ତନ୍ତ୍ରରେ ମନ୍ତ୍ର, ଯନ୍ତ୍ର, ମୁଦ୍ରା ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନ
ମନ୍ତ୍ର, ଯନ୍ତ୍ର, ମୁଦ୍ରା ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନକୁ ଗୁରୁପରମ୍ପରା, ଦୀକ୍ଷା, ପ୍ରତୀକବାଦ, ନୈତିକ ସୀମା ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ସହିତ ଏକ ତନ୍ତ୍ର ଅଭ୍ୟାସ ପରିବେଶ ଭାବେ ବୁଝନ୍ତୁ।
ତନ୍ତ୍ରରେ ମନ୍ତ୍ର, ଯନ୍ତ୍ର, ମୁଦ୍ରା ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନ
ତାନ୍ତ୍ରିକ ସାଧନା ପ୍ରାୟତଃ ମନ୍ତ୍ର (ପବିତ୍ର ଧ୍ୱନି), ଯନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ମଣ୍ଡଳ (ସୁବ୍ୟବସ୍ଥିତ ପବିତ୍ର ରୂପ), ମୁଦ୍ରା (ଅଙ୍ଗଭଙ୍ଗୀ ବା ମୁଦ୍ରାଙ୍କ), ନ୍ୟାସ (ଅନୁଷ୍ଠାନିକ ସ୍ଥାପନ), ଦେବତା ଚିନ୍ତନ ଓ ଅର୍ପଣକୁ ମିଳାଏ। ଏଗୁଡ଼ିକ ସ୍ୱାଧୀନ ଯନ୍ତ୍ରପାତି ନୁହେଁ। ସେମାନଙ୍କ ଅର୍ଥ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରକାଶ, ଗୁରୁପରମ୍ପରା, ଦୀକ୍ଷା ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନ-କ୍ରମରୁ ଆସେ। କେବଳ ଯନ୍ତ୍ରର ଚିତ୍ର କିମ୍ବା ମନ୍ତ୍ରର ରେକର୍ଡିଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସାଧନାକୁ ପୁନଃସୃଷ୍ଟି କରେ ନାହିଁ କିମ୍ବା ଏହାର ପାରମ୍ପରିକ ଫଳର ନିଶ୍ଚିତତା ଦିଏ ନାହିଁ।
ସାଧାରଣ ପ୍ରଶ୍ନର ସିଧାସଳଖ ଉତ୍ତର
ତନ୍ତ୍ରରେ ମନ୍ତ୍ର କ'ଣ?
ତନ୍ତ୍ରରେ ମନ୍ତ୍ର ହେଉଛି ପବିତ୍ର ଧ୍ୱନି ଯାହା ଏକ ଦେବତା କିମ୍ବା ଶକ୍ତିକୁ ମୂର୍ତ୍ତ କରେ, ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ମନୋଯୋଗ ଓ ଭକ୍ତି ସହ ଆବୃତ୍ତି କରାଯାଏ। ଶିବ ସୂତ୍ର ଶିକ୍ଷା ଦିଏ ଯେ ତନ୍ମୟ ମନ ନିଜେ ମନ୍ତ୍ର: ଏହାର ଶକ୍ତି କେବଳ ଅକ୍ଷରରୁ ନୁହେଁ, ଧ୍ୱନି ସହ ଯୁକ୍ତ ଚେତନାରୁ ଆସେ। ହ୍ରୀଂ ପରି ବୀଜ ମନ୍ତ୍ର ଏହାର ବୀଜ ରୂପ।
ଯନ୍ତ୍ର କ'ଣ?
ଏକ ଯନ୍ତ୍ର ହେଉଛି ଏକ ପବିତ୍ର ଜ୍ୟାମିତିକ ଚିତ୍ର — ତ୍ରିକୋଣ, ବୃତ୍ତ, ପଦ୍ମ ପାଖୁଡ଼ା ଏବଂ କେନ୍ଦ୍ର ବିନ୍ଦୁ ଚାରିପାଖରେ ଏକ ଚତୁଷ୍କୋଣ ଘେରା — ଯାହା ପୂଜା ଓ ଧ୍ୟାନ ପାଇଁ ଦେବତାଙ୍କ ଶରୀର ଭାବେ କାମ କରେ। ଶ୍ରୀଚକ୍ର ହେଉଛି ସର୍ବାଧିକ ପରିଚିତ ଉଦାହରଣ। ଯନ୍ତ୍ରକୁ ପୂଜା ଓ ଚିନ୍ତନ କରାଯାଏ, ଯେଉଁଥିରେ ମନୋଯୋଗ ବାହ୍ୟ ଦ୍ୱାରରୁ କେନ୍ଦ୍ର ଆଡ଼କୁ ଯାଏ।
ତନ୍ତ୍ରରେ ମୁଦ୍ରା କ'ଣ?
ତନ୍ତ୍ରରେ ମୁଦ୍ରା ହେଉଛି ଏକ ଭଙ୍ଗୀ କିମ୍ବା “ମୁଦ୍ରାଙ୍କନ”, ସାଧାରଣତଃ ହାତର, ଯାହା ପୂଜାରେ ଜଣେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ, ଅର୍ପଣ, ରକ୍ଷା କିମ୍ବା ସାକାର କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ; ହଠ ଯୋଗରେ ଏହି ଶବ୍ଦ ଆନ୍ତରିକ ବନ୍ଧ ଏବଂ ଶ୍ୱାସ ଅଭ୍ୟାସର ମଧ୍ୟ ନାମ। ତାନ୍ତ୍ରିକ ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକ ସେହି ଅନୁଷ୍ଠାନ ସହିତ ଶିଖାଯାଏ ଯାହାର ସେଗୁଡ଼ିକ ଅଙ୍ଗ, କାରଣ ପ୍ରତ୍ୟେକର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅର୍ଥ ଥାଏ।
ନ୍ୟାସ କ'ଣ?
ନ୍ୟାସ (nyāsa, “ସ୍ଥାପନ”) ହେଉଛି ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ର ଓ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିକୁ ଶରୀରର ଅଙ୍ଗରେ ସ୍ଥାପନ କରିବାର ତାନ୍ତ୍ରିକ ଅଭ୍ୟାସ, ଯାହାଫଳରେ ପୂଜା ପୂର୍ବରୁ ସାଧକର ଶରୀର ଦେବତାଙ୍କ ମନ୍ଦିର ହୋଇଯାଏ। ସାଧାରଣ ରୂପଗୁଡ଼ିକ ହେଲା ହାତରେ କର-ନ୍ୟାସ ଏବଂ ଅଙ୍ଗରେ ଅଙ୍ଗ-ନ୍ୟାସ।
ତନ୍ତ୍ରରେ ମନ୍ତ୍ର, ଯନ୍ତ୍ର, ମୁଦ୍ରା ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନ ବିଷୟରେ ଆପଣଙ୍କର ଆଉ କୌଣସି ପ୍ରଶ୍ନ ଅଛି କି? ନିଜ ଶବ୍ଦରେ ପଚାରନ୍ତୁ; ପୀଠର ଜଣେ ଶିକ୍ଷକ ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତି।
ତାନ୍ତ୍ରିକ ପୂଜାର ସାଧନ ଏକ ନଜରରେ
| ସାଧନ | ଏହା କ'ଣ | ଏହାର ଆନ୍ତରିକ ଅର୍ଥ | ଏହା କିପରି ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ |
|---|---|---|---|
| ମନ୍ତ୍ର | ପବିତ୍ର ଧ୍ୱନି, ପ୍ରାୟତଃ ବୀଜ ଅକ୍ଷର (ବୀଜ) ସହ | ଧ୍ୱନି ରୂପେ ଚେତନା; ଲୀନ ମନ ହିଁ ମନ୍ତ୍ର (ଶିବ ସୂତ୍ର 2.1) | ଦୀକ୍ଷାରେ ଦିଆଯାଏ; ମନୋଯୋଗ ସହ ଦୋହରାଯାଏ |
| ଯନ୍ତ୍ର | କେନ୍ଦ୍ର ବିନ୍ଦୁ ଚାରିପାଖରେ ଜ୍ୟାମିତିକ ଚିତ୍ର | ଦେବତାଙ୍କ ଶରୀର; ବିନ୍ଦୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭିତର ମାର୍ଗ | ଅଙ୍କିତ ବା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ବାହାରୁ ଭିତରକୁ ପୂଜିତ |
| ମୁଦ୍ରା | ଅନୁଷ୍ଠାନଗତ ଭଙ୍ଗୀ କିମ୍ବା ମୁଦ୍ରା | ସଂକଳ୍ପ ଓ ଉପସ୍ଥିତିକୁ ମୂର୍ତ୍ତ ରୂପ ଦିଏ ଏବଂ ମୁଦ୍ରାଙ୍କିତ କରେ | ଯେଉଁ ଅନୁଷ୍ଠାନର ସେ ଅଙ୍ଗ ତାହା ସହ ଶିଖାଯାଏ |
| ନ୍ୟାସ | ଶରୀରରେ ମନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାପନ | ଶରୀର ଦେବତାଙ୍କ ମନ୍ଦିର ହେଲା | ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଶିଖାଯାଏ |
| Pūjā | ଜଳ, ଫୁଲ, ଦୀପ, ଭୋଜନର ଅର୍ପଣ | ବାହ୍ୟ ପୂଜା ଯାହା ଆନ୍ତରିକ ତଲ୍ଲୀନତା ଆଡ଼କୁ ନିଏ (VBT 147) | ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଖୋଲା; ଦୀକ୍ଷିତ ରୂପ ଗୁରୁପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ |
ଶାସ୍ତ୍ର କ'ଣ କହେ
चित्तं मन्त्रः ॥
cittaṃ mantraḥ ||
ଅର୍ଥ: ମନ (ନିଜ ଉତ୍ସରେ ତନ୍ମୟ) ହିଁ ମନ୍ତ୍ର।
— ଶିବ ସୂତ୍ର 2.1 · ସଂସ୍କୃତ ମୂଳ: ବସୁଗୁପ୍ତ, ଶିବସୂତ୍ର ବାର୍ତ୍ତିକ ସହ — GRETIL ଇ-ପାଠ (Göttingen); ପୀଠ ସଂଗ୍ରହ: ଶିବ ସୂତ୍ର ବିମର୍ଶିନୀ
ଶିବ ସୂତ୍ର ମନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତିକୁ ସେହି ମନରେ ସ୍ଥାପନ କରେ ଯାହା ନିଜ ଉତ୍ସରେ ମଗ୍ନ ହୋଇଯାଇଛି। ଏଥିପାଇଁ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଯାନ୍ତ୍ରିକ ଭାବେ ନୁହେଁ, ମନୋଯୋଗ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଦୋହରାଯାଏ।
पूजा नाम न पुष्पाद्यैर्या मतिः क्रियते दृढा । निर्विकल्पे महाव्योम्नि सा पूजा ह्यादराल्लयः ॥
