Raja Yoga

ਪਤੰਜਲੀ ਕ੍ਰਿਆ ਯੋਗ — ਤਪ, ਸਵਾਧਿਆਇ ਅਤੇ ਭਗਤੀ

ਪਤੰਜਲੀ ਦਾ ਕਿਰਿਆ ਯੋਗ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਪ, ਸਵਾਧਿਆਇ ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਣਿਧਾਨ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼, ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆ ਯੋਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਤੋਂ ਅੰਤਰ।

ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ

ਪਤੰਜਲੀ ਕ੍ਰਿਆ ਯੋਗ

ਯੋਗ ਸੂਤਰ 2.1 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਆ-ਯੋਗ ਤਪ, ਸਵਾਧਿਆਇ ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰ-ਪ੍ਰਣਿਧਾਨ ਹੈ: ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਯਤਨ, ਆਤਮ-ਅਧਿਐਨ ਜਾਂ ਪਾਠ/ਅਧਿਐਨ, ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਣ। ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸਮਾਧੀ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨਾ ਹੈ (2.2)। ਇਸ ਸਟੀਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਸਾਹ-ਅਤੇ-ਊਰਜਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਇੱਕ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਆ ਯੋਗ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਪਰੰਪਰਾ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਤੁਰੰਤ ਜਵਾਬ

ਆਮ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਜਵਾਬ

ਯੋਗ ਸੂਤਰ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਆ ਯੋਗ ਕੀ ਹੈ?

ਯੋਗ ਸੂਤਰ (2.1) ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਆ ਯੋਗ ਤਿੰਨ ਅਭਿਆਸਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਕਰਮ ਦਾ ਯੋਗ ਹੈ: ਤਪ (ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਯਤਨ), ਸਵਾਧਿਆਇ (ਆਪੇ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਜਾਂ ਮੰਤਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ) ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰ-ਪ੍ਰਣਿਧਾਨ (ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ)। ਪਤੰਜਲੀ 2.2 ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਮਾਧੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨਾ ਹੈ।

ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਤਪ ਕੀ ਹੈ?

ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਤਪ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਯਤਨ ਹੈ ਜੋ “ਤਪਾਉਂਦਾ” ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਨਿਯਮਿਤ ਅਭਿਆਸ, ਸੰਜਮ, ਉੱਚੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਬੇਆਰਾਮੀ ਸਹਿਣਾ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਤੰਜਲੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤਪ ਅਸ਼ੁੱਧੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ (2.43)। ਵਿਵੇਕਪੂਰਨ ਤਪ ਸਥਿਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤਿ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ।

ਸਵਾਧਿਆਇ ਕੀ ਹੈ?

ਸਵਾਧਿਆਇ (svādhyāya) ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਆਪਣਾ ਅਧਿਐਨ: ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ, ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਅਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਦਾ ਇਮਾਨਦਾਰ ਨਿਰੀਖਣ। ਪਤੰਜਲੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਟ ਦੇਵਤਾ ਨਾਲ ਮੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (2.44)। ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਯੋਗ ਸੂਤਰ ਜਾਂ ਗੀਤਾ ਪੜ੍ਹਨਾ, ਜਪ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ਉੱਤੇ ਚਿੰਤਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਈਸ਼ਵਰ-ਪ੍ਰਣਿਧਾਨ ਕੀ ਹੈ?

ਈਸ਼ਵਰ-ਪ੍ਰਣਿਧਾਨ (Īśvara-praṇidhāna) ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸਮਰਪਣ ਹੈ — ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਦੈਵੀ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ। ਪਤੰਜਲੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਾਧੀ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਰਾਹ (1.23) ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਮਾਧੀ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ (2.45)। ਇਹ ਯਤਨ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਪਤੰਜਲੀ ਕਿਰਿਆ ਯੋਗ ਬਾਰੇ ਤੁਹਾਡਾ ਹਾਲੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸਵਾਲ ਹੈ? ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛੋ; ਪੀਠ ਦਾ ਕੋਈ ਅਧਿਆਪਕ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਪੀਠ ਨੂੰ WhatsApp ਕਰੋ

