ਉਧੇੜਬੁਣ ਤੋਂ ਵਿਨਾਸ਼ ਤੱਕ: ਗੀਤਾ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਲੜੀ
ਦੋ ਸਲੋਕ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਾ ਕਿਵੇਂ ਮੋਹ-ਜੋੜ, ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸੇ, ਭਰਮ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਅਤੇ ਲੜੀ ਕਿੱਥੇ ਤੋੜੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਗੀਤਾ 2.62–63
ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ 2.62–63 ਇੱਕ ਲੜੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ: ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਮੋਹ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਮੋਹ ਕਾਮਨਾ ਨੂੰ, ਅਧੂਰੀ ਕਾਮਨਾ ਕ੍ਰੋਧ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕ੍ਰੋਧ ਮਨ ਨੂੰ ਧੁੰਦਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਰਮ ਯਾਦ ਨੂੰ ਖੋਰਦਾ ਹੈ, ਗੁਆਚੀ ਯਾਦ ਵਿਵੇਕ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਵਰਣਨ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਪਲ ਭਰ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਆਮ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਜਵਾਬ
ਗੀਤਾ 2.62–63 ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?
ਗੀਤਾ 2.62–63 ਦਾ ਆਸ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ ਵਿਨਾਸ਼ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਉਧੇੜਬੁਣ ਆਸਕਤੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਆਸਕਤੀ ਕਾਮਨਾ, ਅਧੂਰੀ ਕਾਮਨਾ ਗੁੱਸਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਗੁੱਸਾ ਮੋਹ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਮੋਹ ਯਾਦ ਨੂੰ ਉਲਝਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਗੁਆਚੀ ਯਾਦ ਵਿਵੇਕ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਚਾਰ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਵਧਦੇ ਹਨ।
ਗੁੱਸੇ ਬਾਰੇ ਗੀਤਾ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ?
ਗੀਤਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁੱਸਾ ਅਧੂਰੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਜਨਮਦਾ ਹੈ (2.62) ਅਤੇ ਮੋਹ, ਯਾਦ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਭੁਲੇਖੇ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (2.63)। ਇਹ ਗੁੱਸੇ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਲੋਭ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦੁਆਰ ਵੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ (16.21)। ਇਸ ਦਾ ਉਪਾਅ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ — ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਮੋਹ-ਜੋੜ ਉੱਤੇ।
ਕੀ ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੋਚਣਾ ਧਿਆਯਤੋ ਵਿਸ਼ਯਾਨ੍ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ?
ਲੋੜੋਂ ਵੱਧ ਸੋਚਣਾ ਗੀਤਾ ਦੇ “ਧਿਆਯਤੋ ਵਿਸ਼ਯਾਨ” (dhyāyato viṣayān), “ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਚਿੰਤਨ”, ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ: ਮਨ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਮੋਹ ਅਤੇ ਕਾਮਨਾ ਵਿੱਚ ਕਠੋਰ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੀ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ ਨੂੰ ਰੂਮੀਨੇਸ਼ਨ (rumination) ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਗੀਤਾ ਦੀ ਅੰਤਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਾ ਆਪ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਹੈ, ਜੋ ਗ਼ਲਤ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੈ।
ਕਾਮਨਾ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਤੋੜੀਏ?
ਕਾਮਨਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਤੋੜੋ: ਦੇਖੋ ਕਦੋਂ ਮਨ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਮ ਦਿਓ, ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਸਾਹ, ਕਿਸੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਕੰਮ ਜਾਂ ਮੰਤਰ ਵੱਲ ਮੋੜੋ। ਕ੍ਰੋਧ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੁਕੋ ਅਤੇ ਧੀਮਾ ਸਾਹ ਲਓ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਸੋਚੋ ਕਿ ਕੀ ਹੋਇਆ। ਅਭਿਆਸ ਹਰ ਕਦਮ ਨੂੰ ਸੌਖਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਗੀਤਾ 2.62–63 ਬਾਰੇ ਤੁਹਾਡਾ ਹਾਲੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸਵਾਲ ਹੈ? ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛੋ; ਪੀਠ ਦਾ ਕੋਈ ਅਧਿਆਪਕ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਸਤਰ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ
ध्यायतो विषयान्पुंसः सङ्गस्तेषूपजायते । सङ्गात्सञ्जायते कामः कामात्क्रोधोऽभिजायते ॥
dhyāyato viṣayānpuṃsaḥ saṅgasteṣūpajāyate | saṅgātsañjāyate kāmaḥ kāmātkrodho'bhijāyate ||
ਅਰਥ: ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੋਹ ਤੋਂ ਇੱਛਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਗੁੱਸਾ।
— ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ 2.62 · ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ: ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਮੂਲ — ਸਵਰ ਯੋਗ ਪੀਠ ਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ (sanskritdocuments.org ਸੰਸਕਰਣ)
ਇਹ ਲੜੀ ਧਿਆਯਤਃ, “ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਾ”, ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਨ ਜਿਸ ਦਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਲਈ ਗੀਤਾ ਦਾ ਉਪਾਅ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਚੁਣਨਾ ਹੈ।
क्रोधाद्भवति सम्मोहः सम्मोहात्स्मृतिविभ्रमः । स्मृतिभ्रंशाद् बुद्धिनाशो बुद्धिनाशात्प्रणश्यति ॥
krodhādbhavati sammohaḥ sammohātsmṛtivibhramaḥ | smṛtibhraṃśād buddhināśo buddhināśātpraṇaśyati ||
ਅਰਥ: ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮੋਹ ਤੋਂ ਯਾਦ ਦਾ ਭਰਮ; ਯਾਦ ਦੇ ਨਾਸ ਤੋਂ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਨਾਸ; ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਨਾਸ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
— ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ 2.63 · ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ: ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਮੂਲ — ਸਵਰ ਯੋਗ ਪੀਠ ਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ (sanskritdocuments.org ਸੰਸਕਰਣ)
ਲੜੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਹਿੱਸਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਕੀ ਕੀਮਤ ਹੈ: ਸਪਸ਼ਟਤਾ, ਯਾਦ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਫ਼ੈਸਲਾ। ਇਹ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਲਏ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਅਕਸਰ ਪਛਤਾਵਾ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਲੜੀ ਕਿੱਥੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
ਇਹ ਧਿਆਯਤਃ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ — “ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਾ”, ਉਹੀ ਧਾਤੂ ਜਿਸ ਤੋਂ ਧਿਆਨ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਮਨ ਉਸੇ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਧੇੜਬੁਣ ਗ਼ਲਤ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਧਿਆਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਦਾ ਉਪਾਅ ਮਨ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇਣਾ ਹੈ।
ਗੁੱਸਾ ਵਿਚਕਾਰ ਕਿਉਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ
ਕ੍ਰੋਧ ਉਦੋਂ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਾਮਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਗੀਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਮਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲੀਆਂ ਕੜੀਆਂ — ਵਾਰ-ਵਾਰ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਾ ਅਤੇ ਮੋਹ — ਉਹ ਥਾਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਕੰਮ ਸਭ ਤੋਂ ਸੌਖਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕ੍ਰੋਧ ਭੜਕਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਧੁੰਦਲਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਲੜੀ ਕਿੱਥੇ ਤੋੜੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਹਰ ਕੜੀ ਉੱਤੇ, ਪਰ ਪਹਿਲੀ ਕੜੀ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੌਖੇ ਢੰਗ ਨਾਲ: ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਹੀ ਪਛਾਣਨਾ, ਫਿਰ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਸਾਹ, ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਜਾਂ ਮੰਤਰ ਵੱਲ ਲਿਜਾਣਾ। ਕ੍ਰੋਧ ਦੀ ਕੜੀ ਉੱਤੇ, ਇੱਕ ਠਹਿਰਾਅ ਅਤੇ ਧੀਮਾ ਸਾਹ ਯਾਦ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਚਿੰਤਨ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਲਈ ਵਿਵੇਕ ਮੋੜ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਆਮ ਗ਼ਲਤਫ਼ਹਿਮੀਆਂ
ਸਲੋਕ ਚਿੰਤਨ ਜਾਂ ਇੱਛਾ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਉਹ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਾ ਮਜਬੂਰੀ ਬਣ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਦਬਾਉਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਦਲਾਅ ਸਭ ਤੋਂ ਸੌਖਾ ਪਹਿਲੀਆਂ ਕੜੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹੈ।
ਇੱਕ ਸਰਲ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਭਿਆਸ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਮੁੜ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਂ ਦਿਓ — “ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਾ” — ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਧੀਮੇ ਸਾਹਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲਾਭਦਾਇਕ ਕਰਮ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿਓ। ਰੋਜ਼ ਦੁਹਰਾਉਣ ਨਾਲ ਇਹ ਆਦਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੱਦਾ ਗੀਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜਿੱਥੇ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਇਸ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ
ਉਧੇੜਬੁਨ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਉਸੇ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਚੱਕਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਗੀਤਾ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੋਧਾਤਮਕ ਇਲਾਜ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੋਚ ਦੇ ਢੰਗ ਬਦਲਣਾ ਮਦਦਗਾਰ ਹੈ — ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ, ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਹੀ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ।
