ৰাজযোগ: ধ্যান আৰু সমাধিলৈ পতঞ্জলিৰ অষ্টাংগিক পথ
নৈতিকতা, দেহধাৰী স্থিৰতা, শ্বাস, অন্তৰ্মুখীতা, একাগ্ৰতা, ধ্যান আৰু সমাধি—এক সমন্বিত অনুশাসন হিচাপে।
ৰাজযোগ কি?
ৰাজযোগ—“ৰাজকীয় পথ”—পতঞ্জলিৰ যোগসূত্ৰত সুব্যৱস্থিত চিন্তনমূলক অনুশাসনৰ বাবে ব্যৱহৃত পৰৱৰ্তী কালৰ নাম। ইয়াৰ আটাইতকৈ জনাজাত কাঠামো হ’ল অষ্টাঙ্গ যোগ, আঠটা অংগ: যম, নিয়ম, আসন, প্ৰাণায়াম, প্ৰত্যাহাৰ, ধাৰণা, ধ্যান আৰু সমাধি। এই পথে আচৰণ, শৰীৰ, উশাহ, ইন্দ্ৰিয় আৰু মনক একেলগে লৈ কাম কৰে; ই জীৱনশৈলীৰ পৰা বিচ্ছিন্ন ধ্যান নহয়।

সাধাৰণ প্ৰশ্নৰ পোনপটীয়া উত্তৰ
ৰাজযোগ কি?
ৰাজযোগ (rāja-yoga, “ৰাজকীয় যোগ”) হৈছে ধ্যানৰ জৰিয়তে মনক বশ কৰাৰ পথ, যাক পতঞ্জলিৰ যোগসূত্ৰত আঠটা অংগ হিচাপে সুব্যৱস্থিতভাৱে শিকোৱা হৈছে। ই নৈতিকতা আৰু আসনৰ পৰা উশাহ আৰু ইন্দ্ৰিয়-প্ৰত্যাহাৰৰ মাজেদি একাগ্ৰতা, ধ্যান আৰু নিমগ্নতালৈকে কাম কৰে। হঠযোগ প্ৰদীপিকাই ৰাজযোগক সেই লক্ষ্য বুলি কয় যাৰ খটখটি হ’ল হঠ।
ৰাজযোগৰ আঠটা অংগ কি কি?
ৰাজযোগৰ আঠটা অংগ হ’ল যম (সংযম), নিয়ম (পালনীয় নিয়ম), আসন (শাৰীৰিক ভংগী), প্ৰাণায়াম (উশাহ নিয়ন্ত্ৰণ), প্ৰত্যাহাৰ (ইন্দ্ৰিয়-নিগ্ৰহ), ধাৰণা (একাগ্ৰতা), ধ্যান আৰু সমাধি (নিমগ্নতা); এইবোৰ যোগসূত্ৰ 2.29 ত তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে। প্ৰথম পাঁচটা বাহ্যিক প্ৰস্তুতি; শেষৰ তিনিটা আন্তৰিক অংগ।
ৰাজযোগ আৰু হঠযোগৰ মাজত পাৰ্থক্য কি?
ৰাজযোগে মূলতঃ মনৰ সৈতে, একাগ্ৰতা আৰু ধ্যানৰ জৰিয়তে কাম কৰে; হঠযোগে প্ৰথমে শৰীৰ আৰু উশাহৰ সৈতে, আসন, শোধন, প্ৰাণায়াম, মুদ্ৰা আৰু বন্ধৰ জৰিয়তে। হঠযোগ প্ৰদীপিকাই হঠক ৰাজযোগৰ খটখটি বুলি কৈ আৰম্ভ হয়। সিহঁত এটা পথৰ দুটা স্তৰ, প্ৰতিদ্বন্দ্বী নহয়।
ৰাজযোগৰ প্ৰতিষ্ঠাপক কোন?
ৰাজযোগ পৰম্পৰাগতভাৱে পতঞ্জলিৰ যোগসূত্ৰৰ পৰা শিকোৱা হয়, যি প্ৰায় দুহেজাৰ বছৰ আগতে সংকলিত হৈছিল, যদিও ভাৰতত ধ্যান-অনুশীলন তাতকৈ বহুত প্ৰাচীন। ৰাজযোগ নাম পাছত সাধাৰণ হৈছিল, হঠ-গ্ৰন্থত আৰু স্বামী বিবেকানন্দৰ 1896 চনৰ পুথি Raja Yoga ত, যিয়ে ইয়াক আধুনিক বিশ্বত বহুলভাৱে পৰিচিত কৰাইছিল।
“ৰাজ যোগ” সম্পৰ্কে এতিয়াও প্ৰশ্ন আছে নেকি? নিজৰ ভাষাত সোধক; পীঠৰ এজন শিক্ষকে উত্তৰ দিয়ে।
শাস্ত্ৰই কি কয়
यमनियमासनप्राणायामप्रत्याहारधारणाध्यानसमाधयोष्टावंगानि।
yamaniyamāsanaprāṇāyāmapratyāhāradhāraṇādhyānasamādhayoṣṭāvaṃgāni
অৰ্থ: আঠটা অংগ হ’ল যম, নিয়ম, আসন, প্ৰাণায়াম, প্ৰত্যাহাৰ, ধাৰণা, ধ্যান আৰু সমাধি।
— যোগসূত্ৰ 2.29 · সংস্কৃত মূল: পতঞ্জলি, যোগসূত্ৰ — স্বৰ যোগ পীঠৰ সংস্কৃত-প্ৰধান সংগ্ৰহ
এই তালিকা ৰাজযোগৰ মানচিত্ৰ। ই আমি আনক আৰু নিজকে কেনেকৈ ব্যৱহাৰ কৰোঁ তাৰ পৰা আৰম্ভ হৈ তন্ময়তাত শেষ হয়; প্ৰাৰম্ভিক অংগবোৰ বাদ দিলে পতঞ্জলিয়ে বৰ্ণনা কৰা পথ সলনি হৈ যায়।
राजयोगः समाधिश्च उन्मनी च मनोन्मनी । अमरत्वं लयस्तत्त्वं शून्याशून्यं परं पदम् ॥
rāja-yogaḥ samādhiś ca unmanī ca manonmanī | amaratvaṃ layas tattvaṃ śūnyāśūnyaṃ paraṃ padam ||
অৰ্থ: ৰাজযোগ, সমাধি, উন্মনী, মনোন্মনী, অমৰত্ব, লয়, তত্ত্ব, শূন্যাশূন্য, পৰম পদ —
— হঠযোগ প্ৰদীপিকা 4.3 · সংস্কৃত মূল: স্বাত্মাৰাম, হঠযোগ প্ৰদীপিকা — GRETIL ই-পাঠ (Göttingen), sanskritdocuments.org সংস্কৰণ (J. Brzezinski / U. Stiehl)ৰ সৈতে মিলাই চোৱা
প্ৰদীপিকাই ৰাজযোগৰ প্ৰতিশব্দ দিয়ে — সমাধি, উন্মনী, মনোন্মনী, পৰম অৱস্থা। ই দেখুৱায় যে হঠ আৰু ৰাজক এক নিৰবচ্ছিন্ন অনুশাসন হিচাপে বুজা হৈছিল।
অষ্টাংগ যোগৰ আঠটা অংগ কি কি?
| অংগ | কাৰ্য |
|---|---|
| যম | অহিংসা আৰু সত্যৰ দৰে সম্পৰ্কমূলক সংযম। |
| নিয়ম | অনুশাসন, স্বাধ্যায় আৰু সমৰ্পণ সামৰি ব্যক্তিগত নিয়ম। |
| আসন | এটা স্থিৰ, সহজ আসন আৰু দেহগত স্থিৰতা। |
| প্ৰাণায়াম | উশাহ আৰু প্ৰাণৰ গতিৰ নিয়ন্ত্ৰণ। |
| প্ৰত্যাহাৰ | ইন্দ্ৰিয়ৰ প্ৰত্যাহাৰ বা সিহঁতৰ পুনৰ অন্তৰ্মুখী হোৱা। |
| ধাৰণা | মনোযোগক বাছি লোৱা ক্ষেত্ৰত বান্ধি ৰখা। |
| ধ্যান | তাত মনোযোগৰ নিৰন্তৰ প্ৰবাহ। |
| সমাধি | এনে তন্ময়তা, য’ত বিষয়টো সাধাৰণ আত্ম-উল্লেখৰ দ্বাৰা আৱৰিত হৈ নাথাকে। |
ইয়াত “অষ্টাংগ যোগ” মানে পতঞ্জলিৰ আঠ অংগযুক্ত পথ। একে নামেৰে বজাৰত বিক্ৰী কৰা আধুনিক আসন-ক্ৰমৰ সৈতে ই একে নহয়।
সম্পূৰ্ণ ৰাজযোগ পথৰ অধ্যয়ন কৰক
নৈতিক ভিত্তি আৰু মনৰ গতিবোৰৰ পৰা ক্ৰিয়াযোগ, সংযম আৰু সমাধিৰ অৰ্থলৈকে পথটো অনুসৰণ কৰক। ধ্যান আৰু হঠযোগ প্ৰস্তুতি, উশাহ আৰু চিন্তনে ইটোৱে সিটোক কেনেকৈ সমৰ্থন কৰে, শিক্ষাবোৰে সেয়া দেখুৱায়।
Understand
Practise
Texts and sources
Learn with guidance
চিত্তবৃত্তি, ক্লেশ আৰু ক্ৰিয়াযোগ কি?
চিত্ত-বৃত্তি মানে মন-ক্ষেত্ৰৰ গতি বা আৰ্হিসমূহ। পাঁচটা ক্লেশ—অবিদ্যা, অস্মিতা, ৰাগ, দ্বেষ আৰু অভিনিবেশ (জীৱনৰ প্ৰতি আসক্তি)—ক্লেশৰ মূলসমূহ বৰ্ণনা কৰে। পতঞ্জলিৰ ক্ৰিয়াযোগ (2.1) হ’ল তপ, স্বাধ্যায় আৰু ঈশ্বৰ-প্ৰণিধান; “ক্ৰিয়া যোগ” নামৰ পিছৰ প্ৰতিটো পদ্ধতিৰ সৈতে ইয়াক নিজে নিজে একাকাৰ কৰা উচিত নহয়।
ৰাজযোগে জীৱনৰ বেলেগ বেলেগ অংশক কেনেকৈ একত্ৰিত কৰে?
আঠটা অংগই একতা দেখুৱায়, কিন্তু একৰূপতা নহয়। আচৰণ, ব্যক্তিগত অনুশাসন, আসন, উশাহ, ইন্দ্ৰিয়, একাগ্ৰতা, ধ্যান আৰু সমাধি পৃথক, তথাপি প্ৰত্যেকে আনবোৰক প্ৰভাৱিত কৰে। জীৱনৰ এক অংশৰ অশান্তিয়ে গোটেই ক্ষেত্ৰখনকে প্ৰভাৱিত কৰিব পাৰে; এটা অংগত গঢ়ি তোলা স্থিৰতাই বাকীবোৰক সহায় কৰিব পাৰে।
এইকাৰণেই ৰাজযোগ সাৰ্বজনীনো আৰু ব্যক্তিগতো। অহিংসা, সত্য, স্থিৰতা আৰু স্পষ্ট দৰ্শনৰ নীতি অপৰিৱৰ্তিত থাকে, কিন্তু সাধকৰ বাধা, সামৰ্থ্য আৰু তাৎক্ষণিক গুৰুত্ব বেলেগ। একেই প্ৰদৰ্শন নহয়, সমন্বয়েই পথৰ জোখ।
ধাৰণা, ধ্যান, সমাধি আৰু সংযম কি?
যোগসূত্ৰ 3.1–3.3ই এক সুনিৰ্দিষ্ট ক্ৰম দিয়ে: ধাৰণাই মনোযোগক এটা ক্ষেত্ৰত সীমাবদ্ধ কৰে; ধ্যান হ'ল তাত জ্ঞানৰ অবিৰত প্ৰবাহ; সমাধি হ'ল সেই নিমগ্নতা য'ত কেৱল বিষয়টোহে প্ৰকাশ পায়। ইহঁতৰ সমন্বিত প্ৰয়োগেই সংযম (3.4)। এইবোৰ পদমৰ্যাদাৰ চিহ্ন নহয়। অস্বাভাৱিক অনুভৱে নিজে নিজে সিদ্ধি প্ৰমাণ নকৰে।
হঠযোগে ৰাজযোগৰ ফালে কেনেকৈ লৈ যায়?
শাস্ত্ৰীয় হঠ-গ্ৰন্থই প্ৰায়ে শুদ্ধি, আসন, প্ৰাণায়াম, মুদ্ৰা আৰু বন্ধক ৰাজযোগৰ সৈতে জড়িত স্থিৰতাৰ প্ৰস্তুতি হিচাপে উপস্থাপন কৰে। এয়া পদ্ধতি আৰু লক্ষ্যৰ সম্পৰ্ক, শাৰীৰিক বলে মুক্তি আনে বুলি কোৱা দাবী নহয়। স্বৰ যোগে উশাহৰ সূক্ষ্ম পৰ্যবেক্ষণ আৰু মনোযোগ ভিতৰমুখী হোৱা পৰিস্থিতিসমূহ যোগ কৰে।
ৰাজযোগৰ স্বৰ যোগ আধাৰ
স্বৰ যোগে সাধকক শিকায় উশাহ, প্ৰাণ, মনোযোগ, সময় আৰু কৰ্ম কেনেকৈ একেলগে সলনি হয় সেয়া লক্ষ্য কৰিবলৈ। ধ্যানৰ আগতে ই প্ৰকাশ কৰে যে তন্ত্ৰটো উত্তেজিত, গধুৰ, সন্তুলিত নে স্বভাৱতে অন্তৰ্মুখী। এই পৰ্যবেক্ষণে নৈতিকতা বা আঠ অংগৰ ঠাই নল'বকৈ প্ৰত্যাহাৰ আৰু ধাৰণাক সমৰ্থন কৰে। স্বৰ পৰ্যবেক্ষণ ধ্যানত কেনেকৈ প্ৰৱেশ কৰে তাৰ অধ্যয়ন কৰক.
উন্নত ধ্যানৰ আগতে নৈতিকতা কিয় আহে?
একাগ্ৰতাই সামৰ্থ্য বঢ়ায়, কিন্তু সামৰ্থ্যই ইয়াক কেনেকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হ’ব সেয়া নিৰ্ধাৰণ নকৰে। অহিংসা, সত্য, অস্তেয়, প্ৰাণশক্তিৰ দায়িত্বশীল দিশ আৰু অপৰিগ্ৰহে অনুশীলনক হেৰফেৰ, প্ৰদৰ্শন বা পলায়ন হৈ পৰাৰ পৰা ৰক্ষা কৰে। তাৰ পিছত নিয়মে শুদ্ধি, সন্তোষ, সুশৃংখল প্ৰয়াস, স্বাধ্যায় আৰু সমৰ্পণ বিকশিত কৰে। এইবোৰ উন্নত যোগীয়ে এৰি দিয়া প্ৰাৰম্ভিক নিয়ম নহয়। এইবোৰে ধ্যানত প্ৰৱেশ কৰা মন আৰু পিছত কোনো দাবী কৰা অন্তৰ্দৃষ্টি পৰীক্ষা কৰিবলগীয়া আচৰণক আকাৰ দিয়ে।
যিজন ব্যক্তিয়ে উচ্চ সমাধিৰ কথা কয় অথচ শিক্ষাৰ্থীক শোষণ কৰে, আৰ্থিক চাপ লুকুৱায় বা আন্তৰিক প্ৰশ্ন নিষেধ কৰে, তেওঁ সমন্বিত পথৰ বিপৰীত। ৰহস্যময় গভীৰতা আৰু নৈতিক দায়বদ্ধতাই ইটোৱে সিটোক শক্তিশালী কৰে।
অনুশীলন আৰু বৈৰাগ্য একেলগে কেনেকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
পতঞ্জলিয়ে অভ্যাস, স্থিৰতাৰ প্ৰতি নিৰন্তৰ অনুশীলনক, বৈৰাগ্য, আসক্তিৰ পৰা মুক্তিৰ কাষত ৰাখিছে। অনাসক্তি অবিহনে অভ্যাস টানযুক্ত কৃতিত্ব হ'ব পাৰে; অভ্যাস অবিহনে অনাসক্তি নিষ্ক্ৰিয়তা হ'ব পাৰে। একেলগে এইবোৰে সাধকক শিকায় যে কোনো অভিজ্ঞতাক নিজৰ কৰি ল'বলৈ থকা দাবী এৰি সাৱধানে ঘূৰি আহিব লাগে। একে সংতুলন আঠটা অংগতে প্ৰযোজ্য: অনুশাসন আন্তৰিক, কিন্তু বিষ, টোপনিৰ অভাৱ, অতিৰিক্ত শ্বাস বা আধ্যাত্মিক প্ৰতিযোগিতাৰ জৰিয়তে উন্নতি জোৰ কৰি কৰা নহয়।
সময়ৰ লগে লগে এই সংমিশ্ৰণে নীৰৱতাক অধিক স্থিৰ কৰে, কিয়নো গতিৰ কাৰণবোৰ ৰূপান্তৰিত হৈ আছে, কেৱল সচেতনতাৰ তললৈ ঠেলি দিয়া হোৱা নাই।
ৰাজযোগে মন আৰু চেতনাক কেনেকৈ বুজে?
চিত্ত হ’ল সলনি হৈ থকা মন-ক্ষেত্ৰ, য’ত প্ৰত্যক্ষ, স্মৃতি, কল্পনা, নিদ্ৰা আৰু যথাৰ্থ জ্ঞান উদ্ভৱ হয়। যোগে এই গতিবোৰ লক্ষ্য কৰে আৰু সোধে, এইবোৰ কোনে জানে। আমি “মোৰ মন অস্থিৰ” বুলি কওঁ, কাৰণ অস্থিৰতা সচেতনতাৰ সন্মুখত উপস্থিত। ধ্যানে সলনি হৈ থকা যন্ত্ৰ আৰু দ্ৰষ্টাৰ মাজৰ প্ৰভেদ অনুসন্ধান কৰে, শিক্ষাৰ্থীয়ে আগতীয়াকৈ কোনো স্লোগান মানি ল’ব লাগে বুলি দাবী নকৰি।
আধুনিক মনোবিজ্ঞান আৰু স্নায়ুবিজ্ঞানে জ্ঞান, আচৰণ আৰু জৈৱিক সহসম্পৰ্কৰ অধ্যয়ন কৰিব পাৰে। যৌগিক অনুসন্ধানে জনা আৰু পৰিচয়-বোধৰ এক অনুশাসিত প্ৰথম-পুৰুষ অনুসন্ধান আগবঢ়ায়। এই ক্ষেত্ৰ দুটাই ইটোৱে সিটোক আক্ৰমণ কৰাৰ বা মিছাকৈ একে বুলি ঘোষণা কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই; দুয়োটাই নিজৰ প্ৰশ্নৰ উপযোগী পদ্ধতিৰ দ্বাৰা সত্য বিচাৰিব পাৰে।
সমাধিক বলপূৰ্বকভাৱে অনা যায়নে?
নহয়। উশাহৰ টান, টোপনিৰ অভাৱ, অতিশ্বাস, নিচাযুক্ত বস্তু আৰু বলপ্ৰয়োগমূলক “সফলতাৰ” পদ্ধতিয়ে মুক্তি দিয়াৰ সলনি অস্থিৰ কৰিব পাৰে। আঠ-অংগৰ গাঁথনিয়ে উন্নত নিমগ্নতাৰ আগতে নৈতিকতা আৰু প্ৰস্তুতি ৰাখে। অব্যাহত অনিদ্ৰা, আতংক, অসংলগ্নতা, ভ্ৰমদৰ্শন বা দৈনন্দিন কাৰ্যক্ষমতা হেৰুৱালে তীব্ৰ অনুশীলন বন্ধ কৰক আৰু উপযুক্ত চিকিৎসাজনিত মূল্যায়ন লওক।
য'ত আধুনিক বিজ্ঞান এই শিক্ষাৰ সৈতে লগ হয়
ৰাজযোগৰ ধ্যানাত্মক হৃদয় ভালকৈ অধ্যয়ন কৰা হৈছে, আৰু গৱেষণাই ইয়াৰ লাভ আৰু তীব্ৰ অনুশীলনক সাৱধানে গ্ৰহণ কৰাৰ প্ৰয়োজন দুয়োটাকে সমৰ্থন কৰে।
- Goyal M et al., JAMA Internal Medicine 2014 — মানসিক চাপ আৰু কল্যাণৰ বাবে ধ্যান-কাৰ্যসূচী (প্ৰণালীবদ্ধ পৰ্যালোচনা আৰু মেটা-বিশ্লেষণ, 47 টা পৰীক্ষা, 3,515 জন অংশগ্ৰহণকাৰী). মাইণ্ডফুলনেছ ধ্যান কাৰ্যসূচীয়ে উদ্বেগ, হতাশা আৰু বিষত উন্নতিৰ মধ্যম প্ৰমাণ দিলে, সক্ৰিয় নিয়ন্ত্ৰণ গোটৰ তুলনাত প্ৰভাৱ সৰুৰ পৰা মধ্যম আছিল। সীমা: ধ্যান ঔষধ বা ব্যায়ামৰ দৰে অন্য সক্ৰিয় চিকিৎসাতকৈ ভাল নাছিল, আৰু টোপনি, মনোযোগ আৰু ইতিবাচক মেজাজৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰমাণ দুৰ্বল আছিল।
- Farias M et al., Acta Psychiatrica Scandinavica 2020 — ধ্যানত প্ৰতিকূল ঘটনাৰ প্ৰণালীবদ্ধ পৰ্যালোচনা (83 টা অধ্যয়ন, 6,703 জন অংশগ্ৰহণকাৰী). প্ৰতিকূল ঘটনাৰ সামগ্ৰিক ব্যাপকতা আছিল 8.3% (পৰীক্ষামূলক অধ্যয়নত 3.7%, পৰ্যবেক্ষণমূলক অধ্যয়নত 33.2%); উদ্বেগ আৰু হতাশা আটাইতকৈ সাধাৰণ আছিল। সীমা: অতি পৃথক পদ্ধতিবোৰ একেলগে ধৰা হৈছিল আৰু আসন-ভিত্তিক যোগ বাদ দিয়া হৈছিল; কোন ব্যক্তি বা পদ্ধতিয়ে বিপদ বহন কৰে সেয়া ই ক’ব নোৱাৰে।
আপোনাৰ বাবে সঠিক পৰৱৰ্তী পদক্ষেপ কি?
পাঠ্যক্ৰমবোৰ সেইসকল লোকৰ বাবে উপযুক্ত যিয়ে অনলাইনেৰে বা ঋষিকেশৰ আশ্ৰমত গুৰুৰ সৈতে স্থিৰ, পদে পদে অনুশীলন বিচাৰে। সাধাৰণ পাঠ্যক্ৰম কোনো বিশেষ স্বাস্থ্য অৱস্থা বা তীব্ৰ সংকটৰ বাবে সঠিক প্ৰথম পদক্ষেপ নহয়; তাৰ বাবে ব্যক্তিজনৰ অৱস্থা অনুসৰি নিৰ্ধাৰিত অনুশীলন লাগে।
পৰৱৰ্তী পঢ়ক: যোগৰ আঠটা অংগ
স্বামী চৰণাশ্ৰিত গিৰি · স্বৰ যোগ পীঠ, ঋষিকেশ
সঘনাই সোধা প্ৰশ্ন
ৰাজযোগক ৰাজপথ কিয় কোৱা হয়?
পিছৰ নামটোৱে আত্ম-সংযম আৰু যোগৰ ভিতৰত ধ্যানৰ সমন্বয়মূলক স্থানৰ ইংগিত দিয়ে। ই পতঞ্জলিয়ে নিজৰ গ্ৰন্থৰ বাবে দিয়া শিৰোনাম নহয়, সেয়ে ঐতিহাসিক পাৰ্থক্য স্পষ্ট হৈ থকা উচিত। “ৰাজকীয়”ই অন্য পথক হীন নকৰে; ই আনৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণতকৈ বাধ্যবাধকতামূলক মানসিক গতিৰ ওপৰত অনুশাসিত প্ৰভুত্বত জোৰ দিয়ে।
পতঞ্জলি যোগ কেৱল ধ্যান নেকি?
নহয়। পতঞ্জলিয়ে সম্পৰ্কভিত্তিক নৈতিকতা, ব্যক্তিগত নিয়ম, আসন, শ্বাস আৰু ইন্দ্ৰিয়-সংযমক একাগ্ৰতা, ধ্যান আৰু সমাধিৰ সৈতে সংযোগ কৰিছে। আগৰ অংগসমূহে চিন্তনত প্ৰৱেশ কৰা শৰীৰ আৰু মনক গঢ় দিয়ে, আনহাতে ধ্যানে দেখুৱাই দিয়ে আচৰণ ক'ত বিভক্ত হৈ আছে। অন্তিম অংগবোৰক বিচ্ছিন্ন পদ্ধতি বুলি ভবাটোৱে সেই সমন্বিত প্ৰস্তুতিটো আতৰাই পেলায় যিয়ে সেইবোৰক স্থায়ী কৰি তোলে।
সমাধি অচেতনতা নেকি?
কোনো এটা ইংৰাজী শব্দই সমাধিৰ ক্ৰমিক অৰ্থবোৰ ধৰিব নোৱাৰে। পতঞ্জলিয়ে নিমগ্নতাৰ এনে ৰূপৰ বৰ্ণনা কৰে য’ত বিষয় অসাধাৰণভাৱে স্পষ্ট হয় আৰু সাধাৰণ আত্ম-উল্লেখ পিছুৱাই যায়। টোপনি, অচেতনতা, নিচা আৰু বিচ্ছিন্নতাবোধেও সাধাৰণ প্ৰতিবেদন কমাব পাৰে, কিন্তু তেনে হোৱাৰ বাবেই সেইবোৰ সমাধি নহয়। প্ৰসংগ, প্ৰস্তুতি, স্বচ্ছতা আৰু ৰূপান্তৰকাৰী ফলৰ গুৰুত্ব আছে।
ৰাজযোগ আৰু অষ্টাংগ যোগৰ মাজত পাৰ্থক্য কি?
ৰাজযোগে সাধাৰণতে পতঞ্জলিৰ সৈতে জড়িত চিন্তনমূলক পথক বুজায়, আনহাতে অষ্টাঙ্গই আক্ষৰিকভাৱে ইয়াৰ আঠ-অংগযুক্ত কাঠামোক বুজায়। আধুনিক অষ্টাঙ্গ বিন্যাস একে সংস্কৃত শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা এক পৃথক আসন-ব্যৱস্থা। প্ৰসংগৰ নাম উল্লেখ কৰিলে এক মূল্যৱান আধুনিক পদ্ধতিক সমগ্ৰ শাস্ত্ৰীয় অষ্টাংগিক মানচিত্ৰ বুলি ভুল কৰাৰ পৰা ৰক্ষা পোৱা যায়।
আঠটা অংগ কঠোৰ ক্ৰমত সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিবনে?
এইবোৰৰ এক অৰ্থপূৰ্ণ ক্ৰম আছে, বিশেষকৈ য’ত আসন আৰু উশাহে তীব্ৰ অন্তৰ্মুখী কামৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰে, তথাপি এইবোৰে সমগ্ৰ জীৱন ধৰি ইটোৱে সিটোক সুদৃঢ় কৰে। নৈতিক স্পষ্টতাই ধ্যান গভীৰ কৰিব পাৰে, আৰু ধ্যানে আচৰণৰ ক’ত মেৰামতি লাগে সেইটো দেখুৱাব পাৰে। প্ৰস্তুতিৰ মূল্যাংকন স্থিৰতা আৰু সমাকলনৰ দ্বাৰা কৰা হয়, কোনো এটা অংগ স্থায়ীভাৱে সম্পূৰ্ণ হৈছে বুলি দাবী কৰি নহয়।
ৰাজযোগ হঠযোগৰ বিৰুদ্ধে নেকি?
নহয়। শাস্ত্ৰীয় হঠ পদ্ধতিয়ে ৰাজযোগৰ সৈতে জড়িত অন্তৰ্মুখী লক্ষ্যৰ বাবে শৰীৰ আৰু প্ৰাণক প্ৰস্তুত কৰে, আনহাতে পতঞ্জলিয়ে মন, আচৰণ আৰু নিমগ্নতাৰ এখন সঠিক মানচিত্ৰ যোগান ধৰে। সিহঁতৰ গ্ৰন্থগত গুৰুত্ব বেলেগ, কিন্তু বিবেকপূৰ্ণভাৱে পথপ্ৰদৰ্শিত পথে শাৰীৰিক পদ্ধতিত জোৰ নিদিয়াকৈ আৰু পৰম্পৰাবোৰ ঐতিহাসিকভাৱে একে বুলি ভাও নধৰাকৈ সিহঁতক সমন্বিত কৰিব পাৰে।
যিকোনোৱে ৰাজযোগ অনুশীলন কৰিব পাৰেনে?
মৌলিক নৈতিকতা, উপযুক্ত আসন আৰু কোমল মনোযোগ বহুলভাৱে খাপ খুৱাব পাৰি। প্ৰবল প্ৰাণায়াম, দীঘলীয়া মৌনতা আৰু উন্নত অন্তৰ্মুখী অনুশীলন স্বাস্থ্য, ক্ষমতা আৰু বৰ্তমানৰ স্থিৰতাৰ লগত খাপ খাব লাগিব। এজন সুস্থ আৰম্ভকাৰী আৰু আঘাত, উন্মাদনা, মনোবিকাৰ বা তীব্ৰ বিষৰ সৈতে যুঁজি থকা ব্যক্তিক কেৱল নীতিটো সৰ্বজনীন বুলিয়েই একে পদ্ধতি বা মাত্ৰা দিয়া উচিত নহয়।
ৰাজযোগত স্বৰ যোগৰ স্থান ক'ত?
স্বৰ পৰ্যবেক্ষণে উশাহ, প্ৰাণ, মন, সময় আৰু কৰ্মৰ সলনি হৈ থকা সম্পৰ্ক প্ৰকাশ কৰে। ই নৈতিকতা বা অষ্টাংগৰ স্থান নোলোৱাকৈ স্বাধ্যায়, প্ৰত্যাহাৰ আৰু অন্তৰ্মুখী মনোযোগলৈ যোৱা সন্ধিক্ষণক সহায় কৰে। সাধকে প্ৰথমে স্বাভাৱিক প্ৰবাহ পৰ্যবেক্ষণ কৰে আৰু ফলাফল প্ৰস্তুতি খাপ খুৱাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰে, এটা নাকৰ পাহিয়ে সমাধিৰ নিশ্চয়তা দিয়ে বুলি দাবী কৰিবলৈ নহয়।
মুখ্য সূত্ৰ
- পতঞ্জলি, যোগসূত্ৰ 1.2, 1.12–16; 2.1–2, 2.29–55; 3.1–8।
- ভগৱদ্গীতা অধ্যায় 6, অনুশাসিত ধ্যান আৰু বাৰে বাৰে ঘূৰি অহাৰ বাবে।
- হঠযোগ প্ৰদীপিকা 4.1 আৰু হঠ–ৰাজ সম্পৰ্কত সমাধি সম্পৰ্কে চতুৰ্থ অধ্যায়ৰ আলোচনা।
- Internet Encyclopedia of Philosophy: যোগ, পতঞ্জলি, সাধনা আৰু মুক্তিৰ পাণ্ডিত্যপূৰ্ণ অৱলোকন।
- US NCCIH: যোগ—কাৰ্যকাৰিতা আৰু নিৰাপত্তা, প্ৰমাণৰ অৱলোকন আৰু অনুশীলন-সুৰক্ষাৰ নিৰ্দেশনা।
“ৰাজ যোগ” সম্পৰ্কে পীঠৰ সৈতে কথা পাতক
আমাক আপোনাৰ স্বাস্থ্য, অনুশীলন আৰু আপুনি কি বিচাৰি আছে সেই বিষয়ে কওক; স্বামীজী বা কোনো আচাৰ্যই আপোনাৰ উপযোগী পথ পৰামৰ্শ দিব। বা বিনামূলীয়া সাত-দিনীয়া স্বৰ পত্ৰৰে আৰম্ভ কৰক।
স্বামী চৰণাশ্ৰিত গিৰিৰ পৰম্পৰাত শিক্ষা দিয়া · স্বৰ যোগ পীঠ সংস্থান, স্বৰ্গাশ্ৰম, ঋষিকেশ · এই পৃষ্ঠা স্বামীজীৰ পৰ্যালোচনাৰ অপেক্ষাত আছে · অনুশীলন প্ৰতিজন ব্যক্তিৰ বাবে তেওঁৰ অৱস্থা অনুসৰি নিৰ্ধাৰিত।
সমন্বিত অনুশীলনৰ বাবে ভিত্তি গঢ়ি তোলে
এটা বৰ্তমানৰ যোগ বা ধ্যান পাঠ্যক্ৰম ব্যৱহাৰ কৰক, বা আপোনাৰ বৰ্তমান অনুশীলন আৰু পৰৱৰ্তী উপযুক্ত পদক্ষেপৰ মূল্যায়ন বিচাৰক।