Traditional maps of inner life

ਯੋਗਿਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ: ਮਨ, ਬੁੱਧੀ, ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ

ਗਿਆਨ, ਪਛਾਣ, ਸੰਸਕਾਰ, ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਬਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਯੋਗ-ਸਰੋਤ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਅਤੇ ਕਲੀਨਿਕਲ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਕਿੱਥੇ ਵੱਖਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ

ਯੋਗਿਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਕੀ ਹੈ?

ਯੋਗਿਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਛਤਰੀ-ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜੋ ਯੋਗ, ਸਾਂਖ, ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ, ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ, ਵੇਦਾਂਤ ਅਤੇ ਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਮਨ, ਧਿਆਨ, ਪਛਾਣ, ਸੰਸਕਾਰ, ਪੀੜਾ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੋਤ ਮਨਸ, ਬੁੱਧੀ, ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਭੇਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਨਿਰੀਖਣ ਅਤੇ ਸਾਧਨਾ ਰਾਹੀਂ ਗੁਣਾਂ, ਕਲੇਸ਼ਾਂ, ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਲੀਨਿਕਲ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਨੋਰੋਗ-ਵਿਗਿਆਨ ਮਾਨਸਿਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਦੋਵੇਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਵਿਧੀਆਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।

A calm seated figure reflecting in a quiet room, representing the yogic study of the mind
ਯੋਗਿਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨੂੰ ਮਨ ਦੀਆਂ ਗਤੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਅੰਦਰੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤੁਰੰਤ ਜਵਾਬ

ਆਮ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਜਵਾਬ

ਯੋਗਿਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਕੀ ਹੈ?

ਯੋਗਿਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਮਨ ਦੀ ਯੋਗਿਕ ਸਮਝ ਹੈ: ਉਸਦੇ ਭਾਗ (ਮਨਸ, ਬੁੱਧੀ, ਅਹੰਕਾਰ, ਚਿੱਤ), ਉਸਦੀਆਂ ਗਤੀਆਂ (ਵ੍ਰਿੱਤੀਆਂ), ਉਸਦੇ ਕਸ਼ਟ (ਕਲੇਸ਼), ਉਸਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਪੰਜ ਕੋਸ਼। ਇਸਦਾ ਟੀਚਾ ਸਿਰਫ਼ ਭਲਾਈ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੈ: ਅਜਿਹੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਜੋ ਹੁਣ ਮਨ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਈ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।

ਮਨਸ, ਬੁੱਧੀ, ਚਿੱਤ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਕੀ ਹਨ?

ਮਨ, ਬੁੱਧੀ, ਚਿੱਤ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਾਧਨ (antaḥkaraṇa) ਦੇ ਚਾਰ ਕਾਰਜ ਹਨ: ਮਨ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬੁੱਧੀ ਵਿਵੇਕ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਚਿੱਤ ਯਾਦ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ “ਮੈਂ” ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਰਚਦਾ ਹੈ। ਕਠ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਸਾਰਥੀ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਲਗਾਮ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਪੰਜ ਕੋਸ਼ ਕਿਹੜੇ ਹਨ?

ਤੈਤਿਰੀਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦੇ ਪੰਜ ਕੋਸ਼ (kośa, “ਪਰਤ”) ਹਨ: ਅੰਨਮਯ (ਅੰਨ ਦਾ ਸਰੀਰ), ਪ੍ਰਾਣਮਯ (ਊਰਜਾ), ਮਨੋਮਯ (ਮਨ), ਵਿਗਿਆਨਮਯ (ਬੁੱਧੀ) ਅਤੇ ਆਨੰਦਮਯ (ਆਨੰਦ)। ਇਹ ਸਥੂਲ ਤੋਂ ਸੂਖਮ ਤੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਆਤਮਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਯੋਗ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਹਰ ਪਰਤ ਰਾਹੀਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਯੋਗਿਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਪੱਛਮੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ?

ਯੋਗਿਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੋਵੇਂ ਮਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਯੋਗ ਉਸਨੂੰ ਅਭਿਆਸ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰੋਂ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਇੱਕ-ਮਿੱਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਟੀਚਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪੱਛਮੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਸ਼ਟ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੇ ਟੀਚਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ।

ਕੀ ਯੋਗਿਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਤੁਹਾਡਾ ਹਾਲੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸਵਾਲ ਹੈ? ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛੋ; ਪੀਠ ਦਾ ਕੋਈ ਅਧਿਆਪਕ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਪੀਠ ਨੂੰ WhatsApp ਕਰੋ

ਮਨ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰੋ

Understand

ਮਨਸ, ਬੁੱਧੀ, ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਚਿੱਤ ਕੀ ਹਨ?

ਸ਼ਬਦਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਵੇਰਵਾਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀਮਾ
ਮਨਸਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ, ਵਿਕਲਪਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੋਤ-ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਸਟੀਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵੱਖਰੀ ਹੈ।
ਬੁੱਧੀਵਿਵੇਕ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਅਤੇ ਕਰਨਯੋਗ ਕੰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ।ਇਹ IQ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਅਹੰਕਾਰਅਨੁਭਵ ਨੂੰ “ਮੇਰਾ” ਮੰਨ ਲੈਣ ਵਾਲਾ “ਮੈਂ”-ਘਾੜਾ।ਸਿਰਫ਼ ਸਿਹਤਮੰਦ ਆਤਮ-ਸਨਮਾਨ ਜਾਂ ਮਨੋਰੋਗ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ।
ਚਿੱਤਪਤੰਜਲਿ ਵਿੱਚ ਮਨ-ਖੇਤਰ; ਬਾਅਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।ਸਾਰੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕੋ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਨਾ ਥੋਪੋ।

ਕੀ ਇੱਕੋ ਹਕੀਕਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਣਨ ਸਾਰੇ ਸਹੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?

ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਗਲਾਸ ਨੂੰ ਅੱਧਾ ਭਰਿਆ, ਅੱਧਾ ਖ਼ਾਲੀ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਮੇਜ਼ ’ਤੇ ਪਿਆ ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਗਲਾਸ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਇੱਕੋ ਅਨੁਪਾਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਤੀਜਾ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਕੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਕਥਨ ਸਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹਰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਖਰਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਯੋਗ ਇਸ ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਵਰਤਦਾ ਕਿ ਹਰ ਦਾਅਵਾ ਬਰਾਬਰ ਸੱਚ ਹੈ। ਉਹ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ, ਵਿਸ਼ਾ, ਨਜ਼ਰੀਆ, ਉਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਛੁੱਟੇ ਹੋਏ ਸੰਦਰਭ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਨਸ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਚੁਣ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਹੰਕਾਰ ਉਸਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਕਾਰ ਉਸਨੂੰ ਰੰਗ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਵੇਕ ਗੁਆਏ ਬਿਨਾਂ ਕਈ ਨਜ਼ਰੀਆਂ ਦਾ ਮੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇੰਦਰੀਆਂ, ਤਨਮਾਤਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜ ਤੱਤ ਕੀ ਹਨ?

ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ-ਵਿਗਿਆਨ ਪੰਜ ਗਿਆਨ-ਇੰਦਰੀਆਂ (jñānendriya), ਪੰਜ ਕਰਮ-ਇੰਦਰੀਆਂ (karmendriya), ਸੂਖਮ ਗਿਆਨ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ (tanmātra) ਅਤੇ ਪੰਜ ਮਹਾਂਭੂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਧਿਆਨਮਈ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਹਨ, ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਇੱਕ-ਨਾਲ-ਇੱਕ ਬਣਤਰਾਂ ਨਹੀਂ। ਸਰੋਤ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।

ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਸਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰੋ।

ਗੀਤਾ ਔਖੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝਦੀ ਹੈ?

ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਜਿਉਂਦੇ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਗ, ਮੋਹ, ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸਾ, ਡਰ, ਫ਼ਰਜ਼, ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸਮਤਾ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਭਾਵਨਾ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, 2.62–63 ਇੱਕੋ ਚੀਜ਼ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਮੋਹ, ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਦੇ ਨਾਸ ਤੱਕ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਤਾਪਣ ਅਤੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਵਾਪਸ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਗੁਣ, ਕਲੇਸ਼, ਸੰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਵਾਸਨਾ ਕੀ ਹਨ?

ਤਿੰਨ ਗੁਣ—ਸੱਤਵ, ਰਜਸ ਅਤੇ ਤਮਸ—ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਮਨ ਦੇ ਉਹ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਗੁਣ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਲਗਾਤਾਰ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਤੰਜਲਿ ਦੇ ਕਲੇਸ਼ ਦੁੱਖ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਵਾਸਨਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢਾਂਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕਾਰਬੱਧਤਾ ਜਾਂ ਸੁੱਤੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਧਨਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਮੂਨਿਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੰਘਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨਾਲ ਨਾ ਜੋੜਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਸਵਰ ਯੋਗ ਨਿਰੀਖਣ ਦੀ ਪਰਤ ਕਿਵੇਂ ਜੋੜਦਾ ਹੈ

ਸਾਹ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਵਰ ਅਭਿਆਸ ਚੱਲਦੀ ਨਾਸ ਅਤੇ ਸਾਹ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਕਹੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿ ਇੱਕ ਨਾਸ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਜਾਂ ਵਿਗਾੜ “ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।” ਇਸ ਨਾਲ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਵਿਆਖਿਆ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰੀ ਅਨੁਮਾਨ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਸਵਾਧਿਆਇ ਠੋਸ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਮਨ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਚੇਤਨਾ ਮਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ?

ਆਧੁਨਿਕ ਸਿਧਾਂਤ ਅਕਸਰ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਮਨ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਕਾਰਜ ਜਾਂ ਗੁਣ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਯੋਗ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਪਹਿਲੇ-ਪੁਰਖ ਦੇ ਨਿਰੀਖਣ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਵਿਚਾਰ, ਯਾਦਾਂ ਅਤੇ ਮਨੋਦਸ਼ਾਵਾਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਸੁਭਾਵਕ ਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ “ਮੇਰਾ ਮਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੈ।” ਇਸ ਲਈ ਬਦਲਦਾ ਮਨ ਸੁਚੇਤਤਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਵਸਤੂ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਯੋਗ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜਾਣੇ ਹੋਏ ਵਿਚਾਰ ਤੱਕ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਿੰਤਨਸ਼ੀਲ ਜਾਂਚ ਹੈ, ਤੰਤੂ-ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦਾ ਛੋਟਾ ਰਾਹ ਨਹੀਂ। ਹਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸਵਾਲ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਉਹ ਉੱਤਰ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸਾਧਕ ਜਾਗਣ, ਸੁਪਨੇ, ਨੀਂਦ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਉਸ ਖ਼ਾਲੀ ਪਲ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਯੋਗਿਕ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਪਰਖਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਉੱਠਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਭਿਆਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਈ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਿੱਟਾ ਨਹੀਂ ਮੰਗਿਆ ਜਾਂਦਾ।

ਗੁਣ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਆਕਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ?

ਸੱਤਵ ਚਮਕ, ਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਸਮਝ-ਯੋਗਤਾ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਰਜਸ ਗਤੀ, ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਤਮਸ ਸਥਿਰਤਾ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੜ੍ਹਤਾ ਅਤੇ ਪਰਦਾ ਵੀ। ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨੇ ਬਦਲਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੇ ਖਾਨੇ ਜਾਂ ਨੈਤਿਕ ਠੱਪੇ ਨਹੀਂ। ਨੀਂਦ ਲਈ ਤਾਮਸਿਕ ਟਿਕਾਅ, ਕਰਮ ਲਈ ਰਾਜਸਿਕ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਵਿਵੇਕ ਲਈ ਸੱਤਵ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਯੋਗਿਕ ਜੀਵਨ ਢੁਕਵਾਂ ਅਨੁਪਾਤ ਲੱਭਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨਾਂ ਨਾਲ ਪਛਾਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ, ਕੁਦਰਤੀ ਕਾਰਜਾਂ ਨਾਲ ਨਫ਼ਰਤ ਨਹੀਂ।

ਸੰਸਕਾਰ, ਵਾਸਨਾ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਕਰਮ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਛੱਡਦੇ ਹਨ ਜੋ ਧਿਆਨ, ਉਮੀਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਧਿਆਨ ਹਿਲਜੁਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਰਮ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿਖਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਨੈਤਿਕ ਸੰਜਮ ਉਸ ਦੇ ਪੱਕੇ ਹੋਣ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ; ਸਵਾਧਿਆਇ ਪੈਟਰਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਹਉਮੈ ਵਾਲੀ ਮਲਕੀਅਤ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾ ਕਿਸਮਤਵਾਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਤੁਰੰਤ। ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਸੁੱਤੀ, ਕਮਜ਼ੋਰ, ਰੁਕੀ ਹੋਈ ਜਾਂ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਾਧਨਾ ਨਵੇਂ ਹਾਲਾਤ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਰੁਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜੈਵਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਕਰਮ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।

ਜਿੱਥੇ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਇਸ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ

ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਉਸੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੀ ਹੈ — ਧਿਆਨ, ਭਾਵਨਾ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੀ ਸੋਚ — ਅਤੇ ਇਸ ਯੋਗਿਕ ਦਾਅਵੇ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਨ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੁੱਖ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਭਾਲ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

ਕੀ ਇਹ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਊਂਸਲਿੰਗ ਹੈ?

ਨਹੀਂ। ਇਹ ਵਿੱਦਿਅਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਤੇ ਪੀਠ ਦਾ ਆਤਮਿਕ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਮੁੱਲਾਂ, ਸਾਧਨਾ, ਸੋਗ, ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗ ਦੀ ਪਛਾਣ ਜਾਂ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕੋਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਲਾਇਸੈਂਸ-ਧਾਰਕ ਪ੍ਰੈਕਟੀਸ਼ਨਰ, ਅਧਿਕਾਰ-ਖੇਤਰ, ਦਾਇਰਾ, ਗੋਪਨੀਯਤਾ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਰੈਫ਼ਰਲ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਜਨਤਕ ਸੇਵਾ ਨੂੰ “ਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਜੀਵਨ-ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ” ਕਿਹਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਆਤਮਘਾਤੀ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਤੀਬਰ ਮਨੋਵਿਕਾਰ ਜਾਂ ਉਨਮਾਦ, ਹਿੰਸਾ, ਦੁਰਵਿਹਾਰ, ਗੰਭੀਰ ਸਮਾਜ ਤੋਂ ਕਟਾਵ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਦੇਖਭਾਲ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਕਿਸੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਯੋਗ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿਓ। ਸੰਕਟ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਵਪਾਰਕ ਸੱਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਸ਼ਾਸਤਰ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ

आत्मानं रथिनं विद्धि शरीरं रथमेव तु । बुद्धिं तु सारथिं विद्धि मनः प्रग्रहमेव च ॥

ātmānaṃ rathinaṃ viddhi śarīraṃ ratham eva tu | buddhiṃ tu sārathiṃ viddhi manaḥ pragraham eva ca ||

ਅਰਥ: ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਰਥ ਦਾ ਸਵਾਰ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਰਥ ਜਾਣੋ। ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਸਾਰਥੀ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਲਗਾਮ ਜਾਣੋ।

— ਕਠ ਉਪਨਿਸ਼ਦ 1.3.3 · ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ: ਕਠ ਉਪਨਿਸ਼ਦ — GRETIL ਈ-ਪਾਠ (Göttingen); GRETIL ਦੂਜੀ ਵੱਲੀ ਨੂੰ 2.x ਵਜੋਂ ਗਿਣਦਾ ਹੈ

ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦਾ ਰਥ ਵਾਲਾ ਚਿੱਤਰ ਯੋਗਿਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਹੈ: ਆਤਮਾ ਰਥਵਾਨ, ਸਰੀਰ ਰਥ, ਬੁੱਧੀ ਸਾਰਥੀ, ਮਨ ਲਗਾਮ।

इन्द्रियाणि हयानाहुर्विषयांस्तेषु गोचरान् । आत्मेन्द्रियमनोयुक्तं भोक्तेत्याहुर्मनीषिणः ॥

indriyāṇi hayān āhur viṣayāṃs teṣu gocarān | ātmendriyamanoyuktaṃ bhoktety āhur manīṣiṇaḥ ||

ਅਰਥ: ਇੰਦਰੀਆਂ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਘੋੜੇ ਹਨ; ਵਿਸ਼ੇ ਉਹ ਰਾਹ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਉਹ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ। ਇੰਦਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

— ਕਠ ਉਪਨਿਸ਼ਦ 1.3.4 · ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ: ਕਠ ਉਪਨਿਸ਼ਦ — GRETIL ਈ-ਪਾਠ (Göttingen); GRETIL ਦੂਜੀ ਵੱਲੀ ਨੂੰ 2.x ਵਜੋਂ ਗਿਣਦਾ ਹੈ

ਇੰਦਰੀਆਂ ਘੋੜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਹ। ਮਨ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਲਗਾਮ ਨੂੰ ਸਥਿਰਤਾ ਨਾਲ ਫੜੀ ਰੱਖਣਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਦਿਸ਼ਾ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਬੁੱਧੀ ਤੈਅ ਕਰੇ।

ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ

ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਬਦਲਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਨੂੰ ਉਸ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈ। ਸਵਰ ਯੋਗ ਸਾਹ, ਨਾਸ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ, ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਬਦਲਣ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਇਸ ਪੜਤਾਲ ਨੂੰ ਵਿਹਾਰਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਹੀ ਅਗਲਾ ਕਦਮ ਕੀ ਹੈ?

ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਅਭਿਆਸ, ਗੁਰੂ ਜਾਂ ਮਾਰਗ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਔਨਲਾਈਨ ਜਾਂ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਜੇ ਜਾਨ ਨੂੰ ਫੌਰੀ ਖ਼ਤਰਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਜਾਂ Tele-MANAS (14416) ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ।

ਸਵਾਮੀ ਚਰਣਾਸ਼੍ਰਿਤ ਗਿਰਿ · ਸਵਰ ਯੋਗ ਪੀਠ, ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ

ਯੋਗਿਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀ ਹਨ?

ਸੰਸਕਾਰ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੁਆਰਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਛੱਡੇ ਗਏ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ, ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਕਸਰ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ। ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦਾ ਕਰਮ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਕਰਮ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਚੱਲਦੇ ਢਰਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਕਿਹੜੇ ਹਨ?

ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ: ਸੱਤਵ (ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ, ਸੰਤੁਲਨ), ਰਜਸ (ਕਿਰਿਆ, ਇੱਛਾ) ਅਤੇ ਤਮਸ (ਜੜ੍ਹਤਾ, ਸੁਸਤੀ)। ਮਨ ਦੀ ਹਰ ਅਵਸਥਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਯੋਗਿਕ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਕਾਰੇ ਬਿਨਾਂ ਸੱਤਵ ਵਧਾਉਣਾ, ਰਜਸ ਦੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਤਮਸ ਘਟਾਉਣਾ ਹੈ।

ਕੀ ਯੋਗ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਖੋਜ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਭਾਲ ਦੇ ਪੂਰਕ ਵਜੋਂ ਚਿੰਤਾ, ਉਦਾਸੀ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਘਟਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਯੋਗਿਕ ਪਹੁੰਚ ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਢਾਲਦੀ ਹੈ: ਗੰਭੀਰ ਉਦਾਸੀ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਚੁੱਪ ਧਿਆਨ ਦੀ ਥਾਂ ਹਿਲਜੁਲ ਅਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸਾਹ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਇਲਾਜ ਜ਼ਰੂਰੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਾਖੀ ਕੀ ਹੈ?

ਸਾਖਸ਼ੀ (sākṣī) ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ-ਮਿੱਕ ਹੋਏ ਬਿਨਾਂ ਵੇਖਦੀ ਹੈ। ਪਤੰਜਲਿ ਇਸ ਨੂੰ ਦ੍ਰਸ਼ਟਾ (draṣṭṛ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਖਸ਼ੀ-ਭਾਵ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਿਤੇ ਵੀ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ — ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਵਜੋਂ, ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਭਾਵਨਾ ਵਜੋਂ ਵੇਖਣਾ।

ਯੋਗਿਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਦੀ ਕੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ?

ਸਾਹ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿਚਕਾਰ ਕੜੀ ਹੈ: ਜਦੋਂ ਸਾਹ ਵਿਗੜਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮਨ ਵਿਗੜਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਹ ਨੂੰ ਟਿਕਾਉਣ ਨਾਲ ਮਨ ਟਿਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਠ ਯੋਗ ਪ੍ਰਦੀਪਿਕਾ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਹ ਨੂੰ ਯੋਗ-ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਹਾਰਕ ਸਾਧਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸਵਰ ਯੋਗ ਯੋਗਿਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਲਾਗੂ ਕਰਦਾ ਹੈ?

ਸਵਰ ਯੋਗ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਹ ਅਤੇ ਨਾਸ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਾਹ ਮਨ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਸਾਹ, ਮਿਜ਼ਾਜ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰਲ ਰਿਕਾਰਡ ਰੱਖਣਾ ਯੋਗਿਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਵਾਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਢਰ੍ਹੇ ਸਿੱਧੇ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਿੰਦੂ

  • ਪਤੰਜਲੀ, ਯੋਗ ਸੂਤਰ 1.2–16 ਅਤੇ 2.3–11।
  • ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ 2.47–72, ਅਧਿਆਇ 6, ਅਤੇ ਅਧਿਆਇ 14।
  • ਪੰਜ ਕੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਤੈਤਿਰੀਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ 2.1–5।
  • ਜਾਗਰਤ, ਸੁਪਨੇ, ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਤੁਰੀਅ ਲਈ ਮਾਂਡੂਕਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ।

ਪੀਠ ਨਾਲ ਯੋਗਿਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰੋ

ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ, ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਲੱਭ ਰਹੇ ਹੋ ਉਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ; ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਜਾਂ ਕੋਈ ਆਚਾਰੀਆ ਤੁਹਾਡੇ ਅਨੁਕੂਲ ਮਾਰਗ ਸੁਝਾਉਣਗੇ। ਜਾਂ ਮੁਫ਼ਤ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਸਵਰ-ਪੱਤਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ।

ਸਵਾਮੀ ਚਰਣਾਸ਼੍ਰਿਤ ਗਿਰਿ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ · ਸਵਰ ਯੋਗ ਪੀਠ ਸੰਸਥਾਨ, ਸਵਰਗਾਸ਼ਰਮ, ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ · ਇਹ ਪੰਨਾ ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ ਹੈ · ਅਭਿਆਸ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆਓ

ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖੋ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਸਵਾਲ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਤ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਆਧਾਰਿਤ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਮੰਗੋ।