ਆਗਮ ਕੀ ਹੈ? ਸ਼ਾਸਤਰ, ਮੰਦਰ, ਯੋਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ
ਸ਼ੈਵ, ਸ਼ਾਕਤ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਗਮ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ: ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਦੇਵ-ਸ਼ਾਸਤਰ, ਮੰਦਰ-ਰਸਮਾਂ, ਮੰਤਰ, ਯੋਗ ਅਤੇ ਵੇਦ ਤੇ ਤੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ।
ਆਗਮ ਕੀ ਹੈ? ਸ਼ਾਸਤਰ, ਮੰਦਰ, ਯੋਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ
ਆਗਮ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ “ਜੋ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ” ਅਤੇ ਇਹ ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਪ੍ਰਗਟ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਸ਼ੈਵ ਆਗਮ, ਸ਼ਾਕਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਪਾਂਚਰਾਤ੍ਰ ਤੇ ਵੈਖਾਨਸ ਗ੍ਰੰਥ-ਸਮੂਹ ਦੇਵ-ਸ਼ਾਸਤਰ, ਦੀਖਿਆ, ਮੰਤਰ, ਮੰਦਰ-ਨਿਰਮਾਣ, ਮੂਰਤੀ-ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਯੋਗ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਇਕਸਾਰ ਗ੍ਰੰਥ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਤੰਤ੍ਰ, ਨਿਗਮ ਅਤੇ ਵੇਦ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਮ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਜਵਾਬ
ਆਗਮ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?
ਆਗਮ (āgama) ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ “ਜੋ ਆਇਆ ਹੈ”: ਉਹ ਗਿਆਨ ਜੋ ਦੈਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਪਰੰਪਰਾ ਰਾਹੀਂ ਹੇਠਾਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪ੍ਰਗਟ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ — ਸ਼ੈਵ, ਸ਼ਾਕਤ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵ — ਜੋ ਵੇਦਾਂ (nigama) ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੂਜਾ, ਮੰਤਰ, ਮੰਦਰ-ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਯੋਗ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ੈਵ ਆਗਮ ਕਿੰਨੇ ਹਨ?
ਸ਼ੈਵ ਸਿੱਧਾਂਤ ਅਠਾਈ ਮੁੱਖ ਆਗਮ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਕਾਮਿਕ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਵਾਤੁਲ ਉੱਤੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਪਾਗਮ ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਹਾਇਕ ਗ੍ਰੰਥ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਚੌਂਹਠ ਭੈਰਵ ਤੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਰਗ ਵਜੋਂ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰੰਥ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਸ਼ਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਚੇ ਹਨ।
ਆਗਮ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਦ ਕਿਹੜੇ ਹਨ?
ਪੂਰੇ ਆਗਮ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਦ (ਭਾਗ) ਹਨ: ਵਿਦਿਆ ਜਾਂ ਗਿਆਨ, ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨ; ਕ੍ਰਿਆ, ਰਸਮ, ਮੰਦਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਸਮੇਤ; ਯੋਗ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਸੂਖਮ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ; ਅਤੇ ਚਰਯਾ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਆਚਰਣ ਅਤੇ ਨਿਯਮ। ਇਕੱਠੇ ਇਹ ਵਿਚਾਰ, ਪੂਜਾ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਮੇਟਦੇ ਹਨ, ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਆਗਮ ਪੂਰੇ ਸਮੁਦਾਇਆਂ ਨੂੰ ਘੜਦੇ ਹਨ।
ਆਗਮ ਅਤੇ ਨਿਗਮ ਵਿੱਚ ਕੀ ਅੰਤਰ ਹੈ?
ਆਗਮ ਅਤੇ ਨਿਗਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧਾਰਾਵਾਂ ਦੇ ਜੋੜੀਦਾਰ ਨਾਮ ਹਨ। ਨਿਗਮ ਦਾ ਅਰਥ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਵੇਦ ਹੈ; ਆਗਮ ਦਾ ਅਰਥ ਤਾਂਤ੍ਰਿਕ ਸ਼ਾਸਤਰ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਵਿਆਖਿਆ ਵਿੱਚ ਆਗਮ ਉਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਅਤੇ ਨਿਗਮ ਉਹ ਜੋ ਪਾਰਵਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਗਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕੀ ਆਗਮ ਕੀ ਹੈ? ਸ਼ਾਸਤਰ, ਮੰਦਰ, ਯੋਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਬਾਰੇ ਤੁਹਾਡਾ ਹਾਲੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸਵਾਲ ਹੈ? ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛੋ; ਪੀਠ ਦਾ ਕੋਈ ਅਧਿਆਪਕ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਸਤਰ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ
जयन्ति जगदानन्दविपक्षक्षपणक्षमाः । परमेशमुखोद्भूतज्ञानचन्द्रमरीचयः ॥
jayanti jagadānandavipakṣakṣapaṇakṣamāḥ | parameśamukhodbhūtajñānacandramarīcayaḥ ||
ਅਰਥ: ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਚੰਦਰ-ਕਿਰਨਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ।
— ਮਾਲਿਨੀਵਿਜਯੋੱਤਰ ਤੰਤਰ 1.1 · ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ: ਮਾਲਿਨੀਵਿਜਯੋੱਤਰਤੰਤਰ — GRETIL ਈ-ਪਾਠ (Göttingen), Somadeva Vasudeva ਦੇ ਸਮੀਖਿਅਕ ਸੰਸਕਰਣ ਅਨੁਸਾਰ
ਮਾਲਿਨੀਵਿਜਯੋੱਤਰ, ਤ੍ਰਿਕ ਸ਼ੈਵ ਮਤ ਦਾ ਮੂਲ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਉਸਤਤ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਆਗਮ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ: ਉਹ ਗਿਆਨ ਜੋ ਹੇਠਾਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਮਨੁੱਖੀ ਕਾਢ ਨਹੀਂ।
वैदिकस्तान्त्रिको मिश्र इति मे त्रिविधो मखः । त्रयाणामीप्सितेनैव विधिना मां समर्चरेत् ॥
vaidikas tāntriko miśra iti me tri-vidho makhaḥ | trayāṇām īpsitenaiva vidhinā māṃ samarcaret ||
ਅਰਥ: ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਹੈ — ਵੈਦਿਕ, ਤਾਂਤਰਿਕ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਰਤ। ਜੋ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚਾਹੇ, ਉਸੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
— ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ 11.27.7 · ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ: ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ — GRETIL ਈ-ਪਾਠ (Göttingen)
ਭਾਗਵਤ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਗਮਿਕ, ਤਾਂਤਰਿਕ ਪੂਜਾ ਵੈਦਿਕ ਪੂਜਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਇੱਕ ਜਾਇਜ਼ ਮਾਰਗ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਮੰਦਰ-ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਇਸੇ ਮਾਨਤਾ ਤੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ।
ਮੁੱਖ ਫ਼ਰਕ
ਇਹ ਸਰਲ ਦਾਅਵਾ ਕਿ ਆਗਮ ਦਾ ਅਰਥ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਬੋਲਣਾ ਅਤੇ ਨਿਗਮ ਦਾ ਅਰਥ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਬੋਲਣਾ ਹੈ, ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਲਾਗੂ ਵਰਗੀਕਰਨ ਦਾ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆ
ਆਗਮਿਕ ਸਾਧਨਾ ਅਕਸਰ ਮੰਦਰ, ਘਰ ਅਤੇ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਵੈੱਬ-ਪੰਨਾ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਰਸਮੀ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਦੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ।
ਆਗਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ
ਆਗਮ ਸਿਰਫ਼ ਅਮੂਰਤ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ। ਉਹ ਦੇਵਤੇ, ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਜਗਤ ਦਾ ਸਰੂਪ; ਮੰਦਰ-ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ; ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੂਜਾ; ਮੰਤਰ; ਦੀਖਿਆ; ਯੋਗ; ਆਚਰਣ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਸਮਝਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਵਾਸਤੂ, ਧੁਨੀ, ਮੁਦਰਾ, ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਜੀਵੰਤ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ, ਕਈ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਗ੍ਰੰਥ-ਸਮੂਹ
ਸ਼ੈਵ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਆਗਮ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ; ਵੈਸ਼ਣਵ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਪਾਂਚਰਾਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵੈਖਾਨਸ ਸਮੂਹ ਹਨ; ਸ਼ਾਕਤ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਤੰਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਆਗਮਿਕ ਵਰਗੀਕਰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਧਿਕਾਰ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਪ੍ਰਮਾਣ-ਸੂਚੀ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਆਗਮ ਅਤੇ ਵੇਦ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਕੁਝ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਆਗਮ ਨੂੰ ਵੇਦ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕਸੁਰ ਮੰਨਦੀਆਂ ਹਨ, ਕੁਝ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਯੁੱਗ ਜਾਂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਵੱਖਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਅਤੇ ਕੁਝ ਵੈਦਿਕ ਅਤੇ ਤਾਂਤਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀਆਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੱਚਾ ਪੰਨਾ ਇਸ ਬਹੁਲਤਾ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਸੰਪਰਦਾ ਉੱਤੇ ਇੱਕੋ ਨਾਅਰਾ ਨਹੀਂ ਥੋਪਦਾ।
ਚਾਰ ਪੱਖ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ
ਕਈ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਆਗਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਗਿਆਨ, ਯੋਗ, ਕਰਮ-ਕਾਂਡੀ ਕਰਮ ਅਤੇ ਆਚਰਣ ਰਾਹੀਂ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਵੰਡਾਂ ਅਤੇ ਨਾਮ ਬਦਲਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਿਧਾਂਤ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ: ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵਿਧੀ, ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਢੰਗ ਬਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੰਦਰ ਦੀ ਪੁਸਤਿਕਾ ਆਪਣਾ ਅਰਥ ਗੁਆ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਉਤਰੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤੱਤ-ਮੀਮਾਂਸਾ ਅਧੂਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਆਗਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸੱਚ ਨੂੰ ਵਾਸਤੂ, ਮੂਰਤੀ, ਮੰਤਰ, ਸਾਹ, ਮੁਦਰਾ, ਸਮੁਦਾਇ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੈਵ ਆਗਮ ਵਿਲੱਖਣ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ
ਅਠਾਈ ਸ਼ੈਵ ਸਿਧਾਂਤ ਆਗਮ ਉਸ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਥਾਂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਭੈਰਵ, ਤ੍ਰਿਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ੈਵ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵੱਖਰੇ ਤੱਤ-ਮੀਮਾਂਸਾ ਨਿਚੋੜਾਂ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਵਾਲੇ ਵਾਧੂ ਤਾਂਤ੍ਰਿਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੰਭਾਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ, ਮੰਤਰ ਜਾਂ ਦੀਖਿਆ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਹੋਣਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ। ਹਰ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਟੀਕਾ-ਵਿਰਾਸਤ, ਕਰਮਕਾਂਡੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਜੀਵਤ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖ ਕੇ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵੈਸ਼ਣਵ ਆਗਮ ਕੋਈ ਗੌਣ ਤੰਤਰ ਨਹੀਂ ਹੈ
ਪਾਂਚਰਾਤਰ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵੈਖਾਨਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰ, ਮੰਤਰ, ਮੂਰਤੀ-ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ, ਮੰਦਰ ਦੇ ਰੂਪ, ਪੁਜਾਰੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੂਜਾ ਦਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਗਮਿਕ ਅਤੇ ਤਾਂਤਰਿਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੈਵ ਜਾਂ ਸ਼ਾਕਤ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਪਾਂਚਰਾਤਰ ਅਤੇ ਵੈਖਾਨਸ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਖਰੇ ਹਨ; ਨਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਉਸ ਖ਼ਾਸ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਅਤੇ ਵਿਰਸੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਮੰਦਰ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਪਰਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਕਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਸ਼ਾਕਤ ਤੰਤ੍ਰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪਰਮ ਚੇਤਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੰਤਰ, ਯੰਤਰ, ਨਿਆਸ, ਪੂਜਾ, ਸੂਖਮ-ਸਰੀਰ ਯੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੀਵਿੱਦਿਆ, ਕਾਲੀ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਆਮ ਦੇਵੀ-ਰਸਮ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਅਸਲ ਦੇਵਤਾ, ਮੰਤਰ-ਕ੍ਰਮ, ਦੀਖਿਆ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਢਾਂਚਾ ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਤੈਅ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਨਤਕ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਦੀਖਿਆ ਵਾਲੀ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਫ਼ਰਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਜੀਵਤ ਯੋਗਤਾ ਓਨੀ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਜਿੰਨੀ ਪਾਠ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ
ਅਨੁਵਾਦ ਸਿਧਾਂਤ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਪੂਜਾ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਕੱਲਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਦਾ ਅਹੁਦਾ, ਮੰਤਰ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ। ਪਰੰਪਰਾ ਉਚਾਰਨ, ਕ੍ਰਮ, ਯੋਗਤਾ, ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਕਰਮਕਾਂਡ ਦੇ ਰੁਕ ਜਾਣ ’ਤੇ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਦੁਰਾਚਾਰ ਜਾਂ ਫ਼ੀਸ ਬਾਰੇ ਗੁਪਤਤਾ ਜਾਇਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਿਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤਿਆਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਦਾਇਰਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਮੰਦਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਨਿਰੰਤਰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ
ਆਗਮਿਕ ਮੰਦਰ-ਵਿਧੀ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਇੱਕ ਜੀਵੰਤ ਸੰਬੰਧ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸੇਵਾ, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ, ਸ਼ੁੱਧੀ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਭੇਟਾਂ ਅਤੇ ਮੁਰੰਮਤ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਸਤੂ, ਮੂਰਤੀ-ਮਾਪ, ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਪੁਜਾਰੀ ਦੇ ਕਰਮ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕੋ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਦੋ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਆਗਮ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ
ਆਗਮ ਦਾ ਮੁੱਲ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਇਸ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤੱਤ-ਮੀਮਾਂਸਾਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੈਵੀ ਤੱਕ ਮਾਪੀ ਹੋਈ ਥਾਂ, ਘੜੇ ਹੋਏ ਰੂਪ, ਧੁਨੀ, ਸੁਗੰਧ, ਮੁਦਰਾ, ਭੋਜਨ, ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਯੋਗ ਦੇਹਧਾਰੀ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾ ਮੋਟਾ ਭੌਤਿਕਵਾਦ ਹੈ ਨਾ ਜਗਤ ਤੋਂ ਭੱਜਣਾ। ਇਹ ਸੱਚ ਨੂੰ ਹਰ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਬੋਧ ਅਤੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦੇਣ ਦੇਣ ਦਾ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਢੰਗ ਹੈ।
ਖੋਜ ਕੀ ਕਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ
ਆਗਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਖੋਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਦੀ ਨਾ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਨਾ ਖੰਡਨ। ਵਿਦਵਤਾ ਗ੍ਰੰਥਾਂ, ਮਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਸਟੀਕ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤਾ ਹਵਾਲਾ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਇੱਕ ਸਾਵਧਾਨ ਵਿਦਵਤਾ-ਭਰਿਆ ਵੇਰਵਾ ਹੈ। ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਉੱਤਰ ਅਭਿਆਸ ਨੇ ਦੇਣਾ ਹੈ।
- Lawrence DP, “Kashmiri Shaiva Philosophy”, Internet Encyclopedia of Philosophy. ਸ਼ਿਵ ਸੂਤਰ, ਸਪੰਦ ਅਤੇ ਅਭਿਨਵਗੁਪਤ ਦੇ ਤੰਤ੍ਰਾਲੋਕ ਦਾ ਸਹਿ-ਸਮੀਖਿਅਤ ਵਿਦਵਤਾ-ਭਰਪੂਰ ਸਰਵੇਖਣ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸਪੰਦ, ਅਰਥਾਤ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਧੜਕਣ ਵਜੋਂ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੀਮਾ: ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗ੍ਰੰਥ ਕੀ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਇਹ ਸਵਰ ਯੋਗ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਜੁੜਦਾ ਹੈ
ਸ਼ਿਵ ਸਵਰੋਦਯ ਸੰਵਾਦ-ਰੂਪ ਅਤੇ ਸੂਖਮ-ਸਰੀਰ ਸੰਬੰਧੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਗਮਿਕ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਾਹ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਨਿਰੀਖਣ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਤੰਤਰ ਅਤੇ ਆਗਮ ਦਾ ਇਕੱਠੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰੋ.
ਸਵਰ ਯੋਗ ਦੀ ਨੀਂਹ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰੋ ਅਤੇ ਦੇਖੋ ਕਿ ਸਾਹ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।
ਅਭਿਆਸ, ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਿਹਤ
ਕਿਸੇ ਵਪਾਰਕ ਉਪਾਅ ਲਈ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਧਿਕਾਰ ਨਾ ਘੜੋ। ਪਾਠ ਅਤੇ ਸੰਸਕਰਣ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿਓ ਜਾਂ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਵਿਆਖਿਆ ਵਜੋਂ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕਰੋ।
ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਹੀ ਅਗਲਾ ਕਦਮ ਕੀ ਹੈ?
ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੱਚੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ ਜੋ ਨਾਮਜ਼ਦ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੰਤਰ, ਯੰਤਰ ਅਤੇ ਸਾਧਨਾ ਸਿੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਦੂਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਜਾਂ ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ ਲੱਭਦੇ ਹਨ; ਕੋਈ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਗਾਰੰਟੀ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਵੇਚਿਆ ਜਾਂਦਾ।
ਅੱਗੇ ਪੜ੍ਹੋ: ਤੰਤਰ ਦੀਆਂ ਮਿੱਥਾਂ
ਸਵਾਮੀ ਚਰਣਾਸ਼੍ਰਿਤ ਗਿਰਿ · ਸਵਰ ਯੋਗ ਪੀਠ, ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਮੰਦਰ ਆਗਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਿਉਂ ਕਰਦੇ ਹਨ?
ਆਗਮ ਸਥਾਨ ਦੀ ਚੋਣ, ਮੰਦਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ, ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ, ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ, ਤਿਉਹਾਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਕਰਨ ਦੇ ਨਿਯਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਗਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਜਿਉਂਦਾ ਨਿਵਾਸ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਅਤ ਪੁਜਾਰੀ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਅਕਸਰ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ।
ਕੀ ਆਗਮ ਵੇਦਾਂ ਨਾਲੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਹਨ?
ਨਹੀਂ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਬਚੇ ਹੋਏ ਆਗਮ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਹਿਲੀ ਸਹਸਰਾਬਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਰਚੇ ਗਏ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਕਰਮਕਾਂਡ ਅਤੇ ਭਗਤੀ-ਅਭਿਆਸ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸਨ। ਪੈਰੋਕਾਰ ਅਕਸਰ ਆਗਮਾਂ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਆਸਥਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ “ਪੁਰਾਣਾ” ਦੇ ਅਰਥ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਪੀਠ ਦੋਵਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਦਾ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੈਵ ਸਿੱਧਾਂਤ ਕੀ ਹੈ?
ਸ਼ੈਵ ਸਿਧਾਂਤ ਆਗਮਿਕ ਸ਼ੈਵ ਸੰਪਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਬਲ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ, ਜੀਵ-ਆਤਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲੀ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਮੰਨਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਕਿਰਪਾ, ਦੀਖਿਆ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਰਾਹੀਂ ਆਤਮਾ ਦਾ ਸ਼ਿਵ ਵਰਗਾ ਬਣ ਜਾਣਾ ਮੰਨਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਨਾਯਨਮਾਰਾਂ ਦੇ ਤਾਮਿਲ ਭਗਤੀ ਸਤੋਤਰ ਇਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਕੀ ਕੋਈ ਵੀ ਆਗਮ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅੱਜ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਗਮ ਛਪੇ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਏ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੋਈ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮਕਾਂਡ ਅਤੇ ਮੰਤਰ ਵਾਲੇ ਭਾਗ ਦੀਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਮ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਹਦਾਇਤਾਂ ਹਨ। ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ; ਮੰਦਰ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਅਜੇ ਵੀ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਦੀਖਿਆ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ।
ਕਾਮਿਕ ਆਗਮ ਕੀ ਹੈ?
ਕਾਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਅਠਾਈ ਸ਼ੈਵ ਸਿਧਾਂਤ ਆਗਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੂਜਾ, ਤਿਉਹਾਰਾਂ, ਮੰਦਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਕਲਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਤੰਤਰ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਵਿਆਖਿਆ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸਵਰ ਯੋਗ ਆਗਮਾਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਜੁੜਦਾ ਹੈ?
ਸਵਰ ਯੋਗ ਦਾ ਮੂਲ ਗ੍ਰੰਥ, ਸ਼ਿਵ ਸਵਰੋਦਯ, ਆਗਮ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਸੰਵਾਦ ਹੈ। ਆਗਮਿਕ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਸਵਰ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਾਂਝੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਮਾਂ, ਸਾਹ ਅਤੇ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਹਨ; ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਸਾਧਕ ਪੂਜਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਹ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਪੀਠ ਆਪਣੇ ਸਵਰ ਕੋਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਬੰਧ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰੋਤ
- ਸ਼ੈਵ ਸਿਧਾਂਤ ਆਗਮ।
- ਪਾਂਚਰਾਤਰ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵੈਖਾਨਸ ਸਾਹਿਤ।
- ਪਰੰਪਰਾ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਾਕਤ ਤੰਤਰ।
- ਮਾਲਿਨੀਵਿਜਯੋੱਤਰ ਤੰਤਰ 1.1 — ਮਾਲਿਨੀਵਿਜਯੋੱਤਰਤੰਤਰ — GRETIL ਈ-ਪਾਠ (Göttingen), Somadeva Vasudeva ਦੇ ਸਮੀਖਿਅਕ ਸੰਸਕਰਣ ਅਨੁਸਾਰ.
- ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ 11.27.7 — ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ — GRETIL ਈ-ਪਾਠ (Göttingen).
- Lawrence DP, “Kashmiri Shaiva Philosophy”, Internet Encyclopedia of Philosophy.
ਪੀਠ ਨਾਲ ਆਗਮ ਕੀ ਹੈ? ਸ਼ਾਸਤਰ, ਮੰਦਰ, ਯੋਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰੋ
ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ, ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਲੱਭ ਰਹੇ ਹੋ ਉਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ; ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਜਾਂ ਕੋਈ ਆਚਾਰੀਆ ਤੁਹਾਡੇ ਅਨੁਕੂਲ ਮਾਰਗ ਸੁਝਾਉਣਗੇ। ਜਾਂ ਮੁਫ਼ਤ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਸਵਰ-ਪੱਤਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ।
ਸਵਾਮੀ ਚਰਣਾਸ਼੍ਰਿਤ ਗਿਰਿ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ · ਸਵਰ ਯੋਗ ਪੀਠ ਸੰਸਥਾਨ, ਸਵਰਗਾਸ਼ਰਮ, ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ · ਇਹ ਪੰਨਾ ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ ਹੈ · ਅਭਿਆਸ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਪਣਾ ਅਧਿਐਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖੋ
ਤੰਤਰ ਅਤੇ ਆਗਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਖੋ, ਮੌਜੂਦਾ ਕੋਰਸ ਦੇਖੋ, ਜਾਂ ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ।