Sacred Scriptures

ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ — ਸਦੀਵੀ ਮਾਰਗ

ਮੁੱਖ ਪੰਨਾਸਨਾਤਨ ਧਰਮ
ਸਦੀਵੀ ਮਾਰਗ

ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਕੀ ਹੈ?

ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ (Sanatan Dharma, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ Sanātana Dharma) ਉਹ ਨਾਮ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰਦੀ ਹੈ: ਉਹ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਦੁਨੀਆ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਨਾ ਉਸਦੀ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਹੈ: ਇਸ ਨਾਮ ਦਾ ਅਰਥ, ਉਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਇਹ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਛੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਉਪਾਸਨਾ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਟੀਚੇ ਅਤੇ ਅਵਸਥਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਤਿਉਹਾਰ। ਹਰ ਭਾਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਸਨਾਤਨ (srisanatan.org) ਦੇ ਪੂਰੇ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਲਿੰਕ ਹਨ — ਇਹ ਸਵਰ ਯੋਗ ਪੀਠ ਦੀ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਸੰਦਰਭ ਸਾਈਟ ਹੈ।

ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦਾ ਅਰਥ

ਸਨਾਤਨ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸਦੀਵੀ — ਜਿਸਦਾ ਨਾ ਆਦਿ ਹੈ ਨਾ ਅੰਤ, ਜੋ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ ਸ਼ਬਦ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਧਾਤੂ ਧ੍ਰਿ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, “ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ, ਸੰਭਾਲਣਾ”: ਇਹ ਉਹ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਦੁਨੀਆ, ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ “ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਦੀਵੀ ਵਿਵਸਥਾ”। ਇਹ ਉਸ ਵਿਵਸਥਾ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਵਿੱਚ ਜਿਊਣ ਦੇ ਢੰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਵੱਲੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਪਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਮਤ ਨਹੀਂ।

ਪਰੰਪਰਾ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਿਵਸਥਾ ਘੜੀ ਨਹੀਂ ਗਈ, ਦੇਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿਆਂ, ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਡੂੰਘੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਚੇਲੇ ਤੱਕ ਅੱਗੇ ਸੌਂਪਿਆ। ਰਿਤ, ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਈ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਵਿਵਸਥਾ, ਅਤੇ ਧਰਮ, ਉਹ ਆਚਰਣ ਜੋ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਇੱਕੋ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਦੋ ਪੱਖ ਹਨ।

ਸ੍ਰੀ ਸਨਾਤਨ 'ਤੇ ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ

ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰ: ਸ਼ਰੁਤੀ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ

ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੋ ਵੱਡੇ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਰੁਤੀ, “ਜੋ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ”, ਪ੍ਰਗਟ ਗਿਆਨ ਹੈ: ਚਾਰ ਵੇਦ — ਰਿਗ, ਯਜੁਰ, ਸਾਮ ਅਤੇ ਅਥਰਵ — ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੀ ਮੰਤਰ-ਸੰਹਿਤਾ, ਕਰਮਕਾਂਡ ਬਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗ੍ਰੰਥਾਂ, ਆਰਣਯਕਾਂ ਅਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਸਮੇਤ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਸਮ੍ਰਿਤੀ, “ਜੋ ਯਾਦ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ”, ਉਸ ਪ੍ਰਗਟ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਰਾਮਾਇਣ ਅਤੇ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਮਹਾਂਕਾਵਿ, ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ, ਪੁਰਾਣ, ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਸੂਤਰ-ਸਾਹਿਤ।

ਸ਼ਰੁਤੀ ਅੰਤਿਮ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ; ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਉਨੀ ਹੀ ਮੰਨਣਯੋਗ ਹੈ ਜਿੰਨੀ ਉਹ ਸ਼ਰੁਤੀ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਛੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਧੁਨੀ-ਵਿਗਿਆਨ (ਸ਼ਿਕਸ਼ਾ), ਕਰਮਕਾਂਡ (ਕਲਪ), ਵਿਆਕਰਨ, ਸ਼ਬਦ-ਵਿਉਤਪਤੀ (ਨਿਰੁਕਤ), ਛੰਦ ਅਤੇ ਜੋਤਿਸ਼।