ਸ਼ਾਸਤਰ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ

तपः स्वाध्यायेश्वरप्रणिधानानि क्रियायोगः।

tapaḥ svādhyāyeśvarapraṇidhānāni kriyāyogaḥ

ਅਰਥ: ਆਤਮ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਸਵਾਧਿਆਇ ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਣ ਕਰਮ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

— ਯੋਗ ਸੂਤਰ 2.1 · ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ: ਪਤੰਜਲਿ, ਯੋਗ ਸੂਤਰ — ਸਵਰ ਯੋਗ ਪੀਠ ਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ

ਪਤੰਜਲੀ ਦਾ ਕਿਰਿਆ-ਯੋਗ ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੈ: ਯਤਨ, ਸਵਾਧਿਆਇ ਅਤੇ ਭਗਤੀ। ਕਿਰਿਆ ਕਹਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਵੀ ਸਾਹ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਇਸ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

समाधिभावनार्थः क्लेशतनूकरणार्थश्च।

samādhibhāvanārthaḥ kleśatanūkaraṇārthaśca

ਅਰਥ: ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਮਾਧੀ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨਾ ਹੈ।

— ਯੋਗ ਸੂਤਰ 2.2 · ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ: ਪਤੰਜਲਿ, ਯੋਗ ਸੂਤਰ — ਸਵਰ ਯੋਗ ਪੀਠ ਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ

ਟੀਚਾ ਸਾਫ਼ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਸਮਾਧੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣਾ। ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੀਬਰਤਾ ਜਾਂ ਗੁਪਤਤਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।

ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਏ ਬਿਨਾਂ ਤਪ

ਤਪ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਤਪਸ਼ ਜਾਂ ਯਤਨ ਹੈ, ਸੱਟ, ਭੁੱਖ, ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਜਾਂ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ। ਟਿਕਾਊ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਸਗੋਂ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸਵਾਧਿਆਇ ਅਤੇ ਸਮਰਪਣ

ਸਵਾਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ, ਮੰਤਰ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਅਤੇ ਢਰਿਆਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਈਸ਼ਵਰ-ਪ੍ਰਣਿਧਾਨ ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਖਾਵੇ ਅਤੇ ਮਜਬੂਰੀ-ਭਰੇ ਕਾਬੂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਸਵਰ ਸਾਧਨਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ

ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਾਹ ਦੇ ਨਿਰੀਖਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ, ਜੇ ਉਹ ਇਮਾਨਦਾਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਹਰ ਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਅਲੌਕਿਕ ਸਿੱਟੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਬਦਲੇ, ਤਾਂ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਸਵੈ-ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਤਿੰਨ ਸਾਧਨਾਵਾਂ ਤਿੰਨ ਅਸੰਤੁਲਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਦੀਆਂ ਹਨ

ਤਪ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਊਰਜਾ ਰਾਹੀਂ ਜੜ੍ਹਤਾ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਵਾਧਿਆਇ ਅਧਿਐਨ, ਪਾਠ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਨਿਰੀਖਣ ਰਾਹੀਂ ਅਚੇਤ ਦੁਹਰਾਓ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਈਸ਼ਵਰ-ਪ੍ਰਣਿਧਾਨ ਕਰਮ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਮਾਲਕੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅਰਪਣ ਕਰ ਕੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਹਉਮੈ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਕੱਠੇ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਕਠੋਰਤਾ ਬਣਨ ਤੋਂ ਅਤੇ ਜਿਗਿਆਸਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦੇ ਹਨ।

ਕ੍ਰਿਆ ਯੋਗ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਤਲਾ ਕਰ ਕੇ ਸਮਾਧੀ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ

ਯੋਗ ਸੂਤਰ 2.2 ਦੋਵਾਂ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ: ਸਮਾਧੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣਾ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਧਨਾ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਤੀਬਰਤਾ ਜਾਂ ਸੰਵੇਦਨਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਪਰਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਲੇਸ਼ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਘਟਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਵਧੇਰੇ ਉਪਲਬਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।

ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ

ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਕ੍ਰਿਆ ਯੋਗ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਸਾਹ, ਮੰਤਰ, ਮੁਦਰਾ ਅਤੇ ਸੂਖਮ-ਸਰੀਰ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਸੰਚਾਰਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਾਂਝੇ ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਫ਼ਰਕ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਆਦਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਜੀਵਿਆ ਗਿਆ ਯੋਗ ਹੈ ਕ੍ਰਿਆ ਯੋਗ

ਕ੍ਰਿਆ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਜਾਂ ਉਦੇਸ਼ਪੂਰਨ ਸਾਧਨਾ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ। ਪਤੰਜਲਿ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ-ਪੱਖੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਸਰੀਰ, ਬੋਲ, ਮਨ, ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਸਾਹ-ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰੇ ਸਾਧਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਧਿਆਨ ਗਹਿਰਾ ਹੋ ਸਕੇ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਧਕ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰੁਟੀਨ, ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਅਧਿਐਨ, ਇਰਾਦਾ ਅਤੇ ਅਰਪਣ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਬੈਠਣ ਵਾਲੀ ਵਿਧੀ ਦੌਰਾਨ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਤਪ ਸਾਧਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ

ਤਪ ਲਗਾਤਾਰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਜੜ੍ਹਤਾ ਅਤੇ ਵਿਗਾੜ ਨੂੰ ਹਟਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਹਠ ਸਾਧਨਾ, ਢੁਕਵਾਂ ਵਰਤ, ਨਿਯਮਿਤ ਰੁਟੀਨ, ਸੱਚਾ ਸੰਜਮ ਅਤੇ ਔਖ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਇਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੱਟ ਮਾਰਨ ਵਾਲੀ, ਨੀਂਦ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਜਾਂ ਹੰਕਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤਿ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਉਦੇਸ਼ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ। ਸਹੀ ਮਾਪ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਧੇਰੇ ਸਪਸ਼ਟਤਾ, ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਸਿਰ, ਹਿਰਦੇ ਤੇ ਹੱਥ ਦੀ ਇਕਸੁਰਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।

ਸਵਾਧਿਆਇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੱਚ ਵੱਲ ਮੋੜਦਾ ਹੈ

ਸਵਾਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ, ਮੰਤਰ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਢਰਿਆਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੀਮਤ ਆਪਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੇਅੰਤ ਆਪਣੀ ਨੁਕਤਾਚੀਨੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਾਧਕ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ — ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ? ਕੀ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈ? ਨਿਯਮਤ ਅਧਿਐਨ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਵੱਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਆਦਤ ਹੀ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰ ਨਾ ਬਣ ਜਾਵੇ।

ਈਸ਼ਵਰ-ਪ੍ਰਣਿਧਾਨ ਭਗਤੀ ਵਾਲਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ

ਈਸ਼੍ਵਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਣ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਧਨਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਫਲ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਹਉਮੈ ਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਨਿਮਰਤਾ, ਭਰੋਸਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਵਰਣਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਬਣਨ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਕਰਮ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਕਾਬੂ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਮਨੋਰਥ ਸਮਾਧੀ ਅਤੇ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣਾ ਹੈ

ਯੋਗ ਸੂਤਰ 2.2 ਦੋਵੇਂ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਧਨਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ-ਮਗਨ ਲੀਨਤਾ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸੰਭਵ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਅਵਿੱਦਿਆ, ਅਸਮਿਤਾ, ਰਾਗ, ਦ੍ਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਅਭਿਨਿਵੇਸ਼ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਘਟਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੰਵੇਦਨਾ, ਸਾਹ ਦਾ ਰੁਕਣਾ ਜਾਂ ਊਰਜਾ ਦੀ ਗਤੀ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੇ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਮੋਹ, ਡਰ ਅਤੇ ਬੇਈਮਾਨੀ ਅਛੂਤੇ ਰਹਿਣ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਆ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਉਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਪਰਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਹਠ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਤਪ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ

ਆਸਣ, ਸ਼ੁੱਧੀ, ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ, ਮੁਦਰਾ ਅਤੇ ਬੰਧ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਤੰਜਲੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਤਿਆਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕਰਨ ਤੇ ਉਹ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਹਟਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਦੇਹ-ਧਾਰੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ; ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕਰਨ ਤੇ ਉਹ ਨਵੀਂ ਬੇਚੈਨੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿਰਿਆ ਯੋਗ ਪਤਲਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਤਿੰਨੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ

ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਸਮਰਪਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤਪ ਕਠੋਰ ਹਠ-ਇੱਛਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਵਾਧਿਆਇ ਬੌਧਿਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੀ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਗਿਆਸਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਭਗਤੀ ਭਾਵੁਕਤਾ ਜਾਂ ਨਿਰਭਰਤਾ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਕੱਠੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇਹ ਇੱਛਾ, ਸਮਝ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਸਿਖਿਅਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਇਕਸੁਰਤਾ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰਿਆ ਯੋਗ ਕੋਈ ਇੱਕ ਤਕਨੀਕ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ: ਕਰਮ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਛਾਣ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਲ ਆਪਣੇ ਸਰੋਤ ਨੂੰ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜਿੱਥੇ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਇਸ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ

ਕ੍ਰਿਆ-ਯੋਗ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ; ਖੋਜ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਭਗਤੀ-ਹਿਰਦੇ ਨਾਲੋਂ ਇਸ ਦੇ ਵਿਹਾਰਕ ਹਿੱਸਿਆਂ — ਨਿਯਮਿਤ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਯੋਗ — ਦਾ ਵੱਧ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਇਹ ਸਵਰ ਯੋਗ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਜੁੜਦਾ ਹੈ

ਜਦੋਂ ਸਵਰ ਡਾਇਰੀ ਸਾਹ, ਕਿਰਿਆ, ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਨੂੰ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਦਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਵਾਧਿਆਇ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਘੜਨ ਦੀ ਥਾਂ ਨਮੂਨੇ ਦਿਖਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਆਪਣਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਵਰ ਵੇਖੋ.

ਅਭਿਆਸ, ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਿਹਤ

ਤੀਬਰ ਸਾਹ-ਰੋਕ, ਬੰਧ ਜਾਂ ਤੇਜ਼ ਸਾਹ ਵਰਤਣ ਵਾਲੀ ਹਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸੁਰੱਖਿਆ-ਮੁਲਾਂਕਣ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; “ਕਿਰਿਆ” ਨਾਮ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਤੌਰ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ।

ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਹੀ ਅਗਲਾ ਕਦਮ ਕੀ ਹੈ?

ਕੋਰਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਹਨ ਜੋ ਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਨਲਾਈਨ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਸਥਿਰ, ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ ਅਭਿਆਸ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਕੋਰਸ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਸਿਹਤ ਸਥਿਤੀ ਜਾਂ ਤੀਬਰ ਸੰਕਟ ਲਈ ਸਹੀ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਉਸ ਲਈ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਅਭਿਆਸ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸਵਾਮੀ ਚਰਣਾਸ਼੍ਰਿਤ ਗਿਰਿ · ਸਵਰ ਯੋਗ ਪੀਠ, ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ

ਕੀ ਪਤੰਜਲੀ ਦਾ ਕ੍ਰਿਆ ਯੋਗ ਅਤੇ ਬਾਬਾਜੀ ਦਾ ਕ੍ਰਿਆ ਯੋਗ ਇੱਕੋ ਹਨ?

ਬਿਲਕੁਲ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਨਹੀਂ। ਪਤੰਜਲੀ ਦਾ ਕ੍ਰਿਆ-ਯੋਗ ਯਤਨ, ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦਾ ਆਮ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਹੈ। ਬਾਬਾਜੀ ਅਤੇ ਲਾਹਿੜੀ ਮਹਾਸ਼ਯ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਕ੍ਰਿਆ ਯੋਗ ਸਾਹ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਦੀਖਿਆ-ਆਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਪਤੰਜਲੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਨਾਮ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਾਂਝਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

ਕ੍ਰਿਆ ਯੋਗ ਅੱਠ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਉਂ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

ਦੂਜੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਪਤੰਜਲੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕ੍ਰਿਆ-ਯੋਗ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਧਕਾਂ ਲਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਅਜੇ ਸਥਿਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਫਿਰ ਅੱਠ ਅੰਗ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਆ-ਯੋਗ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅੱਠ ਅੰਗ ਫਿਰ ਪੂਰਾ ਮਾਰਗ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਅਭਿਆਸ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਮੈਂ ਆਧੁਨਿਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਤਪ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?

ਰੁੱਝੇ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਵੀ ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਨਿਯਮਿਤ ਸਮਾਂ ਰੱਖੋ, ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰੋ, ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਉੱਠੋ, ਸਿਹਤਮੰਦ ਹੋਵੋ ਤਾਂ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਵਰਤ ਰੱਖੋ, ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਮੌਨ ਰੱਖੋ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਆਦਤ ਛੱਡ ਦਿਓ ਜੋ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਖਿੰਡਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਤਪ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਥਕਾਉਣਾ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਕੋਈ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਸਿਹਤ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਏ ਤਾਂ ਉਹ ਤਪ ਨਹੀਂ, ਹਉਮੈ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।

ਕੀ ਸਵਾਧਿਆਇ ਦਾ ਅਰਥ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਨਾ ਹੈ?

ਨਹੀਂ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਦੇਖਣਾ ਵੀ: ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ, ਇਰਾਦਿਆਂ ਅਤੇ ਆਦਤਾਂ ਨੂੰ। ਅਭਿਆਸ-ਡਾਇਰੀ ਰੱਖਣਾ — ਸਵਰ ਦੇ ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਸਮੇਤ — ਸਵਾਧਿਆਇ ਹੈ। ਅਧਿਐਨ ਤਦ ਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਿਊਣ ਦਾ ਢੰਗ ਬਦਲ ਦੇਵੇ। ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰ ਸਵੇਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਤਰਾਂ ਕਾਫ਼ੀ ਹਨ।

ਕੀ ਕੋਈ ਗ਼ੈਰ-ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਅਕਤੀ ਈਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਣਿਧਾਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਪਤੰਜਲੀ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁਰਸ਼ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਲੇਸ਼ ਅਤੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਅਛੂਤਾ ਹੈ, ਪੁਰਾਤਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਗੁਰੂ (1.24–26)। ਕੁਝ ਪਾਠਕ ਇਸ ਨਾਲ ਭਗਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਉੱਚੇਰੀ ਵਿਵਸਥਾ ਜਾਂ ਸੱਚ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਮਰਪਣ ਵਜੋਂ। ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਦਿਲ — ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਫੜੇ ਬਿਨਾਂ ਕਰਮ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ — ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੱਚੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੈ।

ਸਵਰ ਯੋਗ ਦਾ ਕਿਰਿਆ ਯੋਗ ਨਾਲ ਕੀ ਸੰਬੰਧ ਹੈ?

ਸਵਰ ਤਿੰਨਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਇਹ ਤਪ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲੈਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਾਹ ਅਤੇ ਅਵਸਥਾ ਦਰਜ ਕਰਕੇ ਸਵਾਧਿਆਇ ਨੂੰ ਸਟੀਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਪਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਲੈਅ ਨਾਲ ਇਕਸੁਰ ਹੋ ਕੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਰਾਹੀਂ ਸਮਰਪਣ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੀਠ ਸਵਰ ਨੂੰ ਪਤੰਜਲੀ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਆ ਵਜੋਂ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਸਰੋਤ

ਪੀਠ ਨਾਲ ਪਤੰਜਲੀ ਕਿਰਿਆ ਯੋਗ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰੋ

ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ, ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਲੱਭ ਰਹੇ ਹੋ ਉਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ; ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਜਾਂ ਕੋਈ ਆਚਾਰੀਆ ਤੁਹਾਡੇ ਅਨੁਕੂਲ ਮਾਰਗ ਸੁਝਾਉਣਗੇ। ਜਾਂ ਮੁਫ਼ਤ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਸਵਰ-ਪੱਤਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ।

ਸਵਾਮੀ ਚਰਣਾਸ਼੍ਰਿਤ ਗਿਰਿ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ · ਸਵਰ ਯੋਗ ਪੀਠ ਸੰਸਥਾਨ, ਸਵਰਗਾਸ਼ਰਮ, ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ · ਇਹ ਪੰਨਾ ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ ਹੈ · ਅਭਿਆਸ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਆਪਣਾ ਅਧਿਐਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖੋ

ਰਾਜ ਯੋਗ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਖੋ, ਮੌਜੂਦਾ ਕੋਰਸ ਦੇਖੋ, ਜਾਂ ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ।