Shatkarma Kriya

ਨੇਤੀ ਕਿਰਿਆ

ਮੁੱਖ ਪੰਨਾਨੇਤੀ ਕਿਰਿਆ
ਸ਼ਟਕਰਮ ਕਿਰਿਆ

ਨੇਤੀ ਕਿਰਿਆ

ਨੇਤੀ ਕਿਰਿਆ ਨੱਕ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੋਗ-ਅਭਿਆਸ ਹੈ — ਸ਼ਟਕਰਮ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਥੰਮ੍ਹ ਜੋ ਨੱਕ ਦੇ ਰਸਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਾਈਨਸ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਭਿਆਸੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਅਤੇ ਸਵਰ ਨਿਰੀਖਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਨੇਤੀ ਕ੍ਰਿਆ ਕੀ ਹੈ?

ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਨੇਤੀ (नेति) ਨੱਕ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨੇਤੀ ਛੇ ਸ਼ਟਕਰਮਾਂ (षट्कर्म) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ — ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹਠ ਯੋਗ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀਆਂ ਸ਼ੁੱਧੀ-ਤਕਨੀਕਾਂ। ਛੇ ਸ਼ਟਕਰਮ ਹਨ ਨੇਤੀ, ਧੌਤੀ, ਨੌਲੀ, ਬਸਤੀ, ਕਪਾਲਭਾਤੀ ਅਤੇ ਤ੍ਰਾਟਕ। ਹਰ ਇੱਕ ਸਰੀਰ ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਨੇਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੱਕ ਦੇ ਰਸਤਿਆਂ ਅਤੇ ਖੋਪੜੀ ਦੇ ਸਾਈਨਸਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ।

ਹਠ ਯੋਗ ਪ੍ਰਦੀਪਿਕਾ (ਅਧਿਆਇ 2, ਸ਼ਲੋਕ 29-30) ਨੇਤੀ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਅਭਿਆਸ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਜੋ ਖੋਪੜੀ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ (ਕਪਾਲ ਸ਼ੋਧਿਨੀ), ਨਜ਼ਰ ਦੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਲੇ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਘੇਰੰਡ ਸੰਹਿਤਾ (ਅਧਿਆਇ 1, ਸ਼ਲੋਕ 49-51) ਵੀ ਨੇਤੀ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤਿਆਰੀ ਵਾਲਾ ਅਭਿਆਸ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਟਕਰਮ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੇਠ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

ਨੇਤੀ ਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਹਨ:

  • ਜਲ ਨੇਤੀ (जल नेति) — ਗਰਮ ਲੂਣੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨੱਕ ਦੀ ਧੁਲਾਈ, ਜੋ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਬਣਤਰ ਵਾਲੇ ਨੇਤੀ ਲੋਟੇ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਨਾਸ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ।
  • ਸੂਤਰ ਨੇਤੀ (सूत्र नेति) — ਨਰਮ ਮੋਮ ਲੱਗੇ ਸੂਤੀ ਧਾਗੇ ਜਾਂ ਪਤਲੇ ਰਬੜ ਦੇ ਕੈਥੀਟਰ ਨਾਲ ਨੱਕ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ, ਜੋ ਨਾਸ ਰਾਹੀਂ ਪਾ ਕੇ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨੇਤੀ ਦਾ ਮਕਸਦ ਨੱਕ ਦੇ ਰਸਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੀ ਬਲਗ਼ਮ, ਧੂੜ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕਾਂ, ਐਲਰਜੀਕਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ ਰਿਸਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਨੱਕ ਦੀ ਗੁਫ਼ਾ ਖ਼ੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾੜੀ-ਸਿਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸ਼ਲੇਸ਼ਮ ਝਿੱਲੀ ਨਾਲ ਢਕੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਝਿੱਲੀ ਬੰਦ ਜਾਂ ਸੁੱਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਾਹ ਰੁਕਦਾ ਹੈ, ਸੁੰਘਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਘਟਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਸਾਹ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨੇਤੀ ਨੱਕ ਦੇ ਰਸਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਵਾਲੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਸਵਰ ਯੋਗ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਨੇਤੀ ਦਾ ਸਥਾਨ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਹੈ। ਸਵਰ ਯੋਗ ਦਾ ਸਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਭਿਆਸੀ ਦੀ ਇਸ ਸਮਰੱਥਾ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਹੀ-ਸਹੀ ਵੇਖ ਸਕੇ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਲ ਕਿਹੜੀ ਨਾਸ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ — ਕੀ ਸਾਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਖੱਬੀ ਨਾਸ (ਇੜਾ ਨਾੜੀ / ਚੰਦਰ ਸਵਰ), ਸੱਜੀ ਨਾਸ (ਪਿੰਗਲਾ ਨਾੜੀ / ਸੂਰਜ ਸਵਰ), ਜਾਂ ਦੋਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬਰਾਬਰ (ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ ਸਵਰ) ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬੰਦ ਜਾਂ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਰੁਕੀ ਨਾਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਬਲਗ਼ਮ, ਸੋਜ ਜਾਂ ਜਕੜਨ ਹਵਾ-ਵਹਾਅ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਦੇਵੇਗੀ ਅਤੇ ਸਵਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਤ ਗ਼ਲਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸੇ ਲਈ ਨੇਤੀ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਸਵਰ ਯੋਗ ਸਾਧਨਾ ਦੀ ਪੂਰਵ-ਸ਼ਰਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਵਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਜਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਭਿਆਸੀ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਕਿ ਨੱਕ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਰਸਤੇ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹਨ।

ਆਧੁਨਿਕ ਕੰਨ-ਨੱਕ-ਗਲਾ ਵਿਗਿਆਨ (ENT) ਪੁਰਾਣੇ ਸਾਈਨਸਾਈਟਿਸ, ਐਲਰਜੀ ਵਾਲੇ ਜ਼ੁਕਾਮ ਅਤੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਬਲਗ਼ਮ ਡਿੱਗਣ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਨੱਕ ਦੀ ਧੁਲਾਈ ਨੂੰ ਲਾਭਦਾਇਕ ਇਲਾਜੀ ਅਭਿਆਸ ਵਜੋਂ ਪੂਰੀ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਕਲੀਨਿਕਲ ਅਧਿਐਨ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਿਯਮਤ ਲੂਣੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਧੁਲਾਈ ਨੱਕ ਦੇ ਲੱਛਣ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਨੱਕ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਾਲੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੁਧਾਰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੋਗੀ ਆਧੁਨਿਕ ਦਵਾਈ ਵੱਲੋਂ ਪੁਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਸ ਸਮਝ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਸਨ।

ਸਵਰ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸੀਆਂ ਨੂੰ ਨੇਤੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ — ਆਦਰਸ਼ਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਆਪਣੀ ਸਵੇਰ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਦਮ ਵਜੋਂ, ਸਵੇਰ ਦਾ ਸਵਰ ਜਾਂਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਅਭਿਆਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ।

ਜਲ ਨੇਤੀ — ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਲੂਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਤਿਆਰੀ

ਨੇਤੀ ਲੋਟਾ

ਜਲ ਨੇਤੀ ਲਈ ਨੇਤੀ ਪੌਟ ਜਾਂ ਲੋਟਾ ਨਾਂ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਬਣਤਰ ਵਾਲਾ ਭਾਂਡਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਾਂਡਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਪਤਲੀ ਹੁੰਦੀ ਟੂਟੀ ਨਾਸ ਵਿੱਚ ਕੱਸ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਹੌਲੀ ਜਿਹੇ ਇੱਕ ਨਾਸਿਕ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਢੁਕਵੀਆਂ ਹਨ:

  • ਤਾਂਬਾ (ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਲੋਟਾ): ਰਵਾਇਤੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਧਾਤ। ਤਾਂਬੇ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਰੋਗਾਣੂ-ਨਾਸ਼ਕ ਗੁਣ ਹਨ — ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਨਾਲ ਛੂਹਣ ਉੱਤੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਅਤੇ ਵਾਇਰਸ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਨੇਤੀ ਲੋਟਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਕੀਟਾਣੂ-ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸਾਤਵਿਕ (ਸ਼ੁੱਧ) ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
  • ਪਿੱਤਲ: ਤਾਂਬੇ ਅਤੇ ਜਿਸਤ ਦੀ ਮਿਸ਼ਰਤ ਧਾਤ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਕੁਝ ਰੋਗਾਣੂ-ਨਾਸ਼ਕ ਗੁਣ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
  • ਚੀਨੀ ਮਿੱਟੀ: ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਕਰਨੀ ਸੌਖੀ ਹੈ। ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਓ ਕਿ ਇਹ ਸਿੱਕੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਭੋਜਨ-ਯੋਗ ਪਾਲਿਸ਼ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ।
  • ਸਟੇਨਲੈੱਸ ਸਟੀਲ: ਟਿਕਾਊ, ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰਾ ਅਤੇ ਕੀਟਾਣੂ-ਰਹਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸੌਖਾ। ਇੱਕ ਵਿਹਾਰਕ ਆਧੁਨਿਕ ਬਦਲ।
  • ਭੋਜਨ-ਦਰਜੇ ਦਾ ਪਲਾਸਟਿਕ: ਹਲਕਾ ਅਤੇ ਸਸਤਾ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਠੀਕ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਲੰਮੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਧਾਤ ਜਾਂ ਚੀਨੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਤਰਜੀਹੀ ਹੈ।

ਲੂਣਾ ਘੋਲ — ਤਿਆਰੀ

ਜਲ ਨੇਤੀ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਲੂਣਾ ਘੋਲ ਸਟੀਕਤਾ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗ਼ਲਤ ਮਾਤਰਾ ਚੁਭਣ, ਜਲਣ ਜਾਂ ਬੇਆਰਾਮੀ ਪੈਦਾ ਕਰੇਗੀ। ਟੀਚਾ ਆਈਸੋਟੋਨਿਕ ਲੂਣਾ ਘੋਲ ਹੈ — ਲਗਭਗ 0.9% ਸੋਡੀਅਮ ਕਲੋਰਾਈਡ ਦੀ ਮਾਤਰਾ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਤਰਲਾਂ ਦੇ ਖਾਰੇਪਣ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ।

  • ਪਾਣੀ: ਛਾਣਿਆ, ਡਿਸਟਿਲ ਕੀਤਾ, ਜਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਬਾਲ ਕੇ ਠੰਢਾ ਕੀਤਾ ਪਾਣੀ ਵਰਤੋ। ਬਿਨਾਂ ਸੋਧੇ ਟੂਟੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਕਦੇ ਨਾ ਵਰਤੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਲੋਰੀਨ, ਭਾਰੀ ਧਾਤਾਂ ਜਾਂ ਸੂਖਮ ਜੀਵ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਕੋਸਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ — ਲਗਭਗ 37 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ (98.6 ਡਿਗਰੀ ਫ਼ਾਰਨਹਾਈਟ), ਸਰੀਰ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ। ਬਹੁਤ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨੱਕ ਦੀਆਂ ਨਾਜ਼ੁਕ ਝਿੱਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਵੇਗਾ; ਬਹੁਤ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਦਰਦਨਾਕ ਝਟਕਾ ਦੇਵੇਗਾ ਅਤੇ ਨੱਕ ਦੇ ਰਸਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁੰਗੇੜ ਦੇਵੇਗਾ।
  • ਲੂਣ: ਆਇਓਡੀਨ-ਰਹਿਤ ਲੂਣ ਵਰਤੋ — ਸ਼ੁੱਧ ਸੇਂਧਾ ਲੂਣ (ਸੇਂਧਾ ਨਮਕ), ਸਮੁੰਦਰੀ ਲੂਣ, ਜਾਂ ਦਵਾਈ-ਦਰਜੇ ਦਾ ਸੋਡੀਅਮ ਕਲੋਰਾਈਡ। ਆਇਓਡੀਨ ਵਾਲੇ ਮੇਜ਼ ਦੇ ਲੂਣ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਵਟਾਂ (ਗੰਢਾਂ ਨਾ ਬਣਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਤੱਤ, ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਆਇਓਡਾਈਡ) ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਨੱਕ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਪਰਤ ਨੂੰ ਚਿੜਚਿੜਾ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਨੁਪਾਤ ਪ੍ਰਤੀ 500 ਮਿਲੀਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਇੱਕ ਪੱਧਰਾ ਛੋਟਾ ਚਮਚ (ਲਗਭਗ 5 ਗ੍ਰਾਮ) ਹੈ।
  • ਸਵਾਦ ਜਾਂਚ: ਘੋਲ ਦਾ ਸਵਾਦ ਹੰਝੂਆਂ ਵਰਗਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ — ਹਲਕਾ ਲੂਣਾ, ਬੁਰਾ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਸਵਾਦ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਲੂਣ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਿਆਂ ਚੁਭਣ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮਾਤਰਾ ਗ਼ਲਤ ਹੈ — ਜਾਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਲੂਣਾ ਜਾਂ ਕਾਫ਼ੀ ਲੂਣਾ ਨਹੀਂ।

ਗੰਭੀਰ ਚੇਤਾਵਨੀਆਂ:

  • ਕਦੇ ਵੀ ਲੂਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਾਦਾ ਪਾਣੀ ਨਾ ਵਰਤੋ। ਸ਼ੁੱਧ ਪਾਣੀ ਨੱਕ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹਾਈਪੋਟੋਨਿਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਲੇਸ਼ਮ ਝਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਦਰਦਨਾਕ ਚੁਭਣ ਅਤੇ ਸੋਜ ਪੈਦਾ ਕਰੇਗਾ।
  • ਕਦੇ ਵੀ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾ ਵਰਤੋ। ਸਿਰਫ਼ ਕੋਸਾ।
  • ਕਦੇ ਵੀ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਨਾ ਵਰਤੋ। ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਨੱਕ ਨੂੰ ਸੁੰਗੇੜੇਗਾ ਅਤੇ ਬੇਆਰਾਮੀ ਪੈਦਾ ਕਰੇਗਾ।
  • ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਫ਼, ਫਿਲਟਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਉਬਾਲ ਕੇ ਠੰਢਾ ਕੀਤਾ ਪਾਣੀ ਵਰਤੋ। ਦੂਸ਼ਿਤ ਪਾਣੀ ਸਾਈਨਸਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸੂਖਮ ਜੀਵ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਜਲ ਨੇਤੀ — ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ ਤਕਨੀਕ

  1. 1ਉੱਪਰ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਲੂਣਾ ਘੋਲ ਤਿਆਰ ਕਰੋ। ਨੇਤੀ ਲੋਟੇ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 250 ਮਿਲੀਲੀਟਰ (ਅੱਧਾ ਲੋਟਾ) ਕੋਸਾ ਲੂਣਾ ਪਾਣੀ ਭਰੋ। ਆਪਣੇ ਗੁੱਟ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਪਾਸੇ ਤਾਪਮਾਨ ਜਾਂਚੋ — ਇਹ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਨਿੱਘਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਗਰਮ ਨਾ ਠੰਢਾ।
  2. 2ਸਿੰਕ, ਟੱਬ ਜਾਂ ਬਾਹਰ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਵੋ। ਕਮਰ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਝੁਕੋ ਤਾਂ ਜੋ ਧੜ ਲਗਭਗ ਖਿਤਿਜੀ ਹੋਵੇ। ਸਥਿਰਤਾ ਲਈ ਪੈਰ ਕੁੱਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਜਿੰਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਰੱਖੋ।
  3. 3ਸਿਰ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 45 ਡਿਗਰੀ ’ਤੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਝੁਕਾਓ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸੱਜੀ ਨਾਸ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਸਿਰ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਝੁਕਾਓ ਤਾਂ ਜੋ ਸੱਜੀ ਨਾਸ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਖੱਬੀ ਨਾਸ ਹੇਠਾਂ ਬੇਸਿਨ ਵੱਲ ਹੋਵੇ।
  4. 4ਨੇਤੀ ਲੋਟੇ ਦੀ ਟੂਟੀ ਉੱਪਰਲੀ (ਸੱਜੀ) ਨਾਸ ਵਿੱਚ ਪਾਓ। ਇਸ ਨੂੰ ਹਲਕੇ ਪਰ ਪੱਕੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਬਾਓ ਤਾਂ ਜੋ ਟੂਟੀ ਅਤੇ ਨਾਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚਕਾਰ ਕੱਸਵੀਂ ਜੋੜ ਬਣ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਜੋੜ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਉਸੇ ਨਾਸ ਵਿੱਚੋਂ ਵਾਪਸ ਰਿਸਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ।
  5. 5ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੌਰਾਨ ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹੋ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹ ਲਓ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਹੈ। ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹ ਲੈਣ ਨਾਲ ਨਰਮ ਤਾਲੂ ਨੱਕ ਦੇ ਰਸਤੇ ਅਤੇ ਗਲੇ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਜੋੜ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਮੂੰਹ ਜਾਂ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਜਾਏ ਬਿਨਾਂ ਇੱਕ ਨਾਸ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਵਿੱਚ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਵਹਿੰਦਿਆਂ ਨੱਕ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹ ਲੈਣ, ਬੋਲਣ, ਹੱਸਣ ਜਾਂ ਨਿਗਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਕਰੋ।
  6. 6ਨੇਤੀ ਲੋਟੇ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉੱਚਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਗੁਰੂਤਾ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਿਓ। ਪਾਣੀ ਉੱਪਰਲੀ ਨਾਸ ਵਿੱਚੋਂ ਵਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਨੱਕ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਪਰਦੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ, ਹੇਠਲੀ ਨਾਸ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੇਗਾ ਅਤੇ ਸਿੰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇਗਾ। ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਜਾਂ ਦਬਾਅ ਨਾ ਪਾਓ — ਗੁਰੂਤਾ ਦਾ ਹਲਕਾ, ਸਥਿਰ ਵਹਾਅ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਜੇ ਪਾਣੀ ਨਾ ਵਹੇ, ਤਾਂ ਵਹਾਅ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੱਕ ਸਿਰ ਦਾ ਝੁਕਾਅ ਥੋੜ੍ਹਾ ਬਦਲੋ।
  7. 7ਲਗਭਗ 250 ਮਿਲੀਲੀਟਰ ਲੂਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਵਗਣ ਦਿਓ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ 30 ਤੋਂ 60 ਸਕਿੰਟ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਦੇਖੋ — ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੰਧਲਾ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਲਗ਼ਮ ਦੇ ਕਣ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਫ਼ਾਈ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।
  8. 8ਨੇਤੀ ਲੋਟਾ ਹਟਾਓ, ਸਿੱਧੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਵੋ, ਅਤੇ ਬਚਿਆ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਢਿੱਲੀ ਹੋਈ ਬਲਗ਼ਮ ਕੱਢਣ ਲਈ ਦੋਹਾਂ ਨਾਸਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੌਲੀ ਜਿਹੇ ਨੱਕ ਸਾਫ਼ ਕਰੋ। ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਨਾ ਸੁਣਕੋ — ਨੱਕ ਰਾਹੀਂ ਹਲਕੇ, ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਸਾਹ ਬਾਹਰ ਛੱਡਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਲੋੜ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਟਿਸ਼ੂ ਵਰਤੋ।
  9. 9ਨੇਤੀ ਲੋਟੇ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ੇ ਲੂਣੇ ਘੋਲ ਨਾਲ ਮੁੜ ਭਰੋ। ਹੁਣ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦੁਹਰਾਓ — ਸਿਰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਝੁਕਾਓ, ਟੂਟੀ ਖੱਬੀ ਨਾਸ ਵਿੱਚ ਪਾਓ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਵਹਿ ਕੇ ਸੱਜੀ ਨਾਸ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦਿਓ।
  10. 10ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਧੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਵੋ ਅਤੇ ਬਚਿਆ ਪਾਣੀ ਕੱਢਣ ਲਈ ਕਈ ਵਾਰ ਹੌਲੀ ਨਾਲ ਨੱਕ ਸਿਣਕੋ।
  11. 11ਨੱਕ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਕਾਓ — ਇਹ ਆਖ਼ਰੀ ਕਦਮ ਹੇਠਾਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।

ਨੱਕ ਸੁਕਾਉਣਾ (ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ)

ਨੱਕ ਦੇ ਰਸਤਿਆਂ ਜਾਂ ਸਾਈਨਸਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਿਆ ਪਾਣੀ, ਜੇ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਕੱਢਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਬੇਆਰਾਮੀ, ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀਪਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ, ਜਾਂ ਸਾਈਨਸ ਦੀ ਲਾਗ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਜਲ ਨੇਤੀ ਸੈਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਅਪਵਾਦ ਦੇ ਸੁਕਾਉਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕਰਨੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ:

  1. 1ਪੈਰ ਮੋਢਿਆਂ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਜਿੰਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਰੱਖ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਵੋ। ਕਮਰ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਝੁਕੋ ਤਾਂ ਜੋ ਸਿਰ ਫ਼ਰਸ਼ ਵੱਲ ਲਟਕੇ। ਦੋਹਾਂ ਨਾਸਾਂ ਰਾਹੀਂ 10 ਤੋਂ 20 ਤੇਜ਼ ਪਰ ਹਲਕੇ ਸਾਹ ਬਾਹਰ ਛੱਡੋ (ਕਪਾਲਭਾਤੀ ਵਰਗੇ ਪਰ ਹਲਕੇ)। ਇਸ ਨਾਲ ਨੱਕ ਦੇ ਮੁੱਖ ਰਸਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।
  2. 2ਅੱਗੇ ਝੁਕੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਸਿਰ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਮੋੜੋ ਤਾਂ ਜੋ ਖੱਬੀ ਨਾਸ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਹੋਵੇ। ਨੱਕ ਰਾਹੀਂ 10 ਤੋਂ 20 ਤੇਜ਼, ਹਲਕੇ ਸਾਹ ਬਾਹਰ ਛੱਡੋ। ਇਸ ਨਾਲ ਸੱਜੀਆਂ ਸਾਈਨਸ ਖੋੜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
  3. 3ਅਜੇ ਵੀ ਅੱਗੇ ਝੁਕੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਸਿਰ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਮੋੜੋ ਤਾਂ ਜੋ ਸੱਜੀ ਨਾਸ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਹੋਵੇ। 10 ਤੋਂ 20 ਤੇਜ਼, ਹਲਕੇ ਸਾਹ ਬਾਹਰ ਛੱਡੋ। ਇਸ ਨਾਲ ਖੱਬੀਆਂ ਸਾਈਨਸ ਖੋੜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
  4. 4ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਿੱਧੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਵੋ। ਹੁਣ ਨੱਕ ਦੇ ਰਸਤੇ ਸਾਫ਼, ਖ਼ੁਸ਼ਕ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਬਚੀ ਨਮੀ ਰਹਿ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸੁਕਾਉਣ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਇੱਕ ਵਾਰ ਹੋਰ ਦੁਹਰਾਓ।

ਸੁਕਾਉਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕਦੇ ਨਾ ਛੱਡੋ। ਸਾਈਨਸਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਿਆ ਪਾਣੀ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਠੰਢੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ, ਸਿਰਦਰਦ, ਸਾਈਨਸ ਵਿੱਚ ਦਬਾਅ ਜਾਂ ਲਾਗ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਕਾਉਣਾ ਨੇਤੀ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਅਹਿਮ ਹੈ।

ਸੂਤਰ ਨੇਤੀ — ਧਾਗੇ ਦੀ ਤਕਨੀਕ

ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: सूत्र नेति (ਸੂਤਰ ਨੇਤੀ) — ਸੂਤਰ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਧਾਗਾ, ਡੋਰੀ ਜਾਂ ਰੱਸੀ। ਸੂਤਰ ਨੇਤੀ ਇੱਕ ਨਰਮ ਧਾਗੇ ਜਾਂ ਪਤਲੇ ਰਬੜ ਦੇ ਕੈਥੀਟਰ ਨੂੰ ਨੱਕ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਾ ਕੇ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ, ਫਿਰ ਨੱਕ ਦੀ ਖੋੜ ਦੀ ਪੂਰੀ ਲੰਬਾਈ ਦੀ ਮਾਲਿਸ਼ ਅਤੇ ਸਫ਼ਾਈ ਲਈ ਹੌਲੀ ਜਿਹੇ ਅੱਗੇ-ਪਿੱਛੇ ਖਿੱਚਣ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਹੈ।

ਉਪਕਰਣ

  • ਮੋਮ ਲੱਗਾ ਸੂਤੀ ਧਾਗਾ: ਨਰਮ ਸੂਤੀ ਧਾਗੇ ਦਾ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ (ਲਗਭਗ 30-45 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ), ਕਠੋਰਤਾ ਅਤੇ ਮੁਲਾਇਮ ਸਤ੍ਹਾ ਦੇਣ ਲਈ ਮਧੂ-ਮੱਖੀ ਦੇ ਮੋਮ ਦੀ ਹਲਕੀ ਪਰਤ ਵਾਲਾ। ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸਮੱਗਰੀ।
  • ਰਬੜ ਦਾ ਕੈਥੀਟਰ: 4 ਤੋਂ 6 ਫ਼੍ਰੈਂਚ ਗੇਜ ਦਾ ਪਤਲਾ, ਲਚਕੀਲਾ ਰਬੜ ਦਾ ਕੈਥੀਟਰ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਾਧਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੁਲਾਇਮ, ਲਚਕੀਲਾ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸੌਖਾ ਹੈ। ਗੋਲ ਸਿਰਾ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾਲ ਨੱਕ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚੋਂ ਖਿਸਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਹਿਮ: ਸੂਤਰ ਨੇਤੀ ਇੱਕ ਉੱਨਤ ਅਭਿਆਸ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਯੋਗ ਅਧਿਆਪਕ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਸਿੱਖਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਲਿਖਤੀ ਹਦਾਇਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਗ਼ਲਤ ਤਕਨੀਕ ਨੱਕ ਦੀ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸ਼ਲੇਸ਼ਮ ਝਿੱਲੀ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹੇਠ ਲਿਖਿਆ ਵਰਣਨ ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਤਕਨੀਕ — ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ

  1. 1ਰਬੜ ਦੇ ਕੈਥੀਟਰ ਦੇ ਸਿਰੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਲਈ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਭਿਉਂ ਕੇ ਨਰਮ ਕਰੋ। ਜੇ ਮੋਮ ਲੱਗਾ ਸੂਤੀ ਧਾਗਾ ਵਰਤ ਰਹੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਓ ਕਿ ਮੋਮ ਲੱਗਾ ਸਿਰਾ ਮੁਲਾਇਮ ਅਤੇ ਪਤਲਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਰਗੜ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਸਿਰੇ ’ਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਘਿਓ ਜਾਂ ਨਾਰੀਅਲ ਤੇਲ ਹਲਕੇ ਜਿਹੇ ਲਾਓ।
  2. 2ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠੋ ਜਾਂ ਸਿਰ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਪਿੱਛੇ ਝੁਕਾ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਵੋ। ਕੈਥੀਟਰ ਦੇ ਨਰਮ ਸਿਰੇ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਜਿਹੇ ਇੱਕ ਨਾਸ ਵਿੱਚ ਪਾਓ, ਉਸ ਨੂੰ ਨੱਕ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦੇ ਤਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਕੋਣ ’ਤੇ ਰੱਖਦਿਆਂ (ਨੱਕ ਦੀ ਡੰਡੀ ਵੱਲ ਉੱਪਰ ਨਹੀਂ)। ਨੱਕ ਦੇ ਤਲ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਕੋਣ ਲਗਭਗ ਖਿਤਿਜੀ ਹੈ, ਜੋ ਗਲੇ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
  3. 3ਹੌਲੀ, ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਕੋਮਲ ਦਬਾਅ ਨਾਲ ਕੈਥੀਟਰ ਨੂੰ ਨੱਕ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦੇ ਤਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਧੱਕੋ। ਇਸ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਰਹੋ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸਿਰਾ ਗਲੇ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ (ਨੇਜ਼ੋਫ਼ੈਰਿੰਕਸ) ਤੱਕ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ। ਤੁਸੀਂ ਮੂੰਹ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਸਿਰਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੋਗੇ। ਇਸ ਲਈ ਧੀਰਜ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ — ਕਾਹਲੀ ਜਾਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਨਾ ਕਰੋ।
  4. 4ਮੂੰਹ ਪੂਰਾ ਖੋਲ੍ਹੋ ਅਤੇ ਤਰਜਨੀ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਉਂਗਲ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਪਹੁੰਚੋ (ਜਾਂ ਛੋਟੀ ਖੁੰਡੀ ਚਿਮਟੀ ਵਰਤੋ)। ਗਲੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦਿਸਦੇ ਕੈਥੀਟਰ ਦੇ ਸਿਰੇ ਨੂੰ ਫੜੋ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਜਿਹੇ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਅੱਗੇ ਬਾਹਰ ਖਿੱਚੋ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਕੈਥੀਟਰ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿਰਾ ਨਾਸ ਵਿੱਚੋਂ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
  5. 5ਦੋਵੇਂ ਸਿਰੇ ਫੜ ਕੇ ਕੈਥੀਟਰ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਜਿਹੇ ਆਰੀ ਵਾਂਗ ਅੱਗੇ-ਪਿੱਛੇ ਖਿੱਚੋ — ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਅੱਗੇ, ਫਿਰ ਨਾਸ ਰਾਹੀਂ ਪਿੱਛੇ, ਫਿਰ ਮੁੜ ਅੱਗੇ। ਇਹ ਨੱਕ ਦੇ ਪੂਰੇ ਰਸਤੇ ਦੀ ਮਾਲਿਸ਼ ਅਤੇ ਉਤੇਜਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਡੂੰਘੀ ਜੰਮੀ ਬਲਗ਼ਮ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨੱਕ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਪਰਤ ਵਿੱਚ ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਸੰਚਾਰ ਨੂੰ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। 10 ਤੋਂ 15 ਹਲਕੀਆਂ ਅੱਗੇ-ਪਿੱਛੇ ਹਰਕਤਾਂ ਕਰੋ।
  6. 6ਕੈਥੀਟਰ ਨੂੰ ਨਾਸ ਰਾਹੀਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬਾਹਰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਕੱਢੋ। ਕੈਥੀਟਰ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋਵੋ। ਦੂਜੀ ਨਾਸ ਉੱਤੇ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੁਹਰਾਓ।

ਸੂਤਰ ਨੇਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਜਲ ਨੇਤੀ ਨਾਲੋਂ ਨੱਕ ਦੇ ਰਸਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਧਾਗੇ ਜਾਂ ਕੈਥੀਟਰ ਦਾ ਨੱਕ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਪਰਤ ਨਾਲ ਸਰੀਰਕ ਸੰਪਰਕ ਚਿੰਬੜੀ ਬਲਗ਼ਮ ਨੂੰ ਮਸ਼ੀਨੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹਟਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਨਾੜੀ-ਸਿਰਿਆਂ ਨੂੰ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਭਿਆਸੀਆਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੱਕ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਜਕੜਨ ਹੈ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਜਲ ਨੇਤੀ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

ਚੇਤਾਵਨੀ: ਕੈਥੀਟਰ ਜਾਂ ਧਾਗੇ ਨੂੰ ਕਦੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਨਾ ਧੱਕੋ। ਜੇ ਰੁਕਾਵਟ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵੇ, ਤੁਰੰਤ ਰੁਕੋ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਨਾਸ ਅਜ਼ਮਾਓ। ਨੱਕ ਦਾ ਪਰਦਾ ਟੇਢਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਨੱਕ ਦਾ ਰਸਤਾ ਸੁੱਜਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਖ਼ੂਨ ਵਗ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਟ ਲੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਤਕਨੀਕ ਵਿੱਚ ਭਰੋਸਾ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾ ਆ ਜਾਵੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਾਹਿਰ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਹੇਠ ਅਭਿਆਸ ਕਰੋ।

ਸਮੁੱਚੇ ਪ੍ਰਭਾਵ

ਨੇਤੀ ਕ੍ਰਿਆ ਦੇ ਲਾਭ

ਸਾਈਨਸ ਦੀ ਸਿਹਤ

ਨੱਕ ਦੇ ਰਸਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸਾਈਨਸ ਖੋੜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਮ੍ਹਾਂ ਬਲਗ਼ਮ, ਜੀਵਾਣੂ, ਐਲਰਜੀ-ਕਾਰਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ ਧੋ ਕੇ ਕੱਢਦਾ ਹੈ। ਨਿਯਮਤ ਅਭਿਆਸ ਸਾਈਨਸਾਈਟਿਸ, ਨੱਕ ਬੰਦ ਹੋਣ ਅਤੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਬਲਗ਼ਮ ਡਿੱਗਣ ਦੀ ਬਾਰੰਬਾਰਤਾ ਅਤੇ ਤੀਬਰਤਾ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸਵਰ ਦੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ

ਸਵਰ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ। ਨਾੜੀ ਦੇ ਸਹੀ ਨਿਰੀਖਣ ਲਈ ਸਾਫ਼, ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਨਾਸਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸ਼ਰਤ ਹਨ। ਨੇਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਭਿਆਸੀ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਤੈਅ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਸਵਰ ਸਰਗਰਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਵਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਤ ਗ਼ਲਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਐਲਰਜੀ ਤੋਂ ਰਾਹਤ

ਐਲਰਜੀ-ਕਾਰਕਾਂ — ਪਰਾਗ, ਧੂੜ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਅਤੇ ਉੱਲੀ ਦੇ ਬੀਜਾਣੂਆਂ — ਨੂੰ ਰੋਗ-ਰੋਧਕ ਪ੍ਰਤਿਕਿਰਿਆ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨੱਕ ਦੀ ਸ਼ਲੇਸ਼ਮ ਝਿੱਲੀ ਤੋਂ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਹਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਐਲਰਜੀ ਵਾਲੇ ਜ਼ੁਕਾਮ, ਹੇ ਫ਼ੀਵਰ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਅਤੇ ਬਾਰੰਬਾਰਤਾ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਦੀ ਤਿਆਰੀ

ਸਾਫ਼, ਬਿਨਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਨੱਕ ਦੇ ਰਾਹ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਦੇ ਹਰ ਰੂਪ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਰਤ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਨਾੜੀ ਸ਼ੋਧਨ, ਭ੍ਰਾਮਰੀ, ਭਸਤ੍ਰਿਕਾ ਜਾਂ ਕਪਾਲਭਾਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਵੋ, ਵਿਧੀ ਦੇ ਅਸਰਦਾਰ ਹੋਣ ਲਈ ਸਾਹ ਦਾ ਦੋਵਾਂ ਨਾਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬੇਰੋਕ ਵਗਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।

ਮਾਨਸਿਕ ਸਪਸ਼ਟਤਾ

ਨੱਕ ਦੇ ਰਸਤੇ ਸਿੱਧੇ ਘ੍ਰਾਣ-ਬਲਬ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੇ ਅਗਲੇ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ। ਨੱਕ ਦੀ ਗੁਫ਼ਾ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾੜੀ-ਰਸਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਾਨਸਿਕ ਤਾਜ਼ਗੀ, ਵਧੀ ਚੌਕਸੀ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਇਕਾਗਰਤਾ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ

ਨੇਜ਼ੋਲੈਕ੍ਰੀਮਲ ਨਾਲੀ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨੱਕ ਦੀ ਗੁਫ਼ਾ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਨੇਤੀ ਅਭਿਆਸ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਖਿਚਾਅ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਲਣ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਕੀ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੱਥਰੂ-ਨਾਲੀ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨੇਤੀ ਨਜ਼ਰ ਦੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ (ਦਿਵਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ) ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ।

ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼

  • ਬਾਰੰਬਾਰਤਾ: ਜਲ ਨੇਤੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਰੋ, ਆਦਰਸ਼ਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਵੇਰੇ ਆਪਣੀ ਸਾਧਨਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਦਮ ਵਜੋਂ, ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਸਵੇਰ ਦਾ ਸਵਰ ਜਾਂਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ। ਜੇ ਦਿਨ ਦੌਰਾਨ ਤੁਸੀਂ ਧੂੜ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਜਾਂ ਐਲਰਜੀ-ਕਾਰਕਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਧੂ ਸੈਸ਼ਨ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।
  • ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਕਾਓ: ਉੱਪਰ ਦੱਸੀ ਸੁਕਾਉਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹਰ ਸੈਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਛੋਟ ਦੇ ਕਰਨੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਸਾਈਨਸਾਂ ਵਿੱਚ ਬਚਿਆ ਪਾਣੀ ਸਿਰਦਰਦ, ਭਾਰੀਪਣ ਜਾਂ ਲਾਗ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ — ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਠੰਢੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ।
  • ਸਵਰ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸੀ: ਨੇਤੀ ਨੂੰ ਹਰ ਸਵੇਰ ਆਪਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਅਭਿਆਸ ਬਣਾਓ, ਇਹ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਨਾਸ ਸਰਗਰਮ ਹੈ। ਸਾਫ਼ ਨੱਕ ਦਾ ਰਸਤਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਵਰ ਦੀ ਸਹੀ ਪੜ੍ਹਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਵੇਰ ਦੀ ਬਾਕੀ ਦਿਨਚਰਿਆ ਵੱਲ ਵਧੋ।
  • ਲੂਣ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਹੈ: ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਤੀ 500 ਮਿਲੀਲੀਟਰ ਕੋਸੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੱਧਰਾ ਛੋਟਾ ਚਮਚ ਆਇਓਡੀਨ-ਰਹਿਤ ਲੂਣ ਦਾ ਸਹੀ ਆਈਸੋਟੋਨਿਕ ਅਨੁਪਾਤ ਰੱਖੋ। ਵੱਧ ਲੂਣ ਚੁਭੇਗਾ; ਘੱਟ ਲੂਣ ਵੀ ਚੁਭੇਗਾ। ਘੋਲ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਤੱਕ ਜਾਂਚੋ ਅਤੇ ਠੀਕ ਕਰੋ।
  • ਜੇ ਇੱਕ ਨਾਸ ਬੰਦ ਹੋਵੇ: ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਨਾਸ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ। ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪਾਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਵਹਿੰਦਾ ਗਰਮ ਲੂਣਾ ਪਾਣੀ ਹੌਲੀ ਜਿਹੇ ਬੰਦ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗਾ। ਜੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣੀ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪਾਸੇ ਜਲ ਨੇਤੀ ਕਰੋ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਗਲੇ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਰੋ। ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਨਾਸ ਵਿੱਚੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਪਾਣੀ ਨਾ ਲੰਘਾਓ।
  • ਜਲ ਨੇਤੀ ਜੀਵਨ ਭਰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਸਹੀ ਲੂਣ-ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਕਾਉਣ ਨਾਲ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜਲ ਨੇਤੀ ਦੇ ਕੋਈ ਮਾੜੇ ਅਸਰ ਨਹੀਂ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਭਿਆਸੀ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜਲ ਨੇਤੀ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।
  • ਸੂਤਰ ਨੇਤੀ ਦੀ ਬਾਰੰਬਾਰਤਾ: ਜਲ ਨੇਤੀ ਦੇ ਉਲਟ, ਸੂਤਰ ਨੇਤੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਨੱਕ ਦੇ ਰਸਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੋਂ ਦੋ ਸੈਸ਼ਨ ਕਾਫ਼ੀ ਹਨ। ਇਹ ਡੂੰਘੀ, ਵਧੇਰੇ ਤੀਬਰ ਸਫ਼ਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜਲ ਨੇਤੀ ਦੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਕ ਵਜੋਂ ਵਰਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
  • ਰੁੱਤ ਸੰਬੰਧੀ ਗੱਲਾਂ: ਨੇਤੀ ਐਲਰਜੀ ਦੀ ਰੁੱਤ (ਬਸੰਤ), ਜ਼ੁਕਾਮ ਅਤੇ ਫ਼ਲੂ ਦੀ ਰੁੱਤ (ਸਰਦੀ), ਅਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਵੱਧ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਵਾਲੇ ਸਮਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕੀਮਤੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਬਾਰੰਬਾਰਤਾ ਵਧਾਉਣ ਨਾਲ ਕਾਫ਼ੀ ਰਾਹਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਨਿਸ਼ੇਧ

ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਨ ’ਤੇ ਨੇਤੀ ਕਿਰਿਆ ਨਰਮ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਭਿਆਸ ਹੈ। ਪਰ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਵਧਾਨੀ ਜਾਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ:

  • ਨੱਕ ਵਿੱਚੋਂ ਵਗਦਾ ਖ਼ੂਨ (ਨਕਸੀਰ): ਨਕਸੀਰ ਦੌਰਾਨ ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਨੇਤੀ ਨਾ ਕਰੋ। ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਉਡੀਕ ਕਰੋ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਖ਼ੂਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਨੱਕ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਪਰਤ ਠੀਕ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ (ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ 24 ਤੋਂ 48 ਘੰਟੇ)।
  • ਕੰਨ ਦੀ ਤੀਬਰ ਲਾਗ (ਓਟਾਈਟਿਸ ਮੀਡੀਆ): ਨੱਕ ਦੇ ਰਾਹ ਯੂਸਟੇਸ਼ੀਅਨ ਨਲੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਕੰਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੰਨ ਦੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਲਾਗ ਦੌਰਾਨ ਨੇਤੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਲੂਣ ਵਾਲਾ ਘੋਲ ਯੂਸਟੇਸ਼ੀਅਨ ਨਲੀ ਵਿੱਚ ਧੱਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਾਗ ਵਿਗੜ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਲਾਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ ਹੋਣ ਤੱਕ ਉਡੀਕ ਕਰੋ।
  • ਕੰਨ ਦੇ ਪਰਦੇ ਵਿੱਚ ਛੇਕ: ਉੱਪਰ ਦੱਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਹੀ, ਕੰਨ ਦੇ ਪਰਦੇ ਵਿੱਚ ਛੇਕ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨੇਤੀ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਲੂਣਾ ਪਾਣੀ ਯੂਸਟੇਸ਼ੀਅਨ ਨਲੀ ਰਾਹੀਂ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਕੰਨ ਦੀ ਖੋੜ ਵਿੱਚ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
  • ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਨੱਕ ਦੀ ਸਰਜਰੀ: ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਤੁਹਾਡਾ ENT ਸਰਜਨ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਾ ਕਰ ਦੇਵੇ ਕਿ ਸਰਜਰੀ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰ ਗਈ ਹੈ, ਨੇਤੀ ਨਾ ਕਰੋ। ਇਸ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਰਜਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਚਾਰ ਤੋਂ ਛੇ ਹਫ਼ਤੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
  • ਨੱਕ ਦੇ ਪੌਲਿਪ ਜਾਂ ਰਸੌਲੀਆਂ: ਨੱਕ ਦੀ ਖੋੜ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੌਲਿਪ ਜਾਂ ਵਾਧੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੇਆਰਾਮੀ ਜਾਂ ਉਲਝਣਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨੱਕ ਦੇ ਪੌਲਿਪਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਨੇਤੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੰਨ-ਨੱਕ-ਗਲਾ (ENT) ਮਾਹਿਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ।
  • ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ: ਜਲ ਨੇਤੀ ਲਈ ਕਹਿਣ ’ਤੇ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹ ਲੈਣ, ਸਿਰ ਨੂੰ ਸਹੀ ਝੁਕਾਉਣ ਅਤੇ ਹਦਾਇਤਾਂ ਦੀ ਸਟੀਕ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ 8 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਢੁਕਵੀਂ ਨਹੀਂ। ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਹਲਕਾ ਲੂਣਾ ਸਪ੍ਰੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਜੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਚਲਾ ਜਾਵੇ: ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਪਾਣੀ ਯੂਸਟੇਸ਼ੀਅਨ ਨਲੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਕੰਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਭਰਿਆਪਣ ਜਾਂ ਕੜਕੜਾਹਟ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਅਜਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਿਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਪਾਸੇ ਝੁਕਾਓ, ਕੰਨ ਦੀ ਨਲੀ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਕੰਨ ਦੀ ਲੌ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਜਿਹੇ ਹੇਠਾਂ ਖਿੱਚੋ, ਅਤੇ ਯੂਸਟੇਸ਼ੀਅਨ ਨਲੀ ਰਾਹੀਂ ਨਿਕਾਸ ਲਈ ਕੁਝ ਵਾਰ ਨਿਗਲਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਕਰੋ। ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਬੇਆਰਾਮੀ ਬਣੀ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ।

"ਨੇਤੀ ਖੋਪੜੀ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿੱਬ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗਲੇ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਵੀ ਨਾਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।"

— ਹਠ ਯੋਗ ਪ੍ਰਦੀਪਿਕਾ, ਅਧਿਆਇ 2, ਸ਼ਲੋਕ 30

ਸੰਬੰਧਿਤ ਸ਼ਟਕਰਮ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣੋ

ਨੇਤੀ ਛੇ ਸ਼ਟਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਪੂਰਕ ਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁੱਧੀ ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾ ਕਰੋ।

 ਕੁੰਜਲ ਕਿਰਿਆ  ਸ਼ੰਖ ਪ੍ਰਕਸ਼ਾਲਨ  ਕਪਾਲਭਾਤੀ ਕਿਰਿਆ  ਤ੍ਰਾਟਕ ਧਿਆਨ