ਸੂਖਮ-ਸਰੀਰ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ

7 ਚੱਕਰ: ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੂਖਮ-ਸਰੀਰ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ

7 ਚੱਕਰ ਇੱਕ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨਕਸ਼ਾ ਹਨ ਜਿਸ ਦੇ ਅਰਥਾਂ, ਨਿੱਜੀ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧੀ ਨੂੰ ਵਪਾਰਕ “ਸਰਗਰਮੀ” ਤੋਂ ਵੱਖ ਪਛਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

7 ਚੱਕਰ ਕੀ ਹਨ?

7 ਚੱਕਰ ਸੂਖਮ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਯੋਗ ਅਤੇ ਤੰਤਰ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਮੂਲਾਧਾਰ ਤੋਂ ਸਿਰ ਦੇ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਸਹਸਰਾਰ ਤੱਕ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸਜਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਤੱਤ, ਮੰਤਰ, ਦੇਵਤਾ, ਪ੍ਰਾਣ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚਕਾਰ ਚਿੰਤਨਸ਼ੀਲ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੱਤ ਸਰੀਰਕ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਗ੍ਰੰਥ-ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਹਨ।

A seated meditator in profile with the seven chakra positions marked along the spine from base to crown
ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੱਤ ਕੇਂਦਰ, ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਮੂਲਾਧਾਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ ਸਹਸ੍ਰਾਰ ਤੱਕ।
ਤੁਰੰਤ ਜਵਾਬ

ਆਮ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਜਵਾਬ

ਚੱਕਰ ਕੀ ਹੈ?

ਚੱਕਰ (cakra, “ਪਹੀਆ”) ਸੂਖਮ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਦਾ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਨਾੜੀ ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪੰਖੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਕਮਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਿਤਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਚੱਕਰ ਇੱਕ ਤੱਤ, ਇੱਕ ਬੀਜ-ਧੁਨੀ (bīja), ਇੱਕ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਇੱਕ ਗੁਣ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਧਨਾ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਜਾਗ੍ਰਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਯੋਗਿਕ ਚੱਕਰ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਕੀ ਹੈ?

ਯੋਗਿਕ ਚੱਕਰ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਛੇ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨਕਸ਼ਾ ਹੈ — ਮੂਲਾਧਾਰ, ਸਵਾਧਿਸ਼ਠਾਨ, ਮਣਿਪੂਰ, ਅਨਾਹਤ, ਵਿਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਆਗਿਆ — ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਪੱਤੀਆਂ ਵਾਲਾ ਸਹਸ੍ਰਾਰ ਹੈ। ਕੁੰਡਲਿਨੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਤੱਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਉੱਠਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਟ-ਚੱਕਰ-ਨਿਰੂਪਣ ਅਤੇ ਗੋਰਕ੍ਸ਼ਸ਼ਤਕ ਇਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਸਵਰ ਯੋਗ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਹ ਰਾਹੀਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।

ਚੱਕਰ ਕਿੰਨੇ ਹਨ — 7, 6 ਜਾਂ ਵੱਧ?

ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਚੱਕਰ ਛੇ ਜਾਂ ਸੱਤ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਦੇ ਨਾਲ ਛੇ ਚੱਕਰ (ਸ਼ਟ-ਚੱਕਰ) ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਸਹਸਰਾਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਅਧਿਆਪਕ ਸੱਤਵਾਂ ਗਿਣਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਗ੍ਰੰਥ ਵਧੇਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ — ਨੌਂ, ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਜਾਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਕੇਂਦਰ, ਅਤੇ ਬਿੰਦੂ ਵਰਗੇ ਛੋਟੇ ਸਥਾਨ। ਗਿਣਤੀ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ 7 ਚੱਕਰ ਕਿਹੜੇ ਹਨ?