- Nolen-Hoeksema S, Wisco BE, Lyubomirsky S, Perspectives on Psychological Science 2008 — “ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ ਉੱਤੇ ਮੁੜ-ਵਿਚਾਰ”। ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਉਧੇੜਬੁਣ ਉਦਾਸੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸੋਚ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸਮੱਸਿਆ-ਹੱਲ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹਾਰੇ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਚਿੰਤਾ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਾਣ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੀ ਹੈ। ਸੀਮਾ: ਖੋਜ ਦੀ ਇੱਕ ਸਮੀਖਿਆ; ਇਹ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਉਧੇੜਬੁਣ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਆਤਮ-ਚਿੰਤਨ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
- Hofmann SG et al., Cognitive Therapy and Research 2012 — ਗਿਆਨਾਤਮਕ ਵਿਹਾਰ ਥੈਰੇਪੀ ਦੇ 106 ਮੈਟਾ-ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ। CBT ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਮਰਥਨ ਚਿੰਤਾ-ਵਿਕਾਰਾਂ, ਗੁੱਸੇ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ, ਆਮ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ; ਆਮ੍ਹਣੇ-ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਤੁਲਨਾ-ਹਾਲਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਨਤੀਜੇ ਦਿੱਤੇ। ਸੀਮਾ: ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਹੀ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਘੱਟ ਆਮਦਨ ਜਾਂ ਨਸਲੀ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀ ਵਰਗੇ ਖ਼ਾਸ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ।
ਇਹ ਸਵਰ ਯੋਗ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਜੁੜਦਾ ਹੈ
ਉਧੇੜਬੁਣ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਸਾਹ ਵਿੱਚ ਜਲਦੀ ਦਿਸਦੇ ਹਨ — ਤੇਜ਼, ਭਾਰੇ, ਅਕਸਰ ਸੱਜੀ ਨਾਸ ਰਾਹੀਂ। ਇਸ ਸਰੀਰਕ ਸੰਕੇਤ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ ਅਕਸਰ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਨਾਲੋਂ ਸੌਖਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਲੜੀ ਦੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿਸ਼ਾ ਬਦਲਣ ਦਾ ਇੱਕ ਪਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਦੇਖਭਾਲ
ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਮਨ ਲਈ ਦੋ ਪਹੁੰਚਾਂ। ਗੀਤਾ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਸਮਝ, ਸਾਹ, ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਰਾਹੀਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ; ਇਲਾਜ ਨਿਦਾਨ, ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਮਨੋ-ਚਿਕਿਤਸਾ ਰਾਹੀਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਇੱਕ ਬਹੁਤਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਸਭ ਦੀ ਨਹੀਂ; ਕੋਈ ਵੀ ਇਲਾਜ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਪੀਠ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਅਨੁਸਾਰ ਅਭਿਆਸ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੁਣੇ ਇਲਾਜ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜੇ ਜਾਨ ਤੁਰੰਤ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹੁਣੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਜਾਂ ਹਸਪਤਾਲ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ Tele-MANAS, ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ-ਸਿਹਤ ਹੈਲਪਲਾਈਨ, 14416 ਜਾਂ 1800-89-14416 ਉੱਤੇ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਹੀ ਅਗਲਾ ਕਦਮ ਕੀ ਹੈ?
ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਅਭਿਆਸ, ਗੁਰੂ ਜਾਂ ਮਾਰਗ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਔਨਲਾਈਨ ਜਾਂ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਜੇ ਜਾਨ ਨੂੰ ਫੌਰੀ ਖ਼ਤਰਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਜਾਂ Tele-MANAS (14416) ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ।
ਅੱਗੇ ਪੜ੍ਹੋ: ਗੀਤਾ 6.5–6
ਸਵਾਮੀ ਚਰਣਾਸ਼੍ਰਿਤ ਗਿਰਿ · ਸਵਰ ਯੋਗ ਪੀਠ, ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਉਧੇੜਬੁਣ ਵਿੱਚ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਹੈ?
ਚਿੰਤਨ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਦੇਖਦਾ ਹੈ; ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ ਉਸ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ ਬਿਨਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ। ਖੋਜ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਦੀ ਕੜੀ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਲਾਭਦਾਇਕ ਕਸੌਟੀ: ਦਸ ਮਿੰਟ ਬਾਅਦ, ਕੀ ਕੁਝ ਵਧੇਰੇ ਸਾਫ਼ ਜਾਂ ਕਰਨ-ਯੋਗ ਹੋਇਆ? ਜੇ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ ਹੈ।
ਗੀਤਾ ਯਾਦ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਜੋੜਦੀ ਹੈ?
ਕ੍ਰੋਧ ਮਨ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਜੋ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ — ਆਪਣੇ ਮੁੱਲ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ, ਅਤੀਤ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਾਂ। ਗੀਤਾ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮ੍ਰਿਤੀ-ਵਿਭ੍ਰਮ, ਭਰਮਿਤ ਯਾਦ, ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਖੋਹਿਆ ਜਾਣਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਿਰਣੇ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਲਈ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨਾ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਮੰਤਰ ਉਧੇੜਬੁਣ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਹੈ?
ਅਨੇਕ ਅਭਿਆਸੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੰਤਰ ਦੁਹਰਾਉਣਾ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਮਨ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਆਸਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੇੜ ਨੂੰ ਤੋੜਦਾ ਹੈ। ਮੰਤਰ ਉੱਤੇ ਖੋਜ ਸਾਹ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਲੈਅ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਸਰ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਸੀ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਉਧੇੜਬੁਣ ਨੂੰ ਨੇੜਲਾ, ਨਿੱਜੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਗੇੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਕੁਝ ਮਿੰਟ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਮੰਤਰ ਹੌਲੀ ਦੁਹਰਾਉਣ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕੀ ਗੀਤਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਾਮਨਾ ਮਾੜੀ ਹੈ?
ਨਹੀਂ। ਗੀਤਾ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦਿਵਯ ਆਪ ਧਰਮ ਦੇ ਉਲਟ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕਾਮਨਾ ਹੈ (7.11)। ਸਮੱਸਿਆ ਉਹ ਕਾਮਨਾ ਹੈ ਜੋ ਜਬਰੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਵਧਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੁਕਣ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਹੀ ਕਰਮ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਕਾਮਨਾ ਜੀਵਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਗੀਤਾ ਸਾਨੂੰ ਕਾਮਨਾ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਡਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ।
ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਕਿਵੇਂ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਸਕ੍ਰੌਲ ਕਰਨਾ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਰੂਪ ਹੈ: ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਮੋਹ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੁਲਨਾ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਜਾਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। 2.62 ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਚੁਣਨਾ ਕਿ ਮਨ ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇਗਾ — ਜਬਰੀ ਫ਼ੀਡਾਂ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਸ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਜੋ ਪੋਸ਼ਣ ਦੇਵੇ।
ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਕਿਵੇਂ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਕ੍ਰੋਧ ਸਾਹ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਗਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਹ ਛੱਡਣ ਨੂੰ ਧੀਮਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਨੱਕ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਯਾਦ ਤੇ ਨਿਰਣੇ ਨੂੰ ਪਰਤਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਵਰ ਯੋਗ ਇਸ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਪਛਾਣਨਾ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਜਾਂ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ। ਤਿੰਨ ਧੀਮੇ ਸਾਹ ਵੀ ਅੱਗੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ ਉਸ ਨੂੰ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸਰੋਤ
- ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ, ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਟੀਕਾਵਾਂ (ਸ਼ੰਕਰ, ਰਾਮਾਨੁਜ, ਮਧੂਸੂਦਨ ਸਰਸਵਤੀ) ਸਮੇਤ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ।
- ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ 2.62 — ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਮੂਲ — ਸਵਰ ਯੋਗ ਪੀਠ ਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ (sanskritdocuments.org ਸੰਸਕਰਣ).
- ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ 2.63 — ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਮੂਲ — ਸਵਰ ਯੋਗ ਪੀਠ ਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ (sanskritdocuments.org ਸੰਸਕਰਣ).
- Nolen-Hoeksema S, Wisco BE, Lyubomirsky S, Perspectives on Psychological Science 2008 — “ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ ਉੱਤੇ ਮੁੜ-ਵਿਚਾਰ”.
- Hofmann SG et al., Cognitive Therapy and Research 2012 — ਗਿਆਨਾਤਮਕ ਵਿਹਾਰ ਥੈਰੇਪੀ ਦੇ 106 ਮੈਟਾ-ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ.
ਪੀਠ ਨਾਲ ਗੀਤਾ 2.62–63 ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰੋ
ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ, ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਲੱਭ ਰਹੇ ਹੋ ਉਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ; ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਜਾਂ ਕੋਈ ਆਚਾਰੀਆ ਤੁਹਾਡੇ ਅਨੁਕੂਲ ਮਾਰਗ ਸੁਝਾਉਣਗੇ। ਜਾਂ ਮੁਫ਼ਤ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਸਵਰ-ਪੱਤਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ।
ਸਵਾਮੀ ਚਰਣਾਸ਼੍ਰਿਤ ਗਿਰਿ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ · ਸਵਰ ਯੋਗ ਪੀਠ ਸੰਸਥਾਨ, ਸਵਰਗਾਸ਼ਰਮ, ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ · ਇਹ ਪੰਨਾ ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ ਹੈ · ਅਭਿਆਸ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗੀਤਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਜੀਵੰਤ ਅਭਿਆਸ ਵਜੋਂ ਕਰੋ
ਗੀਤਾ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੜ੍ਹੋ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅਭਿਆਸ ਕਰੋ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਲਈ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛੋ।