পতঞ্জলি ক্ৰিয়া যোগ — তপস্, স্বাধ্যায় আৰু ভক্তি
পতঞ্জলিৰ ক্ৰিয়া যোগ তপস্, স্বাধ্যায় আৰু ঈশ্বৰ-প্ৰণিধান ৰূপে সংজ্ঞায়িত, ইয়াৰ উদ্দেশ্য, অনুশীলন আৰু পৰৱৰ্তী ক্ৰিয়া যোগ পদ্ধতিৰ পৰা পাৰ্থক্য।
পতঞ্জলি ক্ৰিয়া যোগ
যোগসূত্ৰ 2.1 ত ক্ৰিয়াযোগ হৈছে তপ, স্বাধ্যায় আৰু ঈশ্বৰ-প্ৰণিধান: অনুশাসিত প্ৰচেষ্টা, আত্ম-অধ্যয়ন বা পাঠ/অধ্যয়ন, আৰু ঈশ্বৰৰ প্ৰতি সমৰ্পণ। ইয়াৰ উদ্দেশ্য সমাধি বিকশিত কৰা আৰু ক্লেশসমূহ ক্ষীণ কৰা (2.2)। এই সঠিক সংজ্ঞাক পিছৰ উশাহ-শক্তি প্ৰণালীসমূহৰ সৈতে নিজে নিজে একে বুলি ভবা উচিত নহয়, যিবোৰকো ক্ৰিয়াযোগ বোলা হয়, যদিও কোনো পৰম্পৰাই নিজৰ ইতিহাস আৰু ব্যাখ্যাৰে সেইবোৰ সংযুক্ত কৰিব পাৰে।
সাধাৰণ প্ৰশ্নৰ পোনপটীয়া উত্তৰ
যোগসূত্ৰত ক্ৰিয়া যোগ কি?
যোগসূত্ৰত (2.1) ক্ৰিয়াযোগ তিনিটা অনুশীলনেৰে গঠিত কৰ্মৰ যোগ: তপ (অনুশাসিত প্ৰচেষ্টা), স্বাধ্যায় (আত্ম-অধ্যয়ন আৰু শাস্ত্ৰ বা মন্ত্ৰৰ অধ্যয়ন) আৰু ঈশ্বৰ-প্ৰণিধান (প্ৰভুৰ প্ৰতি ভক্তি)। পতঞ্জলিয়ে 2.2ত কয় যে ইয়াৰ উদ্দেশ্য সমাধি বিকশিত কৰা আৰু ক্লেশসমূহ দুৰ্বল কৰা।
যোগত তপ কি?
যোগত তপ হ'ল অনুশাসিত প্ৰচেষ্টা যিয়ে “তপ্ত” কৰে আৰু শুদ্ধ কৰে — নিয়মীয়া অনুশীলন, সংযম, উচ্চতৰ লক্ষ্যৰ বাবে অসুবিধা সহ্য কৰা। ই আত্ম-ক্ষতি নহয়। পতঞ্জলিয়ে কয় যে তপে অশুদ্ধি নাশ কৰে আৰু শৰীৰ আৰু ইন্দ্ৰিয়ক সিদ্ধ কৰে (2.43)। বিবেকপূৰ্ণ তপ স্থিৰ আৰু নিজৰ স্বাস্থ্য অনুসৰি হয়, অতিমাত্ৰ নহয়।
স্বাধ্যায় কি?
স্বাধ্যায় (svādhyāya)ৰ অৰ্থ আত্ম-অধ্যয়ন: শাস্ত্ৰৰ অধ্যয়ন, মন্ত্ৰৰ জপ আৰু নিজকে সততাৰে পৰ্যবেক্ষণ। পতঞ্জলিয়ে কয় যে ইয়াৰ ফলত ইষ্টদেৱতাৰ সৈতে মিলন ঘটে (2.44)। অনুশীলনত ইয়াত প্ৰতিদিনে যোগসূত্ৰ বা গীতা পঢ়া, জপ আৰু নিজৰ প্ৰতিক্ৰিয়াৰ ওপৰত চিন্তন অন্তৰ্ভুক্ত।
ঈশ্বৰ-প্ৰণিধান কি?
ঈশ্বৰ-প্ৰণিধান (Īśvara-praṇidhāna) হৈছে প্ৰভুৰ প্ৰতি ভক্তি আৰু সমৰ্পণ — নিজৰ কৰ্ম আৰু সেইবোৰৰ ফল দিব্যক অৰ্পণ কৰা। পতঞ্জলিয়ে ইয়াক সমাধিৰ প্ৰত্যক্ষ উপায় (1.23) বুলি কয় আৰু কয় যে ই সমাধি সিদ্ধ কৰে (2.45)। ই প্ৰচেষ্টা আৰু অধ্যয়নক আত্ম-উন্নতিৰ সলনি প্ৰেমৰ কৰ্মলৈ ৰূপান্তৰিত কৰে।
“পতঞ্জলি ক্ৰিয়া যোগ” সম্পৰ্কে এতিয়াও প্ৰশ্ন আছে নেকি? নিজৰ ভাষাত সোধক; পীঠৰ এজন শিক্ষকে উত্তৰ দিয়ে।
শাস্ত্ৰই কি কয়
तपः स्वाध्यायेश्वरप्रणिधानानि क्रियायोगः।
tapaḥ svādhyāyeśvarapraṇidhānāni kriyāyogaḥ
অৰ্থ: আত্ম-অনুশাসন, স্বাধ্যায় আৰু ঈশ্বৰ-সমৰ্পণ কৰ্মযোগ গঠন কৰে।
— যোগসূত্ৰ 2.1 · সংস্কৃত মূল: পতঞ্জলি, যোগসূত্ৰ — স্বৰ যোগ পীঠৰ সংস্কৃত-প্ৰধান সংগ্ৰহ
পতঞ্জলিৰ ক্ৰিয়া-যোগ তিনিটা শব্দতে সম্পূৰ্ণ: প্ৰয়াস, স্বাধ্যায় আৰু ভক্তি। ক্ৰিয়া নামেৰে জনা যোৱা যিকোনো উশাহ বা ধ্যানৰ পদ্ধতি এই কাঠামোৰ ভিতৰতে পৰে।
समाधिभावनार्थः क्लेशतनूकरणार्थश्च।
samādhibhāvanārthaḥ kleśatanūkaraṇārthaśca
অৰ্থ: ইয়াৰ উদ্দেশ্য সমাধি বিকশিত কৰা আৰু ক্লেশবোৰ দুৰ্বল কৰা।
— যোগসূত্ৰ 2.2 · সংস্কৃত মূল: পতঞ্জলি, যোগসূত্ৰ — স্বৰ যোগ পীঠৰ সংস্কৃত-প্ৰধান সংগ্ৰহ
লক্ষ্য স্পষ্টকৈ কোৱা হৈছে: সমাধিৰ বিকাশ আৰু ক্লেশসমূহ ক্ষীণ কৰা। অনুশীলনৰ জোখ এই ফলবোৰৰ দ্বাৰা হয়, তীব্ৰতা বা গোপনীয়তাৰ দ্বাৰা নহয়।
আত্ম-ক্ষতি নোহোৱা তপ
তপ হ'ল অনুশাসিত তাপ বা প্ৰচেষ্টা, আঘাত, অনাহাৰ, অপমান বা টোপনি বঞ্চনা নহয়। টিকিব পৰা অনুশাসনে সামৰ্থ্য নষ্ট নকৰে, স্পষ্ট কৰে।
স্বাধ্যায় আৰু সমৰ্পণ
স্বাধ্যায়ত মুক্তিদায়ী গ্ৰন্থৰ অধ্যয়ন, মন্ত্ৰ-জপ আৰু আৰ্হিৰ পৰীক্ষা অন্তৰ্ভুক্ত হ’ব পাৰে। ঈশ্বৰ-প্ৰণিধানে অনুশীলনক আত্ম-প্ৰদৰ্শন আৰু বাধ্যতামূলক নিয়ন্ত্ৰণৰ বাহিৰত ৰাখে।
স্বৰ সাধনাৰ সৈতে সম্পৰ্ক
দৈনিক উশাহ নিৰীক্ষণৰ লিখিত নথি সৎ হৈ থাকিলে আৰু প্ৰতিটো পৰিৱৰ্তনক অলৌকিক সিদ্ধান্তলৈ পৰিণত নকৰিলে সেয়া অনুশাসিত স্বাধ্যায় হ'ব পাৰে।
তিনিটা সাধনাই তিনিটা অসাম্য সংশোধন কৰে
তপে অনুশাসিত শক্তিৰে জড়তাৰ উত্তৰ দিয়ে। স্বাধ্যায়ে অধ্যয়ন, পাঠ আৰু আত্ম-পৰ্যবেক্ষণৰ জৰিয়তে অচেতন পুনৰাবৃত্তিৰ উত্তৰ দিয়ে। ঈশ্বৰ-প্ৰণিধানে কৰ্মক ব্যক্তিগত অধিকাৰৰ বাহিৰত অৰ্পণ কৰি আধ্যাত্মিক অহংকাৰৰ উত্তৰ দিয়ে। একেলগে ইহঁতে অনুশাসনক কঠোৰতা আৰু অনুসন্ধানক আত্মমগ্নতা হোৱাৰ পৰা ৰোধ কৰে।
ক্ৰিয়াযোগে ক্লেশ ক্ষীণ কৰি সমাধিৰ বাবে প্ৰস্তুতি কৰে
যোগসূত্ৰ 2.2ই দুয়োটা উদ্দেশ্যৰ নাম দিয়ে: সমাধিৰ বিকাশ আৰু ক্লেশসমূহ ক্ষীণ হোৱা। সেয়ে এটা অনুশীলনৰ মূল্যাংকন কেৱল তীব্ৰতা বা সংবেদনৰ দ্বাৰা নহয়, বৰঞ্চ কষ্টৰ শক্তি কমিছে নে আৰু স্পষ্টতা অধিক উপলব্ধ হৈছে নেকি সেইটোৰ দ্বাৰা কৰা হয়।
পৰৱৰ্তী ক্ৰিয়াযোগ পৰম্পৰাৰ সৈতে সম্পৰ্ক
পিছৰ পৰম্পৰাবোৰে ক্ৰিয়াযোগ নামেৰে উশাহ, মন্ত্ৰ, মুদ্ৰা আৰু সূক্ষ্ম-শৰীৰৰ ক্ৰম সঞ্চাৰিত কৰিব পাৰে। সেইবোৰক নিজৰ শিক্ষক আৰু অভিলেখৰ জৰিয়তে বুজি লোৱা উচিত। একে নামবোৰৰ সঠিক পাৰ্থক্য কৰিলে গুৰু-শিষ্য পৰম্পৰাৰ প্ৰতি সন্মান দুৰ্বল নহয়, আৰু সবল হয়।
ক্ৰিয়াযোগৰ অৰ্থ অনুশাসিত কৰ্মত জীয়াই থকা যোগ
ক্ৰিয়া শব্দত কৰ্ম বা উদ্দেশ্যমূলক অনুশীলনৰ ভাৱ আছে। পতঞ্জলিত ত্ৰিবিধ অনুশাসনে শৰীৰ, বাক্, মন, অধ্যয়ন আৰু ভক্তিক জড়িত কৰে, কোনো এটা গোপন উশাহ-অনুশীলনৰ নাম নলয়। ই সমগ্ৰ যন্ত্ৰটোক প্ৰস্তুত কৰে যাতে ধ্যান গভীৰ হ’ব পাৰে। সেয়ে সাধকে সোধে দৈনন্দিন নিয়ম, ভোগ, অধ্যয়ন, অভিপ্ৰায় আৰু আহুতিয়ে যোগত কেনেকৈ অংশ লয়, কেৱল বিশেষ বহি কৰা পদ্ধতিত কি হয় সেইটো নহয়।
তপে সঁজুলিটোক লংঘন নকৰাকৈ শুদ্ধ কৰে
তপ হ'ল অবিৰত অনুশাসনৰ তাপ যিয়ে জড়তা আৰু বিকৃতি আঁতৰায়। হঠ অনুশীলন, উপযুক্ত উপবাস, নিয়মিত দৈনন্দিন ৰুটিন, সত্যনিষ্ঠ সংযম আৰু কঠিনতাৰ সৈতে থিয় দিবলৈ ইচ্ছা ইয়াৰ সেৱা কৰিব পাৰে। শৰীৰক আঘাত কৰা, টোপনি নষ্ট কৰা বা অহংকাৰ সৃষ্টি কৰা অতি তপস্যাই উদ্দেশ্যৰ বিৰোধিতা কৰে। সঠিক জোখ হ'ল অনুশাসনে মূৰ, হৃদয় আৰু হাতৰ অধিক স্পষ্টতা, সামৰ্থ্য আৰু সমন্বয় আনে নে নাই।
স্বাধ্যায়ে মনক সত্যৰ ফালে ঘূৰায়
স্বাধ্যায়ত মুক্তিদায়ী শাস্ত্ৰৰ অধ্যয়ন, মন্ত্ৰৰ আবৃত্তি আৰু সীমিত আত্মা যিবোৰ আৰ্হিৰে গঠিত হয় সেইবোৰৰ অনুসন্ধান অন্তৰ্ভুক্ত। ই অন্তহীন আত্ম-সমালোচনা নহয়। সাধকে শিক্ষা আৰু তাৰ প্ৰতি প্ৰতিক্ৰিয়া দেখুওৱা জনক—দুয়োটাৰে অধ্যয়ন কৰে: মই কোন? কি সলনি হৈছে? সলনিটো কোনে জানে? নিয়মীয়া অধ্যয়নে মনোযোগক বাস্তৱৰ অভিমুখী কৰি ৰাখে, যাতে দৈনন্দিন অভ্যাসেই একমাত্ৰ কৰ্তৃত্ব হৈ নপৰে।
ঈশ্বৰ-প্ৰণিধান ভক্তিপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ
ঈশ্বৰ-প্ৰণিধানে অনুশীলন আৰু ইয়াৰ ফল কেৱল ব্যক্তিগত অহংকাৰৰ বুলি কোৱা দাবী এৰুৱায়। ই প্ৰয়াসত নম্ৰতা, বিশ্বাস আৰু ভক্তি আনে। আত্মা আৰু পৰমাত্মাৰ মিলনক দাৰ্শনিক মতবাদ অনুসাৰে বেলেগ বেলেগকৈ বৰ্ণনা কৰা হৈছে, গতিকে সেই পাৰ্থক্যবোৰ মচি নিদিব লাগে। ব্যৱহাৰিকভাৱে, অৰ্পণে পদ্ধতিক আত্ম-প্ৰদৰ্শন হোৱাত বাধা দিয়ে আৰু সুশৃংখল কৰ্মক ব্যক্তিগত নিয়ন্ত্ৰণতকৈ ডাঙৰ বাস্তৱতাত স্থিত হ’বলৈ দিয়ে।
উদ্দেশ্য হ’ল সমাধি আৰু ক্লেশৰ ক্ষীণতা
যোগসূত্ৰ 2.2ই দুয়োটা কাৰ্য প্ৰত্যক্ষভাৱে কয়। অনুশীলনে ধ্যানমগ্ন নিমগ্নতা অধিক সম্ভৱ কৰি তুলিব লাগে আৰু অবিদ্যা, অস্মিতা, ৰাগ, দ্বেষ আৰু অভিনিৱেশৰ শক্তি কমাব লাগে। সংবেদন, উশাহ ৰোধ বা শক্তিৰ গতিয়েই যথেষ্ট নহয়। বছৰ বছৰৰ অনুশীলনৰ পাছতো যদি আসক্তি, ভয় আৰু অসততা অচুঁৱা হৈ থাকে, তেন্তে ক্ৰিয়াটোক ইয়াৰ ঘোষিত উদ্দেশ্যৰ সন্দৰ্ভত পৰীক্ষা কৰিব লাগিব।
হঠ-অনুশীলনে তপৰ সেৱা কৰিব পাৰে
আসন, শুদ্ধিকৰণ, প্ৰাণায়াম, মুদ্ৰা আৰু বন্ধই অনুশাসিত প্ৰস্তুতিৰ অংশ হিচাপে শৰীৰ আৰু প্ৰাণক পৰিমাৰ্জিত কৰিব পাৰে। এইবোৰ পতঞ্জলিৰ সম্পূৰ্ণ সংজ্ঞা নহয়, আৰু ইহঁতৰ মাত্ৰা স্বাস্থ্য আৰু প্ৰস্তুতিৰ লগত খাপ খাব লাগে। বুদ্ধিমত্তাৰে অনুশীলন কৰিলে ই বাধা আঁতৰায় আৰু দেহগত জীৱনক ধ্যানৰ সৈতে সংগতি ঘটায়; বলপূৰ্বক কৰিলে নতুন অশান্তি সৃষ্টি কৰিব পাৰে আৰু যিটো অহংকাৰ ক্ৰিয়া যোগে পাতল কৰিব বিচাৰে তাক বঢ়াব পাৰে।
তিনিটা অনুশাসন ভাৰসাম্যত থাকিব লাগিব
অধ্যয়ন আৰু সমৰ্পণ নোহোৱা তপ কঠোৰ আত্ম-ইচ্ছা হৈ পৰিব পাৰে। অনুশাসন নোহোৱা স্বাধ্যায় বৌদ্ধিক সংগ্ৰহ হৈয়ে থাকিব পাৰে। অনুসন্ধান নোহোৱা ভক্তি ভাৱপ্ৰৱণতা বা নিৰ্ভৰশীলতা হৈ পৰিব পাৰে। একেলগে অনুশীলন কৰিলে ইহঁতে ইচ্ছা, বুজাপৰা আৰু হৃদয়ক শিক্ষিত কৰে। এই সমন্বয়ৰ বাবেই ক্ৰিয়া যোগ কোনো এটা পদ্ধতি নহয়, ৰূপান্তৰৰ সমগ্ৰ প্ৰক্ৰিয়া: কৰ্ম শুদ্ধ হয়, পৰিচয় পৰীক্ষা কৰা হয় আৰু ফল তাৰ উৎসলৈ ঘূৰাই দিয়া হয়।
য'ত আধুনিক বিজ্ঞান এই শিক্ষাৰ সৈতে লগ হয়
ক্ৰিয়াযোগে অনুশাসন, চিন্তন আৰু ভক্তি একত্ৰ কৰে; গৱেষণাই ইয়াৰ ভক্তিময় হৃদয়তকৈ ইয়াৰ ব্যৱহাৰিক অংশ — নিয়মীয়া ধ্যান আৰু যোগ — অধিক অধ্যয়ন কৰিছে।
- Goyal M et al., JAMA Internal Medicine 2014 — মানসিক চাপ আৰু কল্যাণৰ বাবে ধ্যান-কাৰ্যসূচী (প্ৰণালীবদ্ধ পৰ্যালোচনা আৰু মেটা-বিশ্লেষণ, 47 টা পৰীক্ষা, 3,515 জন অংশগ্ৰহণকাৰী). মাইণ্ডফুলনেছ ধ্যান কাৰ্যসূচীয়ে উদ্বেগ, হতাশা আৰু বিষত উন্নতিৰ মধ্যম প্ৰমাণ দিলে, সক্ৰিয় নিয়ন্ত্ৰণ গোটৰ তুলনাত প্ৰভাৱ সৰুৰ পৰা মধ্যম আছিল। সীমা: ধ্যান ঔষধ বা ব্যায়ামৰ দৰে অন্য সক্ৰিয় চিকিৎসাতকৈ ভাল নাছিল, আৰু টোপনি, মনোযোগ আৰু ইতিবাচক মেজাজৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰমাণ দুৰ্বল আছিল।
- US National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH), “যোগ: কাৰ্যকাৰিতা আৰু নিৰাপত্তা”, শেষ হালনাগাদ আগষ্ট 2023. সুস্থ লোকৰ বাবে যোগক সাধাৰণতে সুৰক্ষিত বুলি কয়, ডিঙিৰ বিষ, উদ্বেগ, হতাশা আৰু টোপনিত সহায় হোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰে, আৰু গৰ্ভৱতী মহিলা, বয়স্ক লোক আৰু গ্লুকোমা বা গুৰুতৰ উচ্চ ৰক্তচাপৰ দৰে অৱস্থা থকা লোকক নিজৰ চিকিৎসকৰ সৈতে পৰামৰ্শ কৰিবলৈ কয়। সীমা: সাধাৰণ জনস্বাস্থ্যৰ এক সাৰাংশ; ই কুম্ভক বা মুদ্ৰাৰ দৰে ব্যক্তিগত পৰম্পৰাগত পদ্ধতিৰ মূল্যায়ন নকৰে।
ই স্বৰ যোগৰ সৈতে কেনেকৈ সংযুক্ত
স্বৰ-দিনপঞ্জীয়ে উশাহ, কাৰ্য, প্ৰতিক্ৰিয়া আৰু ফলাফল সততাৰে লিপিবদ্ধ কৰিলে ই স্বাধ্যায় হ'ব পাৰে। ইয়াৰ দ্বাৰা ভৱিষ্যদ্বাণী গঢ়াতকৈ আৰ্হি প্ৰকাশ পোৱা উচিত। আপোনাৰ দৈনিক স্বৰ লক্ষ্য কৰক.
অনুশীলন, পথ-প্ৰদৰ্শন আৰু স্বাস্থ্য
তীব্ৰ কুম্ভক, বন্ধ বা দ্ৰুত উশাহ ব্যৱহাৰ কৰা যিকোনো ব্যৱস্থাৰ নিজা সুৰক্ষা মূল্যায়ন প্ৰয়োজন; “ক্ৰিয়া” নামটোৱে ইয়াক সাৰ্বজনীনভাৱে নিৰাপদ নকৰে।
আপোনাৰ বাবে সঠিক পৰৱৰ্তী পদক্ষেপ কি?
পাঠ্যক্ৰমবোৰ সেইসকল লোকৰ বাবে উপযুক্ত যিয়ে অনলাইনেৰে বা ঋষিকেশৰ আশ্ৰমত গুৰুৰ সৈতে স্থিৰ, পদে পদে অনুশীলন বিচাৰে। সাধাৰণ পাঠ্যক্ৰম কোনো বিশেষ স্বাস্থ্য অৱস্থা বা তীব্ৰ সংকটৰ বাবে সঠিক প্ৰথম পদক্ষেপ নহয়; তাৰ বাবে ব্যক্তিজনৰ অৱস্থা অনুসৰি নিৰ্ধাৰিত অনুশীলন লাগে।
পৰৱৰ্তী পঢ়ক: সংযম
স্বামী চৰণাশ্ৰিত গিৰি · স্বৰ যোগ পীঠ, ঋষিকেশ
সঘনাই সোধা প্ৰশ্ন
পতঞ্জলিৰ ক্ৰিয়া যোগ আৰু বাবাজীৰ ক্ৰিয়া যোগ একে নেকি?
ঠিক তেনে নহয়। পতঞ্জলিৰ ক্ৰিয়া-যোগ প্ৰচেষ্টা, অধ্যয়ন আৰু ভক্তিৰ এক সাধাৰণ অনুশাসন। বাবাজী আৰু লাহিড়ী মহাশয়ৰ পৰম্পৰাত শিকোৱা ক্ৰিয়া যোগ শ্বাস আৰু ধ্যানৰ পদ্ধতিৰ এক বিশেষ দীক্ষাভিত্তিক ব্যৱস্থা, যাক ইয়াৰ শিক্ষকসকলে পতঞ্জলিৰ নীতিৰ সৈতে সংযুক্ত কৰে। দুয়োটাই নাম আৰু শুদ্ধিৰ লক্ষ্য একে।
আঠটা অংগৰ আগতে ক্ৰিয়া যোগ কিয় শিকোৱা হয়?
দ্বিতীয় অধ্যায়ত পতঞ্জলিয়ে প্ৰথমে ক্ৰিয়া-যোগৰ পৰিচয় দিয়ে, সেই সাধকসকলৰ বাবে যিসকলৰ মন এতিয়াও স্থিৰ হোৱা নাই, তাৰ পিছত আঠটা অংগৰ কথা কয়। ক্ৰিয়া-যোগে ক্লেশসমূহ ক্ষীণ কৰি ভূমি প্ৰস্তুত কৰে; আঠটা অংগই তাৰ পিছত সম্পূৰ্ণ পথ গঢ়ি তোলে। ইয়াৰ তিনিটা অনুশীলন নিয়মসমূহৰ মাজত পুনৰ দেখা দিয়ে।
আধুনিক জীৱনত মই তপ কেনেকৈ অনুশীলন কৰিব পাৰোঁ?
ব্যস্ত থাকিলেও অনুশীলনৰ নিয়মীয়া সময় ৰাখক, পৰিমিত আহাৰ কৰক, সময়মতে উঠক, সুস্থ হ'লে বিবেচনাৰে উপবাস কৰক, কিছু সময় মৌন থাকক, বা মনোযোগ বিক্ষিপ্ত কৰা কোনো অভ্যাস এৰি দিয়ক। তপে শক্তিশালী কৰা উচিত, ক্লান্ত কৰা নহয়। যদি কোনো অনুশাসনে স্বাস্থ্য বা সম্পৰ্কৰ ক্ষতি কৰে, তেন্তে সেয়া তপ নহয়, অহংকাৰ হৈ পৰিছে।
স্বাধ্যায়ৰ অৰ্থ কেৱল কিতাপ পঢ়া নেকি?
নহয়। ইয়াত পবিত্ৰ গ্ৰন্থৰ অধ্যয়ন আৰু মন্ত্ৰ জপ অন্তৰ্ভুক্ত, আৰু নিজকে সততাৰে নিৰীক্ষণ কৰাও: নিজৰ প্ৰতিক্ৰিয়া, উদ্দেশ্য আৰু অভ্যাস। অনুশীলন-ডায়েৰী ৰখা—স্বৰ নিৰীক্ষণসহ—স্বাধ্যায়। অধ্যয়ন তেতিয়া যোগ হৈ পৰে যেতিয়া ই জীয়াই থকাৰ ধৰণ সলনি কৰে। আৰম্ভ কৰিবলৈ প্ৰতিদিনে পুৱা লাহে লাহে পঢ়া শাস্ত্ৰৰ কেইশাৰীমান যথেষ্ট।
ধৰ্ম নোহোৱা ব্যক্তিয়ে ঈশ্বৰ প্ৰণিধান অনুশীলন কৰিব পাৰেনে?
পতঞ্জলিয়ে ঈশ্বৰক এক বিশেষ পুৰুষ বুলি সংজ্ঞায়িত কৰিছে যিজন ক্লেশ আৰু কৰ্মৰ দ্বাৰা অস্পৃশ্য, প্ৰাচীনসকলৰো গুৰু (1.24–26)। কিছুমান পাঠকে ইয়াক ভক্তিভাৱেৰে গ্ৰহণ কৰে, আনে কোনো উচ্চতৰ ব্যৱস্থা বা সত্যৰ প্ৰতি সমৰ্পণ হিচাপে। অনুশীলনৰ হৃদয়—ফলৰ প্ৰতি আসক্তি নোহোৱাকৈ কৰ্ম অৰ্পণ কৰা—যিকোনো আন্তৰিক ব্যক্তিৰ বাবে মুকলি।
স্বৰ যোগৰ ক্ৰিয়া যোগৰ সৈতে কি সম্পৰ্ক?
স্বৰে তিনিওটা অংশক সমৰ্থন কৰে: ই তপস্যাক এটা দৈনিক ছন্দ দিয়ে, উশাহ আৰু অৱস্থা লিখি ৰাখি স্বাধ্যায়ক সঠিক কৰে, আৰু ফলাফলৰ ওপৰত বল প্ৰয়োগ নকৰি স্বাভাৱিক আৱৰ্তনৰ সৈতে সামঞ্জস্যত কাম কৰি সমৰ্পণক সহায় কৰে। পীঠে স্বৰ পতঞ্জলিৰ অৰ্থত ক্ৰিয়া হিচাপে শিকায়।
উৎস
- পতঞ্জলি, যোগসূত্ৰ 2.1–2 আৰু 2.32 তথা 2.43–45 ত থকা সম্বন্ধীয় নিয়ম-অংশ।
- এই ত্ৰিবিধ অনুশাসনৰ শাস্ত্ৰীয় টীকাভিত্তিক ব্যাখ্যাৰ বাবে ব্যাসৰ যোগভাষ্য, যোগসূত্ৰ 2.1–2 ৰ ওপৰত।
- যোগসূত্ৰ 2.1 — পতঞ্জলি, যোগসূত্ৰ — স্বৰ যোগ পীঠৰ সংস্কৃত-প্ৰধান সংগ্ৰহ.
- যোগসূত্ৰ 2.2 — পতঞ্জলি, যোগসূত্ৰ — স্বৰ যোগ পীঠৰ সংস্কৃত-প্ৰধান সংগ্ৰহ.
- Goyal M et al., JAMA Internal Medicine 2014 — মানসিক চাপ আৰু কল্যাণৰ বাবে ধ্যান-কাৰ্যসূচী (প্ৰণালীবদ্ধ পৰ্যালোচনা আৰু মেটা-বিশ্লেষণ, 47 টা পৰীক্ষা, 3,515 জন অংশগ্ৰহণকাৰী).
- US National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH), “যোগ: কাৰ্যকাৰিতা আৰু নিৰাপত্তা”, শেষ হালনাগাদ আগষ্ট 2023.
“পতঞ্জলি ক্ৰিয়া যোগ” সম্পৰ্কে পীঠৰ সৈতে কথা পাতক
আমাক আপোনাৰ স্বাস্থ্য, অনুশীলন আৰু আপুনি কি বিচাৰি আছে সেই বিষয়ে কওক; স্বামীজী বা কোনো আচাৰ্যই আপোনাৰ উপযোগী পথ পৰামৰ্শ দিব। বা বিনামূলীয়া সাত-দিনীয়া স্বৰ পত্ৰৰে আৰম্ভ কৰক।
স্বামী চৰণাশ্ৰিত গিৰিৰ পৰম্পৰাত শিক্ষা দিয়া · স্বৰ যোগ পীঠ সংস্থান, স্বৰ্গাশ্ৰম, ঋষিকেশ · এই পৃষ্ঠা স্বামীজীৰ পৰ্যালোচনাৰ অপেক্ষাত আছে · অনুশীলন প্ৰতিজন ব্যক্তিৰ বাবে তেওঁৰ অৱস্থা অনুসৰি নিৰ্ধাৰিত।
আপোনাৰ অধ্যয়ন অব্যাহত ৰাখক
ৰাজযোগৰ সম্পূৰ্ণ শিক্ষা জানক, বৰ্তমানৰ পাঠ্যক্ৰমসমূহ চাওক, বা সুধি লওক আপোনাৰ অভিজ্ঞতা আৰু সুৰক্ষাৰ প্ৰয়োজনৰ বাবে কেনে ধৰণৰ পথ-প্ৰদৰ্শন উপযুক্ত।