শৈৱ তন্ত্ৰৰ 36টা তত্ত্ব — শিৱৰ পৰা পৃথ্বীলৈ
শৈৱ তন্ত্ৰৰ 36টা তত্ত্ব শুদ্ধ, মিশ্ৰিত আৰু অশুদ্ধ স্তৰত গোট কৰা, সাংখ্যৰ পৰা পৃথক কৰা আৰু প্ৰকাশৰ মানচিত্ৰ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা।
শৈৱ তন্ত্ৰৰ 36টা তত্ত্ব
কেইবাটাও শৈৱ তান্ত্ৰিক প্ৰণালীৰ 36টা তত্ত্বই শিৱ আৰু শক্তিৰ পৰা শুদ্ধ চেতনাৰ স্তৰ, সীমাবদ্ধকাৰী অৱস্থা, ব্যক্তিগত অভিজ্ঞতা, মন, ইন্দ্ৰিয়, সূক্ষ্ম সম্ভাৱনা আৰু পাঁচ মহাভূতলৈকে প্ৰকাশৰ মানচিত্ৰ আঁকে। সিহঁতক সাধাৰণতে পাঁচটা শুদ্ধ তত্ত্ব, সাতটা শুদ্ধ–অশুদ্ধ তত্ত্ব আৰু চব্বিশটা অশুদ্ধ তত্ত্ব হিচাপে গোট কৰা হয়, যদিও শব্দাৱলী আৰু ব্যাখ্যাৰ বাবে নামধাৰী সম্প্ৰদায় লাগে। এয়া চেতনা আৰু প্ৰকাশৰ এক তত্ত্বমীমাংসামূলক মানচিত্ৰ, আৱৰ্ত সাৰণী নহয়।
সাধাৰণ প্ৰশ্নৰ পোনপটীয়া উত্তৰ
36 টা তত্ত্ব কি কি?
36টা তত্ত্ব হ'ল শৈৱ তন্ত্ৰৰ বাস্তৱতাৰ স্তৰ, শিৱ, শুদ্ধ চেতনাৰ পৰা পৃথ্বী, আটাইতকৈ ঘন তত্ত্বলৈকে। সিহঁতে শুদ্ধ চেতনা, মায়াৰ আৱৰণ, পুৰুষ আৰু প্ৰকৃতি, মন, ইন্দ্ৰিয় আৰু সূক্ষ্ম আৰু স্থূল তত্ত্বৰ মাজেদি চলে। অভিনৱগুপ্তৰ ভাষাত, 36ৰ এই সমগ্ৰ জগত পৰম বাস্তৱতাৰ ভিতৰত উদ্ভাসিত হয়।
25 আৰু 36 টা তত্ত্বৰ মাজত পাৰ্থক্য কি?
25টা তত্ত্ব হ'ল সাংখ্যৰ গণনা, পুৰুষ আৰু প্ৰকৃতিৰ পৰা পৃথ্বীলৈকে। শৈৱ তন্ত্ৰই 25টাই ৰাখে আৰু সিহঁতৰ ওপৰত এঘাৰটা যোগ কৰে: শিৱ, শক্তি, সদাশিৱ, ঈশ্বৰ, শুদ্ধ-বিদ্যা, তাৰ পিছত মায়া আৰু ইয়াৰ পাঁচটা সীমাবদ্ধকাৰী আৱৰণ (কঞ্চুক)। এইবোৰে বুজায় অসীম চেতনা কেনেকৈ সীমিত ব্যক্তি হিচাপে প্ৰকাশ পায়।
পাঁচটা কঞ্চুক কি কি?
পাঁচ কঞ্চুক হ’ল সেই আৱৰণ যিবোৰ মায়াই চেতনাত পেলায়: কলা, কৰ্মৰ সীমিত শক্তি; বিদ্যা, সীমিত জ্ঞান; ৰাগ, ইচ্ছা বা আসক্তি; কাল, সময়; আৰু নিয়তি, নিৰ্দিষ্ট ক্ৰম বা কাৰ্য-কাৰণ। সিহঁতে সাৰ্বভৌম শিৱক বদ্ধ জীৱ (পশু)লৈ ৰূপান্তৰিত কৰে, আৰু সিহঁতৰ আঁতৰ হোৱাটোৱেই মুক্তি।
অনুশীলনত 36 টা তত্ত্বৰ গুৰুত্ব কিয়?
36টা তত্ত্ব গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰণ সিহঁতে অন্তৰ্মুখী পথৰ মানচিত্ৰ আঁকে। ধ্যান, যোগ আৰু তত্ত্ব শুদ্ধিয়ে প্ৰকাশৰ ক্ৰমক বিপৰীত দিশত অনুসৰণ কৰে — পৃথ্বীৰ পৰা শিৱলৈ — প্ৰতিটো স্তৰক তাৰ ওপৰৰটোত বিলীন কৰি। মালিনীবিজয়োত্তৰে তত্ত্বসমূহ “যোগত যোগীৰ সিদ্ধিৰ বাবে” শিকায়, বিমূৰ্ত তত্ত্ব হিচাপে নহয়।
“শৈৱ তন্ত্ৰৰ 36 তত্ত্ব” সম্পৰ্কে এতিয়াও প্ৰশ্ন আছে নেকি? নিজৰ ভাষাত সোধক; পীঠৰ এজন শিক্ষকে উত্তৰ দিয়ে।
পাঁচটা গোটত 36টা তত্ত্ব
| গোট | তত্ত্ৱসমূহ | গণনা |
|---|---|---|
| শুদ্ধ (śuddha) | শিৱ, শক্তি, সদাশিৱ, ঈশ্বৰ, শুদ্ধ-বিদ্যা | 5 |
| আৱৰণ আৰু সীমাবদ্ধতা | মায়া; কলা, বিদ্যা, ৰাগ, কাল, নিয়তি | 6 |
| ব্যক্তি আৰু প্ৰকৃতি | পুৰুষ, প্ৰকৃতি | 2 |
| আভ্যন্তৰীণ যন্ত্ৰ আৰু ইন্দ্ৰিয় | বুদ্ধি, অহংকাৰ, মনস; জ্ঞানৰ পাঁচটা ইন্দ্ৰিয়; কৰ্মৰ পাঁচটা ইন্দ্ৰিয় | 13 |
| সূক্ষ্ম আৰু স্থূল তত্ত্ব | পাঁচ তন্মাত্ৰা (শব্দ, স্পৰ্শ, ৰূপ, ৰস, গন্ধ); পাঁচ মহাভূত (আকাশ, বায়ু, অগ্নি, জল, পৃথ্বী) | 10 |
শাস্ত্ৰই কি কয়
सर्वविकल्पविहीनं शुद्धं शान्तं लयोदयविहीनम् । यत्परतत्त्वं तस्मिन् विभाति षट्ट्रिंशदात्म जगत् ॥
sarvavikalpavihīnaṃ śuddhaṃ śāntaṃ layodayavihīnam | yat paratattvaṃ tasmin vibhāti ṣaṭṭriṃśadātma jagat ||
অৰ্থ: পৰম তত্ত্বত — যি সকলো মানসিক কল্পনাৰ পৰা মুক্ত, শুদ্ধ, শান্ত আৰু বিলয় তথা উদয়ৰ ওপৰত — ছত্ৰিশটা তত্ত্বৰে গঠিত জগত প্ৰকাশিত হয়।
— পৰমাৰ্থসাৰ, শ্লোক 11 · সংস্কৃত মূল: Abhinavagupta, Paramārthasāra — GRETIL ই-পাঠ (Göttingen)
অভিনৱগুপ্তই 36টা তত্ত্বৰ গোটেই জখলাটো এক পৰম সত্যৰ ভিতৰত ৰাখিছে, যি শুদ্ধ, শান্ত আৰু উৎপত্তি আৰু লয়ৰ ঊৰ্ধ্বত। তত্ত্বসমূহ পৃথক লোক নহয়; সেইবোৰ হ’ল এক চেতনাই নিজকে কেনেকৈ প্ৰকাশ কৰে তাৰ ৰূপ।
अथैषामेव तत्त्वानां धरादीनामनुक्रमात् । प्रपञ्चः कथ्यते लेशाद्योगिनां योगसिद्धये ॥
athaiṣām eva tattvānāṃ dharādīnām anukramāt | prapañcaḥ kathyate leśād yogināṃ yogasiddhaye ||
অৰ্থ: এতিয়া এই তত্ত্বসমূহৰে বিস্তাৰ, পৃথ্বীৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ক্ৰমানুসাৰে, সংক্ষেপে কোৱা হৈছে, যাতে যোগীসকলে যোগত সিদ্ধি লাভ কৰে।
— মালিনীবিজয়োত্তৰ তন্ত্ৰ 2.1 · সংস্কৃত মূল: মালিনীবিজয়োত্তৰতন্ত্ৰ — GRETIL e-text (Göttingen), Somadeva Vasudeva ৰ সমালোচনামূলক সংস্কৰণ অনুসৰি
মালিনীবিজয়োত্তৰে তত্ত্বৰ নিজৰ দীঘলীয়া বিৱৰণ, পৃথ্বীৰ পৰা ওপৰলৈ, এক ব্যৱহাৰিক উদ্দেশ্যৰে আৰম্ভ কৰে: যোগত সিদ্ধি। মানচিত্ৰখন যাত্ৰাৰ বাবে।
মুখ্য পাৰ্থক্য
সাংখ্যৰ 25 টা তত্ত্ব আৰু শৈৱ তন্ত্ৰৰ 36-তত্ত্ব আঁচনি নিম্ন শ্ৰেণীত মিলে, কিন্তু বেলেগ বেলেগ অধিভৌতিক প্ৰণালীৰ সেৱা কৰে।
অনুশীলন আৰু ব্যাখ্যা
তত্ত্ব চিন্তন আৰু পুনৰ্শোষণে অভিজ্ঞতাক স্থূলৰ পৰা সূক্ষ্মলৈ অনুসৰণ কৰে। ইয়াৰ বাবে কল্পনাচিত্ৰ বা মন্ত্ৰৰ আগতে ধাৰণাগত স্পষ্টতা লাগে।
মানচিত্ৰখন অসীম চেতনাৰ পৰা আৰম্ভ হয়
শিৱ শুদ্ধ জ্যোতিৰ্ময় চেতনা আৰু শক্তি তেওঁৰ স্বাধীনতা বা শক্তি। সদাশিৱ, ঈশ্বৰ আৰু শুদ্ধবিদ্যাই সাধাৰণ সীমাৰ আগতে “মই” আৰু “এইটো”ৰ সূক্ষ্ম সম্পৰ্কৰ বৰ্ণনা কৰে। গতিকে প্ৰকাশ কেৱল মৃত পদাৰ্থৰ পৰা উৎপন্ন নহয়, চেতনাৰ ভিতৰতে উন্মোচিত হয়।
মায়া আৰু পাঁচটা আৱৰণে অনন্ততাক সংকুচিত কৰে
মায়া আৰু কঞ্চুকে সাৰ্বজনীন শক্তিক আংশিক সামৰ্থ্যলৈ সীমিত কৰে: সীমিত কৰ্ম, জ্ঞান, তৃপ্তি, কাল আৰু ক্ৰম বা অনিবাৰ্যতা। ব্যক্তিগত পুৰুষে নিজকে পৃথক আৰু সীমিত অনুভৱ কৰে, যদিও ইয়াৰ গভীৰ ভেটি চেতনা হৈ থকা বন্ধ হোৱা নাই।
নিম্ন তত্ত্বসমূহে সাধাৰণ অভিজ্ঞতা সজাই তোলে
প্ৰকৃতি, বুদ্ধি, অহংকাৰ, মন, ইন্দ্ৰিয় আৰু কৰ্ম, সূক্ষ্ম গুণ আৰু পাঁচ মহাভূতে অনুভৱৰ স্তৰযুক্ত ক্ষেত্ৰখন বুজায়। তন্ত্ৰই পৰিচিত সাংখ্য-ক্ৰমক ওপৰলৈ বিস্তাৰ কৰি দেহধাৰণত সংকোচন আৰু উৎসৰ ফালে পুনৰ বিলীন হোৱাৰ পথ দুয়োটা দেখুৱায়।
পাঁচ শুদ্ধ তত্ত্বই অসীম চেতনা প্ৰকাশ কৰে
শিৱ জ্যোতিৰ্ময় চেতনা; শক্তি তেওঁৰ স্বাধীনতা আৰু শক্তি। সদাশিৱ, ঈশ্বৰ আৰু শুদ্ধবিদ্যাই সাধাৰণ সীমাৰ আগতে “মই” আৰু “এইটো”ৰ ক্ৰমশঃ অধিক সন্তুলিত সম্পৰ্ক প্ৰকাশ কৰে। এইবোৰ মূৰৰ ওপৰত ৰখা ঠাই বা স্কেনাৰে ধৰা পৰা পদাৰ্থ নহয়। এইবোৰ দাৰ্শনিক মানচিত্ৰ, যিয়ে দেখুৱায় যে সচেতন স্বাধীনতাই নিজৰ স্বৰূপ নেৰাকৈ কেনেকৈ বস্তুগততা প্ৰকাশ কৰিব পাৰে।
মায়াই পৃথকতাৰ আভাস আনে
মায়াই স্বভাৱতে সম্পূৰ্ণক বিভেদিত কৰে যাতে ব্যক্তি বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ড আৰু ইয়াৰ উৎসৰ পৰা পৃথক দেখা যায়। এই প্ৰসংগত মায়া কেৱল কোনো বস্তুৰ অস্তিত্ব নাই বুলি কোৱা দাবী নহয়। ই বিভেদ আৰু আৱৰণৰ শক্তি। জগত অনুভৱত বাস্তৱ হৈ থাকে, কিন্তু ইয়াৰ গভীৰ ভেটি ভুলকৈ চিনা হয়, যাৰ ফলত সীমিত পৰিচয়, জ্ঞান আৰু কৰ্তৃত্বৰ উদ্ভৱ হয়।
পাঁচ কঞ্চুকে সাৰ্বভৌম শক্তিবোৰ সংকুচিত কৰে
কলাই অসীম কৰ্তৃত্বক সীমিত কৰে; বিদ্যাই সৰ্বজ্ঞতাক; ৰাগে অপূৰ্ণতা আৰু ইচ্ছা সৃষ্টি কৰে; কালে কালাতীততাক সীমিত কৰে; নিয়তিয়ে শৃংখলা, স্থান আৰু আৱশ্যকতাৰ জৰিয়তে স্বাধীনতাক বান্ধি ৰাখে। ব্যাখ্যাত শব্দ আৰু ক্ৰম সলনি হ'ব পাৰে, কিন্তু নীতিটো হ'ল সংকোচন। ব্যক্তিয়ে বাহিৰৰ পৰা এই সীমাবোৰ লাভ নকৰে; সাৰ্বভৌম ক্ষমতাবোৰ নিৰ্দিষ্ট দেহধাৰী অভিজ্ঞতাৰ অৱস্থাত সংকুচিত হৈ দেখা দিয়ে।
পুৰুষ আৰু প্ৰকৃতিয়ে মিশ্ৰিত ব্যক্তিগত ক্ষেত্ৰৰ আৰম্ভণি কৰে
পুৰুষ হৈছে সীমিত অনুভৱকাৰী, আনহাতে প্ৰকৃতি হৈছে সেই আধাৰ যাৰ পৰা বুদ্ধি, অহংকাৰ, মন, ইন্দ্ৰিয় আৰু তত্ত্বসমূহ বিকশিত হয়। শৈৱ ব্যৱস্থাবোৰে সাংখ্যৰ বহুতো বিশ্লেষণ ৰাখে, কিন্তু সেইবোৰক মায়া আৰু শুদ্ধ তত্ত্বৰ তলত স্থাপন কৰে। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তন্ত্ৰই কিয় কেৱল পঁচিশ নহয়, ছত্ৰিশ গণনা কৰে: পৰিচিত মনো-বিশ্বজগতীয় ক্ৰমৰ ওপৰত ই দিব্য প্ৰকাশ আৰু সংকোচনৰ স্তৰ যোগ কৰে।
তত্ত্ব-পথ দুয়োটা দিশতে পঢ়িব পাৰি
অভিব্যক্তি অসীম চেতনাৰ পৰা বিভেদিত দেহ আৰু পৃথিৱীৰ ফালে আগবাঢ়ে; ধ্যানাত্মক পুনৰ্লয়ে স্থূল তত্ত্বৰ পৰা ইন্দ্ৰিয়, মন, সীমাবদ্ধতা আৰু শুদ্ধ সচেতনতাৰ মাজেৰে ক্ষেত্ৰটো অনুসৰণ কৰে। ই পদাৰ্থৰ প্ৰতি ঘৃণা নহয়। পৃথিৱী, দেহ আৰু চিন্তা সংকোচনৰ বিশেষ স্তৰত শক্তিয়েই। অনুশীলনে সিহঁতৰ উৎস চিনি পায়, লগতে প্ৰতিটো স্তৰক সামঞ্জস্যৰে নিজৰ উপযুক্ত কাৰ্য কৰিবলৈ দিয়ে।
আন্তৰিক সাধনসমূহে জ্ঞানক সজাই তোলে
বুদ্ধিয়ে বিবেক কৰে আৰু নিৰ্ধাৰণ কৰে, অহংকাৰে অভিজ্ঞতাক “মই” আৰু “মোৰ” হিচাপে গ্ৰহণ কৰে, আৰু মনসে ইন্দ্ৰিয়ৰ তথ্য, সন্দেহ আৰু সংকল্প সমন্বয় কৰে। এইবোৰ সম্পৰ্কিত কাৰ্য, ইংৰাজী “mind” নামৰ এটা সত্তা নহয়। পাঁচটা জ্ঞানেন্দ্ৰিয় আৰু পাঁচটা কৰ্মেন্দ্ৰিয়ে এই আন্তৰিক ক্ষেত্ৰক বোধ আৰু কৰ্মৰ সৈতে সংযুক্ত কৰে। প্ৰতিটো স্তৰক এটা আধুনিক শ্ৰেণীত জোৰকৈ নোসুমুৱাকৈ নাম দিলে যোগ মনোবিজ্ঞান অধিক স্পষ্ট হয়।
তন্মাত্ৰই ইন্দ্ৰিয় আৰু স্থূল তত্ত্বৰ মাজত সেতু ৰচে
ধ্বনি, স্পৰ্শ, ৰূপ বা ৰং, সোৱাদ আৰু গন্ধ আকাশ, বায়ু, অগ্নি, জল আৰু পৃথ্বীৰ উদ্ভৱৰ সৈতে জড়িত সূক্ষ্ম গুণ। এইবোৰ সৰু ভৌতিক কণা বা আধুনিক ইন্দ্ৰিয়-গ্ৰাহকৰ সৈতে অভিন্ন নহয়। তত্ত্ব-মানচিত্ৰই অনুভৱ ক্ৰমান্বয়ে কেনেকৈ নিৰ্দিষ্ট হয় সেয়া ব্যাখ্যা কৰে। চিন্তনে ইন্দ্ৰিয়-গুণক ভিতৰলৈ অনুসৰণ কৰিব পাৰে, দৰ্শনে স্নায়ুবিজ্ঞানৰ স্থান লৈছে বুলি দাবী নকৰাকৈ।
তত্ত্ব শুদ্ধি অলৌকিক নিয়ন্ত্ৰণ নহয়, পুনৰ্বিন্যাস
শোধনে অনুষ্ঠানৰ জৰিয়তে তত্ত্ব আৰু স্তৰসমূহক সিহঁতৰ সূক্ষ্মতৰ কাৰণত বিলীন কৰিব পাৰে, তাৰ পাছত সাধকক প্ৰতিষ্ঠিত ক্ষেত্ৰ হিচাপে পুনৰ গঠন কৰে। ই ভুল পৰিচয়ৰ পৰা মুক্তি আৰু সুসংগত কাৰ্য বিচাৰে। কোনো তত্ত্বক “সক্ৰিয়” বা “বশ” কৰাক পদাৰ্থ, বতৰ বা আনৰ ওপৰত তৎক্ষণাৎ নিয়ন্ত্ৰণ হিচাপে বিক্ৰী কৰা উচিত নহয়। উন্নত ক্ৰমে মন্ত্ৰ, দৃশ্য-কল্পনা আৰু ন্যাস সেই পৰম্পৰাৰ অধীনত ব্যৱহাৰ কৰে যিয়ে পদ্ধতি আৰু সমাপ্তি যোগান ধৰে।
গৱেষণাই কি ক'ব পাৰে আৰু কি ক'ব নোৱাৰে
36টা তত্ত্ব চেতনাৰ এক ধ্যানমূলক মানচিত্ৰ, কোনো ভৌতিক আদৰ্শ নহয়, গতিকে গৱেষণাই সেইবোৰ নিশ্চিতো কৰিব নোৱাৰে, খণ্ডনো কৰিব নোৱাৰে। গৱেষণাই যি ক'ব পাৰে সেয়া এই মানচিত্ৰৰ ওপৰত গঢ়া অনুশীলন, যেনে ধ্যান, লৈকে সীমিত; সিদ্ধান্তটোৰ অধ্যয়ন নিজে দাৰ্শনিকভাৱে হয়, তলৰ সন্দৰ্ভত যেনেকৈ আছে।
- Lawrence DP, “Kashmiri Shaiva Philosophy”, Internet Encyclopedia of Philosophy. শিৱ সূত্ৰ, স্পন্দ আৰু অভিনৱগুপ্তৰ তন্ত্ৰালোকৰ সহকৰ্মী-পৰ্যালোচিত পাণ্ডিত্যপূৰ্ণ অৱলোকন, যিয়ে শক্তিক স্পন্দ, অৰ্থাৎ চেতনাৰ স্পন্দন হিচাপে ব্যাখ্যা কৰে। সীমা: দৰ্শন আৰু ইতিহাস, পৰীক্ষাগাৰৰ বিজ্ঞান নহয়; ই গ্ৰন্থবোৰে কি শিকায় তাৰ বৰ্ণনা কৰে, তাৰ পৰীক্ষা নকৰে।
ই স্বৰ যোগৰ সৈতে কেনেকৈ সংযুক্ত
স্বৰ যোগে তত্ত্বক সলনি হৈ থকা জীৱন্ত পৰ্যবেক্ষণ কৰি তোলে: উশাহে তত্ত্বগত গুণ প্ৰকাশ কৰিব পাৰে, আনহাতে সাধকে সেইবোৰ জনা চেতন ক্ষেত্ৰত ভেটি ৰাখি থাকে। চেতনাৰ পৰা পাঁচটা তত্ত্বলৈকে তত্ত্ব জানক.
স্বৰ যোগৰ ভেটিৰ অধ্যয়ন কৰক আৰু চাওক উশাহ-পৰ্যবেক্ষণে এই বিষয়টোক দৈনন্দিন অনুশীলনৰ সৈতে কেনেকৈ সংযুক্ত কৰে।
অনুশীলন, পথ-প্ৰদৰ্শন আৰু স্বাস্থ্য
মানুহক আধ্যাত্মিকভাৱে নিম্ন ঘোষণা কৰিবলৈ বা ৰোগ নিৰ্ণয় কৰিবলৈ তত্ত্বৰ স্তৰ ব্যৱহাৰ নকৰিব।
আপোনাৰ বাবে সঠিক পৰৱৰ্তী পদক্ষেপ কি?
ই সেইসকল আন্তৰিক শিক্ষাৰ্থীৰ বাবে উপযুক্ত যিসকলে নামোল্লিখিত গুৰু-শিষ্য পৰম্পৰা আৰু তাৰ নীতিৰ ভিতৰত মন্ত্ৰ, যন্ত্ৰ আৰু সাধনা শিকিবলৈ বিচাৰে। ই শক্তি, আনৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ বা চুটিপথ বিচৰা কোনোৰে বাবে নহয়; কোনো অনুষ্ঠান নিশ্চয়তা হিচাপে বিক্ৰী কৰা নহয়।
পৰৱৰ্তী পঢ়ক: তন্ত্ৰ কি? অৰ্থ, পৰম্পৰা আৰু মুক্তি
স্বামী চৰণাশ্ৰিত গিৰি · স্বৰ যোগ পীঠ, ঋষিকেশ
সঘনাই সোধা প্ৰশ্ন
কোনবোৰ গ্ৰন্থই 36 টা তত্ত্ব শিকায়?
এই পৰিকল্পনা শৈৱ আগমত আৰু মালিনীবিজয়োত্তৰ আৰু স্বচ্ছন্দৰ দৰে তন্ত্ৰত পোৱা যায়, আৰু অভিনৱগুপ্তই তন্ত্ৰালোক, তন্ত্ৰসাৰ আৰু পৰমাৰ্থসাৰত, তথা ক্ষেমৰাজে প্ৰত্যভিজ্ঞাহৃদয়ম্ত ইয়াক দাৰ্শনিক ৰূপে ব্যাখ্যা কৰিছে। শৈৱ সিদ্ধান্তই সেই একেটা ছয়ত্ৰিশটা তত্ত্বকে নিজৰ দ্বৈতবাদী ব্যাখ্যাৰে ব্যৱহাৰ কৰে।
36 টা তত্ত্বত পাঁচটা তত্ত্ব ক'ত পৰে?
পাঁচ মহাভূত — আকাশ, বায়ু, অগ্নি, জল আৰু পৃথ্বী — হ’ল শেষৰ পাঁচটা তত্ত্ব, বত্ৰিশৰ পৰা ছত্ৰিশ সংখ্যালৈ। সিহঁতৰ আগত আছে পাঁচ তন্মাত্ৰা, সিহঁতৰ সূক্ষ্ম সম্ভাৱনা। এয়া সেই একেটা তত্ত্ব-শিক্ষা যিটো স্বৰ যোগে উশাহত পাঁচ তত্ত্ব ক্ৰমে বৈ যোৱা হিচাপে লক্ষ্য কৰে।
শিৱ আৰু শক্তিক তত্ত্ব বুলি গণ্য কৰা হয় নেকি?
হয়, প্ৰথম দুটা হিচাপে। শিৱ তত্ত্ব শুদ্ধ চেতনা, বিষয়হীন অহং-ভাব; শক্তি তত্ত্ব ইয়াৰ শক্তি আৰু আনন্দ যিয়ে অভিব্যক্তিৰ ফালে মুখ কৰিছে। সিহঁতৰ বাহিৰত অদ্বৈত সম্প্ৰদায়বোৰে পৰমশিৱৰ কথা কয়, যিটো পৰম সত্তাত আটাইকেইটা ছত্ৰিশ সোমাই আছে, যাক পৰমাৰ্থসাৰে সেই পৰম বাস্তৱ বুলি কয় য'ত জগত প্ৰকাশিত হয়।
ধ্যানত তত্ত্বসমূহ কেনেকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
সাধকে তত্ত্বসমূহক সৃষ্টিৰ বিপৰীত ক্ৰমত চিন্তা কৰে, পৃথ্বীক জলত, জলক অগ্নিত আদি কৰি চেতনালৈকে বিলীন কৰি। তান্ত্ৰিক পূজাত দেৱতাৰ আহ্বানৰ আগতে তত্ত্ব-শুদ্ধি, অৰ্থাৎ শৰীৰত থকা তত্ত্বসমূহৰ শুদ্ধি, অন্তৰ্ভুক্ত থাকে। স্বৰ পৰ্যবেক্ষণে এই অনুশীলনৰ দৈনিক, উশাহ-ভিত্তিক ৰূপ প্ৰদান কৰে।
তত্ত্ব-প্ৰণালী আৰু সাংখ্য একে নেকি?
ইয়াত সাংখ্যৰ পঁচিশটা তত্ত্ব অন্তৰ্ভুক্ত, কিন্তু সেইবোৰৰ অৰ্থ সলনি হয়। সাংখ্যই পুৰুষ আৰু প্ৰকৃতিক চিৰন্তনভাৱে পৃথক ৰাখে; শৈৱ তন্ত্ৰই দুয়োটাকে মায়া আৰু কঞ্চুকৰ জৰিয়তে শিৱৰ প্ৰকাশ বুলি দেখে। অতিৰিক্ত এঘাৰটা তত্ত্বই ব্যাখ্যা কৰে যে এক কেনেকৈ বহু হয় আৰু বহুজন কেনেকৈ উভতি যাব পাৰে।
স্বৰ যোগে তত্ত্বসমূহ কেনেকৈ ব্যৱহাৰ কৰে?
শিৱ স্বৰোদয়ে শিকায় যে পাঁচটা তত্ত্ব প্ৰতিটো নাকৰ পাহিৰ সময়সীমাৰ ভিতৰত ক্ৰমে প্ৰবাহিত হয়, যাক উশাহৰ দীঘ, দিশ আৰু গুণৰ দ্বাৰা চিনি পাব পাৰি। পীঠৰ নাড়ী তত্ত্ব অনুশীলনে এই পৰ্যবেক্ষণ প্ৰশিক্ষিত কৰে, ছত্ৰিশটা তত্ত্বৰ ভিতৰত আটাইতকৈ নিম্ন পাঁচটাক পোনপটীয়া, দৈনন্দিন অনুভৱৰ সৈতে সংযুক্ত কৰি।
উৎস
- নামযুক্ত সংস্কৰণত মালিনীবিজয়োত্তৰ তন্ত্ৰৰ দৰে শৈৱ তান্ত্ৰিক উৎস।
- অদ্বৈত শৈৱ ভাষ্য-পৰম্পৰাসমূহ।
- পৃষ্ঠাটোৱে শৈৱ সিদ্ধান্ত নে অদ্বৈত উপস্থাপনা অনুসৰণ কৰিছে, সেয়া উল্লেখ কৰক।
- পৰমাৰ্থসাৰ, শ্লোক 11 — Abhinavagupta, Paramārthasāra — GRETIL ই-পাঠ (Göttingen).
- মালিনীবিজয়োত্তৰ তন্ত্ৰ 2.1 — মালিনীবিজয়োত্তৰতন্ত্ৰ — GRETIL e-text (Göttingen), Somadeva Vasudeva ৰ সমালোচনামূলক সংস্কৰণ অনুসৰি.
- Lawrence DP, “Kashmiri Shaiva Philosophy”, Internet Encyclopedia of Philosophy.
“শৈৱ তন্ত্ৰৰ 36 তত্ত্ব” সম্পৰ্কে পীঠৰ সৈতে কথা পাতক
আমাক আপোনাৰ স্বাস্থ্য, অনুশীলন আৰু আপুনি কি বিচাৰি আছে সেই বিষয়ে কওক; স্বামীজী বা কোনো আচাৰ্যই আপোনাৰ উপযোগী পথ পৰামৰ্শ দিব। বা বিনামূলীয়া সাত-দিনীয়া স্বৰ পত্ৰৰে আৰম্ভ কৰক।
স্বামী চৰণাশ্ৰিত গিৰিৰ পৰম্পৰাত শিক্ষা দিয়া · স্বৰ যোগ পীঠ সংস্থান, স্বৰ্গাশ্ৰম, ঋষিকেশ · এই পৃষ্ঠা স্বামীজীৰ পৰ্যালোচনাৰ অপেক্ষাত আছে · অনুশীলন প্ৰতিজন ব্যক্তিৰ বাবে তেওঁৰ অৱস্থা অনুসৰি নিৰ্ধাৰিত।
আপোনাৰ অধ্যয়ন অব্যাহত ৰাখক
তন্ত্ৰ আৰু আগমৰ সম্পূৰ্ণ শিক্ষা জানক, বৰ্তমানৰ পাঠ্যক্ৰমসমূহ চাওক, বা সুধি লওক আপোনাৰ অভিজ্ঞতা আৰু সুৰক্ষাৰ প্ৰয়োজনৰ বাবে কেনে ধৰণৰ পথ-প্ৰদৰ্শন উপযুক্ত।