Seven Chakras

ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନ ଚକ୍ର: ଅନୁକୂଳନ ଓ ଇଚ୍ଛାର ଜଳ-କେନ୍ଦ୍ର

ଛଅ ଦଳ ବିଶିଷ୍ଟ କେନ୍ଦ୍ର, ଏହାର ସଂସ୍କୃତ ସ୍ରୋତ, ତତ୍ତ୍ୱ, ବୀଜ, ଭାବାତ୍ମକ ଅର୍ଥ, ସ୍ୱର ସମ୍ପର୍କ ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଅଭ୍ୟାସ ମାଧ୍ୟମରେ ବୁଝାଯାଇଛି।

ସଂକ୍ଷେପରେ

ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନ ଚକ୍ର

ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନ ସାଧାରଣ ଛଅ-ଚକ୍ର ତାନ୍ତ୍ରିକ ମାନଚିତ୍ରରେ ଦ୍ୱିତୀୟ କେନ୍ଦ୍ର। ଷଟ୍ଚକ୍ରନିରୂପଣ ଜଳ ମଣ୍ଡଳ ଓ ବୀଜ ବଂ ସହିତ ଛଅ ପାଖୁଡ଼ାର ପଦ୍ମ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ। ଏହାର ପ୍ରତୀକତ୍ୱ ପ୍ରବାହ, ସଂଯୋଗ, ସ୍ୱାଦ, ଇଚ୍ଛା, ସ୍ମୃତି ଓ ଅନୁକୂଳନଶୀଳତା ସହ ଜଡ଼ିତ। ଏହା କେବଳ ଯୌନତାର ଆଧୁନିକ ଲେବଲ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଶାରୀରିକ କିମ୍ବା ଭାବଗତ ଲକ୍ଷଣର ନିଦାନ କେବଳ ଚକ୍ର ତାଲିକାରୁ କରାଯାଇପାରେ ନାହିଁ।

ଶୀଘ୍ର ଉତ୍ତର

ସାଧାରଣ ପ୍ରଶ୍ନର ସିଧାସଳଖ ଉତ୍ତର

ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନ ଚକ୍ର କ'ଣ?

ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନ ଚକ୍ର ଦ୍ୱିତୀୟ ଚକ୍ର, ଜନନେନ୍ଦ୍ରିୟ ଅଞ୍ଚଳରେ, ଜଳ ତତ୍ତ୍ୱର ଛଅ ଦଳ ବିଶିଷ୍ଟ ପଦ୍ମ, ବୀଜାକ୍ଷର ବଂ ସହିତ। ଏହାର ନାମର ଅର୍ଥ “ନିଜର ଆବାସ”: ଗୋରକ୍ଷଶତକ ବୁଝାଏ ଯେ “ସ୍ୱ” ର ଅର୍ଥ ପ୍ରାଣ, ତେଣୁ ଏହା ପ୍ରାଣର ଆସନ। ଏହା ପ୍ରବାହ, ଇଚ୍ଛା, ସୃଜନଶୀଳତା ଓ ସମ୍ପର୍କକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ।

ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନର ଛଅ ଦଳରେ କେଉଁ ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକ ଲେଖାଯାଇଛି?

ଷଟ୍ଚକ୍ରନିରୂପଣ 14 ରେ ବିନ୍ଦୁ ସହିତ ବ ଠାରୁ ଲ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଛଅଟି ଅକ୍ଷର ଦିଆଯାଇଛି: बं, भं, मं, यं, रं, लं। ଆମ ଚିତ୍ର ଉପର ବା ପୂର୍ବ ପାଖୁଡ଼ାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଘଣ୍ଟାଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଦିଗରେ ଚାଲେ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାଖୁଡ଼ାର କେନ୍ଦ୍ରରେ ଗୋଟିଏ ସତ୍ୟାପିତ ଅକ୍ଷର ମୁଦ୍ରିତ ହୋଇଛି। ଏହା ଦ୍ୱାରା କ୍ରମ ଓ ସ୍ଥାନ ଉଭୟ ଯାଞ୍ଚ କରାଯାଇପାରିବ।

ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନ ଚକ୍ର କେଉଁଠି ଅବସ୍ଥିତ?

ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନ ଜନନେନ୍ଦ୍ରିୟର ମୂଳରେ, ମୂଳାଧାର ଉପରେ ଓ ନାଭି ତଳେ ଅବସ୍ଥିତ। ଗୋରକ୍ଷଶତକ ମେଢ୍ର (ଜନନେନ୍ଦ୍ରିୟ କ୍ଷେତ୍ର) କୁ ଏହାର ସ୍ଥାନ ବୋଲି କହେ। ବ୍ୟବହାରରେ ଧ୍ୟାନ ତଳ ପେଟ ଓ ଶ୍ରୋଣୀତଳରେ ରହେ, ମେରୁଦଣ୍ଡର ମୂଳଠାରୁ ଟିକିଏ ଉପରେ।

ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନର ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ବୀଜ କ'ଣ?

ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନ ଜଳ ତତ୍ତ୍ୱ (āpas) ର, ଯାହାକୁ ଷଟ୍ଚକ୍ରନିରୂପଣରେ ଛଅ ପାଖୁଡ଼ାର ପଦ୍ମ ଭିତରେ ଏକ ଧଳା ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ରୂପେ ଦେଖାଯାଇଛି। ଏହାର ବୀଜ ବଂ, ବରୁଣଙ୍କ ବୀଜ। ଏହାର ଦେବତା ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶକ୍ତି ରାକିଣୀ। ଜଳର ଗୁଣ — ପ୍ରବାହ, ସଂଯୋଗ, ପୋଷଣ — କେନ୍ଦ୍ରର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ।

ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନର ଅସନ୍ତୁଳନର ସଙ୍କେତ କ'ଣ?

ପରମ୍ପରାରେ ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନର ଅସନ୍ତୁଳନ ଅସ୍ଥିର ତୃଷ୍ଣା, ଭାବନାତ୍ମକ ବନ୍ୟା, କିମ୍ବା ତାହାର ବିପରୀତ — ଶୁଷ୍କତା, କମ୍ ସୃଜନଶୀଳତା ଓ ସମ୍ପର୍କରୁ ପଛକୁ ହଟିବା ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ। ଏଗୁଡ଼ିକ ଆତ୍ମ-ଚିନ୍ତନ ପାଇଁ ବର୍ଣ୍ଣନା, ନିଦାନ ନୁହେଁ। ଶ୍ରୋଣୀ ଅଞ୍ଚଳର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ — ଯନ୍ତ୍ରଣା, ରକ୍ତସ୍ରାବ, ମୂତ୍ର ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସମସ୍ୟା — ପାଇଁ ସର୍ବଦା ଚିକିତ୍ସା ମୂଲ୍ୟାୟନ ଆବଶ୍ୟକ।

ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନ ଚକ୍ର ପାଇଁ ଅଭ୍ୟାସ କିପରି କରିବେ?

ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନକୁ କୋମଳ ଜଘନ ଖୋଲୁଥିବା ଆସନ, ଶ୍ରୋଣୀତଳ ପ୍ରତି ସଚେତନତା, ଶିଥିଳ ପେଟ ଶ୍ୱାସ, ବଂ ର କୋମଳ ଜପ ଏବଂ ଇଚ୍ଛା ଓ ସୃଜନଶୀଳତା ଉପରେ ଚିନ୍ତନ ମାଧ୍ୟମରେ ସମ୍ପର୍କିତ ହୁଏ। ସ୍ୱର ଯୋଗ ତୃଷ୍ଣାର ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶ୍ୱାସକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବା ଯୋଡ଼େ। ପ୍ରବଳ ବନ୍ଧ ଓ ବଜ୍ରୋଳୀ ପ୍ରକାର ଅଭ୍ୟାସ କେବଳ ଯୋଗ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କ ସହ।

ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନ ଚକ୍ର ବିଷୟରେ ଆପଣଙ୍କର ଆଉ କୌଣସି ପ୍ରଶ୍ନ ଅଛି କି? ନିଜ ଶବ୍ଦରେ ପଚାରନ୍ତୁ; ପୀଠର ଜଣେ ଶିକ୍ଷକ ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତି।

ପୀଠକୁ WhatsApp କରନ୍ତୁ

ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନ ଏକ ନଜରରେ

ଷଟ୍ଚକ୍ରନିରୂପଣ (ପୂର୍ଣ୍ଣାନନ୍ଦ)ରୁ ମୂଲ୍ୟ, Avalon ସଂସ୍କରଣ 1919, ଯେଉଁଠି ଭିନ୍ନ ସେଠାରେ ଗୋରକ୍ଷଶତକ ସହ।

ବିଶେଷତାଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକରେ
ସ୍ଥାନଜନନାଙ୍ଗ ଅଞ୍ଚଳ (meḍhra), ମୂଳାଧାର ଉପରେ
ଦଳ6
ତତ୍ତ୍ୱଜଳ — ଧଳା ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ମଣ୍ଡଳ
ବୀଜବଂ (ବରୁଣ ବୀଜ)
ଦେବତା · ଶକ୍ତିବିଷ୍ଣୁ · ରାକିଣୀ
ନାମର ବ୍ୟାଖ୍ୟା“ସ୍ୱ” = ପ୍ରାଣ; ତାହାର ସ୍ଥାନ (ଗୋରକ୍ଷଶତକ 14)

ଶାସ୍ତ୍ର କ'ଣ କହେ

सिन्दूरपूररुचिरारुणपद्ममन्यत्सौषुम्णमध्यघटितं ध्वजमूलदेशे । अङ्गच्छदैः परिवृतं तडिदाभवर्णैर्बाद्यैः सबिन्दुलसितैश्च पुरन्दरान्तैः ॥

sindūrapūrarucirāruṇapadmamanyatsauṣumṇamadhyaghaṭitaṃ dhvajamūladeśe | aṅgacchadaiḥ parivṛtaṃ taḍidābhavarṇairbādyaiḥ sabindulasitaiśca purandarāntaiḥ ||

ଅର୍ଥ: ଜନନେନ୍ଦ୍ରିୟର ମୂଳରେ ସୁଷୁମ୍ନା ଭିତରେ ସିନ୍ଦୁରିଆ ରଙ୍ଗର ଆଉ ଏକ ପଦ୍ମ ଅଛି। ତାହାର ଛଅ ପାଖୁଡ଼ାରେ ବିଜୁଳି ପରି ଦୀପ୍ତ, ବିନ୍ଦୁ ସହିତ ବ ଠାରୁ ଲ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅକ୍ଷର ଅଛି: ବ, ଭ, ମ, ଯ, ର ଓ ଲ।

— ଷଟ୍ଚକ୍ରନିରୂପଣ, ଶ୍ଳୋକ 14 · ସଂସ୍କୃତ ମୂଳ: ପୂର୍ଣ୍ଣାନନ୍ଦ, ଷଟ୍ଚକ୍ରନିରୂପଣ — Arthur Avalonଙ୍କ 1919 ସଂସ୍କରଣରେ ସଂସ୍କୃତ ପାଠ ଓ କାଳୀଚରଣଙ୍କ ଟୀକା

ଶ୍ଲୋକ ଛଅ ଦଳ ବିଶିଷ୍ଟ ସିନ୍ଦୁରିଆ ପଦ୍ମକୁ ସୁଷୁମ୍ନା ଭିତରେ ସ୍ଥାପନ କରେ ଏବଂ ବିନ୍ଦୁ ସହିତ ତାହାର ବ ଠାରୁ ଲ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କ୍ରମ ଦିଏ।

स्वशब्देन भवेत्प्राणः स्वाधिष्ठानं तदाश्रयः । स्वाधिष्ठानाख्यया तस्मान् मेढ्रमेवाभिधीयते ॥

sva-śabdena bhavet prāṇaḥ svādhiṣṭhānaṃ tad-āśrayaḥ | svādhiṣṭhānākhyayā tasmān meḍhram evābhidhīyate ||

ଅର୍ଥ: “ସ୍ୱ” ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣ ବୁଝାଏ; ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନ ତାହାର ଆସନ। ତେଣୁ ଜନନେନ୍ଦ୍ରିୟର କ୍ଷେତ୍ରକୁ ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନ କୁହାଯାଏ।

— ଗୋରକ୍ଷଶତକ, ଶ୍ଳୋକ 14 · ସଂସ୍କୃତ ମୂଳ: ଗୋରକ୍ଷଶତକ — Swami Kuvalayananda ଓ S. A. Shukla (Kaivalyadham, Lonavla)ଙ୍କ ସମୀକ୍ଷିତ ସଂସ୍କରଣର GRETIL ଇ-ପାଠ (Göttingen)

ନାମକୁ କେବଳ କୁହାଯାଇ ନାହିଁ, ବୁଝାଯାଇଛି: “ସ୍ୱ” ର ଅର୍ଥ ପ୍ରାଣ, ଏବଂ ଏହା ତାହାର ଆସନ। ତେଣୁ ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନ ପ୍ରାଣଶକ୍ତିର ସୃଜନଶୀଳ, ପ୍ରବାହମୟ ରୂପ ବିଷୟରେ, କେବଳ ଇଚ୍ଛା ବିଷୟରେ ନୁହେଁ।

स्वाधिष्ठानं द्वितीयं तु सन्माणिक्यसुशोभनम् । नासाग्रे दृष्टिमादाय ध्यात्वा मुञ्चति पातकम् ॥

svādhiṣṭhānaṃ dvitīyaṃ tu san-māṇikya-suśobhanam | nāsāgre dṛṣṭim ādāya dhyātvā muñcati pātakam ||

ଅର୍ଥ: ଦ୍ୱିତୀୟ, ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନ, ଉତ୍ତମ ମାଣିକ୍ୟ ପରି ଚମକେ; ନାସିକାଗ୍ରରେ ଦୃଷ୍ଟି ସ୍ଥିର କରି ତାହାକୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ ସାଧକ ଦୁଷ୍କର୍ମରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

— ଗୋରକ୍ଷଶତକ, ଶ୍ଳୋକ 79 · ସଂସ୍କୃତ ମୂଳ: ଗୋରକ୍ଷଶତକ — Swami Kuvalayananda ଓ S. A. Shukla (Kaivalyadham, Lonavla)ଙ୍କ ସମୀକ୍ଷିତ ସଂସ୍କରଣର GRETIL ଇ-ପାଠ (Göttingen)

ଦ୍ୱିତୀୟ କେନ୍ଦ୍ରକୁ ମାଣିକ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ, ଦୃଷ୍ଟି ସ୍ଥିର ରଖି। କେନ୍ଦ୍ର ଉପରେ ଏକାଗ୍ରତା ନିଜେ ହିଁ ଶୁଦ୍ଧିକାରକ ଅଭ୍ୟାସ।

ନାମ, ସ୍ଥାନ ଓ ଗ୍ରନ୍ଥୀୟ ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ

ସ୍ୱ ଅର୍ଥ ନିଜର; ଅଧିଷ୍ଠାନ ଅର୍ଥ ଆସନ, ଭିତ୍ତି କିମ୍ବା ବାସସ୍ଥାନ। ଇଂରାଜୀ ପୃଷ୍ଠାଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାୟତଃ ଏହାକୁ ସାକ୍ରାଲ୍ ଚକ୍ର କହନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ବର୍ଣ୍ଣନା ନିଜସ୍ୱ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀର ସଙ୍କେତ ବ୍ୟବହାର କରେ। ଏହାକୁ ସୁଷୁମ୍ନା ବାଟରେ ମୂଳାଧାର ଉପରେ ଓ ମଣିପୁର ତଳେ ରଖାଯାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚକ୍ର ପରି ଏହା ଚିନ୍ତନାତ୍ମକ ମାନଚିତ୍ରର ଅଂଶ, ଚିରାଫଡ଼ାରେ ମିଳୁଥିବା ଗଠନ ନୁହେଁ।

ଛଅ ଦଳ ବିଶିଷ୍ଟ ପଦ୍ମ ଓ ଜଳ ମଣ୍ଡଳ

Svādhiṣṭhāna teaching image: Śani at viewer left; six-petalled water lotus lettered baṃ, bhaṃ, maṃ, yaṃ, raṃ and laṃ with Viṣṇu and Rākiṇī; Chandra at viewer right; makara below
ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନ: ଷଟ୍ଚକ୍ର ନିରୂପଣ 14 ରେ बं, भं, मं, यं, रं ଏବଂ लं ଦିଆଯାଇଛି। ଚିତ୍ର ଉପର/ପୂର୍ବ ଦଳରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଘଡ଼ିକଣ୍ଟା ଦିଗରେ ଚାଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦଳର କେନ୍ଦ୍ରରେ ଗୋଟିଏ ଟାଇପ୍ କରାଯାଇଥିବା ଅକ୍ଷର ଅଛି।

କମଳରେ ସଂସ୍କୃତ ଅକ୍ଷର ଥିବା ଛଅଟି ପାଖୁଡ଼ା ଅଛି ଏବଂ ଏଥିରେ ଜଳର କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି, ଯାହାକୁ ସାଧାରଣତଃ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦର୍ଶାଯାଏ। ବୀଜ ବଂ; ବରୁଣ ଜଳତତ୍ତ୍ୱ ସହ ଜଡ଼ିତ, ଏବଂ ରାକିଣୀ କମଳରେ ନାମିତ ଶକ୍ତି। ଆଧୁନିକ କମଳା ରଙ୍ଗର ଚିତ୍ର ଶିକ୍ଷଣ ରୀତି ଭାବେ ଉପଯୋଗୀ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ଏକମାତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ବର୍ଣ୍ଣନା ବୋଲି ଭାବିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ଜଳ, ରସ ଓ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କରିବାର ଶକ୍ତି

ଜଳ ନିଜ ପାତ୍ରର ଆକାର ଗ୍ରହଣ କରେ, ତଥାପି ନିରନ୍ତରତା ବଜାୟ ରଖେ। ତେଣୁ ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନ ଭାବନାତ୍ମକ ଗତି, ସୁଖ, ଅରୁଚି, ଅନ୍ତରଙ୍ଗତା, କଳ୍ପନା ଓ ଖାପ ଖୁଆଇବାର କ୍ଷମତା ପାଇଁ ଏକ ଭାଷା ଦିଏ। ସନ୍ତୁଳିତ ପ୍ରବାହ ଦମନ ନୁହେଁ, ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଭୋଗ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହା ଭାସି ଯାଇ ଦୂରକୁ ନ ଯାଇ ଅନୁଭବ କରିବା ଓ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦେବାର କ୍ଷମତା।

ସଂସ୍କାର, ଇଚ୍ଛା ଓ ସୃଜନଶୀଳତା

ପରବର୍ତ୍ତୀ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରାୟତଃ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ସୁପ୍ତ ସଂସ୍କାର ଓ ଇଚ୍ଛାର ଆକର୍ଷଣ ସହ ଯୋଡ଼େ। ଅଭିପ୍ରାୟ ଏହା ନୁହେଁ ଯେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ମୃତି ଅକ୍ଷରଶଃ ଶ୍ରୋଣୀର ପାତ୍ରରେ ସଞ୍ଚିତ। ଅଭିପ୍ରାୟ ହେଉଛି ଯେ ଅପରୀକ୍ଷିତ ସଂସ୍କାର ଆକର୍ଷଣ, ପୁନରାବୃତ୍ତି ଓ ସୃଜନାତ୍ମକ ଶକ୍ତିକୁ ଆକାର ଦିଏ। ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ, ସଂଯମ ଓ ଭକ୍ତି ଏହି ଶକ୍ତିକୁ କେବଳ ଦବାଇବା ବଦଳରେ ରୂପାନ୍ତରିତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି।

ସାଧନାକୁ ପୁନଃ ସନ୍ତୁଳିତ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ଥିବାର ଲକ୍ଷଣ

ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ସଂବେଦନ-ଖୋଜା, ଭାବନାତ୍ମକ ଉଦ୍‌ବେଳନ, ଲଜ୍ଜା, ଅସାଡ଼ତା ବା ସୃଜନଶୀଳ ଅଟକାଣ ଏହି କେନ୍ଦ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ଚିନ୍ତନ କରାଯାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଏସବୁ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ଚକ୍ର-ନିଦାନ ପ୍ରମାଣ କରେ ନାହିଁ। ହରମୋନ୍, ପ୍ରଜନନ, ମୂତ୍ର, ହଜମ ଓ ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଚିନ୍ତାର ଅନେକ କାରଣ ଅଛି। ଯୋଗ ଗୋଟିଏ ବ୍ୟାଖ୍ୟାତ୍ମକ ଓ ବ୍ୟବହାରିକ ସ୍ତର ଦେଇପାରେ, ଯେତେବେଳେ ଉପଯୁକ୍ତ ଚିକିତ୍ସା ଅନ୍ୟ ସ୍ତରଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ଭାଳେ।

ଉପଯୁକ୍ତ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ଭିନ୍ନ

ଜଣେ ସ୍ଥିର ସୁସ୍ଥ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ କୋମଳ ଅଣ୍ଟା ଗତି, ଶ୍ରୋଣୀ ସଚେତନତା, ପ୍ରାକୃତିକ ଉଦର ଶ୍ୱାସ, ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ସୃଜନାତ୍ମକ ଅନୁଶାସନ ବ୍ୟବହାର କରିପାରନ୍ତି। ଆଘାତ, ଶ୍ରୋଣୀ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଗର୍ଭାବସ୍ଥା, ସଦ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରୋପଚାର କିମ୍ବା ପ୍ରବଳ ଭାବନା ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଏକ ଭିନ୍ନ ପ୍ରବେଶ ଆବଶ୍ୟକ, ପ୍ରାୟତଃ ଶ୍ରୋଣୀ ଉପରେ ଦୀର୍ଘ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ଧ୍ୟାନ ବଦଳରେ ପାଦ, ସୀମା, ଚାଲିବା ଏବଂ ବାହ୍ୟ ସହାୟତାରୁ ଆରମ୍ଭ।

ଏକ କୋମଳ ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନ ଚିନ୍ତନ

ସହାୟତା ନେଇ ବସନ୍ତୁ। ପ୍ରଥମେ ଭୂମି ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶରୀରକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତୁ। ନିମ୍ନ ଉଦରକୁ ଶ୍ୱାସ ସହିତ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ଚାଲିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ। ଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିବା ସମୟରେ ବଂ ଧୀରେ କିମ୍ବା ମନେ ମନେ ଦୋହରାନ୍ତୁ, ଶ୍ୱାସ ଧାରଣ ବିନା। ମନୋଯୋଗ ଅଧିକ ଶାନ୍ତ ଓ ତରଳ ହେଉଛି କି ନାହିଁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରନ୍ତୁ; ଗରମ, ଉତ୍ତେଜନା ବା ଚିତ୍ର ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। କିଛି ଆବୃତ୍ତି ପରେ ପାଦକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତୁ ଓ ଆଖି ଖୋଲନ୍ତୁ।

ମୂଳାଧାରର ସ୍ଥିରତାରୁ ମଣିପୁରର ରୂପାନ୍ତରଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ

ଚକ୍ର ମାନଚିତ୍ର ସମ୍ବନ୍ଧମୂଳକ। ମୂଳାଧାର ଆଧାର ଦିଏ; ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନ ଗତି ଓ ସମ୍ପର୍କର ଅନୁମତି ଦିଏ; ମଣିପୁର ଯାହା ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି ତାହାର ରୂପାନ୍ତର କରେ। ଆଧାର ବିନା ପ୍ରବାହ ଅସ୍ଥିର ହୁଏ, ପ୍ରବାହ ବିନା ଆଧାର କଠୋର ହୁଏ। ତେଣୁ ସାଧକ ଦ୍ୱିତୀୟ କେନ୍ଦ୍ରକୁ ପାଦ, ପାଚନ, ଆଚରଣ ଓ ସମଗ୍ର ସୂକ୍ଷ୍ମ ମାର୍ଗରୁ ଅଲଗା କରେ ନାହିଁ।

ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଏହି ସମ୍ପର୍କକୁ ରହସ୍ୟମୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ ବିନା ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଇପାରେ। ବାଧ୍ୟତା ବିନା ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରାଯାଇପାରିବ କି? ନିରାଶା ପରିଚୟ ନ ହୋଇ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବ କି? ସୃଜନାତ୍ମକ ଶକ୍ତି ଅନୁଶାସିତ କର୍ମରେ ରୂପ ନେଇପାରିବ କି? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକ କୌଣସି ରଙ୍ଗ କିମ୍ବା କମ୍ପନ ଗଢ଼ିବାର ଚେଷ୍ଟାଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି। ଅନୁଭୂତି, ସୀମା ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଗତି ସହଯୋଗ କରିବାକୁ ଶିଖିଲେ କେନ୍ଦ୍ର ସନ୍ତୁଳିତ ହୁଏ।

ଇଚ୍ଛାକୁ ଶତ୍ରୁ କରାଯାଏ ନାହିଁ, ରୂପାନ୍ତରିତ କରାଯାଏ

ଯୋଗ ଇଚ୍ଛାର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ ବୋଲି ଭାବ ଦେଖାଇ ସଫଳ ହୁଏ ନାହିଁ। ଇଚ୍ଛାରେ ସୂଚନା ଓ ଶକ୍ତି ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ମନ ଯେତେବେଳେ ତାହାକୁ ଯାଞ୍ଚ ବା ଦିଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରେ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ତାହା ବାନ୍ଧିବାକୁ ଲାଗେ। ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ସଂଯମ ଓ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ପ୍ରତି ଘୃଣା ନୁହେଁ; ସେଗୁଡ଼ିକ ଜୀବନୀଶକ୍ତିକୁ ଅଚେତନ ପୁନରାବୃତ୍ତିରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଭକ୍ତି ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ପବିତ୍ର ଆଡ଼କୁ ଫେରାଇପାରେ, ଯେତେବେଳେ କଳା, ସମ୍ପର୍କ ଓ ସେବା ତାହାକୁ ସତ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ଦିଅନ୍ତି।

ଏହି କାରଣରୁ କୌଣସି ଏକ ଆସନ ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନକୁ “ଖୋଲେ” ନାହିଁ। ଅଭ୍ୟାସରେ ବ୍ୟକ୍ତି କିପରି ଖାଏ, ଗଣମାଧ୍ୟମ ବ୍ୟବହାର କରେ, ଘନିଷ୍ଠତା ଗଢ଼େ, ଏକୁଟିଆପଣକୁ କିପରି ସାମ୍ନା କରେ ଓ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି କିପରି ରକ୍ଷା କରେ, ସେସବୁ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶୁଦ୍ଧି ପସନ୍ଦଗୁଡ଼ିକରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ।

ଯେଉଁଠି ଆଧୁନିକ ବିଜ୍ଞାନ ଏହି ଶିକ୍ଷା ସହ ମିଳେ

ପରମ୍ପରା ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନ ସହ ଯୋଡ଼ୁଥିବା ଶ୍ରୋଣୀ ଅଞ୍ଚଳ ଏପରି ଅଳ୍ପ କେତୋଟି କ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଯେଉଁଠି ଲକ୍ଷ୍ୟଭିତ୍ତିକ ଯୋଗକୁ ପରୀକ୍ଷଣରେ ପରଖାଯାଇଛି। ଫଳାଫଳ ଯୋଗକୁ ଏକ ଉପଯୋଗୀ ବିକଳ୍ପ ଭାବେ ସମର୍ଥନ କରେ, ଏହାକୁ ସର୍ବରୋଗହର ନକରି।

ଏହା ସ୍ୱର ଯୋଗ ସହ କିପରି ଯୁକ୍ତ

ସ୍ୱର ଶିକ୍ଷାରେ ଜଳ ଏକ ବିଶେଷ ତତ୍ତ୍ୱଗତ ଗୁଣ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ, କିନ୍ତୁ ଗୋଟିଏ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ନିଦାନ ନୁହେଁ। ସାଧକ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରନ୍ତି ଶ୍ୱାସ ସହଜ, ଭାରୀ, ଚଞ୍ଚଳ ନା ସନ୍ତୁଳିତ, ଏବଂ ବାମ, ଡାହାଣ ଓ ମଧ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ସହ ଭାବନାତ୍ମକ ପ୍ରବାହ କିପରି ବଦଳେ। ସ୍ୱର ଏହି ଅନୁସନ୍ଧାନକୁ ଗତିଶୀଳ କରେ: ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ସାରା ଦିନ ଗୋଟିଏ ତତ୍ତ୍ୱଗତ ଅବସ୍ଥାରେ ରୁହନ୍ତି ନାହିଁ।

ଶ୍ୱାସରେ ପାଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ ଶିଖନ୍ତୁ · ସକ୍ରିୟକରଣ ପୂର୍ବରୁ ଚକ୍ର ଶୁଦ୍ଧି ବୁଝନ୍ତୁ

ଅଭ୍ୟାସ, ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ

ଶ୍ୱାସକୁ ସ୍ୱାଭାବିକ ରଖନ୍ତୁ ଏବଂ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ବିନା ବଳପୂର୍ବକ ଶ୍ରୋଣୀ ବନ୍ଧ, ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ଧାରଣ ବା ଭାବନାତ୍ମକ ଭାବେ ତୀବ୍ର ମାନସ ଦର୍ଶନରୁ ଦୂରେଇ ରୁହନ୍ତୁ। ଶ୍ରୋଣୀ ବେଦନା, ରକ୍ତସ୍ରାବ, ପ୍ରଜନନ ବା ମୂତ୍ର ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଲକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଆକଳନ ଆବଶ୍ୟକ। ଆଘାତ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବିଚ୍ଛେଦ, ଆତଙ୍କ ବା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମତା ହ୍ରାସରେ ଭିତର ଆଡ଼କୁ ଆହୁରି ଗଭୀର ଚାପ ଦେବା ବଦଳରେ ସ୍ଥିରୀକରଣ ଓ ଆଘାତ-ସଚେତନ ସହାୟତା ଦରକାର।

ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଠିକ୍ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପଦକ୍ଷେପ କ’ଣ?

ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ଶୁଦ୍ଧି ସେହି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଯେଉଁମାନେ ଚକ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସହ ଧୀରେ ଧୀରେ କାମ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, କୌଣସି ଜାଗରଣ ପୂର୍ବରୁ ଶୁଦ୍ଧିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି। ଏହା ତୁରନ୍ତ ଖୋଲିବା ବା ନିଶ୍ଚିତ ଫଳର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦିଏ ନାହିଁ; ଅଭ୍ୟାସ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ।

ସ୍ୱାମୀ ଚରଣାଶ୍ରିତ ଗିରି · ସ୍ୱର ଯୋଗ ପୀଠ, ଋଷିକେଶ

ବାରମ୍ବାର ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ

ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନ କ’ଣ ତ୍ରିକ ଚକ୍ର?

ହଁ। ଆଧୁନିକ ଇଂରାଜୀରେ ଏହାକୁ ତ୍ରିକାସ୍ଥି (ସାକ୍ରମ୍) ନାମାନୁସାରେ ପ୍ରାୟତଃ ସାକ୍ରାଲ୍ ଚକ୍ର କୁହାଯାଏ, ଯଦିଓ ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଏହାକୁ ସେହି ଅସ୍ଥିରେ ନୁହେଁ, ଜନନେନ୍ଦ୍ରିୟର ମୂଳରେ ସ୍ଥାପିତ କରନ୍ତି। ଉଭୟ ନାମ ଆଧାର ଓ ନାଭି ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସେହି ଏକ କେନ୍ଦ୍ରକୁ ସୂଚିତ କରେ, ଯାହା ଜଳ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ।

ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନ କ’ଣ ଯୌନତା ସହ ଜଡ଼ିତ?

ହଁ, ଆହୁରି ଅନେକ କିଛି ସହ। ଏହି କେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଜନନ ଶକ୍ତି, ସୁଖ ଓ ଇଚ୍ଛାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ, ଏବଂ ସୃଜନଶୀଳତା, ଭାବନାତ୍ମକ ପ୍ରବାହ ଓ ଆତ୍ମୀୟତାକୁ ମଧ୍ୟ। ପରମ୍ପରା ଇଚ୍ଛାର ନିନ୍ଦା କରେ ନାହିଁ; ଏହା ଶିଖାଏ ଯେ ଇଚ୍ଛାକୁ ପରିଷ୍କୃତ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ କରାଯାଇପାରେ। ନୈତିକ ସମ୍ପର୍କ ଓ ସଂଯମ ଏଠାରେ ଅଭ୍ୟାସର ଆଧାର।

ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନ ପାଇଁ କେଉଁ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରାଯାଏ?

ବୀଜ ବଂ କୁ ଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିବା ସମୟରେ ମୃଦୁ ସ୍ୱରରେ ଜପ କରାଯାଏ, ଧ୍ୟାନ ତଳ ପେଟରେ ସ୍ଥିର ରଖି। କେତେକ ପରମ୍ପରା ଦୀକ୍ଷାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେବତା ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଶକ୍ତି ରାକିଣୀଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି। ଜପ ଶାନ୍ତିଦାୟକ ଲାଗିବା ଉଚିତ; ଯଦି ଏହା ଅସ୍ଥିରତା ଆଣେ, ତେବେ ଏହାକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କରନ୍ତୁ ଓ ସାଧାରଣ ଶ୍ୱାସ ସଚେତନତାକୁ ଫେରିଆସନ୍ତୁ।

କେଉଁ ଆସନ ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନକୁ ସମର୍ଥନ କରେ?

ବଦ୍ଧ କୋଣାସନ ଓ ଆଧାର ସହ ବସିବା, ଶ୍ରୋଣୀ ଢଳାଇବା, ଭୁଜଙ୍ଗାସନ ଏବଂ ସିଧା ମେରୁଦଣ୍ଡ ସହ ବସି କରାଯାଉଥିବା ଆସନ ଭଳି କୋମଳ ଆଣ୍ଠୁ-ଜଙ୍ଘ ଖୋଲୁଥିବା ଅଭ୍ୟାସ ସାଧାରଣତଃ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ପିଠି କିମ୍ବା ଶ୍ରୋଣୀ ସମସ୍ୟା ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଅନୁକୂଳିତ ରୂପ ଆବଶ୍ୟକ। ଲକ୍ଷ୍ୟ ଶ୍ରୋଣୀରେ ସହଜତା ଓ ସଚେତନତା, ଚରମ ନମନୀୟତା ନୁହେଁ।

ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଜଳ ସହ ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନର କ’ଣ ସମ୍ପର୍କ?

ପରମ୍ପରା ଜଳ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଶରୀରର ତରଳ ପଦାର୍ଥରେ, ସ୍ୱାଦରେ ଓ ଭାବନାତ୍ମକ ପ୍ରବାହରେ ଦେଖେ। ଯଥେଷ୍ଟ ପାନୀୟ ଜଳ, ତାଜା ଖାଦ୍ୟ, ବିଶ୍ରାମ ଓ ଜଳ ନିକଟରେ ସମୟ ବିତାଇବା ସରଳ ସହାୟକ। ସ୍ୱର ଯୋଗ ଶ୍ୱାସରେ ଜଳ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ତାହାର ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନେ; ତାହାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବା ଏହି କେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତି ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା ବଢ଼ାଏ।

ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନ ସାଧନା ଭାବନାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରେ କି?

ଅନେକ ସାଧକ ପାଆନ୍ତି ଯେ ଏହି କେନ୍ଦ୍ରରେ ଶ୍ୱାସ-ସଚେତନତା ଓ ଚିନ୍ତନ ଭାବନାତ୍ମକ ଲହରୀକୁ ସେଥିରେ ବହିଯିବା ପୂର୍ବରୁ ଚିହ୍ନିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଏହା ପାରମ୍ପରିକ ଲକ୍ଷ୍ୟ — ବନ୍ୟା ବିନା ପ୍ରବାହ। ନିରନ୍ତର ଅବସାଦ, ଆଘାତ ବା ଉଦ୍‌ବେଗରେ ସେହି ଅବସ୍ଥା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଅଭ୍ୟାସ ଦରକାର — ଭିତର କାମ ପୂର୍ବରୁ ଗତି ଓ ଗତିଶୀଳ ଶ୍ୱାସ — ଏବଂ ଅନେକ ଲୋକ ଚିକିତ୍ସକଙ୍କ ପଥ ମଧ୍ୟ ବାଛନ୍ତି; ଅଭ୍ୟାସକୁ ସେହି ଅନୁସାରେ ଢାଳିବା ଉଚିତ।

ଉତ୍ସ

ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନ ଚକ୍ର ବିଷୟରେ ପୀଠ ସହ କଥା ହୁଅନ୍ତୁ

ଆପଣଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଅଭ୍ୟାସ ଏବଂ ଆପଣ ଯାହା ଖୋଜୁଛନ୍ତି ସେ ବିଷୟରେ ଆମକୁ କୁହନ୍ତୁ; ସ୍ୱାମୀଜୀ କିମ୍ବା ଜଣେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ପଥ ପରାମର୍ଶ ଦେବେ। କିମ୍ବା ମାଗଣା ସାତ ଦିନର ସ୍ୱର ସାରଣୀରୁ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତୁ।

ସ୍ୱାମୀ ଚରଣାଶ୍ରିତ ଗିରିଙ୍କ ଗୁରୁପରମ୍ପରାରେ ଶିକ୍ଷିତ · ସ୍ୱର ଯୋଗ ପୀଠ ସଂସ୍ଥାନ, ସ୍ୱର୍ଗାଶ୍ରମ, ଋଷିକେଶ · ଏହି ପୃଷ୍ଠା ସ୍ୱାମୀଜୀଙ୍କ ସମୀକ୍ଷାର ଅପେକ୍ଷାରେ ଅଛି · ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ଅନୁସାରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ।

ଆପଣଙ୍କ ଅଧ୍ୟୟନ ଜାରି ରଖନ୍ତୁ

ସାତ ଚକ୍ରର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶିକ୍ଷା ଦେଖନ୍ତୁ, ବର୍ତ୍ତମାନର ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ଦେଖନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ପଚାରନ୍ତୁ କେଉଁ ପ୍ରକାର ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ଆପଣଙ୍କ ଅନୁଭବ ଓ ସୁରକ୍ଷା ଆବଶ୍ୟକତା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ।