର ଅଭ୍ୟାସକୁ ଏକ ଯାନ୍ତ୍ରିକ ନାସାରନ୍ଧ୍ର ସୂତ୍ର କରେ ନାହିଁ। ଏହା ଅନୁଶାସିତ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଯୋଡ଼େ। ଯେତେବେଳେ ଶ୍ୱାସ ଉତ୍ତେଜିତ, ସେତେବେଳେ ତୀବ୍ର ଏକାଗ୍ରତା ଅପେକ୍ଷା ଭୂମିସ୍ଥତା ଓ ସାଧାରଣ ଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିବା ଅଧିକ ଉପଯୋଗୀ ହୋଇପାରେ। ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଣାଳୀ ସ୍ଥିର, ସେତେବେଳେ ମନ୍ତ୍ର, ଧାରଣା ଏବଂ ଗୁରୁପରମ୍ପରା-ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନ୍ୟାସ ସେମାନଙ୍କ ସଠିକ୍ କ୍ରମରେ ଶିଖାଯାଇପାରେ।
ରହସ୍ୟମୟ ଓ ମାପଯୋଗ୍ୟ
ଚକ୍ର ଯୋଗ ଓ ତନ୍ତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ବିକଶିତ ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଚିନ୍ତନାତ୍ମକ ମାନଚିତ୍ରର ଅଂଶ। ଆଧୁନିକ ଗବେଷଣା ଏହି ସମ୍ପର୍କିତ ଅଭ୍ୟାସ ସମୟରେ ଶ୍ୱାସ, ମନୋଯୋଗ, ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଅନ୍ତଃସଂବେଦନ, ଭାବନା ଓ ସ୍ନାୟବୀୟ କ୍ରିୟାକଳାପ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିପାରେ। କେବଳ ପାରମ୍ପରିକ ସ୍ଥାନ ନିକଟରେ କୌଣସି ଶାରୀରିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିଥିବାରୁ ଏକ ଚକ୍ର ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇଛି ବୋଲି ଦାବି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସେହିପରି, ବର୍ତ୍ତମାନର ଯନ୍ତ୍ରପାତି ଯାହାକୁ ସିଧାସଳଖ ମାପିପାରେ ନାହିଁ, ତାହାକୁ ସ୍ୱତଃ ଅସ୍ତିତ୍ୱହୀନ ବୋଲି ଖାରଜ କରିଦେବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ସନ୍ତୁଳିତ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ତିନୋଟି ସ୍ତରକୁ ଦୃଶ୍ୟମାନ ରଖେ: ଶାସ୍ତ୍ର କ'ଣ କହେ, ସାଧକ କ'ଣ ଜଣାଏ, ଏବଂ ଅଧ୍ୟୟନ କ'ଣ ମାପିଲା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅନ୍ୟଟି ହେବାର ଭାବ ନ ଦେଖାଇ ଅବଦାନ ଦେଇପାରେ। ଏହା ପରମ୍ପରାର ଗୂଢ଼ ଗଭୀରତା ଓ ବୌଦ୍ଧିକ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠା ଉଭୟକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖେ।
ଯେଉଁଠି ଆଧୁନିକ ବିଜ୍ଞାନ ଏହି ଶିକ୍ଷା ସହ ମିଳେ
କୌଣସି ସ୍କାନ୍ ଚକ୍ରକୁ ଖୋଜିପାଇ ନାହିଁ, ଏବଂ ପୀଠ ଏପରି ଦାବି କରେ ନାହିଁ। ଗବେଷଣା ଚକ୍ର-କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟବହୃତ ଅଭ୍ୟାସଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରେ: ଶ୍ୱାସ, ଏକାଗ୍ରତା ଓ ମନ୍ତ୍ର। ଯେଉଁଠି ଅଭ୍ୟାସ ସୌମ୍ୟ ଓ ତତ୍ତ୍ୱାବଧାନରେ, ସେଠାରେ ପ୍ରମାଣ ଉତ୍ସାହଜନକ।
- ଆମେରିକାର ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ପରିପୂରକ ଓ ସମନ୍ୱିତ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ର (NCCIH), “ଯୋଗ: କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ଓ ସୁରକ୍ଷା”, ଶେଷ ଅଦ୍ୟତନ ଅଗଷ୍ଟ 2023. ସୁସ୍ଥ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗକୁ ସାଧାରଣତଃ ସୁରକ୍ଷିତ ବୋଲି କହେ, ବେକ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଉଦ୍ବେଗ, ଅବସାଦ ଓ ନିଦ୍ରାରେ ସାହାଯ୍ୟର ଉଲ୍ଲେଖ କରେ, ଏବଂ ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳା, ବୃଦ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତି ଓ ଗ୍ଲୁକୋମା କିମ୍ବା ଗୁରୁତର ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ନିଜ ଚିକିତ୍ସକଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କରିବାକୁ କହେ । ସୀମା: ଏକ ସାଧାରଣ ଜନସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସାରାଂଶ; ଏହା କୁମ୍ଭକ କିମ୍ବା ମୁଦ୍ରା ପରି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ପାରମ୍ପରିକ ପଦ୍ଧତିର ମୂଲ୍ୟାୟନ କରେ ନାହିଁ।
- Pai et al., International Journal of Yoga 2024 — ଧୀର ଏକ-ନାସାରନ୍ଧ୍ର ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମିକ ନାସାରନ୍ଧ୍ର ଶ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ରକ୍ତଚାପ ପରିବର୍ତ୍ତନ (ଯାଦୃଚ୍ଛିକ, n = 132). ମନ୍ଥର ବାମ ନାସାରନ୍ଧ୍ର ଓ ଏକାନ୍ତର ନାସାରନ୍ଧ୍ର ଶ୍ୱାସ ଅଭ୍ୟାସ ପରେ ତୁରନ୍ତ ସିଷ୍ଟୋଲିକ୍ ଓ ଡାୟଷ୍ଟୋଲିକ୍ ଚାପ କମାଇଲା; ଏକାନ୍ତର ନାସାରନ୍ଧ୍ର ଶ୍ୱାସ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ତୁଳନାରେ ମାଧ୍ୟ ଧମନୀ ଚାପ କମାଇଲା । ସୀମା: ସାଧାରଣ ରକ୍ତଚାପ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ଉପରେ ତତ୍କାଳ ପ୍ରଭାବ; ଏହା ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଏ ନାହିଁ।
ଅଧ୍ୟୟନଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ପରୀକ୍ଷା କଲା ଓ କ’ଣ କଲା ନାହିଁ
ଏହି ଅଧ୍ୟୟନଗୁଡ଼ିକ ନାସିକା ଆବର୍ତ୍ତନ ବା ବଳପୂର୍ବକ ଏକ-ନାସାରନ୍ଧ୍ର ଶ୍ୱାସକୁ ମାପିଲେ, ଏବଂ ଫଳାଫଳ ଭିନ୍ନ: ବଳପୂର୍ବକ ବାମ ନାସାରନ୍ଧ୍ରରେ ଶ୍ୱାସ ଏକ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଉଦ୍ବେଗ ବଢ଼ାଇଲା (Schiff 1995); ଅନ୍ୟ ଏକରେ, ବଳପୂର୍ବକ କରିବା ଦ୍ୱାରା କେଉଁ ନାସାରନ୍ଧ୍ର ପ୍ରବଳ ରହେ ତାହା ମଧ୍ୟ ବଦଳିଲା ନାହିଁ (Sanders 1994).