ਅਧਾਰ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ 7 ਚੱਕਰ ਹਨ: ਮੂਲਾਧਾਰ (ਮੂਲ, ਪ੍ਰਿਥਵੀ), ਸਵਾਧਿਸ਼ਠਾਨ (ਤ੍ਰਿਕ, ਜਲ), ਮਣੀਪੂਰ (ਨਾਭੀ, ਅਗਨੀ), ਅਨਾਹਤ (ਹਿਰਦਾ, ਵਾਯੂ), ਵਿਸ਼ੁੱਧ (ਗਲ਼ਾ, ਆਕਾਸ਼), ਆਗਿਆ (ਭਰਵੱਟਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਮਨ) ਅਤੇ ਸਹਸਰਾਰ (ਸਿਰ ਦਾ ਸਿਖਰ, ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ)। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ 4, 6, 10, 12, 16, 2 ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਹਨ।

ਚੱਕਰ-ਸਫ਼ਾਈ (ਸ਼ੁੱਧੀ) ਕੀ ਹੈ?

ਚੱਕਰ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ, ਜਾਂ ਚੱਕਰ ਸ਼ੁੱਧੀ, ਸਰੀਰ, ਸਾਹ, ਮਨ ਅਤੇ ਆਚਰਣ ਦੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਪ੍ਰਾਣ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕਸਾਰ ਵਹਿ ਸਕੇ। ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਾਧਨ ਹਨ ਨਾੜੀ ਸ਼ੋਧਨ ਸਾਹ, ਮੰਤਰ, ਹਰ ਕੇਂਦਰ ਉੱਤੇ ਇਕਾਗਰਤਾ, ਨੈਤਿਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ। ਕਿਸੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ “ਸਰਗਰਮ” ਕਰਨ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁੱਧੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਕੀ ਚੱਕਰ ਜਲਦੀ ਖੋਲ੍ਹੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ?

ਚੱਕਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਜਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਨਹੀਂ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਗ੍ਰੰਥ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਨੂੰ ਲੰਮੀ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਕੁੰਡਲਿਨੀ ਜਾਗਰਣ ਦਾ ਫਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਵਰਤੇ ਗਏ ਤੀਬਰ ਢੰਗ ਨੀਂਦ, ਮਿਜ਼ਾਜ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਨਿਰੰਤਰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਭਿਆਸ ਅਸਲ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਛੋਟੇ ਰਸਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਨੁਭੂਤੀਆਂ ਜਾਂ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਹੀ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਨਕਲੀ ਚੱਕਰ-ਸਰਗਰਮੀ ਕੀ ਹੈ?

ਨਕਲੀ ਚੱਕਰ ਸਰਗਰਮੀ ਕਿਸੇ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਨੂੰ ਛੋਹ, ਸੈਸ਼ਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਯੰਤਰ ਰਾਹੀਂ ਤੁਰੰਤ ਖੋਲ੍ਹਣ, ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਜਾਂ ਜਗਾਉਣ ਦਾ ਪੈਸੇ ਲੈ ਕੇ ਕੀਤਾ ਵਾਅਦਾ ਹੈ — ਬਿਨਾਂ ਤਿਆਰੀ, ਮੁਲਾਂਕਣ, ਪਰੰਪਰਾ ਜਾਂ ਮਗਰੋਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਦੇ। ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਹਨ: ਪੱਕੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ, “ਬੰਦ” ਚੱਕਰਾਂ ਬਾਰੇ ਡਰ, ਹੋਰ ਸੈਸ਼ਨ ਖਰੀਦਣ ਦਾ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਖਭਾਲ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

ਸਵਰ ਯੋਗ ਦਾ ਚੱਕਰਾਂ ਨਾਲ ਕੀ ਸੰਬੰਧ ਹੈ?

ਸਵਰ ਯੋਗ ਸਾਹ ਰਾਹੀਂ ਚੱਕਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ: ਖੱਬਾ (ਇੜਾ) ਅਤੇ ਸੱਜਾ (ਪਿੰਗਲਾ) ਵਹਾਅ ਅਤੇ ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਾਣ ਕਿਸ ਪਾਸੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਹ ਦੇ ਪੰਜ ਤੱਤ ਹੇਠਲੇ ਪੰਜ ਚੱਕਰਾਂ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਵਰ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਚੱਕਰ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ।

ਕੀ 7 ਚੱਕਰ ਬਾਰੇ ਤੁਹਾਡਾ ਹਾਲੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸਵਾਲ ਹੈ? ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛੋ; ਪੀਠ ਦਾ ਕੋਈ ਅਧਿਆਪਕ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਪੀਠ ਨੂੰ WhatsApp ਕਰੋ

ਸੱਤ ਚੱਕਰਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ

ਸਥਾਨ ਗੋਰਕਸ਼ਸ਼ਤਕ ਤੋਂ; ਪੰਖੜੀਆਂ, ਤੱਤ-ਮੰਡਲ, ਬੀਜ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਸ਼ਟਚੱਕਰ-ਨਿਰੂਪਣ (ਪੂਰਣਾਨੰਦ), Avalon ਸੰਸਕਰਣ 1919 ਅਤੇ ਕਾਲੀਚਰਣ ਦੀ ਟੀਕਾ ਤੋਂ।

ਚੱਕਰਸਥਾਨਪੰਖੜੀਆਂਤੱਤ (ਮੰਡਲ)ਬੀਜਦੇਵਤਾ · ਸ਼ਕਤੀ
ਮੂਲਾਧਾਰਰੀੜ੍ਹ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਗੁਦਾ-ਖੇਤਰ (guda-sthāna)4ਪ੍ਰਿਥਵੀ (ਚੌਰਸ)Laṃਬ੍ਰਹਮਾ · ਡਾਕਿਨੀ
ਸ੍ਵਾਧਿਸ਼ਠਾਨਜਣਨ ਅੰਗ ਦਾ ਖੇਤਰ6ਜਲ (ਅਰਧਚੰਦਰ)Vaṃਵਿਸ਼ਣੂ · ਰਾਕਿਨੀ
ਮਣੀਪੁਰਨਾਭੀ10ਅਗਨੀ (ਤਿਕੋਣ)Raṃਰੁਦਰ · ਲਾਕਿਨੀ
ਅਨਾਹਤਦਿਲ12ਵਾਯੂ (ਛੇ-ਕੋਣ)Yaṃਈਸ਼ · ਕਾਕਿਨੀ
ਵਿਸ਼ੁੱਧਕੰਠ16ਆਕਾਸ਼ (ਗੋਲਾ)Haṃਸਦਾਸ਼ਿਵ · ਸਾਕਿਨੀ
Ājñāਭਰਵੱਟਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ2ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਮਨ (manas)—ਉੱਪਰ ਪਰਮਸ਼ਿਵ · ਹਾਕਿਨੀ
ਸਹਸ੍ਰਾਰਸੁਸ਼ੁਮਨਾ ਦੇ ਸਿਖਰ ਤੋਂ ਉੱਪਰ1,000ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ—ਪਰਮਸ਼ਿਵ, ਪਰ ਬਿੰਦੂ

ਸੰਪੂਰਨ 7 ਚੱਕਰ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ

Understand

Practise

ਇੱਕ ਨਕਸ਼ਾ, ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਨਕਸ਼ਾ ਨਹੀਂ

ਆਧੁਨਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਅਕਸਰ ਸੱਤ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੱਕਾ ਸਤਰੰਗੀ ਪੀਂਘ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਧੇਰੇ ਭਿੰਨ ਹਨ। ਗ੍ਰੰਥ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਧਨਾ-ਪੱਧਤੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਕਰਾਂ, ਪੱਤੀਆਂ, ਮੰਤਰਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਾਰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਸੱਤ-ਕੇਂਦਰ ਨਕਸ਼ਾ ਤਦ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਸਪਸ਼ਟ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਹਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਚਾਰਟ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦੇਣਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਦਾ ਭਰਮ ਤਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਗੁਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਚੱਕਰ ਦਾ ਅਰਥ ਪਹੀਆ ਜਾਂ ਗੋਲਾ ਹੈ। ਸੂਖਮ-ਸਰੀਰ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਾੜੀਆਂ, ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਸੁਚੇਤਤਾ ਦੇ ਜਾਲ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਸੁਸੰਗਠਿਤ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਹਰ ਕੇਂਦਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਾੜੀ-ਜਾਲ ਜਾਂ ਹਾਰਮੋਨ ਗ੍ਰੰਥੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਰੀਰਕ ਸਹਿ-ਸੰਬੰਧ ਖੋਜ ਦੇ ਸਵਾਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਮਾਨਤਾ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।

ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਤ ਕੇਂਦਰ

  1. ਮੂਲਾਧਾਰ: ਮੂਲ ਆਧਾਰ, ਪ੍ਰਿਥਵੀ, ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਨੀਂਹ।
  2. ਸਵਾਧਿਸ਼ਠਾਨ: ਜਲ, ਅਨੁਕੂਲਤਾ, ਇੱਛਾ, ਸਿਰਜਣਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤਾ।
  3. ਮਣੀਪੂਰ: ਅਗਨੀ, ਪਾਚਨ, ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਕਰਮ ਅਤੇ ਰੂਪਾਂਤਰਣ।
  4. ਅਨਾਹਤ: ਵਾਯੂ, ਸੂਖਮ ਹਿਰਦਾ, ਸੰਬੰਧ, ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਚੋਟ ਦੀ ਧੁਨੀ।
  5. ਵਿਸ਼ੁੱਧ: ਆਕਾਸ਼, ਸ਼ੁੱਧੀ, ਧੁਨੀ, ਸੁਣਨਾ ਅਤੇ ਸੱਚਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ।
  6. ਆਗਿਆ: ਹੁਕਮ, ਇਕਾਗਰਤਾ, ਵਿਵੇਕ ਅਤੇ ਬੋਧ ਦਾ ਏਕੀਕਰਨ।
  7. ਸਹਸਰਾਰ: ਹਜ਼ਾਰ ਪੱਤੀਆਂ ਵਾਲੀ ਚਰਮ ਸੀਮਾ, ਜੋ ਮਿਲਾਪ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ।

ਬਿੰਦੂ, ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਕਿਸੇ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਹਸਰਾਰ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਛੇ ਦੇਹ-ਆਧਾਰਿਤ ਚੱਕਰਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹੋਰ ਇੱਕੋ-ਜਿਹੇ ਪਹੀਏ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ। ਆਮ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਤੋਂ ਅਸਲ ਅਭਿਆਸ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਫ਼ਰਕ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ਾਸਤਰ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ

आधारः प्रथमं चक्रं स्वाधिष्ठानं द्वितीयकम् । योनिस्थानं द्वयोर्मध्ये कामरूपं निगद्यते ॥

ādhāraḥ prathamaṃ cakraṃ svādhiṣṭhānaṃ dvitīyakam | yoni-sthānaṃ dvayor madhye kāma-rūpaṃ nigadyate ||

ਅਰਥ: ਆਧਾਰ (ਮੂਲਾਧਾਰ) ਪਹਿਲਾ ਚੱਕਰ ਹੈ, ਸਵਾਧਿਸ਼ਠਾਨ ਦੂਜਾ; ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਯੋਨੀ ਨਾਮ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਾਮਰੂਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

— ਗੋਰਕ੍ਸ਼ਸ਼ਤਕ, ਸ਼ਲੋਕ 10 · ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ: ਗੋਰਕ੍ਸ਼ਸ਼ਤਕ — Swami Kuvalayananda ਅਤੇ S. A. Shukla (ਕੈਵਲਯਧਾਮ, ਲੋਨਾਵਲਾ) ਦੇ ਸਮੀਖਿਅਤ ਸੰਸਕਰਣ ਦਾ GRETIL ਈ-ਪਾਠ (Göttingen)

ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਹਠ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਆਪਣੇ ਨਕਸ਼ੇ ਨੂੰ ਸਾਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਆਧਾਰ (ādhāra) ਪਹਿਲਾ ਚੱਕਰ ਹੈ, ਸਵਾਧਿਸ਼ਠਾਨ ਦੂਜਾ। ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਆਧਾਰ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਇਸ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

गुदं मेढ्रं च नाभिं च हृत्पद्मे च तदूर्ध्वतः । घण्टिकां लम्पिकास्थानं भ्रूमध्ये परमेश्वरम् ॥

gudaṃ meḍhraṃ ca nābhiṃ ca hṛt-padme ca tad-ūrdhvataḥ | ghaṇṭikāṃ lampikā-sthānaṃ bhrū-madhye parameśvaram ||

ਅਰਥ: ਗੁਦਾ ਦਾ ਖੇਤਰ, ਜਣਨ ਅੰਗ ਦਾ ਖੇਤਰ, ਨਾਭੀ, ਦਿਲ-ਕਮਲ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਉੱਪਰ ਗਲੇ ਦੀ ਘੰਟੀ, ਕੋਮਲ ਤਾਲੂ ਦਾ ਸਥਾਨ, ਅਤੇ ਭਰਵੱਟਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਰਮ ਈਸ਼ਵਰ — ਇਹ ਧਿਆਨ ਦੇ ਸਥਾਨ ਹਨ।

— ਗੋਰਕ੍ਸ਼ਸ਼ਤਕ, ਸ਼ਲੋਕ 86 · ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ: ਗੋਰਕ੍ਸ਼ਸ਼ਤਕ — Swami Kuvalayananda ਅਤੇ S. A. Shukla (ਕੈਵਲਯਧਾਮ, ਲੋਨਾਵਲਾ) ਦੇ ਸਮੀਖਿਅਤ ਸੰਸਕਰਣ ਦਾ GRETIL ਈ-ਪਾਠ (Göttingen)

ਗੋਰਕ੍ਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਯੋਗੀ ਧਿਆਨ ਟਿਕਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਆਧਾਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਭਰਵੱਟਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਤੱਕ। ਚੱਕਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕਾਗਰਤਾ ਦੇ ਸਥਾਨ ਹਨ — ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਲਈ, ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ।

ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ

ਚੱਕਰ ਸਰਗਰਮੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਕਰ ਸ਼ੁੱਧੀ

ਸ਼ੁੱਧੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨਾ। ਚੱਕਰ ਸ਼ੁੱਧੀ ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਨੈਤਿਕਤਾ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰੁਟੀਨ, ਆਸਣ, ਸੰਤੁਲਿਤ ਸਾਹ, ਨਾੜੀ ਕਾਰਜ, ਮੰਤਰ, ਇਕਾਗਰਤਾ ਅਤੇ ਉਚਿਤ ਆਚਰਣ ਰਾਹੀਂ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅਸਾਧਾਰਨ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਗਾੜ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਵਧੇਰੇ ਸਥਿਰਤਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਣ।

ਸਰਗਰਮੀ ਇਸੇ ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅਰਥਪੂਰਨ ਹੈ। ਤੀਬਰ ਸੰਵੇਦਨਾ, ਕੰਬਣੀ, ਤਾਪ, ਦ੍ਰਿਸ਼ ਜਾਂ ਭਾਵਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਕਿ ਕੋਈ ਚੱਕਰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰੀਰਕ, ਸਾਹ-ਸੰਬੰਧੀ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਂ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਅਧਿਆਪਕ ਪੂਰੇ ਸੰਦਰਭ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਏਕੀਕਰਨ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: ਨੀਂਦ, ਪਾਚਨ, ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ, ਰਿਸ਼ਤੇ, ਫ਼ਰਜ਼ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸਥਿਰਤਾ।

ਸਵਰ ਯੋਗ ਚੱਕਰ ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦਾ ਹੈ

ਸਵਰ ਯੋਗ ਸੂਖਮ ਅਭਿਆਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਹ ਦੀ ਜੀਵੰਤ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਖੱਬੀਆਂ ਅਤੇ ਸੱਜੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ, ਸਾਹ ਦੀ ਬਣਤਰ, ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਅਵਸਥਾ ਦਿਖਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਾਂਤ, ਸਰਗਰਮ, ਰੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਸੰਤੁਲਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮਰੱਥਾ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਲਪਨਾ ਜਾਂ ਕੁੰਭਕ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਦੀ ਥਾਂ ਤਿਆਰੀ ਚੁਣਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸਵਰ ਚੱਕਰ ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਮਸ਼ੀਨੀ ਨਾਸ-ਫ਼ਾਰਮੂਲਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ। ਉਹ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਨਿਰੀਖਣ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਾਹ ਬੇਚੈਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤੀਬਰ ਇਕਾਗਰਤਾ ਨਾਲੋਂ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜਨਾ ਅਤੇ ਆਮ ਸਾਹ ਛੱਡਣਾ ਵਧੇਰੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸਥਿਰ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਮੰਤਰ, ਧਾਰਣਾ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਿਆਸ ਆਪਣੇ ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਰਹੱਸਮਈ ਅਤੇ ਮਾਪਣਯੋਗ

ਚੱਕਰ ਇੱਕ ਸੂਖਮ, ਚਿੰਤਨਸ਼ੀਲ ਨਕਸ਼ੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ, ਜੋ ਯੋਗ ਅਤੇ ਤੰਤਰ ਰਾਹੀਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ। ਆਧੁਨਿਕ ਖੋਜ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਾਹ, ਧਿਆਨ, ਸਵੈਚਾਲਿਤ ਨਿਯਮਨ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਵੇਦਨਾ, ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਨਾੜੀ-ਤੰਤਰ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸਥਾਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕੋਈ ਸਰੀਰਕ ਤਬਦੀਲੀ ਹੋਈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ ਯੰਤਰ ਸਿੱਧਾ ਮਾਪ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਗ਼ੈਰ-ਮੌਜੂਦ ਮੰਨ ਕੇ ਰੱਦ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਸੰਤੁਲਿਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤਿੰਨ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦਿਸਦਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ: ਸ਼ਾਸਤਰ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਾਧਕ ਕੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਕੀ ਮਾਪਿਆ। ਹਰ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦਿਖਾਵਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਗੂੜ੍ਹ ਡੂੰਘਾਈ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਜਿੱਥੇ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਇਸ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ

ਕਿਸੇ ਸਕੈਨ ਨੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਭਿਆ, ਅਤੇ ਪੀਠ ਅਜਿਹਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਖੋਜ ਚੱਕਰ-ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੀ ਹੈ: ਸਾਹ, ਇਕਾਗਰਤਾ ਅਤੇ ਮੰਤਰ। ਜਿੱਥੇ ਅਭਿਆਸ ਨਰਮ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਸਬੂਤ ਹੌਸਲਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਕੀ ਪਰਖਿਆ ਅਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ

ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਨਾਸ ਦੇ ਚੱਕਰ ਜਾਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਇੱਕ ਨਾਸ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਣ ਨੂੰ ਮਾਪਿਆ, ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵੱਖਰੇ ਹਨ: ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਖੱਬੀ ਨਾਸ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਣ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਵਧੀ (Schiff 1995); ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿੱਚ, ਜ਼ੋਰ ਲਾਉਣ ਨਾਲ ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਦਲਿਆ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਨਾਸ ਹਾਵੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ (Sanders 1994).

ਸਵਰ ਯੋਗ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਵੱਖਰਾ ਹੈ: ਵਗਦੀ ਨਾੜੀ ਕਰਮ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ — ਚੰਦਰ-ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿੱਚ ਕੋਮਲ ਕੰਮ; ਸੂਰਜ-ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਕੰਮ, ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਨੀਂਦ (ਸ਼ਿਵ ਸਵਰੋਦਯ 60–61, 122):

भुक्तमार्गेण मन्दाग्नौ स्त्रीणां वश्यादिकर्मणि । शयनं सूर्यवाहेन कर्तव्यं सर्वदा बुधैः ॥

ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਨਾਸ ਨੂੰ ਗਤੀਵਿਧੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮੇਲਿਆ; ਹਰ ਇੱਕ ਨੇ ਕੰਮ, ਘੜੀ, ਸਵਰ ਜਾਂ ਤੱਤ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇੱਕ ਨਾਸ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸਵਰ ਬਦਲ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਸਵਰ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਨਾ ਪੁਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਖੰਡਿਤ — ਇਹ ਸਾਡੀ ਤਰਕਸੰਗਤ ਸਥਿਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਜੇ ਪਰਖ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।

ਇੱਕ ਕ੍ਰਾਸਓਵਰ ਅਧਿਐਨ — ਉਹੀ ਲੋਕ ਖਾਂਦੇ, ਸੌਂਦੇ ਜਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪਹਿਲਾਂ ਨਾੜੀ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਨੁਕੂਲ ਨਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ — ਇਸਨੂੰ ਪਰਖੇਗਾ। ਪੀਠ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਨੁਸਖ਼ਾ

ਸਿਹਤਮੰਦ ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਟਿਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਆਸਣ, ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਹ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ, ਕੋਮਲ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਢਿੱਲ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਦਮੇ, ਘਬਰਾਹਟ, ਦੋ-ਧਰੁਵੀ ਮੈਨੀਆ, ਸਾਈਕੋਸਿਸ, ਮਿਰਗੀ, ਗੰਭੀਰ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗ ਜਾਂ ਅਸਥਿਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੁਲਾਂਕਣ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤੀਬਰ ਹਾਈਪਰਵੈਂਟੀਲੇਸ਼ਨ, ਕੁੰਭਕ, ਨੀਂਦ ਦੀ ਘਾਟ, ਵਰਤ ਜਾਂ “ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋੜਨ” ਦਾ ਦਬਾਅ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਕੋਈ ਅਧਿਆਪਕ ਹਰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨੂੰ ਰੁਕੇ ਹੋਏ ਚੱਕਰ ਵਜੋਂ ਨਾ ਪਛਾਣੇ, ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਡਰ ਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰੇ ਜਾਂ ਊਰਜਾ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਲਈ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਭੁਗਤਾਨ ਦੀ ਮੰਗ ਨਾ ਕਰੇ। ਲਗਾਤਾਰ ਦਰਦ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ, ਤੰਤੂ-ਸੰਬੰਧੀ ਲੱਛਣਾਂ, ਗੰਭੀਰ ਇਨਸੌਮਨੀਆ, ਉਨਮਾਦ, ਮਨੋਰੋਗ, ਆਤਮਘਾਤੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਜਾਂ ਆਮ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੀ ਜਾਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਦੇਖਭਾਲ ਲਓ।

ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਹੀ ਅਗਲਾ ਕਦਮ ਕੀ ਹੈ?

ਇਹ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਸ਼ੁੱਧੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਢੁਕਵੀਂ ਹੈ ਜੋ ਚੱਕਰਾਂ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਾਗਰਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁੱਧੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਕੇ। ਇਹ ਤੁਰੰਤ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਤੀਜੇ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ; ਅਭਿਆਸ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸਵਾਮੀ ਚਰਣਾਸ਼੍ਰਿਤ ਗਿਰਿ · ਸਵਰ ਯੋਗ ਪੀਠ, ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ

ਕੀ ਚੱਕਰਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਹਨ?

ਸਤਰੰਗੀ ਕ੍ਰਮ — ਮੂਲ ਉੱਤੇ ਲਾਲ ਤੋਂ ਸਿਰ ਦੇ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਬੈਂਗਣੀ ਤੱਕ — ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ਹਰ ਕਮਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰੰਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਸ ਕ੍ਰਮ ਤੋਂ ਅਤੇ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਰੰਗ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਚੱਕਰ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹਨ।

ਰੁਕੇ ਹੋਏ ਚੱਕਰ ਕੀ ਹਨ?

“ਰੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਚੱਕਰ” ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਣ ਦੇ ਵਹਾਅ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ੁੱਧੀ ਜਾਂ ਅਸੰਤੁਲਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰੰਥ ਅਸ਼ੁੱਧ ਨਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ (granthis) ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹਟਾਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਰੁਕੇ ਹੋਏ ਚੱਕਰ ਦਾ ਨਿਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ, ਇਸ ਲਈ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਦਾ ਨਿਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਹਰ ਚੱਕਰ ਦਾ ਬੀਜ ਮੰਤਰ ਕੀ ਹੈ?

ਸ਼ਟ-ਚੱਕਰ-ਨਿਰੂਪਣ ਵਿੱਚ ਤੱਤ-ਬੀਜ ਇਹ ਹਨ: ਮੂਲਾਧਾਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਲਈ ਲੰ, ਸਵਾਧਿਸ਼ਠਾਨ ਉੱਤੇ ਜਲ ਲਈ ਵੰ, ਮਣੀਪੂਰ ਉੱਤੇ ਅਗਨੀ ਲਈ ਰੰ, ਅਨਾਹਤ ਉੱਤੇ ਵਾਯੂ ਲਈ ਯੰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੁੱਧ ਉੱਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਲਈ ਹੰ। ਆਗਿਆ ਮਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ; ਕਈ ਅਧਿਆਪਕ ਉੱਥੇ ਓਮ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਆਮ ਅਭਿਆਸ ਹੈ।

ਕੀ ਚੱਕਰ ਧਿਆਨ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ?

ਕੋਮਲ ਚੱਕਰ ਧਿਆਨ — ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਹ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਕੇਂਦਰ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਟਿਕਾਉਣਾ, ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਬੀਜ ਦਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਜਾਪ ਕਰਨਾ — ਸਿਹਤਮੰਦ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਤੀਬਰ ਕੁੰਭਕ, ਬੰਧ, ਸਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰਾਂ ਉੱਤੇ ਲੰਮੀ ਇਕਾਗਰਤਾ ਅਤੇ ਤੀਬਰ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿੱਖਣੀਆਂ ਬਿਹਤਰ ਹਨ, ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ ਚਿੰਤਾ, ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਣ, ਉੱਚ ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਦਬਾਅ ਜਾਂ ਸਾਈਕੋਸਿਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ।

ਚੱਕਰਾਂ ਅਤੇ ਨਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਅੰਤਰ ਹੈ?

ਨਾੜੀਆਂ ਉਹ ਮਾਰਗ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਣ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਚੱਕਰ ਉਹ ਕੇਂਦਰ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਮੁੱਖ ਮਾਰਗ ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਗ੍ਰੰਥ 72,000 ਨਾੜੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਛੇ ਜਾਂ ਸੱਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚੱਕਰਾਂ ਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਨਾੜੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਚੱਕਰ-ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਨਾੜੀ-ਸ਼ੋਧਨ ਚੱਕਰ-ਇਕਾਗਰਤਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਚੱਕਰ ਸਾਧਨਾ ਬਿਮਾਰੀ ਠੀਕ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ?

ਯੋਗ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਠੀਕ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਤਣਾਅ, ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਅਸਲੀ ਸੁਧਾਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ; ਖੋਜ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਲਾਭਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਚੱਕਰ-ਕਾਰਜ ਇਲਾਜ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪਹੁੰਚ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਪੀਠ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਲਈ ਅਭਿਆਸ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੁਣੇ ਇਲਾਜ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਪੀਠ ਨਾਲ 7 ਚੱਕਰ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰੋ

ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ, ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਲੱਭ ਰਹੇ ਹੋ ਉਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ; ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਜਾਂ ਕੋਈ ਆਚਾਰੀਆ ਤੁਹਾਡੇ ਅਨੁਕੂਲ ਮਾਰਗ ਸੁਝਾਉਣਗੇ। ਜਾਂ ਮੁਫ਼ਤ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਸਵਰ-ਪੱਤਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ।

ਸਵਾਮੀ ਚਰਣਾਸ਼੍ਰਿਤ ਗਿਰਿ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ · ਸਵਰ ਯੋਗ ਪੀਠ ਸੰਸਥਾਨ, ਸਵਰਗਾਸ਼ਰਮ, ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ · ਇਹ ਪੰਨਾ ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ ਹੈ · ਅਭਿਆਸ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸੂਖਮ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਿਆਰੀ ਸਮੇਤ ਸਿੱਖੋ

ਇਸ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ ਮੂਲਾਧਾਰ ਚੱਕਰ, ਅਧਿਐਨ ਕਰੋ ਮਣੀਪੁਰ ਚੱਕਰ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੁਲਨਾ ਕਰੋ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਖੋਜ ਕਰੋ ਮੌਜੂਦਾ ਕੋਰਸ, ਜਾਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰੋ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਤੀਬਰ ਅਭਿਆਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ।