হঠযোগ: আসন, প্ৰাণায়াম, মুদ্ৰা, বন্ধ আৰু ষট্কৰ্ম
শৰীৰ, উশাহ, প্ৰাণ আৰু মনোযোগক শুদ্ধ আৰু সুসংগত কৰাৰ এক শাস্ত্ৰীয় অনুশাসন।
হঠযোগ কি?
হঠযোগ এক শাস্ত্ৰীয় অনুশাসন যিয়ে আচৰণ, শোধন, আসন, উশাহ-নিয়ন্ত্ৰণ, মুদ্ৰা, বন্ধ আৰু ধ্যান ব্যৱহাৰ কৰি সমগ্ৰ মানৱ-প্ৰণালীক ৰাজযোগৰ বাবে স্থিৰ কৰে। ই কেৱল শৰীৰ টানতকৈ বহুত বেছি। ইয়াৰ পদ্ধতিসমূহে শৰীৰ, প্ৰাণ আৰু মনোযোগ একেলগে পৰিশোধিত কৰে, আনহাতে ইয়াৰ তীব্ৰতা আৰু ক্ৰম ব্যক্তিৰ অনুসাৰে খাপ খুৱোৱা হয়।

সাধাৰণ প্ৰশ্নৰ পোনপটীয়া উত্তৰ
হঠযোগ কি?
হঠযোগ শৰীৰ আৰু উশাহৰ শাস্ত্ৰীয় যোগ: আসন, ছটা শোধন-ক্ৰিয়া (ষট্কৰ্ম), প্ৰাণায়াম, মুদ্ৰা আৰু বন্ধ, আৰু আন্তৰিক ধ্বনিৰ ওপৰত ধ্যান। ইয়াৰ মূল গ্ৰন্থ হঠযোগ প্ৰদীপিকা আৰু ঘেৰণ্ড সংহিতাই ইয়াক ৰাজযোগ — মনৰ নিৰোধ আৰু সমাধি — লৈ যোৱা জখলা হিচাপে উপস্থাপন কৰে।
হঠযোগৰ মুখ্য অনুশীলনবোৰ কি কি?
প্ৰদীপিকাৰ ক্ৰমত হঠযোগৰ মূল অনুশীলনবোৰ হ’ল আসন (স্থিৰ ভংগী), কুম্ভক (উশাহ ধৰি ৰখা প্ৰাণায়াম), মুদ্ৰা (মোহৰ আৰু বন্ধ, যেনে মূল, উড্ডীয়ান আৰু জালন্ধৰ বন্ধ) আৰু নাদানুসন্ধান (আন্তৰিক ধ্বনি শুনা)। ছটা শুদ্ধি-ক্ৰিয়া সেইসকলৰ বাবে যোগ কৰা হয় যিসকলৰ প্ৰয়োজন আছে।
আৰম্ভ কৰা লোকৰ বাবে হঠযোগ ভাল নেকি?
হঠযোগ আৰম্ভকাৰীৰ বাবে ভাল, যদি ই কোমলভাৱে আৰম্ভ হয়: সৰল আসন, স্বাভাৱিক উশাহ, চুটি শিথিলীকৰণ আৰু মৌলিক বিকল্প নাকৰ পাহিৰে উশাহ। তীব্ৰ কুম্ভক, বন্ধ, শোধন-ক্ৰিয়া আৰু উলটা আসন শিক্ষকৰ সৈতে পিছত আহে। শ্ৰেণীসমূহ বয়স, স্বাস্থ্য আৰু পিঠিৰ বিষ বা উচ্চ ৰক্তচাপৰ দৰে অৱস্থা অনুসৰি খাপ খুৱোৱা উচিত।
হঠযোগৰ লক্ষ্য কি?
হঠযোগ প্ৰদীপিকা অনুসৰি হঠযোগৰ লক্ষ্য হ’ল ৰাজযোগ: স্থিৰ মন, সমাধি আৰু মুক্তি। স্বাস্থ্য, বল আৰু শান্তি পথত স্বাগতযোগ্য ফল। গ্ৰন্থই স্পষ্টকৈ কয় যে হঠ আৰু ৰাজযোগ ইটোৱে সিটোৰ অবিহনে সিদ্ধ নহয় আৰু একেলগে অনুশীলন কৰা উচিত।
“হঠ যোগ” সম্পৰ্কে এতিয়াও প্ৰশ্ন আছে নেকি? নিজৰ ভাষাত সোধক; পীঠৰ এজন শিক্ষকে উত্তৰ দিয়ে।
হঠযোগ অনুশীলন গ্ৰন্থাগাৰ
Understand
Practise
Safety and discernment
এটা অনুশাসন, কেইবাটাও সহযোগী পদ্ধতি
হঠ এটা সৰল পৰ্যবেক্ষণৰ পৰা আৰম্ভ হয়: শৰীৰ, উশাহ, শক্তি, আৱেগ আৰু মনোযোগে ইজনে সিজনক প্ৰভাৱিত কৰে। অস্থিৰ উশাহ অস্থিৰ মনৰ লগত থাকিব পাৰে; বিষে মনোযোগ সংকুচিত কৰিব পাৰে; অনুশাসিত আসনে শান্ত উশাহৰ বাবে পৰিস্থিতি গঢ়িব পাৰে। সেয়েহে হঠে ব্যক্তিজনক পৰস্পৰ সংযুক্ত এক সমগ্ৰ ৰূপে প্ৰশিক্ষণ দিয়ে। ই যোগক ব্যায়াম বা কোনো অদৃশ্য শক্তি-তত্ত্বলৈ সীমিত নকৰে।
শাস্ত্ৰীয় গ্ৰন্থই প্ৰক্ৰিয়াটো বেলেগ ধৰণে সজায়। হঠযোগ প্ৰদীপিকাই আসন, প্ৰাণায়াম, মুদ্ৰা আৰু সমাধিৰ মাজেৰে আগবাঢ়ে, লগতে শুদ্ধি-অনুশীলনৰো আলোচনা কৰে। ঘেৰণ্ড সংহিতাই শুদ্ধি, দৃঢ়তা, স্থিৰতা, শান্তি, লঘুতা, প্ৰত্যক্ষ বোধ আৰু সমাধিৰ সাত অংগৰ প্ৰশিক্ষণ উপস্থাপন কৰে। এইবোৰ সম্বন্ধীয় মানচিত্ৰ, একে পাঠ্যক্ৰম নহয়। এজন দায়িত্বশীল শিক্ষকে কোনখন উৎস অনুসৰণ কৰা হৈছে সেয়া কয় আৰু উন্নত পদ্ধতিবোৰক সেইবোৰৰ ক্ৰমলৈ গুৰুত্ব নিদিয়াকৈ জোৰা নালগায়।
শাস্ত্ৰই কি কয়
हठं विना राजयोगो राजयोगं विना हठः । न सिध्यति ततो युग्ममानिष्पत्तेः समभ्यसेत् ॥
haṭhaṃ vinā rājayogo rāja-yogaṃ vinā haṭhaḥ | na sidhyati tato yugmam āniṣpatteḥ samabhyaset ||
অৰ্থ: হঠ অবিহনে ৰাজযোগ সিদ্ধ নহয়, ৰাজযোগ অবিহনে হঠো নহয়; সেয়েহে সিদ্ধি নোহোৱালৈকে দুয়োটাৰে একেলগে অনুশীলন কৰক।
— হঠযোগ প্ৰদীপিকা 2.76 · সংস্কৃত মূল: স্বাত্মাৰাম, হঠযোগ প্ৰদীপিকা — GRETIL ই-পাঠ (Göttingen), sanskritdocuments.org সংস্কৰণ (J. Brzezinski / U. Stiehl)ৰ সৈতে মিলাই চোৱা
স্বাত্মাৰামে “শাৰীৰিক” আৰু “আধ্যাত্মিক” যোগৰ বিভাজন অস্বীকাৰ কৰে: হঠ অকলে সিদ্ধ নহয়, ৰাজো নহয়। শৰীৰ আৰু উশাহৰ অনুশীলন সিহঁতে প্ৰস্তুত কৰা স্থিৰতাতহে পূৰ্ণ হয়।
आसनं कुम्भकं चित्रं मुद्राख्यं करणं तथा । अथ नादानुसन्धानमभ्यासानुक्रमो हठे ॥
āsanaṃ kumbhakaṃ citraṃ mudrākhyaṃ karaṇaṃ tathā | atha nādānusandhānam abhyāsānukramo haṭhe ||
অৰ্থ: আসন, বিভিন্ন কুম্ভক, মুদ্ৰা নামৰ অনুশীলন, আৰু তাৰ পিছত অন্তৰ্নাদত একাগ্ৰতা — হঠযোগত অনুশীলনৰ এইটোৱেই ক্ৰম।
— হঠযোগ প্ৰদীপিকা 1.58 · সংস্কৃত মূল: স্বাত্মাৰাম, হঠযোগ প্ৰদীপিকা — GRETIL ই-পাঠ (Göttingen), sanskritdocuments.org সংস্কৰণ (J. Brzezinski / U. Stiehl)ৰ সৈতে মিলাই চোৱা
সম্পূৰ্ণ পদ্ধতি এটা শাৰীত: আসন, কুম্ভক, মুদ্ৰা, তাৰ পিছত আভ্যন্তৰীণ নাদ। পীঠে নিজৰ শিক্ষাৰ্থীৰ বাবে হঠ-অনুশীলনৰ ক্ৰম এইদৰেই ৰাখে।
পৰম্পৰাগত ক্ৰম কি?
- আচৰণ, উপযুক্ত আহাৰ, স্থান, ছন্দ আৰু বিশ্বাসযোগ্য শিক্ষক স্থাপন কৰক।
- ষটকৰ্ম কেৱল তেতিয়াহে ব্যৱহাৰ কৰক যেতিয়া ই ব্যক্তিজনৰ বাবে সঁচাকৈয়ে নিৰ্দেশিত।
- আসনক স্থিৰতা, নমনীয়তা, বল আৰু কাৰ্যক্ষম ধ্যানাসন হিচাপে বিকশিত কৰক।
- উশাহ ক্ৰমান্বয়ে পৰিমাৰ্জিত কৰক; কুম্ভক উচ্চাকাংক্ষাৰ নহয়, সামৰ্থ্যৰ অনুসৰণ কৰে।
- মুদ্ৰা আৰু বন্ধ সিহঁতৰ সঠিক উশাহ-পৰ্যায় আৰু মুক্তিৰ ক্ৰমত শিকক।
- প্ৰত্যাহাৰ, একাগ্ৰতা, ধ্যান আৰু সমাধিৰ ফালে আগবাঢ়ক।
ষট্কৰ্ম বা ষট্ক্ৰিয়া ছয়টা শোধন শ্ৰেণীৰ শাস্ত্ৰীয় গোটৰ নাম। “সৎ ক্ৰিয়া” এটা বিশেষ আধুনিক অনুশীলনৰ বাবেও ব্যৱহৃত হয় আৰু ইয়াক ছয়টা শোধনৰ সৈতে একাকাৰ কৰা উচিত নহয়। শুদ্ধ শব্দাৱলী গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰণ প্ৰতিটো অনুশীলনৰ উদ্দেশ্য, ঝুঁকি আৰু পূৰ্বশৰ্ত বেলেগ।
একেটা অনুশীলন সকলোৰে বাবে একে কিয় নহয়
স্থিৰতা, শুদ্ধি আৰু সমন্বয়ৰ নীতিবোৰ একে, কিন্তু সিহঁতৰ প্ৰয়োগ ব্যক্তিগত। বয়স, প্ৰকৃতি, ৰোগ, চলাচলৰ সামৰ্থ্য, ৰক্তচাপ, ঔষধ, গৰ্ভাৱস্থা, পূৰ্বৰ প্ৰশিক্ষণ, উশাহৰ সামৰ্থ্য, ঋতু, খাদ্য, বৃত্তি আৰু মানসিক অৱস্থাই উপযুক্ত আসন, অনুপাত, সময়কাল আৰু তীব্ৰতা সলনি কৰিব পাৰে। ই অসংগতি নহয়। ই বাস্তৱ পৰিস্থিতিত এটা নীতিৰ বুদ্ধিমান প্ৰয়োগ।
সন্তুলিত সাধাৰণ ক্ৰম এটা স্টুডিঅ' বা ঘৰত বহুতো সুস্থ প্ৰাপ্তবয়স্কৰ বাবে উপযুক্ত হ'ব পাৰে। স্বাস্থ্য-ব্যৱস্থাপনা ইয়াতকৈ বেলেগ। আগলৈ জঁপিয়াই এটা মেৰুদণ্ডৰ অৱস্থা বঢ়াব পাৰে আনহাতে পিছলৈ জঁপিয়াই আন এটা বঢ়ায়। সক্ৰিয় মনোবিকৃতি বা গুৰুতৰ অস্থিৰতাত তীব্ৰ অন্তৰ্মুখী ধ্যান অনুপযুক্ত হ'ব পাৰে, তেতিয়া গঠিত গতি, সাধাৰণ দিনচৰ্যা আৰু চিকিৎসাজনিত যত্নই অগ্ৰাধিকাৰ পাব পাৰে। ব্যক্তি অনুসৰি খাপ খুৱাই লোৱাই যোগৰ উদ্দেশ্য ৰক্ষা কৰে।
আসন, প্ৰাণায়াম, মুদ্ৰা আৰু বন্ধই কেনেকৈ লগ লাগি কাম কৰে
আসনে এনে শৰীৰ গঢ়ি তোলে যিটো অত্যধিক প্ৰচেষ্টা অবিহনে স্থিৰ হৈ থাকিব পাৰে। প্ৰাণায়ামে উশাহ আৰু প্ৰাণৰ অনুভৱ কৰা গতিক পৰিমাৰ্জিত কৰে। বন্ধ হ’ল বান্ধি ৰখা বা সজাই লোৱা এক ক্ৰিয়া যিয়ে চাপ আৰু দিশত প্ৰভাৱ পেলায়। মুদ্ৰা অধিক বহল এক মোহৰ বা দেহত প্ৰকাশিত বিন্যাস, যাত আসন, দৃষ্টি, উশাহ, মন্ত্ৰ আৰু এটা বা অধিক বন্ধ অন্তৰ্ভুক্ত হ’ব পাৰে। এই পদ্ধতিবোৰ বিচ্ছিন্ন কৌশল নহয়। ইহঁতৰ ক্ৰম, উশাহৰ পৰ্যায়, সময়সীমা, মুক্ত কৰা আৰু পুনৰুদ্ধাৰ পদ্ধতিৰ অংশ।
য'ত বাধা বা অসন্তুলন সঁচাকৈয়ে আছে, তাত ষট্কৰ্মই ব্যক্তিক প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে, কিন্তু প্ৰতিজন আৰম্ভণিকৰ বাবে শুদ্ধি স্বতঃ প্ৰয়োজনীয় নহয়। অতিমাত্ৰা ব্যৱহাৰে কলাবোৰ উত্তেজিত কৰিব পাৰে, ইলেক্ট্ৰোলাইট বিসংগত কৰিব পাৰে বা অনুশীলনক কল্পিত অশুদ্ধিৰ উদ্বেগলৈ সলনি কৰিব পাৰে। শাস্ত্ৰীয় অনুশাসনত সংযম অন্তৰ্ভুক্ত: সঠিক অনুশীলন, সঠিক মাত্ৰাত, সঠিক ব্যক্তিৰ বাবে, সঠিক পৰ্যায়ত।
হঠযোগ স্বৰ যোগৰ সৈতে কেনেকৈ সংযুক্ত
স্বৰ যোগ নাকৰ পাহিৰ প্ৰবাহ, উশাহৰ গুণ, অৱস্থা আৰু কাৰ্যকলাপৰ ক্ষণে ক্ষণে পৰ্যবেক্ষণ যোগ কৰে। কোনো অনুপাত বা কুম্ভক জাপি দিয়াৰ আগতে সাধকে লক্ষ্য কৰিব পাৰে যে উশাহ শান্ত নে অশান্ত, মুকলি নে বাধাপ্ৰাপ্ত, মুখ্যতঃ বাওঁ, সোঁ নে সন্তুলিত। এই পৰ্যবেক্ষণে সময় আৰু প্ৰস্তুতিৰ বিষয়ে জনাব পাৰে, কিন্তু ই হঠৰ বিশেষ পদ্ধতি, নিষেধ বা শিক্ষকৰ নিৰ্দেশনাৰ স্থান ল’ব নোৱাৰে।
অনুশীলনত হঠই দেহধাৰী প্ৰণালীটো প্ৰস্তুত আৰু নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ পদ্ধতি যোগায়; স্বৰে ইয়াৰ সলনি হোৱা ছন্দ পঢ়াৰ এক সূক্ষ্ম ভাষা যোগায়। দুয়োটাই যান্ত্ৰিক সম্পাদনাতকৈ আগলৈ ইংগিত কৰে। লক্ষ্য হৈছে শৰীৰ, প্ৰাণ, মন আৰু সচেতনতাৰ মাজত বৃদ্ধি পোৱা সামঞ্জস্য, যাতে ধ্যান অনুশীলনৰ অসম্বন্ধ কাৰ্যকলাপ নহৈ স্বাভাৱিক সম্প্ৰসাৰণ হৈ পৰে।
য'ত আধুনিক বিজ্ঞান এই শিক্ষাৰ সৈতে লগ হয়
হঠযোগৰ আসন আৰু উশাহ আটাইতকৈ বেছি অধ্যয়ন কৰা যৌগিক অনুশীলনৰ ভিতৰত। সাৱধানে শিকালে ইহঁতৰ সুৰক্ষা আৰু লাভক গৱেষণাই সমৰ্থন কৰে, আৰু কেছ ৰিপৰ্টে দেখুৱায় যে চৰম অনুশীলনৰ বাবে নিৰ্দেশনা কিয় লাগে।
- US National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH), “যোগ: কাৰ্যকাৰিতা আৰু নিৰাপত্তা”, শেষ হালনাগাদ আগষ্ট 2023. সুস্থ লোকৰ বাবে যোগক সাধাৰণতে সুৰক্ষিত বুলি কয়, ডিঙিৰ বিষ, উদ্বেগ, হতাশা আৰু টোপনিত সহায় হোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰে, আৰু গৰ্ভৱতী মহিলা, বয়স্ক লোক আৰু গ্লুকোমা বা গুৰুতৰ উচ্চ ৰক্তচাপৰ দৰে অৱস্থা থকা লোকক নিজৰ চিকিৎসকৰ সৈতে পৰামৰ্শ কৰিবলৈ কয়। সীমা: সাধাৰণ জনস্বাস্থ্যৰ এক সাৰাংশ; ই কুম্ভক বা মুদ্ৰাৰ দৰে ব্যক্তিগত পৰম্পৰাগত পদ্ধতিৰ মূল্যায়ন নকৰে।
- Bandyopadhyay, Das et al., Indian Journal of Community Medicine 2026 — সুস্থ প্ৰাপ্তবয়স্কৰ যোগিক উশাহ আৰু ফুচফুচৰ কাৰ্যক্ষমতাৰ প্ৰণালীবদ্ধ পৰ্যালোচনা আৰু মেটা-বিশ্লেষণ (11 টা অধ্যয়ন). নাড়ী-শোধন, ভস্ত্ৰিকা, কপালভাতি, ভ্ৰামৰী আৰু শীতলী আদি অনুশীলনে চাৰি সপ্তাহৰ পৰা চাৰি মাহলৈ জীৱন-ক্ষমতা, FEV1 আৰু পীক ফ্ল'ত উন্নতি ঘটালে, যাৰ সংযুক্ত প্ৰভাৱ মধ্যম আছিল। সীমা: কেৱল সুস্থ প্ৰাপ্তবয়স্ক, আৰু অধ্যয়নবোৰ ইজনৰ পৰা সিজনলৈ বহুত বেলেগ আছিল (কিছুমান জোখৰ বাবে উচ্চ বৈষম্য)।
- Cramer H, Krucoff C, Dobos G, PLoS One 2013 — যোগৰ সৈতে জড়িত প্ৰতিকূল ঘটনাৰ 76 টা প্ৰকাশিত ক্ষেত্ৰৰ প্ৰণালীবদ্ধ সমীক্ষা. বলপূৰ্বক উশাহ, শীৰ্ষাসন, সৰ্বাংগাসন আৰু পদ্মাসন আটাইতকৈ বেছিবাৰ উল্লেখ কৰা অনুশীলন আছিল; লেখকসকলে নতুন সাধকক অতি চৰম অনুশীলনৰ পৰা আৰু গ্লুকোমাৰ ৰোগীক উলটা আসনৰ পৰা আঁতৰি থাকিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। সীমা: কেছ ৰিপৰ্টে দেখুৱায় কি হ’ব পাৰে, কিমান সঘনাই নহয়; অনুশীলন কৰা লাখ লাখ লোকৰ অধিকাংশই এনে ৰিপৰ্টত কেতিয়াও নাহে।
হঠযোগৰ পৰা ৰাজযোগলৈ
হঠে শাৰীৰিক আৰু প্ৰাণিক বাধা কমায়, যাতে মনোযোগ নিৰন্তৰ প্ৰতিক্ৰিয়াশীলতাৰ পৰা আঁতৰি আহিব পাৰে, গোট খাব পাৰে আৰু অবিচ্ছিন্ন হ’ব পাৰে। ৰাজযোগে যম, নিয়ম, প্ৰত্যাহাৰ, ধাৰণা, ধ্যান আৰু সমাধিৰ জৰিয়তে নৈতিক আৰু চিন্তনমূলক কাঠামো বৰ্ণনা কৰে। সেয়েহে হঠ আৰু ৰাজ এটাই পথৰ সহযোগী আয়াম। শৰীৰক প্ৰত্যাখ্যানো কৰা নহয়, চূড়ান্ত লক্ষ্যও বুলি ধৰা নহয়; ই মন আৰু চেতনাৰ অনুসন্ধানৰ বাবে স্থিৰ ক্ষেত্ৰ হৈ পৰে।
অনুশীলনৰ পৰিপক্কতাৰ চিন ক্লান্তি, অত্যধিক নমনীয়তা বা আটাইতকৈ দীঘলীয়া কুম্ভক নহয়। সেয়া হৈছে ক্ৰমান্বয়ে স্থিৰ হোৱা শৰীৰ, শান্ত হোৱা সাধাৰণ উশাহ, স্পষ্ট মনোযোগ, গভীৰ টোপনি, ভাল হজম আৰু অস্থিৰতা নোহোৱাকৈ দৈনিক কৰ্তব্য পালন কৰাৰ অধিক সামৰ্থ্য। অসাধাৰণ প্ৰাণিক বা ৰহস্যময় অনুভৱ ঘটিব পাৰে, কিন্তু সেইবোৰৰ মূল্য স্পষ্টতা, বিনয়, আচৰণ আৰু সমন্বয়ৰ দ্বাৰা পৰীক্ষা কৰা হয়।
তত্ত্বাৱধান লগা অনুশীলনবোৰ
- দীঘলীয়া বা প্ৰবল কুম্ভক, ভস্ত্ৰিকা আৰু বাৰে বাৰে দ্ৰুত উশাহ।
- গৰ্ভাৱস্থাত, অস্ত্ৰোপচাৰৰ পাছত বা সম্পৰ্কিত ৰোগৰ সৈতে উড্ডীয়ান, নৌলি আৰু প্ৰবল উদৰ-কৰ্ম।
- নিয়ন্ত্ৰণহীন ৰক্তচাপ, গ্লুকোমা, ৰক্তনলীজনিত বিপদ বা তীব্ৰ আঘাতত উলটি আসন বা চাপ সলনি কৰা অনুশীলন।
- নেতি, কুঞ্জল, বস্তি আৰু শংখ-প্ৰক্ষালন, য’ত পদ্ধতি, পানীৰ গুণ, ইলেক্ট্ৰ’লাইট সন্তুলন বা নিৰ্দেশনা অনিশ্চিত।
বিষ, অজ্ঞান হোৱা, বুকুৰ লক্ষণ, গুৰুতৰ উশাহ-কষ্ট, স্নায়ুজনিত লক্ষণ, নিদ্ৰাহীনতা, আতংক বা দীৰ্ঘস্থায়ী মানসিক অস্থিৰতা হ'লে অনুশীলন কম কৰক বা বন্ধ কৰক। জৰুৰী বা অব্যাখ্যাত লক্ষণৰ বাবে যোগ্য চিকিৎসা সেৱা লওক আৰু তীব্ৰ পদ্ধতি পুনৰ আৰম্ভ কৰাৰ আগতে অভিজ্ঞ যোগ বিশেষজ্ঞৰ পৰামৰ্শ লওক।
আপোনাৰ বাবে সঠিক পৰৱৰ্তী পদক্ষেপ কি?
পাঠ্যক্ৰমবোৰ সেইসকল লোকৰ বাবে উপযুক্ত যিয়ে অনলাইনেৰে বা ঋষিকেশৰ আশ্ৰমত গুৰুৰ সৈতে স্থিৰ, পদে পদে অনুশীলন বিচাৰে। সাধাৰণ পাঠ্যক্ৰম কোনো বিশেষ স্বাস্থ্য অৱস্থা বা তীব্ৰ সংকটৰ বাবে সঠিক প্ৰথম পদক্ষেপ নহয়; তাৰ বাবে ব্যক্তিজনৰ অৱস্থা অনুসৰি নিৰ্ধাৰিত অনুশীলন লাগে।
পৰৱৰ্তী পঢ়ক: যোগৰ প্ৰকাৰ
স্বামী চৰণাশ্ৰিত গিৰি · স্বৰ যোগ পীঠ, ঋষিকেশ
সঘনাই সোধা প্ৰশ্ন
হঠযোগ কেৱল শাৰীৰিক যোগ নেকি?
নহয়। আসন এক বহল শাস্ত্ৰীয় সাধনাৰ এটা দৃশ্যমান অংশ মাত্ৰ। হঠ-গ্ৰন্থসমূহে শুদ্ধি, আসন, শ্বাস আৰু প্ৰাণৰ নিয়ন্ত্ৰণ, মুদ্ৰা, বন্ধ, প্ৰত্যাহাৰ, ধ্যান আৰু সমাধিক সমন্বিত কৰে। শাৰীৰিক সামৰ্থ্যই পথটোক সহায় কৰে, কিন্তু কেৱল নমনীয়তাই যোগৰ মাপকাঠি নহয়। আচৰণ, শ্বাসৰ গুণমান, মনোযোগ আৰু বৃদ্ধি পোৱা অন্তৰৰ স্থিৰতাও উন্নতিৰ সমানে গুৰুত্বপূৰ্ণ লক্ষণ।
আৰম্ভণি কৰা সাধকে শোধন-ক্ৰিয়া কৰিব লাগেনে?
স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে নহয়। বহুতো আৰম্ভ কৰোঁতাই প্ৰথমে নিয়মীয়া গতি, স্থিৰ আসন, সাধাৰণ নাকৰ শ্বাস, টোপনি আৰু খোৱাৰ ছন্দ প্ৰতিষ্ঠা কৰা উচিত। শুদ্ধি-অনুশীলন প্ৰকৃত ইংগিতৰ বাবে বাছনি কৰা হয় আৰু সঠিক পানী, স্বচ্ছতা, পৌনঃপুনিকতা আৰু সুস্থ হোৱাৰ সৈতে শিকোৱা হয়। কুঞ্জল, বস্তি বা শংখপ্ৰক্ষালনৰ দৰে তীব্ৰ পদ্ধতি চুটি ভিডিঅ'ৰ পৰা নকল কৰা উচিত নহয়, বা নিয়মীয়া ডিটক্স আচাৰ হিচাপেও ব্যৱহাৰ কৰা উচিত নহয়।
হঠই ৰাজযোগলৈ কেনেকৈ লৈ যায়?
হঠে সেই শাৰীৰিক স্থিৰতা আৰু প্ৰাণিক সন্তুলন গঢ়ি তোলে যিয়ে মনোযোগক নিৰন্তৰ বিচলিত নোহোৱাকৈ ভিতৰলৈ ঘূৰিবলৈ দিয়ে। ৰাজযোগে তাৰ পাছত পথৰ নৈতিক, একাগ্ৰতামূলক আৰু ধ্যানমূলক অংগসমূহ স্পষ্ট কৰে। প্ৰস্তুতিয়ে ধাৰণা আৰু ধ্যানক সহায় কৰে, কিন্তু কোনো আসন বা উশাহৰ গণনাই যান্ত্ৰিকভাৱে সমাধিৰ নিশ্চয়তা নিদিয়ে। এই পৰিৱৰ্তন নিৰন্তৰ অনুশীলন, বিবেক, আচৰণ আৰু কৃপাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।
হঠ শব্দৰ অৰ্থ কি?
হঠক সাধাৰণতে বলপূৰ্বক, দৃঢ় বা অনুশাসিত অনুশীলনৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। পৰৱৰ্তী শিক্ষাই হ আৰু ঠ ক সৌৰ আৰু চান্দ্ৰ পৰিপূৰক নীতি হিচাপেও প্ৰতীকী ধৰণে ব্যাখ্যা কৰে। উৎস আৰু প্ৰসংগ কোৱা হ’লে দুয়োটা ব্যাখ্যাই উপযোগী হ’ব পাৰে। শব্দটোক এটা আকৰ্ষণীয় শ্লোগানলৈ সীমিত কৰিলে গ্ৰন্থগত হঠ পৰম্পৰাসমূহৰ বৈচিত্ৰ্য লুকাই পৰে।
সকলোৱে একে হঠযোগ ক্ৰম অনুশীলন কৰিব পাৰেনে?
এটা মধ্যম সন্তুলিত ক্ৰম বহুতো সুস্থ প্ৰাপ্তবয়স্কৰ বাবে উপযুক্ত হ'ব পাৰে, কিন্তু ই কেতিয়াও সকলোৰে বাবে উপযুক্ত নহয়। বয়স, গৰ্ভাৱস্থা, বিষ, মেৰুদণ্ডৰ গঠন, ৰক্তচাপ, উশাহ-প্ৰশ্বাসৰ অৱস্থা, ঔষধ, মানসিক অৱস্থা আৰু পূৰ্বৰ প্ৰশিক্ষণে কি নিৰাপদ সেয়া সলনি কৰিব পাৰে। সেয়ে চিকিৎসামূলক বা স্বাস্থ্য-ব্যৱস্থাপনাৰ অনুশীলনৰ ব্যক্তিগত মূল্যায়ন, তদাৰক আৰু সঁহাৰি অনুসৰি সামঞ্জস্য হ'ব লাগে, এটা নিৰ্দিষ্ট সাৰ্বজনীন ব্যৱস্থাপত্ৰৰ দৰে অনুকৰণ কৰা উচিত নহয়।
আৰম্ভ কৰা লোকৰ বাবে প্ৰাণায়াম সুৰক্ষিত নেকি?
নাকেৰে উশাহ মুক্ত হ'লে আৰু কোনো কষ্ট নহ'লে সৰল উশাহ-সচেতনতা আৰু সুখদায়ক দীঘলীয়াকৰণ উপযুক্ত হ'ব পাৰে। দ্ৰুত উশাহ, দীঘল অনুপাত, ধাৰণ আৰু তীব্ৰ বন্ধৰ বাবে প্ৰস্তুতি আৰু অৱস্থা-বিশেষৰ নিৰ্দেশনা প্ৰয়োজন। আৰম্ভণিকে কেতিয়াও গণনাৰ প্ৰতিযোগিতা কৰা উচিত নহয়। মূৰ ঘূৰোৱা, জিন-জিনীয়া, আতংক, চাপ, মূৰৰ বিষ বা অনিদ্ৰা হ'লে ৰ'ব লাগে, সুস্থ হ'ব লাগে আৰু পদ্ধতিটোৰ পুনৰ মূল্যায়ন কৰাব লাগে।
মুদ্ৰা আৰু বন্ধ একে নেকি?
নহয়। বন্ধ সাধাৰণতে মূল, উড্ডীয়ান বা জালন্ধৰ বন্ধৰ দৰে বান্ধি ধৰা বা সংগঠিত কৰা ক্ৰিয়াক বুজায়। মুদ্ৰা অধিক ব্যাপক মোহৰ বা সম্পূৰ্ণ বিন্যাস আৰু ইয়াত আসন, দৃষ্টি, মন্ত্ৰ, উশাহ আৰু বন্ধ একেলগে থাকিব পাৰে। উন্নত মুদ্ৰাত চাপৰ পৰিৱৰ্তন আৰু কুম্ভক জড়িত হ’ব পাৰে বাবে প্ৰৱেশ, সময়সীমা, মুক্তি আৰু পুনৰুদ্ধাৰ পথপ্ৰদৰ্শনৰ অধীনত শিকাটো অপৰিহাৰ্য।
হঠযোগে দীৰ্ঘস্থায়ী ৰোগ ভাল কৰিব পাৰেনে?
কিছুমান সুগঠিত যোগ কাৰ্যসূচীয়ে কিছুমান মানুহৰ বাবে বিশেষ লক্ষণ বা কাৰ্য উন্নত কৰে, আৰু ব্যক্তিগত আৰোগ্য শ্ৰদ্ধাসহকাৰে লিপিবদ্ধ কৰাৰ যোগ্য। এই পৰ্যবেক্ষণবোৰে প্ৰতিটো ৰোগৰ বাবে সৰ্বজনীন প্ৰতিকাৰ প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। যোগক উপযুক্ত ৰোগ নিৰ্ণয় আৰু চিকিৎসাৰ সৈতে ব্যক্তিগতকৃত সহায়ক অনুশাসন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰক। বিশ্বাসযোগ্য শিক্ষকে নিশ্চয়তাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি নিদিয়ে, ভয় উস্কাই নিদিয়ে আৰু শিষ্যক প্ৰয়োজনীয় ঔষধ এৰিবলৈ নিৰ্দেশ নিদিয়ে।
উৎস আৰু অধিক অধ্যয়ন
- হঠযোগ প্ৰদীপিকা, অধ্যায় 1–4।
- ঘেৰণ্ড সংহিতা, বিশেষকৈ ইয়াৰ সপ্তাংগ প্ৰশিক্ষণ।
- NCCIH: যোগ—কাৰ্যকাৰিতা আৰু সুৰক্ষা.
- Internet Encyclopedia of Philosophy: যোগ.
“হঠযোগৰ পৰা ৰাজযোগলৈ” সম্পৰ্কে পীঠৰ সৈতে কথা পাতক
আমাক আপোনাৰ স্বাস্থ্য, অনুশীলন আৰু আপুনি কি বিচাৰি আছে সেই বিষয়ে কওক; স্বামীজী বা কোনো আচাৰ্যই আপোনাৰ উপযোগী পথ পৰামৰ্শ দিব। বা বিনামূলীয়া সাত-দিনীয়া স্বৰ পত্ৰৰে আৰম্ভ কৰক।
স্বামী চৰণাশ্ৰিত গিৰিৰ পৰম্পৰাত শিক্ষা দিয়া · স্বৰ যোগ পীঠ সংস্থান, স্বৰ্গাশ্ৰম, ঋষিকেশ · এই পৃষ্ঠা স্বামীজীৰ পৰ্যালোচনাৰ অপেক্ষাত আছে · অনুশীলন প্ৰতিজন ব্যক্তিৰ বাবে তেওঁৰ অৱস্থা অনুসৰি নিৰ্ধাৰিত।
আপোনাৰ বৰ্তমান সামৰ্থ্য অনুসৰি এটা ক্ৰম শিকক
মূল ভিত্তিৰ পৰা আৰম্ভ কৰক আৰু তীব্ৰ শুদ্ধি, কুম্ভক, মুদ্ৰা বা বন্ধৰ আগতে ব্যক্তিগত পথপ্ৰদৰ্শনৰ অনুৰোধ জনাওক।