ਸ੍ਰੀ ਸਨਾਤਨ 'ਤੇ ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ

ਨਿਗਮ ਅਤੇ ਆਗਮ: ਵੈਦਿਕ ਅਤੇ ਆਗਮਿਕ ਧਾਰਾਵਾਂ

ਨਿਗਮ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਵੈਦਿਕ ਧਾਰਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਗਮਾਂ ਦੀ ਧਾਰਾ ਵਗਦੀ ਹੈ: ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਚਕਾਰ, ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਵਾਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਗਿਆਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਆਗਮ ਮੰਦਰ-ਨਿਰਮਾਣ, ਮੂਰਤੀ-ਪੂਜਾ, ਦੀਖਿਆ, ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਮੰਦਰ-ਜੀਵਨ ਅੱਜ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਮਹਾਨ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਆਗਮ ਹਨ: ਸ਼ੈਵ ਆਗਮ, ਸ਼ਾਕਤ ਤੰਤਰ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਪਾਂਚਰਾਤਰ ਤੇ ਵੈਖਾਨਸ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ।

ਤੰਤਰ ਆਗਮਾਂ ਦਾ ਵਿਹਾਰਕ ਪੱਖ ਹੈ: ਮੰਤਰ, ਯੰਤਰ, ਸਾਹ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਦੀਆਂ ਉਹ ਵਿਧੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਖਿਆ ਜੀਵੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਸਾਧਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਸਿੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸ੍ਰੀ ਸਨਾਤਨ 'ਤੇ ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ

ਛੇ ਦਰਸ਼ਨ: ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੇ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ

ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ “ਦੇਖਣਾ” — ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ। ਛੇ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਵੇਦ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦਰਸ਼ਨ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਜੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਨਿਆਇ, ਤਰਕ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਵੈਸ਼ੇਸ਼ਿਕ, ਜਗਤ ਦੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ; ਸਾਂਖਯ, ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਅਤੇ ਯੋਗ, ਪਤੰਜਲੀ ਦਾ ਮਨ ਦਾ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ; ਅਤੇ ਮੀਮਾਂਸਾ, ਵੈਦਿਕ ਕਰਮਕਾਂਡ ਅਤੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਦੀ ਜਿਗਿਆਸਾ, ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਤ, ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਸੂਤਰ ਅਤੇ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਜਿਗਿਆਸਾ।

ਹਰ ਦਰਸ਼ਨ ਆਪਣੇ ਸਵਾਲ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਛੇਆਂ ਦਾ ਟੀਚਾ ਸਹੀ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਰੋਧੀ ਘੱਟ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਨਜ਼ਾਰੇ ਵੱਲ ਖੁੱਲ੍ਹਦੀਆਂ ਛੇ ਖਿੜਕੀਆਂ ਵੱਧ ਹਨ।

ਸ੍ਰੀ ਸਨਾਤਨ 'ਤੇ ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ

ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ

ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਨੇ ਕਦੇ ਸਭ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ। ਇਸਦੀ ਹਰ ਮਹਾਨ ਪਰੰਪਰਾ (ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ) ਦਿੱਬਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਆਦਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਛੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਗਿਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੰਚ-ਦੇਵ ਉਪਾਸਨਾ ਦਾ ਸਮਾਰਤ ਮਾਰਗ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਪੂਜਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਕਾਰਡ ਸ੍ਰੀ ਸਨਾਤਨ 'ਤੇ ਪੂਰਾ ਲੇਖ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੈਵ

ਸ਼ਿਵ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ: ਸ਼ੈਵ ਆਗਮ, ਸ਼ੈਵ ਸਿਧਾਂਤ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਸ਼ੈਵ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਾਥ ਜੋਗੀ। ਸਵਰ ਯੋਗ ਇਸੇ ਧਾਰਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।

ਸ਼ਾਕਤ

ਦਿੱਬ ਮਾਤਾ, ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਸਮੁੱਚੇ ਹੋਂਦ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ: ਦੁਰਗਾ, ਕਾਲੀ, ਲਲਿਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਕਤ ਤੰਤਰ।

ਵੈਸ਼ਨਵ

ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਵਤਾਰ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ: ਭਗਤੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਅਤੇ ਪਾਂਚਰਾਤਰ ਆਗਮ।

ਸੌਰ

ਸੂਰਜ, ਦਿੱਬਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ, ਜਿਸਦਾ ਸਨਮਾਨ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਜਲ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗਾਣਪਤਯ

ਵਿਘਨਹਰਤਾ ਗਣੇਸ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹਰ ਕੰਮ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਕੌਮਾਰ

ਸਕੰਦ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਅਤੇ ਮੁਰੁਗਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਸਮਾਰਤ

ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਮਾਰਗ, ਜੋ ਪੰਜ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਇਕੱਠੀ ਉਪਾਸਨਾ (ਪੰਚਾਇਤਨ ਪੂਜਾ) ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ।

ਜੀਵਨ ਦੇ ਚਾਰ ਟੀਚੇ ਅਤੇ ਚਾਰ ਅਵਸਥਾਵਾਂ

ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਚਾਰ ਟੀਚੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ: ਧਰਮ, ਸਦਾਚਾਰ; ਅਰਥ, ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਮਾਈ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ; ਕਾਮ, ਧਰਮ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਨੰਦ; ਅਤੇ ਮੋਕਸ਼, ਮੁਕਤੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਟੀਚਾ। ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਹੈ; ਚੌਥਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਚਾਰ ਅਵਸਥਾਵਾਂ, ਆਸ਼ਰਮਾਂ, ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੰਡਦਾ ਹੈ: ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ, ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਸਾਲ; ਗ੍ਰਿਹਸਥ, ਪਰਿਵਾਰ, ਕੰਮ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦਾ ਜੀਵਨ; ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ, ਦੁਨਿਆਵੀ ਫ਼ਰਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨਿਵਿਰਤੀ; ਅਤੇ ਸੰਨਿਆਸ, ਆਤਮਾ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਤਿਆਗ। ਸੰਸਕਾਰ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਰਸਮਾਂ, ਇੱਕ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਰੀ ਸਨਾਤਨ 'ਤੇ ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ

ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ

ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦਾ ਸਾਲ ਚੰਦਰ-ਸੂਰਜੀ ਪੰਚਾਂਗ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੀਵਾਲੀ, ਨਵਰਾਤਰੀ, ਮਹਾਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ, ਹੋਲੀ, ਜਨਮਾਸ਼ਟਮੀ, ਗਣੇਸ਼ ਚਤੁਰਥੀ ਅਤੇ ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ (ਮਾਘੀ) ਵਰਗੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਦਾ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਇਸੇ ਲੈਅ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਇਕੱਠ ਕੁੰਭ ਮੇਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ, ਹਰਿਦੁਆਰ, ਉੱਜੈਨ ਅਤੇ ਨਾਸਿਕ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

ਕੁੰਭ ਮੇਲਾ ਗੁਰੂ (kumbh.guru), ਸਾਡੇ ਸਾਈਟ-ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਕੁੰਭ ਮੇਲਾ ਗਾਈਡ, ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਪੰਨਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

ਸ੍ਰੀ ਸਨਾਤਨ 'ਤੇ ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ

ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ

ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਵਰ ਯੋਗ

ਯੋਗ ਛੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੀ ਸਾਧਨਾ ਵੀ। ਸਵਰ ਯੋਗ, ਸਵਰ ਯੋਗ ਪੀਠ ਵਿੱਚ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਾਹ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ, ਸ਼ੈਵ ਆਗਮ ਧਾਰਾ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ: ਇਸਦਾ ਮੂਲ ਗ੍ਰੰਥ, ਸ਼ਿਵ ਸਵਰੋਦਯ, ਇੱਕ ਸੰਵਾਦ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਸਾਹ ਬਾਰੇ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਅਭਿਆਸ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਗੁਰੂ-ਚੇਲੇ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਯਮ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਦੀ ਨੈਤਿਕਤਾ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁੱਧੀ ਨਾਲ।

ਇਸ ਸਾਈਟ 'ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਖ਼ੁਦ ਸ਼ਿਵ ਸਵਰੋਦਯ, ਨਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਸੱਤ ਚੱਕਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸੂਖਮ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਕਾਲ ਦੀ ਵੈਦਿਕ ਅਤੇ ਆਗਮਿਕ ਗਣਨਾ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹੋ।

ਸਵਰ ਯੋਗ ਪੀਠ 'ਤੇ

ਸ੍ਰੀ ਸਨਾਤਨ 'ਤੇ ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ

ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ

ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?

ਸਨਾਤਨ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸਦੀਵੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵਿਵਸਥਾ। ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ “ਸਦੀਵੀ ਮਾਰਗ” ਹੈ: ਉਹ ਵਿਵਸਥਾ ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਚਰਣ ਜੋ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਇੱਕੋ ਹਨ?

ਹਾਂ। ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਆਧੁਨਿਕ ਨਾਮ ਹੈ; ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਉਹ ਨਾਮ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਰੰਪਰਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਜਾਂ ਇੱਕ ਗ੍ਰੰਥ ਵੱਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਆਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜੜ੍ਹਾਂ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰ ਕਿਹੜੇ ਹਨ?

ਚਾਰ ਵੇਦ ਆਪਣੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਸਮੇਤ (ਸ਼ਰੁਤੀ), ਅਤੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ, ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ, ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ (ਸਮ੍ਰਿਤੀ)। ਆਗਮ ਅਤੇ ਤੰਤਰ ਮੰਦਰ-ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਸਾਧਨਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਛੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਿਹੜੇ ਹਨ?

ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਛੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ: ਨਿਆਇ, ਵੈਸ਼ੇਸ਼ਿਕ, ਸਾਂਖਯ, ਯੋਗ, ਮੀਮਾਂਸਾ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਤ। ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਹੀ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤੀ ਖੋਜਦੇ ਹਨ।

ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਹਨ?

ਸ਼ੈਵ (ਸ਼ਿਵ), ਸ਼ਾਕਤ (ਦਿੱਬ ਮਾਤਾ), ਵੈਸ਼ਨਵ (ਵਿਸ਼ਨੂੰ), ਸੌਰ (ਸੂਰਜ), ਗਾਣਪਤਯ (ਗਣੇਸ਼) ਅਤੇ ਕੌਮਾਰ (ਸਕੰਦ), ਨਾਲ ਸਮਾਰਤ ਮਾਰਗ ਜੋ ਪੰਜ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਇਕੱਠੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਚਾਰ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਕਿਹੜੇ ਹਨ?

ਧਰਮ (ਸਦਾਚਾਰ), ਅਰਥ (ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ), ਕਾਮ (ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਨੰਦ) ਅਤੇ ਮੋਕਸ਼ (ਮੁਕਤੀ): ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਚਾਰ ਟੀਚੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਕਸ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।

ਸਵਰ ਯੋਗ ਦਾ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਨਾਲ ਕੀ ਸੰਬੰਧ ਹੈ?

ਸਵਰ ਯੋਗ ਸ਼ੈਵ ਆਗਮ ਧਾਰਾ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਧਨਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮੂਲ ਗ੍ਰੰਥ, ਸ਼ਿਵ ਸਵਰੋਦਯ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਸੰਵਾਦ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

एकं सद्विप्रा बहुधा वदन्ति ॥

ਸੱਚ ਇੱਕ ਹੈ; ਗਿਆਨੀ ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੁਕਾਰਦੇ ਹਨ।

— ਰਿਗਵੇਦ 1.164.46

ਸ੍ਰੀ ਸਨਾਤਨ 'ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧੋ

ਇਸ ਪੰਨੇ ਦੇ ਹਰ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਸਨਾਤਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸਤਾਰਪੂਰਵਕ ਲੇਖ ਹੈ — ਸ੍ਰੀ ਸਨਾਤਨ ਸਵਰ ਯੋਗ ਪੀਠ ਦੀ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਸੰਦਰਭ ਸਾਈਟ ਹੈ।

 ਸ੍ਰੀ ਸਨਾਤਨ 'ਤੇ ਜਾਓ  ਕੁੰਭ ਮੇਲਾ ਗੁਰੂ 'ਤੇ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ  ਸ਼ਿਵ ਸਵਰੋਦਯ ਸ਼ਾਸਤਰ  ਕੋਰਸ

ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ 4 ਨਵੰਬਰ 2026। ਸਵਰ ਯੋਗ ਪੀਠ, ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਸਮੀਖਿਆ; ਅਗਲੀ ਸਮੀਖਿਆ ਮਈ 2027।