pūjā nāma na puṣpādyair yā matiḥ kriyate dṛḍhā | nirvikalpe mahāvyomni sā pūjā hy ādarāl layaḥ ||
ଅର୍ଥ: ପୂଜା ଫୁଲ ଇତ୍ୟାଦି ଅର୍ପଣ କରିବା ନୁହେଁ। ପୂଜା ହେଉଛି ମହାନ, ଚିନ୍ତାମୁକ୍ତ ଆକାଶରେ ସଚେତନତାର ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ; ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ ତାହାଠାରେ ବିଲୀନ ହୋଇଯିବା।
— ବିଜ୍ଞାନ ଭୈରବ, ଶ୍ଳୋକ 147 · ସଂସ୍କୃତ ମୂଳ: ବିଜ୍ଞାନଭୈରବ — GRETIL ଇ-ପାଠ (Göttingen); ପୀଠର 112-ଧାରଣା ସଂଗ୍ରହ ସହ ମେଳ ଖାଏ
ପୂଜା ଫୁଲ ଓ ଦୀପରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏବଂ ଏଠାରେ ଶେଷ ହୁଏ: ଚିନ୍ତାମୁକ୍ତ ଆକାଶରେ ଚେତନାର ଦୃଢ଼, ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶ୍ରାମ। ବାହ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଏହି ଆନ୍ତରିକ ପୂଜାର ସିଡ଼ି।
ମୁଖ୍ୟ ପାର୍ଥକ୍ୟ
ଅନୁଷ୍ଠାନଗତ ମୁଦ୍ରା ହଠର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ-ଶରୀର ମୁଦ୍ରାଠାରୁ ଭିନ୍ନ; ମନ୍ତ୍ର ସାଧାରଣ ସଂକଳ୍ପବାକ୍ୟଠାରୁ ଭିନ୍ନ; ଯନ୍ତ୍ର କେବଳ ସାଜସଜ୍ଜାର ଜ୍ୟାମିତି ନୁହେଁ।
ଅଭ୍ୟାସ ଓ ବ୍ୟାଖ୍ୟା
ସାର୍ବଜନୀନ ପୂଜା ନିଜ ପରିସରରେ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇପାରେ। ଦୀକ୍ଷିତ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଜଟିଳ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ସଠିକ୍ ଉଚ୍ଚାରଣ, କ୍ରମ, ସାମଗ୍ରୀ ଓ ନୈତିକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ।
ମନ୍ତ୍ର ଦେବତାଙ୍କୁ ଧ୍ୱନି-ଶରୀର ଦିଏ
ତାନ୍ତ୍ରିକ ମନ୍ତ୍ର କେବଳ ଏକ ସକାରାତ୍ମକ ବାକ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହାର ଅକ୍ଷର, ଋଷି, ଛନ୍ଦ, ଦେବତା, ବୀଜ, ଶକ୍ତି, ପ୍ରୟୋଗ ଓ ଗୁରୁପରମ୍ପରା ସମସ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇପାରେ। ଜପ, ନ୍ୟାସ ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଶରୀର, ଶ୍ୱାସ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ରକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରନ୍ତି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧ୍ୱନି ଉପସ୍ଥିତିର ବାହକ ନ ହୁଏ।
ଯନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ଚେତନାକୁ ସୁବ୍ୟବସ୍ଥିତ କରେ
ଏକ ଯନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ମଣ୍ଡଳ ଶକ୍ତି, ଦିଗ, ଆବରଣ ଏବଂ କେନ୍ଦ୍ରକୁ ଜ୍ୟାମିତିକ କ୍ରମ ଦିଏ। ବାହ୍ୟ ଚିତ୍ରଣ, ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଏବଂ ଆନ୍ତରିକ ଚିନ୍ତନ ପରସ୍ପର ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଏକ ହୋଇଯାଏ ନାହିଁ। ସଠିକତା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, କିନ୍ତୁ ମନ୍ତ୍ର, ଅନୁଷ୍ଠାନ ଓ ଭାବ ବିନା ଜ୍ୟାମିତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସାଧନା ନୁହେଁ।
ମୁଦ୍ରା, ନ୍ୟାସ ଓ ଅର୍ପଣ ସାଧନାକୁ ଶରୀରଗତ କରନ୍ତି
ମୁଦ୍ରା ଏକ ପବିତ୍ର ସମ୍ବନ୍ଧକୁ ମୁଦ୍ରାଙ୍କିତ କରେ କିମ୍ବା ପ୍ରକାଶ କରେ; ନ୍ୟାସ ଶରୀରରେ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଦେବଶକ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରେ; ଅର୍ପଣ ଅଧିକାରକୁ ଅଂଶଗ୍ରହଣରେ ପରିଣତ କରେ। ଏକାଠି ସେମାନେ ତନ୍ତ୍ରର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ଦେଖାନ୍ତି: ଜାଗରଣ ସମଗ୍ର ଶରୀରୀ କ୍ଷେତ୍ର ସହ ଜଡ଼ିତ, କେବଳ ଚିନ୍ତା ସହ ନୁହେଁ।
ଅନୁଷ୍ଠାନ ସମ୍ପର୍କର ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷେତ୍ର ସ୍ଥାପନ କରେ
ତାନ୍ତ୍ରିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ସାଧକ, ସ୍ଥାନ, ସମୟ, ଉପକରଣ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ ଯାହା ଦ୍ୱାରା କର୍ମ ଏକ ପବିତ୍ର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଭିତରେ ଘଟେ। ଶୁଦ୍ଧି, ରକ୍ଷା, ଆବାହନ, ଅର୍ପଣ, ଏକାତ୍ମତା ଓ ସମାପନ ସଜାବଟର ଅତିରିକ୍ତ ନୁହେଁ, ସମ୍ବନ୍ଧିତ ପର୍ଯ୍ୟାୟ। ଗୋଟିଏ ଉପାଦାନ ବଦଳାଇଲେ ଅନୁଷ୍ଠାନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବଦଳିପାରେ। ବେଦୀର ଫଟୋ ଦେଖାଇପାରେ ନାହିଁ ଯେ ଏହାକୁ ଜୀବନ୍ତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିବା ସମ୍ପର୍କ ପ୍ରକୃତରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି କି ନାହିଁ।
ମନ୍ତ୍ର କେବଳ ଆବୃତ୍ତି ସଂଖ୍ୟା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ନାହିଁ
ଉଚ୍ଚାରଣ, ଲୟ, ଦୀକ୍ଷା, ଦେବତା, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଦୈନନ୍ଦିନ ଆଚରଣ ମନ୍ତ୍ର ସାଧନାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରନ୍ତି। ବଡ଼ ଗଣନା ସ୍ଥିରତା ବଢ଼ାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଯାନ୍ତ୍ରିକ ବେଗ ବା ଫୋନ୍ର ରେକର୍ଡିଂ ସ୍ୱତଃ ସିଦ୍ଧି ନୁହେଁ। କେତେକ ମନ୍ତ୍ର ସାର୍ବଜନୀନ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ନାମ; ଅନ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଗୁରୁପରମ୍ପରା-ବିଶିଷ୍ଟ ଓ ଦୀକ୍ଷିତ। ଜଣେ ଦାୟିତ୍ୱଶୀଳ ଶିକ୍ଷକ କହନ୍ତି କେଉଁ ମନ୍ତ୍ର ଦିଆଯାଉଛି, ତ୍ରୁଟି କିପରି ସଂଶୋଧନ ହେବ ଏବଂ କେଉଁ ଲକ୍ଷଣ ଟାଣ ବା ଅନୁପଯୁକ୍ତ ସାଧନା ଦର୍ଶାଏ।
ଯନ୍ତ୍ର ସୁବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଶକ୍ତି, କୌଣସି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଉତ୍ପାଦ ନୁହେଁ
ରେଖା, ତ୍ରିକୋଣ, ବୃତ୍ତ, ପଦ୍ମ, ଆବରଣ ଓ କେନ୍ଦ୍ର ବିନ୍ଦୁ ଶକ୍ତି ଓ ସାଧନାର ସୋପାନଗୁଡ଼ିକୁ ସଜାଡ଼ନ୍ତି। ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଗ୍ରନ୍ଥ ଓ ଗୁରୁପରମ୍ପରା ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ଚିତ୍ରକୁ ଅଙ୍କନ, ସ୍ଥାପନ, ପୂଜା ଓ ଅନ୍ତରରେ ଧାରଣ କରାଯାଇପାରେ। ସଠିକତା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, କିନ୍ତୁ କେବଳ ଜ୍ୟାମିତି ପ୍ରଭାବର ନିଶ୍ଚୟତା ଦିଏ ନାହିଁ। ବହୁଳ ଭାବେ ନିର୍ମିତ ଏକ ପ୍ଲେଟ ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ଭାବେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାଧା ବା ଅଭିଶାପ ଦୂର କରେ ବୋଲି ଦାବି ଯନ୍ତ୍ରକୁ ଭୟ-ଆଧାରିତ ବାଣିଜ୍ୟିକ ସାମଗ୍ରୀରେ ପରିଣତ କରେ।
ନ୍ୟାସ ସାଧକର ଶରୀର-ମାନଚିତ୍ରକୁ ବଦଳାଏ
ନ୍ୟାସ ସ୍ପର୍ଶ, କଳ୍ପନା ଓ ସଚେତନତା ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୱନି ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିକୁ ସ୍ଥାପନ କରେ, ଯାହା ଶରୀରକୁ ଏକ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଭାବେ ଦେଖିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଏ। ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମନ୍ତ୍ର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନ ଏବଂ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କର୍ମ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି। ଏହାକୁ ଚିକିତ୍ସାଗତ ଶକ୍ତି-ସ୍କାନ୍ ସହ ସମାନ ଭାବନ୍ତୁ ନାହିଁ କିମ୍ବା ଛିଟିକା ଅକ୍ଷରରୁ ଗଢ଼ନ୍ତୁ ନାହିଁ। କ୍ରମ ଓ ସମ୍ପର୍କ ଅର୍ଥ ବହନ କରେ, ତେଣୁ ଦୀକ୍ଷିତ ଅଭ୍ୟାସରେ ସଠିକ୍ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦରକାର।
ସମାପନ ଓ ବିସର୍ଜନ ଅଧୁରା ତୀବ୍ରତାକୁ ରୋକେ
ଅନୁଷ୍ଠାନ ଯେତେ ସାବଧାନତାର ସହ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ସେତେ ସାବଧାନତାର ସହ ସମାପ୍ତ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ। ଅର୍ପଣ ସମାପ୍ତ କରାଯାଏ, ଆବାହିତ ଉପସ୍ଥିତିକୁ ତାହାର ଚାଲୁ ରହିବା କିମ୍ବା ବିସର୍ଜିତ ରୂପ ସହ ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ ଯୋଡ଼ାଯାଏ, ଏବଂ ସାଧକ ସାଧାରଣ ଦାୟିତ୍ୱକୁ ଫେରେ। ଭାବନା କିମ୍ବା ଉତ୍ତେଜନାର ଶିଖରରେ ହଠାତ୍ ବନ୍ଦ କଲେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ରହିଯାଇପାରେ। ସମାପନ, ବିଶ୍ରାମ, ଭୋଜନ ଓ ସମନ୍ୱୟ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ନିମ୍ନ ନୁହେଁ; ସେମାନେ ପବିତ୍ର ଅନୁଭୂତିକୁ ଦୈନିକ ଜୀବନରେ ସୁସଙ୍ଗତ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ କରାନ୍ତି।
ମୁଦ୍ରା ହସ୍ତ ସଙ୍କେତଠାରୁ ସମଗ୍ର ଶରୀରର ମୁଦ୍ରାଙ୍କନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ
ଅନୁଷ୍ଠାନଗତ ହସ୍ତ ମୁଦ୍ରା ଆବାହନ, ଚିହ୍ନଟ, ରକ୍ଷା କିମ୍ବା ଅର୍ପଣ କରିପାରେ, ଯେତେବେଳେ ହଠ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରାଣକୁ ଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ନେବା ପାଇଁ ଆସନ, ଶ୍ୱାସ, ଦୃଷ୍ଟି ଓ ବନ୍ଧକୁ ମିଳାଇପାରେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୁଦ୍ରାକୁ ଆଙ୍ଗୁଳି ବ୍ୟାୟାମ କହିଲେ ଏହି ବିସ୍ତାର ମିଟିଯାଏ। ପ୍ରଭାବ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିନ୍ୟାସ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଚାପ, ଓଲଟା ଅବସ୍ଥା କିମ୍ବା ଶ୍ୱାସ ଧାରଣ ଥିବା ଉନ୍ନତ ମୁଦ୍ରା ପାଇଁ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଯାଞ୍ଚ ଓ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସଂଶୋଧନ ଆବଶ୍ୟକ, ଚିତ୍ରରୁ ନକଲ କରିବା ନୁହେଁ।
ଅର୍ପଣ ଅଧିକାରକୁ ସହଭାଗିତାରେ ବଦଳାଏ
ଫୁଲ, ଜଳ, ଆଲୋକ, ଆହାର, ଧୂପ ଓ ଆନ୍ତରିକ ଗୁଣ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେୟ ଭାବେ ନୁହେଁ, ପବିତ୍ର ସମ୍ପର୍କରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ଭାବେ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ। ସାଧକ ମାଲିକାନା ଛାଡ଼ିବା ଏବଂ ଦିଆଯାଇଥିବା ବସ୍ତୁରେ ଉତ୍ସକୁ ଚିହ୍ନିବା ଶିଖେ। ସାମଗ୍ରୀ ଓ ଆହାର-ନିୟମ ଦେବତା ଓ ଗୁରୁପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ଭିନ୍ନ ହୁଏ। ମହଙ୍ଗା ବସ୍ତୁ ନିଜେ ନିଜେ ଗଭୀର ପୂଜା ସୃଷ୍ଟି କରେ ନାହିଁ; ଧ୍ୟାନ, ଶୁଦ୍ଧତା ଓ ଭାବ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ରହେ।
ଅନୁଷ୍ଠାନଗତ ଫଳ ଏକ ନିଶ୍ଚିତ ବିକ୍ରୟ ନ ହେଉ
ପରମ୍ପରାଗୁଡ଼ିକ ସୁରକ୍ଷା, ମଙ୍ଗଳ, ସିଦ୍ଧି ଓ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଅନୁଷ୍ଠାନ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି, ତଥାପି ଜଣେ ପୁରୋହିତ କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷକ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଫଳ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ସତ୍ୟନିଷ୍ଠତାର ସହ ଦେଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ। କର୍ମ, ପରିସ୍ଥିତି, ଦକ୍ଷତା ଓ ଦିବ୍ୟ ଇଚ୍ଛାକୁ ଏକ ରସିଦରେ ସୀମିତ କରାଯାଇପାରେ ନାହିଁ। ଶୁଳ୍କ ସ୍ୱଚ୍ଛ ସେବା ଓ ସାମଗ୍ରୀ ପାଇଁ ହେବା ଉଚିତ, ଗଢ଼ା ଯାଇଥିବା ବିପଦ ଦ୍ୱାରା ବଢ଼ାଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଅନିଶ୍ଚିତତା ବିରୁଦ୍ଧରେ ଗ୍ୟାରେଣ୍ଟି ନ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇପାରେ।
ଯେଉଁଠି ଆଧୁନିକ ବିଜ୍ଞାନ ଏହି ଶିକ୍ଷା ସହ ମିଳେ
ମନ୍ତ୍ର ସେହି ଅଳ୍ପ ତାନ୍ତ୍ରିକ ଅଭ୍ୟାସ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଯାହାକୁ ଗବେଷଣା ସିଧାସଳଖ ପରୀକ୍ଷା କରିଛି। ଧୀର ଛନ୍ଦୋବଦ୍ଧ ପାଠ ଶ୍ୱାସ ଓ ହୃଦୟ ତାଳକୁ ବଦଳାଏ, ଏବଂ ଓଁ ଜପକୁ ଭାବନା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ମସ୍ତିଷ୍କ ଅଞ୍ଚଳର ଶାନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି।
- Bernardi L et al., BMJ 2001 — ଜପମାଳା ପ୍ରାର୍ଥନା ଓ ଯୋଗ ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ହୃଦ୍-ରକ୍ତସଞ୍ଚାର ଛନ୍ଦ (23 ଜଣ ସୁସ୍ଥ ପ୍ରାପ୍ତବୟସ୍କ). ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଆଭେ ମାରିଆର ପାଠ କଲେ ଶ୍ୱାସ ମିନିଟ୍କୁ ପ୍ରାୟ ଛଅ ଥର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନ୍ଥର ହେଲା, ହୃଦ୍-ରକ୍ତବାହୀ ଲୟ ସମକାଳୀନ ହେଲା ଏବଂ ବାରୋରିଫ୍ଲେକ୍ସ ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା ବଢ଼ିଲା । ସୀମା: ସୁସ୍ଥ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀଙ୍କ ଉପରେ ଏକ ଛୋଟ ପ୍ରୟୋଗଶାଳା ଅଧ୍ୟୟନ; ଏହା ଶ୍ୱାସ ଲୟର ପ୍ରଭାବ ମାପିଥିଲା, ପରମ୍ପରାରେ ମନ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ କିମ୍ବା ଶକ୍ତିକୁ ନୁହେଁ।
- Kalyani BG et al., International Journal of Yoga 2011 — ଶ୍ରବଣଯୋଗ୍ୟ “ଓମ୍” ଜପର ଫଙ୍କସନାଲ୍ MRI (12 ସୁସ୍ଥ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ, NIMHANS). ଓଁ ଜପ ଆମିଗଡାଲା ସମେତ ଲିମ୍ବିକ୍ କ୍ଷେତ୍ରର ନିଷ୍କ୍ରିୟତା ସହ ଜଡ଼ିତ ବୋଲି ଦେଖାଗଲା, ଯାହା ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବକମାନେ “ସସସସ” ଉଚ୍ଚାରଣ କଲାବେଳେ ହେଲା ନାହିଁ । ସୀମା: ବାର ଜଣଙ୍କ ଏକ ପ୍ରାଥମିକ ପରୀକ୍ଷଣ; ଲେଖକମାନେ ଏକ କ୍ଲିନିକାଲ ବ୍ୟବହାର ପରାମର୍ଶ ଦିଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତାହା ଦେଖାଇ ନାହାଁନ୍ତି।
ଏହା ସ୍ୱର ଯୋଗ ସହ କିପରି ଯୁକ୍ତ
ମନ୍ତ୍ର ଶ୍ୱାସ ଉପରେ ସବାର ହୁଏ, ମୁଦ୍ରା ପ୍ରାଣକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ, ଏବଂ ନ୍ୟାସ ଏକ ଚେତନ ଦେହ-ମାନଚିତ୍ର ସ୍ଥାପନ କରେ। ସ୍ୱର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ସାଧକଙ୍କୁ ଜାଣିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ଏହି କ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକ କେଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ କରାଯାଉଛି। ଅଭ୍ୟାସର ବାହକ ଭାବେ ଶ୍ୱାସର ଅଧ୍ୟୟନ କରନ୍ତୁ.
ଅଭ୍ୟାସ, ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ
ଅଜଣା ପଦାର୍ଥ ଖାଇବା, ଅଗ୍ନି ବିପଦ, ଅତ୍ୟଧିକ ଉପବାସ କିମ୍ବା ଆବଶ୍ୟକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ନାମରେ ଆର୍ଥିକ ଶୋଷଣରୁ ଦୂରେଇ ରୁହନ୍ତୁ।
ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଠିକ୍ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପଦକ୍ଷେପ କ’ଣ?
ଏହା ସେହି ଆନ୍ତରିକ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଯେଉଁମାନେ ଏକ ନାମିତ ଗୁରୁପରମ୍ପରା ଓ ତାହାର ନୀତି ଭିତରେ ମନ୍ତ୍ର, ଯନ୍ତ୍ର ଓ ସାଧନା ଶିଖିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି। ଏହା ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନୁହେଁ ଯେଉଁମାନେ ଶକ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବା ସର୍ଟକଟ୍ ଖୋଜନ୍ତି; କୌଣସି ଅନୁଷ୍ଠାନ ଗ୍ୟାରେଣ୍ଟି ରୂପେ ବିକ୍ରି ହୁଏ ନାହିଁ।
ଆଗକୁ ପଢ଼ନ୍ତୁ: କଳା ଯାଦୁ ଓ ତନ୍ତ୍ର
ସ୍ୱାମୀ ଚରଣାଶ୍ରିତ ଗିରି · ସ୍ୱର ଯୋଗ ପୀଠ, ଋଷିକେଶ
ବାରମ୍ବାର ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ
ଦୀକ୍ଷା ବିନା ମୁଁ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିପାରିବି କି?
ଅନେକ ମନ୍ତ୍ର ପରମ୍ପରାରୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଖୋଲା — ଦିବ୍ୟ ନାମ, ନିୟମ ପାଳନ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଗାୟତ୍ରୀ, ନମଃ ଶିବାୟ, ସରଳ କୀର୍ତ୍ତନ। ବୀଜ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଗୁରୁପରମ୍ପରାର ମନ୍ତ୍ର ପରମ୍ପରାରୁ ଦୀକ୍ଷାରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ଯାହା ଫଳରେ ସେମାନଙ୍କ ଅଭ୍ୟାସ ଠିକ୍ ଓ ସହାୟତା-ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ। ସନ୍ଦେହ ହେଲେ ଏକ ଖୋଲା ମନ୍ତ୍ର ବାଛନ୍ତୁ ଏବଂ ଏକ ସୀମିତ ମନ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ପଚାରନ୍ତୁ।
ମନ୍ତ୍ର କେତେ ଥର ଦୋହରାଇବା ଉଚିତ?
ପାରମ୍ପରିକ ଗଣନା ମାଳାରେ 108, କିମ୍ବା 1,008 ଭଳି ଗୁଣିତକ, ଆଉ ଗୁରୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଥିବା ବଡ଼ ସଂକଳ୍ପ (ପୁରଶ୍ଚରଣ) ସହ। ସଂଖ୍ୟାଠାରୁ ଅଧିକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି ନିୟମିତତା, ସ୍ପଷ୍ଟ ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ମନୋଯୋଗ। ଯତ୍ନ ସହ କରାଯାଇଥିବା ଛୋଟ ଦୈନିକ ଅଭ୍ୟାସ ଅବହେଳାରେ କରାଯାଇଥିବା ବଡ଼ ଗଣନାଠାରୁ ଭଲ।
ବୀଜ ମନ୍ତ୍ର କ'ଣ?
ଏକ ବୀଜ (“ବିହନ”) ମନ୍ତ୍ର ହେଉଛି ଗୋଟିଏ ଅକ୍ଷର ଯାହା ଦେବତା କିମ୍ବା ଶକ୍ତିର ସାର ଧାରଣ କରେ, ଯେପରି ହ୍ରୀଂ, ଶ୍ରୀଂ, କ୍ଲୀଂ କିମ୍ବା ଐଂ । ଚକ୍ର ଅଭ୍ୟାସରେ ତତ୍ତ୍ୱ ବୀଜ ଲଂ, ବଂ, ରଂ, ଯଂ ଓ ହଂ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ । ବୀଜଗୁଡ଼ିକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଓ ପ୍ରବଳ, ତେଣୁ ଗୁରୁ-ପରମ୍ପରା ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସଙ୍ଗ ସହ ଦିଏ ।
ଯନ୍ତ୍ର କ’ଣ ମଣ୍ଡଳ ସହ ସମାନ?
ଏଗୁଡ଼ିକ ଘନିଷ୍ଠ ଭାବେ ସମ୍ପର୍କିତ। ଯନ୍ତ୍ର ସାଧାରଣତଃ ଏକ ସଠିକ୍ ଜ୍ୟାମିତୀୟ ଚିତ୍ର ଯାହା ପୂଜା ପାଇଁ ଦେବତାଙ୍କ ଶରୀର ରୂପେ କାମ କରେ; ମଣ୍ଡଳ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଲୋକର ଅଧିକ ବ୍ୟାପକ ବୃତ୍ତାକାର ବ୍ୟବସ୍ଥା, ପ୍ରାୟତଃ ଅନେକ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ, ଯାହା ଦୀକ୍ଷା ଓ ଧ୍ୟାନରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଦୁଇଟି ମନୋଯୋଗକୁ ପରିଧିରୁ କେନ୍ଦ୍ର ଆଡ଼କୁ ନିଏ।
ମନ୍ତ୍ରରେ କ'ଣ ନିଜେ ନିଜେ ଶକ୍ତି ଥାଏ?
ପରମ୍ପରା ମାନେ ଯେ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରକୃତ ଶକ୍ତି ଅଛି, ଯାହା ଭକ୍ତି, ସଠିକ୍ ଅଭ୍ୟାସ, ଦୀକ୍ଷା ଓ ମଗ୍ନ ମନ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ। ଏଗୁଡ଼ିକ ବିନା ଧ୍ୱନିଗୁଡ଼ିକୁ ଯାଦୁ ସୂତ୍ର ଭାବେ ଦୋହରାଇବା ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଯାହା ଶିଖାନ୍ତି ତାହା ନୁହେଁ। ଗବେଷଣା ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଲୟବଦ୍ଧ ପାଠ ଶରୀରକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ; ଗଭୀରତର ଶକ୍ତି ଅଭ୍ୟାସରେ ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଏ।
ସ୍ୱରର ସମୟ ମନ୍ତ୍ର ସାଧନା ପ୍ରତି କିପରି ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ?
ସ୍ୱର ଯୋଗ ପୂଜା ପୂର୍ବରୁ ଶ୍ୱାସକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦିଏ। ଦୁଇ ନାସାରନ୍ଧ୍ରରେ ସନ୍ତୁଳିତ ପ୍ରବାହ ଧ୍ୟାନ ଓ ଆନ୍ତରିକ ପୂଜା ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ; ଗ୍ରନ୍ଥ କେତେକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବାମ କିମ୍ବା ଡାହାଣ ପ୍ରବାହ ସହ ଯୋଡ଼େ। ଅନେକ ସାଧକ ମନ୍ତ୍ର ଜପକୁ ସ୍ୱାଭାବିକ ଶ୍ୱାସ ସହ ମେଳାନ୍ତି, ଯାହା ଧ୍ୟାନକୁ ସ୍ଥିର କରେ ଏବଂ ଧ୍ୱନି, ପ୍ରାଣ ଓ ମନକୁ ଯୋଡ଼େ।
ଉତ୍ସ
- ପରମ୍ପରା-ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପଦ୍ଧତି ଓ ଆଗମ/ତନ୍ତ୍ର ଉତ୍ସ।
- ଶ୍ରୀବିଦ୍ୟା, ଶୈବ ଓ ବୈଷ୍ଣବ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପ୍ରଣାଳୀକୁ ଉତ୍ସ ଉଲ୍ଲେଖ ବିନା ମିଶାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
- ଶିବ ସୂତ୍ର 2.1 — ବସୁଗୁପ୍ତ, ଶିବସୂତ୍ର ବାର୍ତ୍ତିକ ସହ — GRETIL ଇ-ପାଠ (Göttingen); ପୀଠ ସଂଗ୍ରହ: ଶିବ ସୂତ୍ର ବିମର୍ଶିନୀ.
- ବିଜ୍ଞାନ ଭୈରବ, ଶ୍ଳୋକ 147 — ବିଜ୍ଞାନଭୈରବ — GRETIL ଇ-ପାଠ (Göttingen); ପୀଠର 112-ଧାରଣା ସଂଗ୍ରହ ସହ ମେଳ ଖାଏ.
- Bernardi L et al., BMJ 2001 — ଜପମାଳା ପ୍ରାର୍ଥନା ଓ ଯୋଗ ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ହୃଦ୍-ରକ୍ତସଞ୍ଚାର ଛନ୍ଦ (23 ଜଣ ସୁସ୍ଥ ପ୍ରାପ୍ତବୟସ୍କ).
- Kalyani BG et al., International Journal of Yoga 2011 — ଶ୍ରବଣଯୋଗ୍ୟ “ଓମ୍” ଜପର ଫଙ୍କସନାଲ୍ MRI (12 ସୁସ୍ଥ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ, NIMHANS).
ତନ୍ତ୍ରରେ ମନ୍ତ୍ର, ଯନ୍ତ୍ର, ମୁଦ୍ରା ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନ ବିଷୟରେ ପୀଠ ସହ କଥା ହୁଅନ୍ତୁ
ଆପଣଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଅଭ୍ୟାସ ଏବଂ ଆପଣ ଯାହା ଖୋଜୁଛନ୍ତି ସେ ବିଷୟରେ ଆମକୁ କୁହନ୍ତୁ; ସ୍ୱାମୀଜୀ କିମ୍ବା ଜଣେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ପଥ ପରାମର୍ଶ ଦେବେ। କିମ୍ବା ମାଗଣା ସାତ ଦିନର ସ୍ୱର ସାରଣୀରୁ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତୁ।
ସ୍ୱାମୀ ଚରଣାଶ୍ରିତ ଗିରିଙ୍କ ଗୁରୁପରମ୍ପରାରେ ଶିକ୍ଷିତ · ସ୍ୱର ଯୋଗ ପୀଠ ସଂସ୍ଥାନ, ସ୍ୱର୍ଗାଶ୍ରମ, ଋଷିକେଶ · ଏହି ପୃଷ୍ଠା ସ୍ୱାମୀଜୀଙ୍କ ସମୀକ୍ଷାର ଅପେକ୍ଷାରେ ଅଛି · ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ଅନୁସାରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ।
ଆପଣଙ୍କ ଅଧ୍ୟୟନ ଜାରି ରଖନ୍ତୁ
ତନ୍ତ୍ର ଓ ଆଗମର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶିକ୍ଷା ଦେଖନ୍ତୁ, ବର୍ତ୍ତମାନର ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ଦେଖନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ପଚାରନ୍ତୁ କେଉଁ ପ୍ରକାର ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ଆପଣଙ୍କ ଅନୁଭବ ଓ ସୁରକ୍ଷା ଆବଶ୍ୟକତା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ।