Raja Yoga

ਪੰਜ ਕਲੇਸ਼ — ਪਤੰਜਲਿ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ

ਪਤੰਜਲੀ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਜੋਂ ਪੰਜ ਕਲੇਸ਼ਾਂ—ਅਵਿਦਿਆ, ਅਸਮਿਤਾ, ਰਾਗ, ਦਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਅਭਿਨਿਵੇਸ਼—ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਦੋਸ਼ ਦੇਣ ਜਾਂ ਝੂਠੇ ਨਿਦਾਨ ਦੇ ਸਮਝੋ।

ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ

ਪੰਜ ਕਲੇਸ਼

ਪਤੰਜਲੀ ਪੰਜ ਕਲੇਸ਼, ਅਰਥਾਤ ਕਸ਼ਟ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ, ਦੱਸਦੇ ਹਨ: ਅਵਿੱਦਿਆ (ਗ਼ਲਤ-ਗਿਆਨ), ਅਸਮਿਤਾ (ਗ਼ਲਤ ਪਛਾਣ), ਰਾਗ (ਜਕੜਨ ਵਾਲਾ ਖਿੱਚ), ਦ੍ਵੇਸ਼ (ਵਿਕਰਸ਼ਣ) ਅਤੇ ਅਭਿਨਿਵੇਸ਼ (ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਨਾਲ ਡੂੰਘਾ ਚੰਬੜਨਾ)। ਅਵਿੱਦਿਆ ਬਾਕੀ ਸਭ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਬੰਧਨ ਦਾ ਚਿੰਤਨਮਈ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਹੈ; ਪੀੜਤ ਵਿਅਕਤੀ ਉੱਤੇ ਰੋਗ, ਸਦਮੇ ਜਾਂ ਗ਼ਰੀਬੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਮੜ੍ਹਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪਛਾਣ-ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵੀ ਨਹੀਂ।

ਤੁਰੰਤ ਜਵਾਬ

ਆਮ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਜਵਾਬ

ਪੰਜ ਕਲੇਸ਼ ਕਿਹੜੇ ਹਨ?

ਯੋਗ ਸੂਤਰ 2.3 ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਕਲੇਸ਼ (kleśa, “ਦੁੱਖਦਾਇਕ ਵਿਕਾਰ”) ਹਨ: ਅਵਿਦਿਆ (ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਦਾ ਅਗਿਆਨ), ਅਸਮਿਤਾ (ਹਉਮੈ ਨਾਲ ਇੱਕ-ਮਿਕ ਹੋਣਾ), ਰਾਗ (ਸੁਖ ਪ੍ਰਤੀ ਆਸਕਤੀ), ਦ੍ਵੇਸ਼ (ਪੀੜ ਪ੍ਰਤੀ ਨਫ਼ਰਤ) ਅਤੇ ਅਭਿਨਿਵੇਸ਼ (ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਚਿੰਬੜੇ ਰਹਿਣਾ, ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ)। ਇਹ ਦੁੱਖ ਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਹਨ।

ਅਵਿਦਿਆ ਕੀ ਹੈ?

ਯੋਗ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਅਵਿਦਿਆ ਅਗਿਆਨ ਹੈ: ਅਨਿੱਤ ਨੂੰ ਨਿੱਤ, ਅਪਵਿੱਤਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ, ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਸੁਖ ਅਤੇ ਅਨਾਤਮ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਸਮਝਣਾ (ਯੋਗਸੂਤਰ 2.5)। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਕਮੀ ਨਹੀਂ, ਗ਼ਲਤ ਪਛਾਣ ਹੈ। ਪਤੰਜਲੀ ਇਸ ਨੂੰ ਉਹ ਖੇਤਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਕਲੇਸ਼ ਉੱਗਦੇ ਹਨ।

ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਿੱਤੀਏ?

ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਆ-ਯੋਗ — ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਸਵਾਧਿਆਇ ਅਤੇ ਭਗਤੀ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਦਾ ਹੈ (2.2)। ਧਿਆਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਂਦਾ ਹੈ (2.11)। ਵਿਵੇਕ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਵੇਖਣਾ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਜੇ ਹੋਏ ਬੀਜਾਂ ਵਾਂਗ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਉੱਗ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।

ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਹਨ?

ਯੋਗ ਸੂਤਰ 2.4 ਵਿੱਚ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਹਨ: ਸੁੱਤੀ (prasupta), ਕਮਜ਼ੋਰ (tanu), ਰੁਕ-ਰੁਕ ਕੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ (vicchinna) ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰਗਰਮ (udāra)। ਕੋਈ ਕਲੇਸ਼ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸੁੱਤਾ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਢੁਕਵੇਂ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਜਾਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਭਿਆਸ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵੱਲ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭੁੱਜੇ ਹੋਏ ਬੀਜ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਪੰਜ ਕਲੇਸ਼ ਬਾਰੇ ਤੁਹਾਡਾ ਹਾਲੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸਵਾਲ ਹੈ? ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛੋ; ਪੀਠ ਦਾ ਕੋਈ ਅਧਿਆਪਕ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਪੀਠ ਨੂੰ WhatsApp ਕਰੋ

ਪੰਜ ਕਲੇਸ਼ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ

ਕਲੇਸ਼ਅਰਥਇਹ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈਉਸ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਭਿਆਸ
ਅਵਿਦਿਆਅਸਲ ਸਰੂਪ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਸਮਝ ਲੈਣਾਸਵਾਧਿਆਇ, ਵਿਵੇਕ, ਧਿਆਨ
ਅਸਮਿਤਾਹਉਮੈ ਨਾਲ ਇਕਮਿਕਤਾ“ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ, ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਫਲਤਾ ਹਾਂ”ਸਾਖੀ-ਭਾਵ, ਸੇਵਾ
ਰਾਗਸੁਖ ਪ੍ਰਤੀ ਮੋਹਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਦੁਹਰਾਓ, ਮਾਲਕੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾਸੰਤੋਖ, ਸੰਜਮ
ਦ੍ਵੇਸ਼ਪੀੜ ਪ੍ਰਤੀ ਨਫ਼ਰਤਨਾਰਾਜ਼ਗੀ, ਪਰਹੇਜ਼, ਗੁੱਸਾਮਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ (YS 1.33)
ਅਭਿਨਿਵੇਸ਼ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਚਿੰਬੜੇ ਰਹਿਣਾਹਾਨੀ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦਾ ਡਰਭਗਤੀ, ਅਮਰ ਆਤਮਾ ਦਾ ਚਿੰਤਨ

ਸ਼ਾਸਤਰ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ

अविद्यास्मितारागद्वेषाभिनिवेशाः क्लेशाः।

avidyāsmitārāgadveṣābhiniveśāḥ kleśāḥ

ਅਰਥ: ਕਲੇਸ਼ ਹਨ ਅਵਿਦਿਆ, ਅਸਮਿਤਾ, ਰਾਗ, ਦਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਅਭਿਨਿਵੇਸ਼।

— ਯੋਗ ਸੂਤਰ 2.3 · ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ: ਪਤੰਜਲਿ, ਯੋਗ ਸੂਤਰ — ਸਵਰ ਯੋਗ ਪੀਠ ਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ

ਪੰਜਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕੋ ਸਾਹ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਜੋਂ ਵੇਖਣਾ ਸਹਾਇਕ ਹੈ: ਇੱਕੋ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਅਵਿਦਿਆ, ਹਉਮੈ, ਇੱਛਾ, ਦ੍ਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਡਰ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

अविद्या क्षेत्रमुत्तरेषां प्रसुप्ततनुविच्छिन्नोदाराणाम्।

avidyā kṣetramuttareṣāṃ prasuptatanuvicchinnodārāṇām|

ਅਰਥ: ਅਵਿਦਿਆ ਬਾਕੀ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸੁੱਤੇ ਹੋਣ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ, ਵਿੱਚ-ਵਿੱਚ ਰੁਕੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰਗਰਮ ਹੋਣ।

— ਯੋਗ ਸੂਤਰ 2.4 · ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ: ਪਤੰਜਲਿ, ਯੋਗ ਸੂਤਰ — ਸਵਰ ਯੋਗ ਪੀਠ ਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ

ਅਵਿੱਦਿਆ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ; ਬਾਕੀ ਚਾਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਉੱਗਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸੁੱਤੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਸਰਗਰਮ। ਇਸੇ ਲਈ ਯੋਗ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਹਾਰ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ, ਸਮਝ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸੂਖਮ ਰੁਝਾਨ ਤੋਂ ਸਰਗਰਮ ਦੁੱਖ ਤੱਕ

ਯੋਗ ਸੂਤਰ 2.4 ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਤੇ, ਪਤਲੇ, ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਸਰਗਰਮ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਧਨਾ ਸਪਸ਼ਟ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਢਾਂਚਿਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਕਲੇਸ਼ ਅਤੇ ਕਰਮ

ਪਤੰਜਲੀ ਕਲੇਸ਼ ਨੂੰ ਕਰਮ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਿੱਖਿਆ ਕਰੁਣਾ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। “ਤੁਹਾਡਾ ਦੁੱਖ ਤੁਹਾਡਾ ਕਰਮ ਹੈ” ਨਾ ਇਲਾਜ ਵਾਲਾ ਜਵਾਬ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਨੈਤਿਕ।

ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਠਹਿਰਾਅ ਵਜੋਂ ਸਵਰ

ਸਾਹ ਅਤੇ ਨਾਸ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਵਕਫ਼ਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖਿੱਚ ਜਾਂ ਨਫ਼ਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹ ਢਾਂਚਾਗਤ ਕਾਰਨਾਂ ਜਾਂ ਆਮ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਟਾਉਂਦਾ।

ਕਲੇਸ਼ ਗ਼ਲਤ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਕੜੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ

ਅਵਿਦਿਆ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਾ ਬਦਲਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਅਨਾਤਮਾ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਸਮਝਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਆਧਾਰ ਤੋਂ ਪਛਾਣ, ਖਿੱਚ, ਨਫ਼ਰਤ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਨਾਲ ਚਿੰਬੜਾਅ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕ੍ਰਮ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਅਣਚਾਹੀ ਵਸਤੂ ਹਟਾ ਦੇਣ ਨਾਲ ਉਹ ਨਮੂਨਾ ਖ਼ਤਮ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਜੋ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਮੁੜ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਕਲੇਸ਼ ਸੁੱਤੇ, ਕਮਜ਼ੋਰ, ਟੁੱਟਵੇਂ ਜਾਂ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ

ਪਤੰਜਲੀ ਦੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਇਹ ਸਮਝਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਕੋਈ ਰੁਝਾਨ ਗ਼ੈਰ-ਹਾਜ਼ਰ ਜਾਪ ਕੇ ਵੀ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਮੁੜ ਕਿਉਂ ਪਰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਸੂਖਮ ਬੀਜ—ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਧੀਰਜ, ਇਮਾਨਦਾਰ ਸਵਾਧਿਆਇ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਸੇ ਕਲੇਸ਼ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨਾ ਕਰਨ।

ਇਲਾਜ ਦੋਸ਼ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ

ਅੰਦਰੂਨੀ ਪੈਟਰਨ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ ਸੱਟ, ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਜਾਂ ਜੈਵਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਦੁੱਖ ਦੇ ਉਸ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਿਹਾਰਕ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਅਤੇ ਢੁਕਵੀਂ ਦੇਖਭਾਲ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ।

ਅਵਿਦਿਆ ਹੋਰ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ

ਅਵਿਦਿਆ ਅਨਿੱਤ ਨੂੰ ਨਿੱਤ, ਅਸ਼ੁੱਧ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ, ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਸੁਖ ਅਤੇ ਅਨਾਤਮਾ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਸਮਝਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਆਮ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਗ਼ਲਤ ਪਛਾਣ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਅਵਿਦਿਆ ਜੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਤੱਥ ਜੋੜਨ ਨਾਲ ਉਹ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ; ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਅਭਿਆਸ, ਵਿਵੇਕ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਅਸਮਿਤਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੇ ਸਾਧਨ ਨਾਲ ਰਲਗੱਡ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ

ਅਸਮਿਤਾ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਹ ਸਾਧਨ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਅਨੁਭਵ ਵਿਵਸਥਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਸ ਬਿਨਾਂ ਸਵਾਲ ਕੀਤੇ ਮੰਨੀ ਗਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਵਜੋਂ ਦਿਖਦੀ ਹੈ ਕਿ “ਮੈਂ ਇਹ ਭੂਮਿਕਾ, ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਹਾਂ।” ਪਛਾਣ ਦੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਭਾਵਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਯੋਗ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਜਾਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਉਹ ਝੂਠੀ ਪਛਾਣ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਰਾਗ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਸੁੱਖ ਤੋਂ ਵਧਦਾ ਹੈ

ਜਦੋਂ ਸੁਖ ਦੀ ਯਾਦ ਪਕੜ ਪੈਦਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਿ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦੁਹਰਾਅ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਤਦ ਖਿੱਚ ਕਲੇਸ਼ਕਾਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਨੰਦ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਧਿਆਨ ਬੋਲ ਜਾਂ ਕਰਮ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਹੁਣ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਗਤੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਥ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀ ਪੁੱਛ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਸਤੂ ਉਚਿਤ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਕਿੰਨਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ।

ਦ੍ਵੇਸ਼ ਯਾਦ ਰਹਿ ਗਈ ਪੀੜ ਤੋਂ ਵਧਦਾ ਹੈ

ਜਦੋਂ ਨਫ਼ਰਤ ਸਾਨੂੰ ਅਸਲੀ ਖ਼ਤਰੇ ਤੋਂ ਹਟਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਪੀੜ ਵਰਤਮਾਨ ਧਾਰਨਾ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਚਲਾਉਣ ਲੱਗੇ, ਤਦ ਉਹ ਕਲੇਸ਼ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਘ੍ਰਿਣਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੱਦ ਸਿਆਣਪ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਮਾਫ਼ੀ ਥੋਪਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਯੋਗ ਦਾ ਕੰਮ ਰਖਿਆਤਮਕ ਕਰਮ ਅਤੇ ਉਸ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਜਬੂਰੀ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਫ਼ੌਰੀ ਖ਼ਤਰਾ ਹਟ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਅਤੀਤ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਅਭਿਨਿਵੇਸ਼ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਨਾਲ ਡੂੰਘਾ ਚਿੰਬੜਾਅ ਹੈ

ਪਤੰਜਲੀ ਇਸ ਕਲੇਸ਼ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਗਦਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸੁਭਾਵਿਕ ਚਿੰਬੜਾਅ ਅਤੇ ਉਹ ਡਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਸੀਮਤ ਪਛਾਣ ਆਪਣਾ ਬਚਾਅ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸੁਰੱਖਿਆ ਆਤਮਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਨੀਵੀਂ ਹੈ। ਅਭਿਆਸ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬਦਲਦੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਆਧਾਰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦੀ ਆਮ ਸੰਭਾਲ ਇੱਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਕ੍ਰਿਆ ਯੋਗ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਤਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ

ਤਪ, ਸਵਾਧਿਆਇ ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰ-ਪ੍ਰਣਿਧਾਨ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਊਰਜਾ, ਆਤਮ-ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਸਮਰਪਣ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਧਿਆਨ ਨਮੂਨੇ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ; ਨੈਤਿਕ ਕਰਮ ਉਸ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਭਗਤੀ ਨਤੀਜੇ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਾਠ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜੜ੍ਹਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਲਝਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁੱਤੀਆਂ ਜਾਂ ਰੁਕੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਸਥਾਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਨਿਵਾਰਣ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਪ੍ਰਤਿਪੱਖ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਲੜੀ ਨੂੰ ਤੋੜਦੇ ਹਨ

ਜਦੋਂ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਰੁਝਾਨ ਉੱਠਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪਤੰਜਲੀ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਪਰਲੀ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸੋਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਹਰਾਅ ਵੱਲੋਂ ਬੀਜ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਧਿਆਨ, ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਮੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਵੇਕ-ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦ੍ਰਸ਼ਟਾ ਬਦਲਦੇ ਹੋਏ ਢਾਂਚੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਵਿਹਾਰਕ ਸੰਜਮ ਅਤੇ ਡੂੰਘੀ ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਦੂਜੀ ਜੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਰੁਣਾ ਇਸ ਜਾਂਚ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਫ਼ਰਤ ਜਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਬਾਰੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਾਧਨ ਬਣਨ ਤੋਂ ਰੋਕਦੀ ਹੈ। ਧੀਰਜ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਰੁਝਾਨ ਨਵੇਂ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਮੁੜ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਜਿੱਥੇ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਇਸ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ

ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਘਿਰਣਾ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਡਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਧਿਆਨ-ਖੋਜ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੁਚੇਤਤਾ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੁਝਾਨਾਂ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਸਵਰ ਯੋਗ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਜੁੜਦਾ ਹੈ

ਸਵਰ ਅਭਿਆਸ ਕਲੇਸ਼ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ: ਕ੍ਰੋਧ, ਡਰ ਜਾਂ ਲਾਲਸਾ ਦੇ ਬੋਲ ਅਤੇ ਕਰਮ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਹ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਿਰੀਖਣ ਪ੍ਰਤਿਪੱਖ, ਸੰਜਮ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਸਮਝਦਾਰ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਪਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਰਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੇਤਨਾ ਸਿੱਖੋ.

ਅਭਿਆਸ, ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਿਹਤ

ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸਦਮੇ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ, ਮਨੋਰੋਗ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਜਾਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਾਲੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਯੋਗ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਗਿਆਨ ਨਾ ਕਹੋ।

ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਹੀ ਅਗਲਾ ਕਦਮ ਕੀ ਹੈ?

ਕੋਰਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਹਨ ਜੋ ਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਨਲਾਈਨ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਸਥਿਰ, ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ ਅਭਿਆਸ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਕੋਰਸ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਸਿਹਤ ਸਥਿਤੀ ਜਾਂ ਤੀਬਰ ਸੰਕਟ ਲਈ ਸਹੀ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਉਸ ਲਈ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਅਭਿਆਸ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸਵਾਮੀ ਚਰਣਾਸ਼੍ਰਿਤ ਗਿਰਿ · ਸਵਰ ਯੋਗ ਪੀਠ, ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ

ਕੀ ਕਲੇਸ਼ ਪਾਪ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ?

ਨਹੀਂ। ਕਲੇਸ਼ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਿਕਾਰ ਹਨ — ਗ਼ਲਤਫ਼ਹਿਮੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦੇ ਢਰੇ — ਨਾ ਕਿ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਯੋਗ ਨੈਤਿਕ ਜੁਰਮ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਇਹ ਸਭ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਯੋਗਿਕ ਜਵਾਬ ਸਪਸ਼ਟ ਦੇਖਣਾ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਹੈ, ਦੋਸ਼-ਭਾਵ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਸਟੀਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦਇਆਵਾਨ ਵੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਮੌਤ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਕਿਉਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

ਪਤੰਜਲੀ (2.9) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਭਿਨਿਵੇਸ਼, ਯਾਨੀ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਚਿੰਬੜੇ ਰਹਿਣਾ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਡੂੰਘੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੜ੍ਹ ਫੜੀ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਈ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਦਾ ਹੈ। ਯੋਗ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਦਰ ਨੂੰ ਨਕਾਰਦਾ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਉਸ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਕੇ ਡਰ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮਰਦੀ ਨਹੀਂ।

ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਕਰਮ ਨਾਲ ਕੀ ਸੰਬੰਧ ਹੈ?

ਪਤੰਜਲੀ (2.12) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਕਲੇਸ਼ ਹਨ। ਅਵਿੱਦਿਆ, ਹਉਮੈ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਦ੍ਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਡਰ ਤੋਂ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਸੰਸਕਾਰ ਛੱਡਦੇ ਹਨ ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਜੜ੍ਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਰਮ ਘੱਟ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਹਨ; ਇਸੇ ਲਈ ਕਰਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਵਾਸਤੇ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕੇਂਦਰੀ ਹੈ।

ਕੀ ਥੈਰੇਪੀ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?

ਚੰਗੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਥੈਰੇਪੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਨਫ਼ਰਤ ਅਤੇ ਡਰ ਦੇ ਢਰ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯੋਗੀ ਉਸ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਯੋਗ ਇੱਕ ਹੋਰ ਉਦੇਸ਼ ਜੋੜਦਾ ਹੈ: ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਨੂੰ ਮਨ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਦੇਖਣਾ, ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਨੂੰ ਹੀ ਜੜ੍ਹੋਂ ਪੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ।

ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਭੁੰਨਿਆ ਹੋਇਆ ਬੀਜ ਕੀ ਹੈ?

ਭਾਸ਼ਯਕਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਬੀਜਾਂ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ, ਪਰ ਉੱਗਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ। ਮੁਕਤ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਸੰਸਕਾਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਹੁਣ ਬੰਧਨ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਹ ਉਪਮਾ ਕਲੇਸ਼-ਸਾਧਨਾ ਦੇ ਅੰਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਵੇਕ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸਵਰ ਯੋਗ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ?

ਤੀਬਰ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਕ੍ਰੋਧ ਜਾਂ ਡਰ ਸਾਹ ਨੂੰ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਬਦਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ — ਉਸਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ, ਡੂੰਘਾਈ ਅਤੇ ਨਾਸ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨੂੰ। ਸਵਰ ਅਭਿਆਸ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਪਛਾਣਨ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਠਹਿਰਾਅ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਠਹਿਰਾਅ ਵਿੱਚ ਕਲੇਸ਼ ਆਪਣੀ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਗੁਆਉਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।

ਸਰੋਤ

ਪੀਠ ਨਾਲ ਪੰਜ ਕਲੇਸ਼ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰੋ

ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ, ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਲੱਭ ਰਹੇ ਹੋ ਉਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ; ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਜਾਂ ਕੋਈ ਆਚਾਰੀਆ ਤੁਹਾਡੇ ਅਨੁਕੂਲ ਮਾਰਗ ਸੁਝਾਉਣਗੇ। ਜਾਂ ਮੁਫ਼ਤ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਸਵਰ-ਪੱਤਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ।

ਸਵਾਮੀ ਚਰਣਾਸ਼੍ਰਿਤ ਗਿਰਿ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ · ਸਵਰ ਯੋਗ ਪੀਠ ਸੰਸਥਾਨ, ਸਵਰਗਾਸ਼ਰਮ, ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ · ਇਹ ਪੰਨਾ ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ ਹੈ · ਅਭਿਆਸ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਆਪਣਾ ਅਧਿਐਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖੋ

ਰਾਜ ਯੋਗ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਖੋ, ਮੌਜੂਦਾ ਕੋਰਸ ਦੇਖੋ, ਜਾਂ ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ।