Pañca-mahābhūta

ਪੰਜ ਤੱਤ: ਯੋਗ, ਤੰਤਰ, ਆਯੁਰਵੇਦ ਅਤੇ ਸਵਰ ਵਿੱਚ ਤੱਤ

ਪ੍ਰਿਥਵੀ, ਜਲ, ਅਗਨੀ, ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਂਝੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਵਜੋਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੁਦਰਤ, ਸਰੀਰ, ਮਨ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ

ਪੰਚ ਮਹਾਭੂਤ ਕੀ ਹਨ?

ਪੰਚ-ਮਹਾਂਭੂਤ (pañca-mahābhūta) ਪੰਜ “ਮਹਾਨ ਤੱਤ” ਹਨ: ਪ੍ਰਿਥਵੀ (pṛthvī), ਜਲ (apas), ਅਗਨੀ (tejas/agni), ਵਾਯੂ (vāyu) ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ (ākāśa)। ਭਾਰਤੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਭੌਤਿਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ, ਜੀਵਤ ਸਰੀਰ, ਇੰਦਰੀ-ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਸਾਧਨਾ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਨੀਂਹ ਨੂੰ ਸਮਝਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ, ਸੰਬੰਧ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਢੰਗ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤ ਨਿਰੰਤਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਧੁਨਿਕ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਮਾਪਣਯੋਗ ਪਦਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਬਣਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਵੱਖਰਾ, ਪਰ ਪੂਰਕ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ।

Earth, water, fire, air and space shown in a natural Himalayan landscape with river, flame and open sky
ਪੰਚ ਮਹਾਂਭੂਤ: ਪ੍ਰਿਥਵੀ, ਜਲ, ਅਗਨੀ, ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼, ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ।
ਤੁਰੰਤ ਜਵਾਬ

ਆਮ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਜਵਾਬ

ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਤੱਤ ਕਿਹੜੇ ਹਨ?

ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਤੱਤ (pañca-mahābhūta) ਹਨ: ਪ੍ਰਿਥਵੀ (pṛthvī), ਜਲ (āpas), ਅਗਨੀ (agni or tejas), ਵਾਯੂ (vāyu) ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ (ākāśa)। ਤੈਤਿਰੀਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਉਪਜਦੇ ਹੋਏ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਆਕਾਸ਼, ਵਾਯੂ, ਅਗਨੀ, ਜਲ, ਪ੍ਰਿਥਵੀ। ਸਰੀਰ, ਮਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂ ਦੇ ਮੇਲ ਵਜੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤੱਤ ਕੀ ਹੈ?

ਤੱਤ (“ਉਹ-ਪਣ”, ਯਥਾਰਥ) ਹੋਂਦ ਦਾ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ। ਸਵਰ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਾਹ ਵਿੱਚ ਵਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਲਈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਂਖਯ ਵਿੱਚ ਪੱਚੀ ਤੱਤ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ੈਵ ਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਮਹਾਂਭੂਤ ਸਭ ਤੋਂ ਸਥੂਲ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਸਵਰੋਦਯ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਮੂਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਕੀ ਸੰਬੰਧ ਹੈ?

ਪੰਜ ਤੱਤ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਜੋਂ ਜੁੜੇ ਹਨ: ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਹੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਸ ਵਜੋਂ, ਜਲ ਤਰਲਾਂ ਵਜੋਂ, ਅਗਨੀ ਪਾਚਨ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਵਜੋਂ, ਵਾਯੂ ਗਤੀ ਅਤੇ ਸਾਹ ਵਜੋਂ, ਆਕਾਸ਼ ਖੋਖਲਾਂ ਅਤੇ ਮਾਰਗਾਂ ਵਜੋਂ। ਚੱਕਰ-ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੂਲਾਧਾਰ (ਪ੍ਰਿਥਵੀ) ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੁੱਧ (ਆਕਾਸ਼) ਤੱਕ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ।

ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰੀਏ?

ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਭੋਜਨ, ਰੁਟੀਨ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਵਾਯੂ ਦੀ ਵਧੀਕੀ ਲਈ ਟਿਕਾਅ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਅਗਨੀ ਦੀ ਵਧੀਕੀ ਲਈ ਠੰਢਕ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਜਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਦੀ ਵਧੀਕੀ ਲਈ ਹਲਕਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਯੋਗ ਤੱਤ-ਧਿਆਨ (ਭੂਤ-ਸ਼ੁੱਧਿ) ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਜੋੜਦਾ ਹੈ; ਸਵਰ ਯੋਗ ਇਹ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਤੱਤ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਪੰਜ ਤੱਤ (ਪੰਚ ਮਹਾਭੂਤ) ਬਾਰੇ ਤੁਹਾਡਾ ਹਾਲੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸਵਾਲ ਹੈ? ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛੋ; ਪੀਠ ਦਾ ਕੋਈ ਅਧਿਆਪਕ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਪੀਠ ਨੂੰ WhatsApp ਕਰੋ

ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ

ਰੰਗ ਸ਼ਿਵ ਸਵਰੋਦਯ 155 ਤੋਂ; ਚੱਕਰ, ਇੰਦਰੀ ਅਤੇ ਬੀਜ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਚੱਕਰ-ਨਕਸ਼ੇ ਤੋਂ।

ਤੱਤਰੰਗ (ਸਵਰੋਦਯ)ਚੱਕਰਇੰਦਰੀਬੀਜ
ਪ੍ਰਿਥਵੀਪੀਲਾਮੂਲਾਧਾਰਗੰਧLaṃ
ਜਲ (āpas)ਚਿੱਟਾਸ੍ਵਾਧਿਸ਼ਠਾਨਸੁਆਦVaṃ
ਅਗਨੀRedਮਣੀਪੁਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀRaṃ
ਵਾਯੂ (vāyu)ਗੂੜ੍ਹਾ ਨੀਲਾ, ਮੀਂਹ ਦੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾਅਨਾਹਤਛੋਹYaṃ
ਆਕਾਸ਼ (ākāśa)ਸਾਰੇ ਰੰਗਵਿਸ਼ੁੱਧਸੁਣਨਾHaṃ

ਤੱਤ ਅਤੇ ਤੱਤ-ਨਕਸ਼ੇ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰੋ

Practise

ਹਰ ਤੱਤ ਕਿਸ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ?

ਤੱਤਪਰੰਪਰਾਗਤ ਗੁਣਸੰਬੰਧਿਤ ਤਨਮਾਤ੍ਰਾ
ਪ੍ਰਿਥਵੀਸਥਿਰਤਾ, ਰੂਪ, ਵਿਰੋਧਗੰਧ
ਜਲਇਕਜੁੱਟਤਾ, ਤਰਲਤਾਸੁਆਦ
ਅਗਨੀਰੂਪਾਂਤਰਣ, ਗਰਮੀ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾਰੂਪ/ਰੰਗ
Airਹਰਕਤ, ਲਚਕਤਾਛੋਹ
ਆਕਾਸ਼ਕਮਰਾ, ਸੂਖਮ ਖੁੱਲ੍ਹਾਪਣਧੁਨੀ

ਸਾਂਖ੍ਯ, ਵੇਦਾਂਤ, ਆਯੁਰਵੇਦ ਅਤੇ ਤਾਂਤ੍ਰਿਕ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਬੰਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ। ਇੱਕ ਲਾਭਦਾਇਕ ਸਾਰਣੀ ਨੂੰ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਤੱਤ: ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ

ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਤੱਤ ਸਥਿਰਤਾ, ਘਣਤਾ, ਆਧਾਰ, ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਘੜੀ ਹੋਈ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਟਿਕਾਅ ਅਤੇ ਦੇਹ-ਧਾਰਨ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਮਿੱਟੀ, ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਖਣਿਜ ਜਾਂ ਵਪਾਰਕ “ਧਰਤੀ-ਸਰਗਰਮੀ” ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਥਿਰਤਾ ਉਦੋਂ ਯੋਗਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਾਧਨਾ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹਤਾ ਨਾ ਬਣੇ।

ਅਪਸ ਤੱਤ: ਜਲ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ

ਅਪਸ ਤੱਤ ਏਕਤਾ, ਤਰਲਤਾ, ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਅਤੇ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਲ ਜੀਵਨ-ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੱਤ ਸਰੀਰ ਦੇ ਤਰਲ-ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ। ਸਾਧਨਾ ਦੇਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤਰਲਤਾ ਹੱਦ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।

ਅਗਨੀ ਜਾਂ ਤੇਜਸ ਤੱਤ: ਅਗਨੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ

ਅਗਨੀ ਜਾਂ ਤੇਜਸ ਤੱਤ ਗਰਮੀ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਪਾਚਨ ਅਤੇ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਯੁਰਵੇਦ, ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਯੋਗ ਅਗਨੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਧਰਾਂ ਉੱਤੇ ਵਰਤਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਾਅਵੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮੀ, ਵਰਤ ਜਾਂ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਸਾਹ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਵਾਯੂ ਤੱਤ: ਹਵਾ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ

ਵਾਯੂ ਤੱਤ ਗਤੀ, ਚਲਾਇਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਹ ਗਤੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਦੇਖਣਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਵਾਯੂ ਸਿਰਫ਼ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਦੀ ਹਵਾ ਜਾਂ ਆਕਸੀਜਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਯੋਗਿਕ ਸਿਖਲਾਈ ਤਾਲਮੇਲ ਵਾਲੀ ਗਤੀ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਸਿਰਫ਼ ਉਤੇਜਨਾ ਸੰਤੁਲਨ ਦਾ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਆਕਾਸ਼ ਤੱਤ: ਖ਼ਲਾਅ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ

ਆਕਾਸ਼ ਤੱਤ ਉਸ ਥਾਂ, ਸੂਖਮ ਖੁੱਲ੍ਹੇਪਣ ਅਤੇ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ ਅਤੇ ਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ “ਈਥਰ” ਕਹਿਣ ਨਾਲ ਭੁਲੇਖਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਇਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਭੌਤਿਕ ਸਿਧਾਂਤ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ। ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਖਰੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਏ ਬਿਨਾਂ ਸੰਬੰਧ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸਵਰ ਯੋਗ ਅਤੇ ਗੌੜੀਆ ਵੈਸ਼ਣਵ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਪੰਚ ਤੱਤ

ਇੱਕੋ ਸ਼ਬਦ-ਸਮੂਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਵਰ ਅਤੇ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪੰਚ ਤੱਤ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੰਜ ਤੱਤ-ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹ, ਸਰੀਰ, ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੌੜੀਯ ਵੈਸ਼ਨਵ ਮਤ ਵਿੱਚ ਪੰਚ-ਤੱਤ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਚੈਤੰਨਯ, ਨਿਤਿਆਨੰਦ, ਅਦ੍ਵੈਤ, ਗਦਾਧਰ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪੰਜ-ਗੁਣਾ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਲਿਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਤੱਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ?

ਸਾਂਝੀਆਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ। ਨਿੰਮ ਅਤੇ ਅੰਬ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਿਥਵੀ, ਜਲ, ਤਾਪ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਰਾਹੀਂ, ਅਕਸਰ ਇੱਕੋ ਸੂਰਜ ਹੇਠ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ ਬੀਜ ਦੀ ਸੰਗਠਨਕਾਰੀ ਬੁੱਧੀ, ਉਸ ਦਾ ਵਿਰਸੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਨਮੂਨਾ, ਅਨੁਪਾਤ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਹਰ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਰੂਪ, ਪੱਤਾ, ਸੁਆਦ, ਫਲ ਅਤੇ ਕਿਰਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਲੂਣ ਚਿੱਟੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲਾਂ ਵਾਂਗ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਦਿਸ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ, ਸੁਆਦ ਅਤੇ ਅਸਰ ਵੱਖਰੇ ਸੁਭਾਅ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਦਿੱਖ ਹਕੀਕਤ ਦੀ ਅਧੂਰੀ ਸੇਧ ਹੈ।

ਆਯੁਰਵੇਦ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਅਸੰਤੁਲਨ ਰਾਹੀਂ ਵਿਅਕਤੀ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਯੋਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੀਰਾਂ, ਮਨਾਂ, ਰੁਚੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ; ਸਵਰ ਯੋਗ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹੀ ਵਿਅਕਤੀ ਪਲ-ਪਲ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਏਕਤਾ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਨਿਯਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਨੁਪਾਤ, ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਤੱਤ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਜਾਂ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕੀ ਹੈ?

ਕਰਮਕਾਂਡੀ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤੱਤ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਮੰਤਰ, ਦ੍ਰਿਸ਼-ਕਲਪਨਾ, ਸਾਹ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਰਾਹੀਂ ਦੇਹਧਾਰਨ ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ, ਮੁੜ-ਤਰਤੀਬ ਜਾਂ ਮੁੜ-ਲੀਨਤਾ ਹੈ। “ਤੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ” ਸਥਿਰਤਾ, ਤਰਲਤਾ, ਰੂਪਾਂਤਰਣ, ਗਤੀ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸੰਬੰਧ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਧੇਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਰਥ ਉਸ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਸਵਰ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?

ਸ਼ਿਵ ਸਵਰੋਦਯ ਵਗਦੇ ਸਾਹ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਤੱਤ-ਨਮੂਨਿਆਂ, ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਗਤੀਵਿਧੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਨਿਰੀਖਣ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਹੈ, ਜੋ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਨਿਖਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਯੰਤਰ ਹਵਾ ਦੇ ਵਹਾਅ, ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ-ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਸਵਰ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਗੁਣਾਂ, ਸਮੇਂ, ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੀ ਢੁਕਵਾਂਪਣ ਬਾਰੇ ਵੀ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਪੱਧਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਜਾਂਚ ਨੂੰ ਗਹਿਰਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਬਸ਼ਰਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰਹਿਣ।

ਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤੱਤ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ?

ਨਹੀਂ। ਬੌਧ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵੀ ਤੱਤ-ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਜੈਨ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਹਨ; ਯੂਨਾਨੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਯੂਰਪੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੇ ਵੱਖਰੀਆਂ ਤੱਤ-ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀਆਂ; ਚੀਨੀ ਵੂ-ਸ਼ਿੰਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਾਭੂਤਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਪੰਜ ਪੜਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਰਕ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਦਿਆਂ ਤੁਲਨਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

ਤੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਮੁਹਾਰਤ ਦਾ ਅਸਲ ਮਤਲਬ ਕੀ ਹੈ?

ਤੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਮੁਹਾਰਤ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਸਹੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਦਾਰਥ ਜਾਂ ਮੌਸਮ ਉੱਤੇ ਵਪਾਰਕ ਕਾਬੂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ। ਸਥਿਰਤਾ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ, ਜੜ੍ਹਤਾ ਦੀ ਨਹੀਂ; ਪਾਣੀ ਵਰਗੀ ਢਲਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖੇ; ਅਗਨੀ ਸਾੜੇ ਬਿਨਾਂ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਕਰੇ; ਵਾਯੂ ਖਿੰਡੇ ਬਿਨਾਂ ਚੱਲੇ; ਆਕਾਸ਼ ਬੇਪਰਵਾਹ ਹੋਏ ਬਿਨਾਂ ਥਾਂ ਦੇਵੇ। ਉੱਨਤ ਗ੍ਰੰਥ ਅਸਾਧਾਰਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਜਿਹੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਸਬੂਤ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਿਹਾਰਕ ਫਲ ਵਧੇਰੇ ਸੁਮੇਲ ਵਾਲਾ ਦੇਹਧਾਰੀ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਮ ਹੈ।

ਖੋਜ ਕੀ ਕਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ

ਪੰਜ ਤੱਤ ਯਥਾਰਥ ਦਾ ਇੱਕ ਚਿੰਤਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਨਮੂਨਾ ਹਨ, ਆਧੁਨਿਕ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਖੋਜ ਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਨਾ ਖੰਡਨ। ਵਿਦਵਤਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਸਹੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤਾ ਹਵਾਲਾ ਸਾਂਖ੍ਯ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਸੂਖਮ ਤੱਤਾਂ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।

  • Ruzsa F, “Sankhya”, Internet Encyclopedia of Philosophy. ਸਾਂਖਯ ਦੇ ਪੱਚੀ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਵਿਦਵਤਾ-ਭਰਪੂਰ ਵੇਰਵਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਮਹਾਭੂਤ ਅਤੇ ਪੰਜ ਸੂਖਮ ਤੱਤ (ਤਨਮਾਤਰਾਵਾਂ) ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸੀਮਾ: ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਤੱਤ-ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪਰਖ ਨਹੀਂ।

ਕੀ ਤੱਤ ਸਾਧਨਾ ਰੋਗ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ?

ਤੱਤ ਧਿਆਨ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਨਿਦਾਨ ਜਾਂ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਇਲਾਜ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਆਯੁਰਵੇਦ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤਰਕ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜ-ਤੱਤ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਵਲੀ ਤੋਂ ਅਚਾਨਕ ਘੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਢੁਕਵੀਂ ਡਾਕਟਰੀ ਦੇਖਭਾਲ ਜਾਰੀ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਮਰੱਥਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤ, ਗਰਮੀ, ਕੁੰਭਕ ਜਾਂ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਤੋਂ ਬਚੋ।

ਸ਼ਾਸਤਰ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ

तस्माद्वा एतस्मादात्मन आकाशः संभूतः । आकाशाद्वायुः । वायोरग्निः । अग्नेरापः । अद्भ्यः पृथिवी ॥

tasmād vā etasmād ātmana ākāśaḥ saṃbhūtaḥ | ākāśād vāyuḥ | vāyor agniḥ | agner āpaḥ | adbhyaḥ pṛthivī ||

ਅਰਥ: ਉਸ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ; ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵਾਯੂ; ਵਾਯੂ ਤੋਂ ਅਗਨੀ; ਅਗਨੀ ਤੋਂ ਜਲ; ਜਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਥਵੀ।

— ਤੈੱਤਿਰੀਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ 2.1 · ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ: ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਭਾਸ਼ਯ ਸਮੇਤ ਤੈਤਿਰੀਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ — GRETIL ਈ-ਪਾਠ (Göttingen)

ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: ਆਕਾਸ਼, ਵਾਯੂ, ਅਗਨੀ, ਜਲ, ਪ੍ਰਿਥਵੀ। ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਲੀਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਭਿਆਸ ਇਸੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਉਲਟੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।

पृथिव्यापस्तथा तेजो वायुराकाशमेव च । पञ्चभूतात्मकं विश्वं यो जानाति स पूजितः ॥

pṛthivyāpastathā tejo vāyurākāśameva ca | pañcabhūtātmakaṃ viśvaṃ yo jānāti sa pūjitaḥ ||

ਅਰਥ: ਪ੍ਰਿਥਵੀ, ਜਲ, ਅਗਨੀ, ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ — ਜੋ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

— ਸ਼ਿਵ ਸਵਰੋਦਯ, ਸ਼ਲੋਕ 143 · ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ: ਸ਼ਿਵ ਸਵਰੋਦਯ — sanskritdocuments.org ਸੰਸਕਰਣ, ਸਵਰ ਯੋਗ ਪੀਠ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ (Muktibodhānanda, Bihar School of Yoga) ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਹੋਇਆ

ਸ਼ਿਵ ਸਵਰੋਦਯ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਵਰ ਯੋਗ ਸਾਹ ਵਿੱਚ ਹਰ ਤੱਤ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ

ਸਵਰ ਯੋਗ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਦੇ ਸਾਹ ਅਤੇ ਗਤੀਵਿਧੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਦਿਖਾਵਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਪਦਾਰਥ ਹਨ। ਸ਼ੁੱਧੀ ਸਿੱਖੋ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਅਭਿਆਸ.

ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਹੀ ਅਗਲਾ ਕਦਮ ਕੀ ਹੈ?

ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਪ੍ਰਾਣ, ਤੱਤ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਇਲਾਜ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ — ਕੋਈ ਵੀ ਪਹੁੰਚ, ਯੋਗ ਦੀ ਜਾਂ ਡਾਕਟਰੀ, ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ।

ਸਵਾਮੀ ਚਰਣਾਸ਼੍ਰਿਤ ਗਿਰਿ · ਸਵਰ ਯੋਗ ਪੀਠ, ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ

ਕੀ ਪੰਜ ਤੱਤ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ?

ਨਹੀਂ। ਯੋਗਿਕ ਤੱਤ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਦੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਜਾਂ ਗੁਣ ਹਨ — ਠੋਸ, ਤਰਲ, ਤਾਪ, ਗਤੀ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ — ਆਵਰਤੀ ਸਾਰਣੀ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕਿਵੇਂ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸੇ ਲਈ ਇਹ ਸਰੀਰ, ਮਨ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਤੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਤਨਮਾਤਰਾਵਾਂ ਕੀ ਹਨ?

ਤਨਮਾਤਰਾਵਾਂ ਪੰਜ ਸੂਖਮ ਤੱਤ ਹਨ — ਸ਼ਬਦ, ਸਪਰਸ਼, ਰੂਪ, ਰਸ ਅਤੇ ਗੰਧ — ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਾਂਖਯ ਅਤੇ ਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸਥੂਲ ਤੱਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਸਥੂਲ ਤੱਤ ਆਪਣਾ ਗੁਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਸੂਖਮ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜੇ ਗੁਣ ਹਨ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਸ਼ਬਦ।

ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?

ਆਯੁਰਵੇਦ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੂਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਵਾਤ (ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼), ਪਿੱਤ (ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਜਲ) ਅਤੇ ਕਫ਼ (ਜਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀ)। ਖ਼ੁਰਾਕ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰੁਟੀਨ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਦਾ ਟੀਚਾ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਯੋਗ ਅਤੇ ਸਵਰ ਅਭਿਆਸ ਇਸੇ ਤੱਤ-ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਭੂਤ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਕੀ ਹੈ?

ਭੂਤ-ਸ਼ੁੱਧੀ, ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ, ਇੱਕ ਤਾਂਤ੍ਰਿਕ ਧਿਆਨ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰ ਤੱਤ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਵਧੇਰੇ ਸੂਖਮ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਨੂੰ ਜਲ ਵਿੱਚ, ਜਲ ਨੂੰ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਤੱਕ। ਇਹ ਇੱਕ ਚਿੰਤਨਸ਼ੀਲ ਅਭਿਆਸ ਹੈ ਜੋ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਲੱਗੇ ਕਿ ਮੇਰੇ ਸਾਹ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਤੱਤ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ?

ਸ਼ਿਵ ਸਵਰੋਦਯ ਸਾਹ ਦੀ ਲੰਬਾਈ, ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਅਨੁਭੂਤੀ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੁਆਦ ਜਾਂ ਰੰਗ ਤੋਂ ਤੱਤ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਸਬਰ ਵਾਲਾ ਨਿਰੀਖਣ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨਾਲ। ਪੀਠ ਦਾ ਨਾੜੀ ਤੱਤ ਅਭਿਆਸ ਇਸ ਨੂੰ ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸਵਰ ਯੋਗ ਤੱਤਾਂ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਕਿਉਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ?

ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਤੱਤ ਪਲ ਦੇ ਗੁਣ ਨੂੰ ਰੰਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: ਕੁਝ ਪੜਾਅ ਸਥਿਰ ਕੰਮ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਹਨ, ਕੁਝ ਗਤੀ ਲਈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਧਿਆਨ ਲਈ। ਸਵਰ ਯੋਗ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੰਮਾਂ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਾਂ ਦੇਣ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੱਤ ਸਿਧਾਂਤ ਨਹੀਂ, ਜੀਵੰਤ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਿੰਦੂ

  • ਵੇਦਾਂਤਕ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਤੱਤ-ਕ੍ਰਮ ਲਈ ਤੈਤਿਰੀਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ 2.1।
  • ਤਨਮਾਤ੍ਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਭੂਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਾਂਖ ਵਰਣਨ।
  • ਸ਼ਟਚੱਕਰ-ਨਿਰੂਪਣ ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਸੂਖਮ-ਸਰੀਰ ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਤੱਤ–ਚੱਕਰ ਸੰਬੰਧਾਂ ਲਈ।
  • ਸਵਰ ਤੱਤ-ਢਾਂਚੇ ਲਈ ਸ਼ਿਵ ਸਵਰੋਦਯ।

ਪੀਠ ਨਾਲ ਪੰਜ ਤੱਤ (ਪੰਚ ਮਹਾਭੂਤ) ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰੋ

ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ, ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਲੱਭ ਰਹੇ ਹੋ ਉਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ; ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਜਾਂ ਕੋਈ ਆਚਾਰੀਆ ਤੁਹਾਡੇ ਅਨੁਕੂਲ ਮਾਰਗ ਸੁਝਾਉਣਗੇ। ਜਾਂ ਮੁਫ਼ਤ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਸਵਰ-ਪੱਤਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ।

ਸਵਾਮੀ ਚਰਣਾਸ਼੍ਰਿਤ ਗਿਰਿ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ · ਸਵਰ ਯੋਗ ਪੀਠ ਸੰਸਥਾਨ, ਸਵਰਗਾਸ਼ਰਮ, ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ · ਇਹ ਪੰਨਾ ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ ਹੈ · ਅਭਿਆਸ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨਿਰੀਖਣ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਅਭਿਆਸ ਰਾਹੀਂ ਤੱਤ ਸਿੱਖੋ

ਸਵਰ ਅਤੇ ਨਾੜੀ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ, ਫਿਰ ਜਿੱਥੇ ਮੰਤਰ, ਕੁੰਭਕ ਜਾਂ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੇ ਉੱਥੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਅਭਿਆਸ ਵਰਤੋ।