বিন্দু বিসৰ্গ: সাত-চক্ৰ তালিকাৰ বাহিৰৰ সূক্ষ্ম ফোঁট
বিন্দু, বিন্দু, বীজ, ফোঁট আৰু উৎস হিচাপে—ধ্বনি, অমৃত, ব্যক্তিত্ব, হঠযোগ আৰু চক্ৰ প্ৰণালীৰ সৈতে ইয়াৰ সম্বন্ধ।
বিন্দু বিসৰ্গ
বিন্দুৰ অৰ্থ বিন্দু, বীজ বা ফোঁট, আনহাতে বিসৰ্গই নিৰ্গমন বা মুক্তিৰ ইংগিত দিয়ে। যোগ আৰু তন্ত্ৰত ই অভিব্যক্তিৰ বীজ, মন্ত্ৰ বা যন্ত্ৰৰ বিন্দু, হঠৰ এক সূক্ষ্ম কেন্দ্ৰ, বা অনুশীলনত সংৰক্ষিত অমৃতৰ ফোঁটক সূচাব পাৰে। বিন্দু কেৱল অষ্টম চক্ৰ নহয়; ইয়াৰ অৰ্থ উৎস অনুসৰি সলনি হয় আৰু প্ৰসংগত বুজিব লাগে।
সাধাৰণ প্ৰশ্নৰ পোনপটীয়া উত্তৰ
বিন্দু বিসৰ্গ কি?
বিন্দু বিসৰ্গ মূৰৰ ওপৰ-পিছফালৰ সেই বিন্দু যাৰ পৰা হঠ আৰু তান্ত্ৰিক শিক্ষাত চন্দ্ৰৰ অমৃত (অমৃত, সোম) শৰীৰলৈ টোপ টোপকৈ সৰি পৰে। বিন্দুৰ অৰ্থ “বিন্দু” বা “ফোঁট”; বিসৰ্গৰ অৰ্থ “পৰা” বা “নিৰ্গমন”। খেচৰী মুদ্ৰাৰ দৰে অনুশীলনে এই অমৃত ৰক্ষা কৰাৰ লক্ষ্য ৰাখে।
যোগত বিন্দুৰ অৰ্থ কি?
যোগত বিন্দুৰ কেইবাটাও অৰ্থ আছে: সেই উৎপত্তি-বিন্দু যাৰ পৰা সৃষ্টি আৰু ধ্বনি প্ৰকাশ পায়; মূৰৰ শিখৰত অমৃতৰ ফোঁট; আৰু প্ৰাণিক সাৰ, যাৰ ভিতৰত প্ৰজনন-তৰলো আছে, যাৰ সংৰক্ষণক হঠযোগ প্ৰদীপিকাই জীৱনৰ সৈতে সংযুক্ত কৰে। গ্ৰন্থই কোনটো অৰ্থ বুজাব বিচাৰে, সেয়া প্ৰসংগই নিৰ্ধাৰণ কৰে।
বিন্দু বিসৰ্গ ক'ত অৱস্থিত?
বিন্দু বিসৰ্গ পৰম্পৰা অনুসৰি মূৰৰ ওপৰ-পিছফালে অৱস্থিত, য’ত হিন্দু পুৰোহিতে শিখা ৰাখে। ই আজ্ঞাৰ ওপৰত আৰু মূৰৰ শিখৰৰ চন্দ্ৰ-ক্ষেত্ৰৰ সৈতে সংযুক্ত। ই সূক্ষ্ম শৰীৰৰ এটা কেন্দ্ৰ, ধ্যান আৰু মন্ত্ৰত ব্যৱহৃত, কোনো ভৌতিক গঠন নহয়।
যোগত বিন্দু কেনেকৈ সংৰক্ষণ কৰা হয়?
হঠৰ শিক্ষাত বিন্দুক ৰক্ষা কৰা হয় যৌন সংযম, খেচৰী আৰু বিপৰীতকৰণী মুদ্ৰা, আৰু প্ৰাণক ওপৰলৈ ঘূৰোৱা অনুশীলনৰ দ্বাৰা। গোৰক্ষশতকে অমৃত-দেৱীৰ ধ্যান কৰি জিভা তালুত হেঁচা দিয়াৰ বৰ্ণনা দিয়ে। এইবোৰ উন্নত অনুশীলন যি শিক্ষকে দিয়ে।
“বিন্দু বিসৰ্গ” সম্পৰ্কে এতিয়াও প্ৰশ্ন আছে নেকি? নিজৰ ভাষাত সোধক; পীঠৰ এজন শিক্ষকে উত্তৰ দিয়ে।
শাস্ত্ৰই কি কয়
सम्पीड्य रसनाग्रेण राजदन्तबिलं महत् । ध्यात्वामृतमयीं देवीं षण्मासेन कविर्भवेत् ॥
sampīḍya rasanāgreṇa rāja-danta-bilaṃ mahat | dhyātvāmṛtamayīṃ devīṃ ṣaṇ-māsena kavir bhavet ||
অৰ্থ: জিভাৰ আগেৰে ৰাজদন্তৰ ওপৰৰ মহাগহ্বৰ হেঁচি আৰু অমৃতময়ী দেৱীৰ ধ্যান কৰি সাধক ছমাহৰ ভিতৰত কবি-দ্ৰষ্টা হয়।
— গোৰক্ষশতক, শ্লোক 64 · সংস্কৃত মূল: গোৰক্ষশতক — Swami Kuvalayananda আৰু S. A. Shukla (Kaivalyadham, Lonavla) ৰ সমালোচনামূলক সংস্কৰণৰ GRETIL ই-পাঠ (Göttingen)
এয়া খেচৰী শিক্ষাৰ সংক্ষিপ্ত ৰূপ: দাঁতৰ ওপৰৰ গহ্বৰত জিভা হেঁচি ধৰি অমৃতময়ী দেৱীৰ ধ্যান কৰা। বিন্দু সাধনা মানে ভিতৰৰ অমৃত আস্বাদন কৰা, কোনো বিন্দুৰ কল্পনা কৰা নহয়।
मरणं बिन्दुपातेन जीवनं बिन्दुधारणात् ॥
maraṇaṃ bindu-pātena jīvanaṃ bindu-dhāraṇāt ||
অৰ্থ: বিন্দুৰ পতনত মৃত্যু হয়; বিন্দু ধাৰণ কৰিলে জীৱন।
— হঠযোগ প্ৰদীপিকা 3.88 (উত্তৰাৰ্ধ) · সংস্কৃত মূল: স্বাত্মাৰাম, হঠযোগ প্ৰদীপিকা — GRETIL ই-পাঠ (Göttingen), sanskritdocuments.org সংস্কৰণ (J. Brzezinski / U. Stiehl)ৰ সৈতে মিলাই চোৱা
প্ৰদীপিকাই বাজিটো স্পষ্টকৈ কয়: বিন্দুৰ পতনে মৃত্যুৰ ফালে লৈ যায়, ইয়াক ধৰি ৰখাই জীৱনৰ ফালে। ইয়াত বিন্দু হ’ল প্ৰাণিক সাৰ, আৰু ইয়াৰ ৰক্ষা হঠযোগত ব্ৰহ্মচৰ্যৰ ভিত্তি।
এটা বিন্দু, বহুতো প্ৰসংগ
এটা বিন্দুৱে বিস্তাৰ প্ৰদৰ্শন নকৰাকৈয়ো দিশ ধাৰণ কৰিব পাৰে। সেয়ে বিন্দু বৈচিত্ৰ্যেৰে পৰিপূৰ্ণ একতাৰ এক শক্তিশালী প্ৰতীক হৈ পৰে—বৃক্ষৰ আগৰ বীজ, উচ্চাৰিত শব্দৰ আগৰ ধ্বনি, ভেদভাবযুক্ত অনুভৱৰ আগৰ চেতনা। লিখিত সংস্কৃতত ইয়াৰ ব্যাকৰণগত আৰু ধ্বনিতাত্ত্বিক কাৰ্যও আছে। প্ৰসংগই অৰ্থ নিৰ্ধাৰণ কৰে।
বিন্দু, নাদ আৰু ধ্বনিৰ বিকাশ
তান্ত্ৰিক বিৱৰণত প্ৰায়ে বিন্দুক এনে ক্ৰমত ৰখা হয় য'ত অবিভক্ত শক্তি নাদ, ধ্বনি, বৰ্ণ, মন্ত্ৰ আৰু জগত হৈ উঠে। এইবোৰ ধ্বনি-পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ চিত্ৰ নহয়। এইবোৰ চেতনাত শিপাই থকাৰ সময়তে একতাই কেনেকৈ ভিন্ন কম্পন আৰু অৰ্থ ৰূপে দেখা দিয়ে তাৰ ধ্যানমূলক মানচিত্ৰ।
হঠযোগ শিক্ষাত বিন্দু বিসৰ্গ
কিছুমান আধুনিক হঠ পৰম্পৰাই বিন্দু বিসৰ্গক পশ্চাদ-শীৰ্ষ বা মূৰৰ পিছফালৰ দিশত থকা এটা সূক্ষ্ম কেন্দ্ৰ হিচাপে শিকায়, যি চান্দ্ৰিক অমৃতৰ সৈতে জড়িত। মধ্যযুগীয় গ্ৰন্থই তালুৰ অঞ্চলত চন্দ্ৰ আৰু নাভিত সূৰ্যৰ কথা কয়, বিপৰীত অৱস্থান, মুদ্ৰা আৰু আন্তৰিক অনুশাসনৰ দ্বাৰা তললৈ নামি অহা সাৰ সংৰক্ষণ কৰিবলৈ। সঠিক স্থান আৰু শব্দ বেলেগ বেলেগ।
অমৃত, সোম আৰু সংৰক্ষণ
অমৃত মানে মৃত্যুহীন সুধা; সোমৰ বৈদিক, অনুষ্ঠানিক আৰু সূক্ষ্ম অৰ্থ আছে। হঠৰ প্ৰতীকবাদে বৰ্ণনা কৰে যে সুধা ভিতৰৰ সূৰ্যই গ্ৰহণ কৰে আৰু বিপৰীতকৰণী বা খেচৰীৰ দৰে অনুশীলনৰ দ্বাৰা সংৰক্ষিত হয়। এই অংশবোৰক এনে দাবীলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিব নালাগে যে কোনো এটা আসনে জৈৱিক বাৰ্ধক্য ৰোধ কৰে বা সোৱাদ লোৱা কোনো নিঃসৰণে অমৰত্ব প্ৰমাণ কৰে।
বিন্দু আৰু প্ৰজনন-সাৰ
বিন্দুৱে বীৰ্য বা অধিক সূক্ষ্ম সৃজনশীল সাৰকো বুজাব পাৰে, আনহাতে সমান্তৰাল শিক্ষাই ৰজঃ আৰু প্ৰাণশক্তিৰ সংৰক্ষণ বা ৰূপান্তৰৰ বিষয়ে আলোচনা কৰে। এই সিদ্ধান্তক ব্ৰহ্মচৰ্য বা তৰল সংৰক্ষণলৈ সীমিত কৰিলে ইয়াৰ বহল অৰ্থ হেৰাই যায়। আচৰণ, উদ্দেশ্য, সম্বন্ধ, স্বাস্থ্য আৰু ইচ্ছাৰ ৰূপান্তৰ—সকলোৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ।
আজ্ঞা আৰু সহস্ৰাৰৰ সৈতে সম্পৰ্ক
আজ্ঞাই আদেশ আৰু উপলব্ধিক একত্ৰিত কৰে; সহস্ৰাৰে পৰিপূৰ্ণতা প্ৰকাশ কৰে; বিন্দুৱে সেই বীজ-বিন্দুক সূচিত কৰিব পাৰে যিটোৰ পৰা অভিব্যক্তি নামি আহে বা যাত পুনৰ বিলীন হয়। তালিকাবোৰে এইবোৰক বেলেগ সম্পৰ্কত ৰাখে কাৰণ পৰম্পৰাবোৰে বেলেগ কাৰ্যৰ মানচিত্ৰ আঁকে, কোনো এক শাৰীৰিক স্থানাংকৰ বাবে প্ৰতিযোগিতা নকৰে।
এটা সুৰক্ষিত বিন্দু-চিন্তন
সমগ্ৰ শৰীৰৰ সজাগতা আৰু স্বাভাৱিক উশাহেৰে আৰম্ভ কৰক। কোমলভাৱে পুনৰাবৃত্তি কৰা ওঁ বা ঘণ্টাৰ ক্ষীণ হৈ অহা সীমা শুনক: কেৱল ধ্বনি নহয়, উচ্চাৰিত ধ্বনি যি বিন্দুত মৌনলৈ ঘূৰি যায় সেয়াও। উশাহ ৰোধ নকৰাকৈ বা ডিঙি নেচেপাকৈ সেই সংক্ৰমণত বিশ্ৰাম লওক। সাধাৰণ শ্ৰৱণ আৰু কাৰ্যত মনোযোগ স্থিৰ কৰি সামৰণি মাৰক।
কি দাবী কৰা উচিত নহয়
বিন্দুৰ কল্পনাই অন্তঃস্ৰাৱী ৰোগ নিৰাময় কৰে, শৰীৰক অমৰ কৰে বা আক্ষৰিক অমৃত-গ্ৰন্থি প্ৰমাণ কৰে—এনে কোনো প্ৰমাণ নাই। ব্যক্তিগত স্বাদ, পোহৰ বা ধ্বনিৰ অনুভূতি অৰ্থপূৰ্ণ হ’ব পাৰে আৰু বিনয়ৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা উচিত। উন্নত খেচৰী, ওলোটা আসন আৰু কুম্ভকত প্ৰকৃত শাৰীৰিক ঝুঁকি আছে আৰু সক্ষম নিৰ্দেশনাৰ প্ৰয়োজন।
বীজত বিকশিত হোৱাৰ এক ধৰণ নিহিত থাকে
বীজে দৃশ্যমানভাৱে শিপা, গুৰি, পাত আৰু ফল দেখুওৱা নাই, তথাপি উপযুক্ত পৰিস্থিতিত এইবোৰ ওলোৱা ক্ৰমবদ্ধ সামৰ্থ্য ই বহন কৰে। বিন্দুৱে ইয়াৰ দৰেই এক চিন্তন-চিত্ৰ দিয়ে: আপাতদৃষ্টিত মাত্ৰাহীন বিন্দুটো শূন্য নহয়, কেন্দ্ৰীভূত সম্ভাৱনা। অভিব্যক্তি নিজৰ উৎসৰ সৈতে সম্পৰ্ক ৰাখি বিস্তাৰিত হয়।
এই উপমাই কোনো ভৌতিক ব্ৰহ্মাণ্ডতত্ত্ব প্ৰমাণ নকৰে। ই সাধকক গঢ় লোৱা অভিজ্ঞতা—শব্দ, চিন্তা, ইচ্ছা বা জগত—ক ইয়াৰ সূক্ষ্মতৰ অৱস্থাৰ ফাললৈ উভতাই লৈ যাবলৈ আৰু তাৰ পিছত পৰৱৰ্তী বিভেদ উদয় হোৱাৰ আগতে জিৰণি লবলৈ সহায় কৰে।
যন্ত্ৰ, মন্ত্ৰ আৰু ধ্যানত বিন্দু
যন্ত্ৰত কেন্দ্ৰীয় বিন্দুৱে উৎস, দেৱতাৰ উপস্থিতি বা সমগ্ৰ জ্যামিতিৰ মিলন-বিন্দু সূচিত কৰিব পাৰে। মন্ত্ৰ আৰু লিখিত ধ্বনিত এটা বিন্দুৱে অনুনাদ আৰু অৰ্থ সলনি কৰিব পাৰে। ধ্যানত সাধকে ত্ৰাটকৰ বাবে দৃশ্যমান বিন্দু বা অধিক সূক্ষ্ম মনোযোগ-বিন্দু ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে, কিন্তু এইবোৰ একেটা সৰ্বজনীন পদ্ধতি নহয়, সম্পৰ্কিত অনুশীলন।
আটাইতকৈ নিৰাপদ আৰম্ভণি হ’ল সৰলতা: মনোযোগ এটা বিন্দুৰ চাৰিওফালে কেনেকৈ গোট খায় আৰু ধ্বনি কেনেকৈ নীৰৱতালৈ লীন হয় চাওক। উন্নত ব্ৰহ্মাণ্ডীয় বা দেহগত অনুশীলন নিজৰ পৰম্পৰাৰ।
গৱেষণাই কি ক'ব পাৰে আৰু কি ক'ব নোৱাৰে
বিন্দু আৰু অমৃত গ্ৰন্থসমূহৰ সূক্ষ্ম শৰীৰ-ক্ৰিয়াৰ অন্তৰ্গত; গৱেষণাই কোনো অমৃত-বিন্দু জোখা নাই, আৰু পীঠে জুখিছে বুলি দাবীও নকৰে। আটাইতকৈ ওচৰৰ অধ্যয়ন কৰা অনুশীলন হ’ল পবিত্ৰ ধ্বনি, সেই নাদ যি পৰম্পৰা মতে বিন্দুৰ পৰা প্ৰকাশ পায়।
- Kalyani BG et al., International Journal of Yoga 2011 — শব্দ কৰি “ওঁ” জপৰ ফাংশনেল MRI (12 জন সুস্থ স্বেচ্ছাসেৱক, NIMHANS). ওঁ জপ কৰিলে এমিগডালাকে ধৰি লিম্বিক অঞ্চল নিষ্ক্ৰিয় হোৱাৰ সৈতে জড়িত বুলি পোৱা গ'ল, কিন্তু স্বেচ্ছাসেৱকে “স্স্স্স্” উচ্চাৰণ কৰোঁতে তেনে নহ'ল। সীমা: বাৰজন মানুহৰ এটা প্ৰাথমিক পৰীক্ষা; লেখকসকলে চিকিৎসামূলক ব্যৱহাৰৰ পৰামৰ্শ দিয়ে, কিন্তু তাক দেখুৱাব নোৱাৰে।
ই স্বৰ যোগৰ সৈতে কেনেকৈ সংযুক্ত
প্ৰতিটো উশাহৰ এটা দৃশ্যমান গতি আৰু এটা অধিক সূক্ষ্ম মোৰ থাকে। স্বৰ যোগে বিৰতি জোৰ নকৰাকৈ সেই সংক্ৰমণৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা বিকশিত কৰে। বিন্দুক সেই বীজ-বিন্দু হিচাপে চিন্তা কৰিব পাৰি য’ত বাহ্যিক বিভেদ পুনৰ স্থিৰতাৰ ফালে উভতি যায়, আনহাতে জীৱন্ত উশাহে এই ধাৰণাটোক কেৱল বিমূৰ্ত হ’বলৈ নিদিয়ে।
উশাহ আৰু মোৰ-বিন্দু জানক · সহস্ৰাৰ আৰু চৰম অৱস্থাৰ অধ্যয়ন কৰক
অনুশীলন, পথ-প্ৰদৰ্শন আৰু স্বাস্থ্য
অনলাইন নিৰ্দেশনাৰ পৰা জিভা কটা, বলেৰে খেচৰী, দীঘলীয়া সময় ওলোটা হৈ থকা, দীঘলীয়া কুম্ভক বা ডিঙি/মূৰৰ খুলিত চাপ দিয়াৰ চেষ্টা নকৰিব। গ্লকোমা, ৰেটিনাৰ ৰোগ, অনিয়ন্ত্ৰিত ৰক্তচাপ, ডিঙিৰ আঘাত, হৃদৰোগ, গৰ্ভাৱস্থা আৰু সম্প্ৰতি হোৱা অস্ত্ৰোপচাৰত ওলোটা অৱস্থা বা কুম্ভক অনুপযুক্ত হ’ব পাৰে। অস্বাভাৱিক সোৱাদ বা স্নায়ুজনিত লক্ষণৰ বাবে উপযুক্ত পৰীক্ষা প্ৰয়োজন।
আপোনাৰ বাবে সঠিক পৰৱৰ্তী পদক্ষেপ কি?
এই নিৰ্দেশিত শুদ্ধি সেইসকলৰ বাবে উপযুক্ত যিসকলে চক্ৰসমূহৰ সৈতে লাহে লাহে কাম কৰিব বিচাৰে, কোনো জাগৰণৰ আগতে শুদ্ধিৰে আৰম্ভ কৰি। ই তৎক্ষণাত মুকলি হোৱা বা নিশ্চিত ফলৰ প্ৰতিশ্ৰুতি নিদিয়ে; অনুশীলন ব্যক্তিৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত হয়।
পৰৱৰ্তী পঢ়ক: চক্ৰ শুদ্ধি
স্বামী চৰণাশ্ৰিত গিৰি · স্বৰ যোগ পীঠ, ঋষিকেশ
সঘনাই সোধা প্ৰশ্ন
বিন্দু আৰু নাদৰ মাজত কি সম্পৰ্ক?
তান্ত্ৰিক দৰ্শনত নাদ (আদি ধ্বনি) আৰু বিন্দু (ফুটকি) শিৱ–শক্তিৰ পৰা প্ৰকাশৰ প্ৰথম স্তৰ; সকলো ধ্বনি আৰু ৰূপ সিহঁতৰ পৰাই বিকশিত হয়। ধ্যানত গতি ওলোটা হয়: মনোযোগে ধ্বনিৰ পিছে পিছে বিন্দুলৈকে আৰু তাৰ পিছলৈকো যায়। সেইবাবেই ওঁ বিন্দুৰ সৈতে লিখা হয়, সেই বিন্দু।
খেচৰী মুদ্ৰা কি?
খেচৰী মুদ্ৰা হ'ল জিভা পিছলৈ আৰু ওপৰলৈ কোমল তালুৰ ওপৰৰ গহ্বৰত ঘূৰাই নিয়া, যাক হঠযোগ প্ৰদীপিকা আৰু গোৰক্ষশতকত বিন্দুৰ পৰা অমৃত সংৰক্ষণ কৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াৰ পূৰ্ণ ৰূপ এক উন্নত অনুশীলন যিটো শিক্ষকৰ অধীনত লাহে লাহে বিকশিত কৰা হয়; এক সৰল ৰূপ — জিভা তালুত ৰখা — যিকোনো লোকৰ বাবে সুৰক্ষিত।
হিন্দুসকলে বিন্দু-স্থানত শিখা কিয় ৰাখে?
শিখা, অৰ্থাৎ মূৰৰ ওপৰ-পিছফালৰ চুলিৰ জুতি, পৰম্পৰাগতভাৱে হিন্দু পুৰোহিত আৰু বহু ভক্তই ৰাখে। এটা ব্যাখ্যাই ইয়াক বিন্দু কেন্দ্ৰৰ সুৰক্ষা আৰু চিহ্নৰ সৈতে সংযুক্ত কৰে। ই বৈদিক আৰু আধ্যাত্মিক জীৱনৰ প্ৰতি প্ৰতিশ্ৰুতিও সূচায়। সম্প্ৰদায়ভেদে ৰীতি বেলেগ বেলেগ।
বিন্দু আৰু বীৰ্য একে নেকি?
হঠৰ কিছুমান অংশত বিন্দুৱে বীৰ্য বা প্ৰাণিক প্ৰজনন-সাৰক বুজায়, আৰু তাৰ সংৰক্ষণ স্বাস্থ্য আৰু আধ্যাত্মিক শক্তিৰ সৈতে জড়িত। আন প্ৰসংগত বিন্দু হ'ল চেতনাৰ বিন্দু বা মুকুটৰ অমৃত। পীঠে সংযম আৰু নৈতিক যৌন-জীৱন শিকায়, শৰীৰৰ বিষয়ে ভয় বা লাজ নহয়।
বিন্দু বিসৰ্গত ধ্যান কেনেকৈ কৰিব?
আৰামেৰে বহক, উশাহ স্থিৰ হ'বলৈ দিয়ক, আৰু মনোযোগ কোমলভাৱে মূৰৰ ওপৰ-পিছৰ অংশত আনক, পোহৰৰ এটা বিন্দু বা শীতল অমৃতৰ এটোপাল কল্পনা কৰি। কিছুমান পৰম্পৰাই মন্ত্ৰ বা ওঁ ধ্বনি যোগ কৰে। আৰম্ভণিতে চমু ৰাখক, আৰু চাপ বা অস্থিৰতা উঠিলে ৰ'ব।
স্বৰ যোগৰ বিন্দুৰ সৈতে কি সম্পৰ্ক?
স্বৰ যোগে বাওঁফালৰ, চান্দ্ৰ উশাহ (ইড়া)ক চন্দ্ৰ আৰু ইয়াৰ শীতল অমৃতৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বাওঁ নাকৰ পাহিৰ প্ৰবাহ আৰু ইয়াৰ শান্তিদায়ক গুণ পৰ্যবেক্ষণে বিন্দুৰ শিক্ষাই বৰ্ণনা কৰা সোমৰ এক জীৱন্ত অনুভৱ দিয়ে, আৰু সাধকক উষ্ণ আৰু শীতল শক্তিৰ সন্তুলন কৰাত সহায় কৰে।
উৎস
- খেচৰী, বিপৰীতকৰণী, বিন্দু আৰু নাদৰ প্ৰসংগৰ বাবে হঠযোগ প্ৰদীপিকা, অধ্যায় 3–4।
- ঘেৰণ্ড সংহিতাৰ মুদ্ৰা-শিক্ষা, সমান বুলি ধৰি নলৈ তুলনা কৰি।
- নাদ-বিন্দু উপনিষদ আৰু সম্পৰ্কিত যোগ উপনিষদসমূহ কোনো নামযুক্ত সমালোচনামূলক বা পাণ্ডিত্যপূৰ্ণ সংস্কৰণত।
- মন্ত্ৰ আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডতত্ত্বত বিন্দুৰ বাবে পৰম্পৰা-বিশেষ শাক্ত আৰু শৈৱ উৎস।
- গোৰক্ষশতক, শ্লোক 64 — গোৰক্ষশতক — Swami Kuvalayananda আৰু S. A. Shukla (Kaivalyadham, Lonavla) ৰ সমালোচনামূলক সংস্কৰণৰ GRETIL ই-পাঠ (Göttingen).
- হঠযোগ প্ৰদীপিকা 3.88 (দ্বিতীয়াৰ্ধ) — স্বাত্মাৰাম, হঠযোগ প্ৰদীপিকা — GRETIL ই-পাঠ (Göttingen), sanskritdocuments.org সংস্কৰণ (J. Brzezinski / U. Stiehl)ৰ সৈতে মিলাই চোৱা.
- Kalyani BG et al., International Journal of Yoga 2011 — শব্দ কৰি “ওঁ” জপৰ ফাংশনেল MRI (12 জন সুস্থ স্বেচ্ছাসেৱক, NIMHANS).
“বিন্দু বিসৰ্গ” সম্পৰ্কে পীঠৰ সৈতে কথা পাতক
আমাক আপোনাৰ স্বাস্থ্য, অনুশীলন আৰু আপুনি কি বিচাৰি আছে সেই বিষয়ে কওক; স্বামীজী বা কোনো আচাৰ্যই আপোনাৰ উপযোগী পথ পৰামৰ্শ দিব। বা বিনামূলীয়া সাত-দিনীয়া স্বৰ পত্ৰৰে আৰম্ভ কৰক।
স্বামী চৰণাশ্ৰিত গিৰিৰ পৰম্পৰাত শিক্ষা দিয়া · স্বৰ যোগ পীঠ সংস্থান, স্বৰ্গাশ্ৰম, ঋষিকেশ · এই পৃষ্ঠা স্বামীজীৰ পৰ্যালোচনাৰ অপেক্ষাত আছে · অনুশীলন প্ৰতিজন ব্যক্তিৰ বাবে তেওঁৰ অৱস্থা অনুসৰি নিৰ্ধাৰিত।
আপোনাৰ অধ্যয়ন অব্যাহত ৰাখক
সাতোটা চক্ৰৰ সম্পূৰ্ণ শিক্ষা জানক, বৰ্তমানৰ পাঠ্যক্ৰমসমূহ চাওক, বা সুধি লওক আপোনাৰ অভিজ্ঞতা আৰু সুৰক্ষাৰ প্ৰয়োজনৰ বাবে কেনে ধৰণৰ পথ-প্ৰদৰ্শন উপযুক্ত।