ସ୍ୱର ଯୋଗର ଦାବି ଭିନ୍ନ: ପ୍ରବାହିତ ନାଡ଼ୀ କର୍ମ ସହ ମେଳ ଖାଇବା ଉଚିତ — ଚାନ୍ଦ୍ର ପ୍ରବାହରେ କୋମଳ କାର୍ଯ୍ୟ; ସୌର ପ୍ରବାହରେ ପ୍ରବଳ କାର୍ଯ୍ୟ, ଭୋଜନ ଓ ନିଦ (ଶିବ ସ୍ୱରୋଦୟ 60–61, 122):
भुक्तमार्गेण मन्दाग्नौ स्त्रीणां वश्यादिकर्मणि । शयनं सूर्यवाहेन कर्तव्यं सर्वदा बुधैः ॥
କୌଣସି ପ୍ରକାଶିତ ଅଧ୍ୟୟନ ନାସାରନ୍ଧ୍ରକୁ କାର୍ଯ୍ୟ ସହ ମିଳାଇନାହିଁ; ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟ, ଘଣ୍ଟା, ସ୍ୱର ବା ତତ୍ତ୍ୱ ଯାହା ହେଉନା କାହିଁକି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ନାସାରନ୍ଧ୍ର ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲା, ଏବଂ କେହି ପ୍ରଥମେ ନିଶ୍ଚିତ କଲେ ନାହିଁ ଯେ ସ୍ୱର ବଦଳିସାରିଥିଲା। ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କ ଫଳାଫଳ ସ୍ୱର ସିଦ୍ଧାନ୍ତକୁ ନା ପୁଷ୍ଟ କରେ, ନା ଖଣ୍ଡନ କରେ — ଏହା ଆମର ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ ସ୍ଥିତି, ଯାହାର ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରୀକ୍ଷଣ ହୋଇନାହିଁ।
ଏକ କ୍ରସ୍ଓଭର୍ ଅଧ୍ୟୟନ — ସେହି ଲୋକମାନେ ଖାଇବା, ଶୋଇବା ବା କାମ କରିବା ସମୟରେ ପ୍ରଥମେ ନାଡ଼ୀ ସହ ମେଳ ରଖି, ତା'ପରେ ମେଳ ନରଖି — ଏହାକୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବ। ପୀଠ ଗବେଷକମାନଙ୍କୁ ଏହା କରିବାକୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରେ।
ସୁରକ୍ଷା ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ବ୍ୟବସ୍ଥା
ସୁସ୍ଥ ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରାୟତଃ ଆଧାର ଦେଉଥିବା ଆସନ, ସ୍ୱାଭାବିକ ଶ୍ୱାସ ସଚେତନତା, କୋମଳ ମନ୍ତ୍ର ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶରୀରର ଶିଥିଳୀକରଣରୁ ଆରମ୍ଭ କରିପାରିବେ। ଆଘାତ, ଘବରାମଣା, ଦ୍ୱିମେରୁ ଉନ୍ମାଦ, ମନୋବିକୃତି, ମୃଗୀ, ଗମ୍ଭୀର ହୃଦ୍ରୋଗ କିମ୍ବା ଅସ୍ଥିର କରୁଥିବା ଅନୁଭବ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ମୂଲ୍ୟାୟନ ଆବଶ୍ୟକ। ତୀବ୍ର ଅତିଶ୍ୱାସ, ଶ୍ୱାସ ଧାରଣ, ନିଦ୍ରାର ଅଭାବ, ଉପବାସ କିମ୍ବା “ବାଧା ଭାଙ୍ଗିବା”ର ଚାପ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଅବସ୍ଥାକୁ ଖରାପ କରିପାରେ।
କୌଣସି ଶିକ୍ଷକ ପ୍ରତ୍ୟେକ କଷ୍ଟକୁ ଅବରୁଦ୍ଧ ଚକ୍ର ବୋଲି ନିଦାନ କରିବା, ଗ୍ୟାରେଣ୍ଟିଯୁକ୍ତ ଖୋଲିବାର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେବା, ଭୟ ସୃଷ୍ଟି କରିବା କିମ୍ବା ଶକ୍ତି ମରାମତି ପାଇଁ ବାରମ୍ବାର ଅର୍ଥ ଦାବି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଲଗାତାର ଯନ୍ତ୍ରଣା, ବେହୋସ୍, ସ୍ନାୟବିକ ଲକ୍ଷଣ, ଗମ୍ଭୀର ଅନିଦ୍ରା, ଉନ୍ମାଦ, ମନୋବିକାର, ଆତ୍ମହତ୍ୟା ଚିନ୍ତା କିମ୍ବା ସାଧାରଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମତା ହ୍ରାସ ଥିଲେ ଚିକିତ୍ସା କିମ୍ବା ମନୋବିଜ୍ଞାନଗତ ସେବା ନିଅନ୍ତୁ।
ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଠିକ୍ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପଦକ୍ଷେପ କ’ଣ?
ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ଶୁଦ୍ଧି ସେହି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଯେଉଁମାନେ ଚକ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସହ ଧୀରେ ଧୀରେ କାମ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, କୌଣସି ଜାଗରଣ ପୂର୍ବରୁ ଶୁଦ୍ଧିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି। ଏହା ତୁରନ୍ତ ଖୋଲିବା ବା ନିଶ୍ଚିତ ଫଳର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦିଏ ନାହିଁ; ଅଭ୍ୟାସ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ।
ଆଗକୁ ପଢ଼ନ୍ତୁ: ମୂଳାଧାର ଚକ୍ର
ସ୍ୱାମୀ ଚରଣାଶ୍ରିତ ଗିରି · ସ୍ୱର ଯୋଗ ପୀଠ, ଋଷିକେଶ
ବାରମ୍ବାର ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ
ଚକ୍ରର ରଙ୍ଗ କ'ଣ ପାରମ୍ପରିକ?
ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ କ୍ରମ — ମୂଳରେ ଲାଲରୁ ମସ୍ତକରେ ବାଇଗଣୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ — ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଯୋଜନା। ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଗ୍ରନ୍ଥ ପ୍ରତ୍ୟେକ କମଳକୁ ନିଜର ରଙ୍ଗ ଦିଏ, ଯାହା ସେହି କ୍ରମଠାରୁ ଏବଂ ଉତ୍ସ ମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନ। ରଙ୍ଗ କଳ୍ପନାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରେ, କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ଚକ୍ରର ପାରମ୍ପରିକ ପରିଭାଷା ନୁହେଁ।
ଅବରୁଦ୍ଧ ଚକ୍ର କ'ଣ?
“ଅବରୁଦ୍ଧ ଚକ୍ର” ପରମ୍ପରାର ସେହି ଧାରଣାର ଆଧୁନିକ ଭାଷା ଯେ ପ୍ରାଣର ପ୍ରବାହରେ ଅଶୁଦ୍ଧି ବା ଅସନ୍ତୁଳନ ଥାଏ। ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଅଶୁଦ୍ଧ ନାଡ଼ୀ ଓ ଗଣ୍ଠି (granthis) ବିଷୟରେ କୁହନ୍ତି, ଗୋଟିଏ ସେସନ୍ରେ ହଟାଯିବାକୁ ଥିବା ବାଧା ବିଷୟରେ ନୁହେଁ। ଅବରୁଦ୍ଧ ଚକ୍ରର ନିଦାନ କରୁଥିବା ଲକ୍ଷଣର ତାଲିକା ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଉତ୍ସରେ ମିଳେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଏଭଳି ତାଲିକା ଦ୍ୱାରା କାହାରି ନିଦାନ କରାଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚକ୍ରର ବୀଜ ମନ୍ତ୍ର କ'ଣ?
ଷଟ୍ଚକ୍ରନିରୂପଣରେ ତତ୍ତ୍ୱ-ବୀଜ ହେଉଛି: ମୂଳାଧାରରେ ପୃଥ୍ୱୀ ପାଇଁ ଲଂ, ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନରେ ଜଳ ପାଇଁ ବଂ, ମଣିପୁରରେ ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ରଂ, ଅନାହତରେ ବାୟୁ ପାଇଁ ୟଂ ଏବଂ ବିଶୁଦ୍ଧରେ ଆକାଶ ପାଇଁ ହଂ। ଆଜ୍ଞା ମନ ସହ ଯୋଡ଼ା; ଅନେକ ଶିକ୍ଷକ ସେଠାରେ ଓଁ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି। ମନୋଯୋଗ ସହ ଧୀରେ ଧୀରେ ସେଗୁଡ଼ିକର ଜପ କରିବା ଏକ ସାଧାରଣ ଅଭ୍ୟାସ।
ଚକ୍ର ଧ୍ୟାନ କ’ଣ ନୂଆ ଆରମ୍ଭକାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷିତ?
କୋମଳ ଚକ୍ର ଧ୍ୟାନ — ସ୍ୱାଭାବିକ ଶ୍ୱାସ ସହ କୌଣସି କେନ୍ଦ୍ରରେ ମନୋଯୋଗ ସ୍ଥିର ରଖିବା, କିମ୍ବା ତାହାର ବୀଜକୁ ମୃଦୁ ସ୍ୱରରେ ଜପ କରିବା — ସୁସ୍ଥ ନବାଗତଙ୍କ ପାଇଁ ସାଧାରଣତଃ ସୁରକ୍ଷିତ। ତୀବ୍ର ଶ୍ୱାସ ଧାରଣ, ବନ୍ଧ, ମସ୍ତକର କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଦୀର୍ଘ ଏକାଗ୍ରତା ଏବଂ ତୀବ୍ର କ୍ରିୟା ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହ ଶିଖିବା ଭଲ, ବିଶେଷତଃ ଉଦ୍ବେଗ, ଅନିଦ୍ରା, ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ କିମ୍ବା ମନୋବିକୃତିର ଇତିହାସ ଥିଲେ।
ଚକ୍ର ଓ ନାଡ଼ୀ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କ'ଣ?
ନାଡ଼ୀ ହେଉଛି ସେହି ମାର୍ଗ ଯେଉଁ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରାଣ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ; ଚକ୍ର ହେଉଛି ସେହି କେନ୍ଦ୍ର ଯେଉଁଠି ମୁଖ୍ୟ ମାର୍ଗ ସୁଷୁମ୍ନା ବାଟେ ମିଳିତ ହୁଅନ୍ତି। ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକ 72,000 ନାଡ଼ୀ ବିଷୟରେ କହେ, କିନ୍ତୁ କେବଳ ଛଅ କିମ୍ବା ସାତଟି ମୁଖ୍ୟ ଚକ୍ର। ତେଣୁ ନାଡ଼ୀ ଶୁଦ୍ଧି ଚକ୍ର ଅଭ୍ୟାସର ପ୍ରଥମ ପାହାଚ, ଏହି କାରଣରୁ ନାଡ଼ୀ ଶୋଧନ ଚକ୍ର ଏକାଗ୍ରତା ପୂର୍ବରୁ ଆସେ।
ଚକ୍ର ସାଧନା ରୋଗ ଭଲ କରିପାରେ କି?
ଯୌଗିକ ଅଭ୍ୟାସ ସୁସ୍ଥ ହେବାରେ ସହାୟକ ହୋଇପାରେ, ଏବଂ ଅନେକ ଲୋକ ମାନସିକ ଚାପ, ନିଦ୍ରା ଓ କଲ୍ୟାଣରେ ପ୍ରକୃତ ଉନ୍ନତି କହନ୍ତି; ଗବେଷଣା ଏହି ଲାଭମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେତେକକୁ ସମର୍ଥନ କରେ। ଚକ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଆରୋଗ୍ୟର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦିଏ ନାହିଁ, ଆଉ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପଦ୍ଧତି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ପୀଠ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ପାଇଁ ଅଭ୍ୟାସ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରେ ଏବଂ ସେମାନେ ବାଛିଥିବା ଚିକିତ୍ସାକୁ ସମ୍ମାନ କରେ।
7 ଚକ୍ର ବିଷୟରେ ପୀଠ ସହ କଥା ହୁଅନ୍ତୁ
ଆପଣଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଅଭ୍ୟାସ ଏବଂ ଆପଣ ଯାହା ଖୋଜୁଛନ୍ତି ସେ ବିଷୟରେ ଆମକୁ କୁହନ୍ତୁ; ସ୍ୱାମୀଜୀ କିମ୍ବା ଜଣେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ପଥ ପରାମର୍ଶ ଦେବେ। କିମ୍ବା ମାଗଣା ସାତ ଦିନର ସ୍ୱର ସାରଣୀରୁ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତୁ।
ସ୍ୱାମୀ ଚରଣାଶ୍ରିତ ଗିରିଙ୍କ ଗୁରୁପରମ୍ପରାରେ ଶିକ୍ଷିତ · ସ୍ୱର ଯୋଗ ପୀଠ ସଂସ୍ଥାନ, ସ୍ୱର୍ଗାଶ୍ରମ, ଋଷିକେଶ · ଏହି ପୃଷ୍ଠା ସ୍ୱାମୀଜୀଙ୍କ ସମୀକ୍ଷାର ଅପେକ୍ଷାରେ ଅଛି · ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ଅନୁସାରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ।
ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀରକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ସହ ଶିଖନ୍ତୁ
ଏହାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତୁ ମୂଳାଧାର ଚକ୍ର, ଅଧ୍ୟୟନ କରନ୍ତୁ ମଣିପୁର ଚକ୍ର, ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ତୁଳନା କରନ୍ତୁ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ସେବା, ଅନ୍ୱେଷଣ କରନ୍ତୁ ଚଳିତ ପାଠ୍ୟକ୍ରମ, ବା ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତୁ ପରାମର୍ଶ ତୀବ୍ର ଅଭ୍ୟାସ ପୂର୍ବରୁ।