ਸੰਯਮ — ਧਾਰਣਾ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਸਮਾਧੀ ਇਕੱਠੇ
ਪਤੰਜਲੀ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸੰਯਮ: ਧਾਰਣਾ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਸਮਾਧੀ ਇਕੱਠੇ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਿਉਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਸਿੱਧੀ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸੰਯਮ
ਸੰਯਮ ਪਤੰਜਲੀ ਦਾ ਇੱਕੋ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰਣਾ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਸਮਾਧੀ ਦੇ ਸੰਗਠਿਤ ਪ੍ਰਯੋਗ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਪਾਠ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਹਾਰਤ ਨਾਲ ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਗਿਆ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤੀਜਾ ਅਧਿਆਇ ਸੰਯਮ ਨੂੰ ਅਸਾਧਾਰਨ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਮੋਹ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਜਾਣ ਤਾਂ ਉਹ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੰਯਮ ਉੱਨਤ ਧਿਆਨਮਈ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਹੈ, ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਜਾਂ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਛੇਤੀ ਵਾਲੀ ਕਲਪਨਾ-ਵਿਧੀ ਨਹੀਂ।
ਆਮ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਜਵਾਬ
ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸੰਯਮ ਕੀ ਹੈ?
ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸੰਯਮ ਇੱਕੋ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਇਕਾਗਰਤਾ (dhāraṇā), ਧਿਆਨ (dhyāna) ਅਤੇ ਲੀਨਤਾ (samādhi) ਦਾ ਸੰਯੁਕਤ ਅਭਿਆਸ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਯੋਗ ਸੂਤਰ 3.4 ਵਿੱਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਤੰਜਲੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਿਆ (prajñā) ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਯੋਗ ਸੂਤਰ ਦਾ ਤੀਜਾ ਅਧਿਆਇ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸੰਯਮ ਤੋਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ?
ਯੋਗ ਸੂਤਰ ਦਾ ਤੀਜਾ ਅਧਿਆਇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ (ਸਿੱਧੀਆਂ) ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਖ਼ਾਸ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ — ਭੂਤ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਦਾ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦਾ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ। ਪਤੰਜਲਿ 3.37 ਵਿੱਚ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਆਮ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸੰਯਮ ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ?
ਸੰਯਮ ਪੂਰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ: ਧਿਆਨ (dhyāna) ਇੱਕ ਪੜਾਅ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੰਯਮ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਧਾਰਣਾ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਸਮਾਧੀ ਇਕੱਠੇ ਹਨ। ਇਹ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਪੂਰਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਤਦ ਹੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤਿੰਨੇ ਅੰਗ ਹਰ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹੋਣ।
ਸੰਯਮ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੌਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸੰਯਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਧਕਾਂ ਲਈ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਕਾਗਰਤਾ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਥਿਰ ਹਨ, ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਹੇਠ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਰਲ ਵਿਸ਼ਿਆਂ — ਸਾਹ, ਕੋਈ ਮੰਤਰ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਬਿੰਦੂ — ਉੱਤੇ ਧਾਰਣਾ ਬਣਾ ਕੇ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਨੀਂਹ ਕਾਇਮ ਰੱਖ ਕੇ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਲਈ ਸੰਯਮ ਵੱਲ ਕਾਹਲੀ ਕਰਨਾ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਪੜ੍ਹਨਾ ਹੈ।
ਕੀ ਸੰਯਮ ਬਾਰੇ ਤੁਹਾਡਾ ਹਾਲੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸਵਾਲ ਹੈ? ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛੋ; ਪੀਠ ਦਾ ਕੋਈ ਅਧਿਆਪਕ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਸਤਰ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ
त्रयमेकत्र संयमः।
trayamekatra saṃyamaḥ
ਅਰਥ: ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਸੰਯਮ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ।
— ਯੋਗ ਸੂਤਰ 3.4 · ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ: ਪਤੰਜਲਿ, ਯੋਗ ਸੂਤਰ — ਸਵਰ ਯੋਗ ਪੀਠ ਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
ਤਿੰਨ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅੰਗ, ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇ ’ਤੇ ਇੱਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਯਮ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਵਿਧੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਈਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਪਰਿਪੱਕ ਏਕਤਾ ਹੈ।
तज्जयात्प्रज्ञालोकः।
tajjayāt prajñālokaḥ
ਅਰਥ: ਸੰਯਮ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
— ਯੋਗ ਸੂਤਰ 3.5 · ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ: ਪਤੰਜਲਿ, ਯੋਗ ਸੂਤਰ — ਸਵਰ ਯੋਗ ਪੀਠ ਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ — ਪ੍ਰਗਿਆ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼। ਪਤੰਜਲੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਵੱਲ ਸੇਧਿਤ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਿੰਨ ਕਾਰਜ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗ
ਧਾਰਣਾ ਖੇਤਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਧਿਆਨ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਧੀ ਆਮ ਪਰਦੇ ਹਟਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਯਮ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਕਸੁਰਤਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਅਭਿਆਸ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਕਰ ਲੈਣਾ ਨਹੀਂ।
ਸਿੱਧੀ ਦੇ ਵਰਣਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪੜ੍ਹੀਏ
ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਧਿਆਨ-ਮੂਲਕ ਗਿਆਨ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਤੱਕ ਹਨ। ਨੈਤਿਕ ਪਾਠ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਟੀਕਾਵਾਂ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਗਾਰੰਟੀਆਂ ਜਾਂ ਦਬਾਅ ਵਾਲੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਵਰ ਅਤੇ ਇਕਾਗਰਤਾ
ਸਾਹ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਧਿਆਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਨਾਸ ਦਾ ਨਿਯੰਤਰਣ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿੱਚ ਸੰਯਮ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਵਸਤੂ, ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਅਤੇ ਲੀਨਤਾ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡ ਫਿਰ ਵੀ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਸੰਯਮ ਜਾਣਨ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਨੂੰ ਬਦਲਦਾ ਹੈ
ਆਮ ਧਿਆਨ ਨਾਮਾਂ, ਯਾਦਾਂ ਅਤੇ ਜੋੜਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਇੰਨਾ ਨਿਰੰਤਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਘੱਟ ਪ੍ਰਖੇਪਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਤੰਜਲੀ ਇਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਿਆ—ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਅੰਤਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ—ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਬੰਧਨ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ
ਤੀਜੇ ਅਧਿਆਇ ਦੇ ਅਸਾਧਾਰਣ ਦਾਅਵੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪਾਠ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਸੌਟੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ, ਕਾਬੂ ਜਾਂ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਗਈ ਸਮਰੱਥਾ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਨੈਤਿਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਕੋਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉੱਨਤ ਸਾਧਕ ਛੱਡ ਦੇਵੇ।
ਤਿਆਰੀ ਛੱਡੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ
ਸਥਿਰ ਧਾਰਣਾ, ਪਰਿਪੱਕ ਧਿਆਨ, ਅਨਾਸਕਤੀ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅੰਤਰਮੁਖਤਾ ਦੇ ਯੋਗ ਨਾੜੀ-ਤੰਤਰ ਸੰਯਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਹ ਨਾਲ ਛੇੜਛਾੜ ਜਾਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਅਸਾਧਾਰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਜਿਸਦੀ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਲੋੜ ਹੈ।
ਧਾਰਣਾ ਖੇਤਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ
ਧਾਰਣਾ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਜਾਂ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਸੀਮਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੂਝ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣ ਉੱਤੇ। ਖੇਤਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਅਜੇ ਸੰਯਮ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਦੀ ਕੋਈ ਸਥਿਰ ਦਿਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਧਕ ਤੀਜੇ ਅਧਿਆਇ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਾਅਵਿਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੁੜ ਕੇ ਇਹ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਧਿਆਨ ਬੋਧ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ
ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬੋਧ ਦੀ ਧਾਰਾ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਖੇਤਰ ਵੱਲ ਸੇਧਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਯਾਦ ਅਤੇ ਟਿੱਪਣੀ ਘੱਟ ਵਿਘਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਸਤੂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸਪਸ਼ਟ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਨ ਭਟਕਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਰੀਰਕ ਸਥਿਰਤਾ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਦੀ ਨਕਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਇਹ ਲੰਮੇ ਅਭਿਆਸ, ਉਚਿਤ ਯਤਨ ਅਤੇ ਨਿਰਲੇਪਤਾ ਨਾਲ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਹ ਦਾ ਨਿਯਮਨ ਇਸ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ।
ਸਮਾਧੀ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਚਮਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ
ਯੋਗ ਸੂਤਰ 3.3 ਸਮਾਧੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸਿਰਫ਼ ਵਸਤੂ ਹੀ ਚਮਕੇ ਅਤੇ ਮਨ ਦਾ ਆਮ ਰੂਪ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਾਣਨਾ ਵਧੇਰੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਖੇਪਣ ਘਟ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੰਯਮ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਇਕਸੁਰਤਾ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਆਮ ਜਿਹੀ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੇਜ਼ ਭਾਵਨਾ ਤਕਨੀਕੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।
ਪ੍ਰਗਿਆ ਸਿੱਧੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
ਪਤੰਜਲੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਸੂਚਨਾ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਜਾਂ ਅੰਤਰ-ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪੜਤਾਲ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਾ, ਪੱਧਰ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਟੀਕਾਵਾਂ ਵਿਆਖਿਆ ਦਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਸਹਿਮਤੀ, ਸਾਧਾਰਣ ਸਬੂਤ ਅਤੇ ਭੁੱਲ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰੇ।
ਸਿੱਧੀ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕ ਸੰਜਮ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ
ਤੀਜਾ ਅਧਿਆਇ ਸੰਯਮ ਨੂੰ ਅਸਾਧਾਰਣ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥਾ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਸਾਧਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਬਦਿਕ, ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਜਾਂ ਪਰਤਦਾਰ ਟੀਕਾ ਰਾਹੀਂ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕੀਆਂ ਵਪਾਰਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਦਾ। ਪਾਠ ਆਪ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ, ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਮੋਹ ਉਸੇ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਤੋਂ ਯੋਗ ਆਜ਼ਾਦੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸੰਯਮ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਪਾਠ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਭੂਮੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਹਰ ਵਸਤੂ ਉੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਵਿਚਾਰੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਤਰੱਕੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕ ਸਥਿਰਤਾ, ਟਿਕਾਊ ਇਕਾਗਰਤਾ, ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਇਕਸੁਰਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠਤਾ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਅਧਿਆਪਕ ਦਾ ਕੰਮ ਹੌਸਲਾ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚੁਣਨਾ, ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਰੋਕਣਾ ਵੀ ਹੈ।
ਸੰਯਮ ਕਲਪਨਾ ਅਤੇ ਸੁਝਾਅ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ
ਕਲਪਨਾ ਇੱਕ ਜੀਵੰਤ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰੂਪ ਬਣਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੁਝਾਅ ਉਮੀਦ ਨੂੰ ਖੋਜ ਵਰਗਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੰਯਮ ਲਈ ਇਕਾਗਰਤਾ, ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਅਤੇ ਲੀਨਤਾ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਖੇਪਣ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦਾਅਵੇ ਵਾਲੀ ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਵਸਤੂ, ਪਾਠ, ਜਿੱਥੇ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇ ਉੱਥੇ ਆਮ ਸਬੂਤ ਅਤੇ ਸਾਧਕ ਦੇ ਆਚਰਣ ਨਾਲ ਪਰਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਿਆਨ-ਮੂਲਕ ਜਾਣਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਦੀ ਮਾਪ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਇਹ ਨਿੱਜੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਦਾਨ ਕਰਨ ਜਾਂ ਡਰਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ।
ਰਹੱਸਮਈ ਸੰਭਾਵਨਾ ਇਸੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਯੋਗ ਉਸ ਨੂੰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਪਾਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਧੀ, ਨੈਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਸੂਖਮ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਨੂੰ ਸੰਭਵ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਅੰਤਰ-ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ। ਲਗਾਤਾਰ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ: ਇੱਕ ਸਜੀਵ ਘਟਨਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਦਿਖਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਸਥਿਰ ਪਹੁੰਚ, ਸਹੀ ਵਿਵੇਕ ਅਤੇ ਨਤੀਜਾ ਦਿਖਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਰਿਪੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਸਿੱਧੀ ਦਾ ਨਾਮ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਫਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਸਾਧਕ ਲੁਕੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ, ਸੱਚ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜਿੱਥੇ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਇਸ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ
ਖੋਜ ਸਿੱਧੀਆਂ ਨੂੰ ਪਰਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਅਤੇ ਪੀਠ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਜੋ ਇਹ ਦਿਖਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲਗਾਤਾਰ ਇਕਾਗਰਤਾ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਔਖੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਸਮੇਤ।
- Lindahl JR et al., PLoS One 2017 — “The varieties of contemplative experience”, ਤਿੰਨ ਬੋਧੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ. ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ 59 ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਸੱਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ, ਬਹੁਤ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕਸ਼ਟਦਾਇਕ ਤੱਕ, ਅਤੇ 26 ਕਾਰਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਦੇ ਢੰਗ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ। ਸੀਮਾ: ਗੁਣਾਤਮਕ ਅਤੇ ਬੁੱਧ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼; ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਮਾਪਦਾ ਕਿ ਹਰ ਇੱਕ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
- Goyal M et al., JAMA Internal Medicine 2014 — ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਲਈ ਧਿਆਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (ਵਿਵਸਥਿਤ ਸਮੀਖਿਆ ਅਤੇ ਮੈਟਾ-ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ, 47 ਟ੍ਰਾਇਲ, 3,515 ਭਾਗੀਦਾਰ). ਮਾਈਂਡਫੁਲਨੈੱਸ ਧਿਆਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੇ ਚਿੰਤਾ, ਉਦਾਸੀ ਅਤੇ ਦਰਦ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਸਰਗਰਮ ਕੰਟਰੋਲ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਛੋਟੇ ਤੋਂ ਦਰਮਿਆਨੇ ਰਹੇ। ਸੀਮਾ: ਧਿਆਨ ਹੋਰ ਸਰਗਰਮ ਇਲਾਜਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਦਵਾਈਆਂ ਜਾਂ ਕਸਰਤ, ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਨੀਂਦ, ਇਕਾਗਰਤਾ ਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਮਨੋਦਸ਼ਾ ਲਈ ਪ੍ਰਮਾਣ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਨ।
ਇਹ ਸਵਰ ਯੋਗ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਜੁੜਦਾ ਹੈ
ਸੂਖਮ ਸਵਰ ਭਟਕਣ ਘਟਾ ਕੇ ਇਕਾਗਰਤਾ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਨਾਸ ਦਾ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਨਮੂਨਾ ਸੰਯਮ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਹੀ ਕਸੌਟੀ ਹਨ। ਤਿਆਰੀ ਵਾਲਾ ਧਿਆਨ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰੋ.
ਅਭਿਆਸ, ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਿਹਤ
ਮਨ ਪੜ੍ਹਨ, ਕਾਬੂ ਕਰਨ, ਪੱਕੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਜਾਂ ਨੈਤਿਕਤਾ ਤੋਂ ਛੋਟ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਹਨ। ਤੀਬਰ ਸਾਹ ਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਬਦਲੀ ਹੋਈ ਅਵਸਥਾ ਬਣਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਨਾ ਕਹੋ।
ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਹੀ ਅਗਲਾ ਕਦਮ ਕੀ ਹੈ?
ਕੋਰਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਹਨ ਜੋ ਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਨਲਾਈਨ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਸਥਿਰ, ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ ਅਭਿਆਸ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਕੋਰਸ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਸਿਹਤ ਸਥਿਤੀ ਜਾਂ ਤੀਬਰ ਸੰਕਟ ਲਈ ਸਹੀ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਉਸ ਲਈ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਅਭਿਆਸ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅੱਗੇ ਪੜ੍ਹੋ: ਸਮਾਧੀ ਕੀ ਹੈ? ਪਤੰਜਲੀ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਅਤੇ ਅਵਸਥਾਵਾਂ
ਸਵਾਮੀ ਚਰਣਾਸ਼੍ਰਿਤ ਗਿਰਿ · ਸਵਰ ਯੋਗ ਪੀਠ, ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਕੀ ਸਿੱਧੀਆਂ ਅਸਲੀ ਹਨ?
ਯੋਗਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਈ ਸਾਧਕ ਗਹਿਰੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੂਖਮ ਬੋਧ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਤੰਜਲਿ ਆਪ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟੀਚੇ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਪੀਠ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ: ਨਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜੋ, ਨਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਓ; ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖੋ।
ਜੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਹਨ ਤਾਂ ਪਤੰਜਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਿਉਂ ਕਰਦੇ ਹਨ?
ਇਹ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਕਿ ਡੂੰਘੀ ਇਕਾਗਰਤਾ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਣ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ ਕਰਨ ਲਈ। ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਇੱਕ-ਮੁਖਤਾ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਹਉਮੈ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਕਹਿ ਕੇ (3.37), ਪਤੰਜਲੀ ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਮੋਹ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀ ਹੈ?
ਪ੍ਰਗਿਆਲੋਕ, ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਸੰਯਮ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਸਪੱਸ਼ਟ, ਸਿੱਧਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਸੋਚ ਦੇ ਵਿਗਾੜਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਿਖਰਲਾ ਰੂਪ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਾ ਵਿਵੇਕ-ਖਿਆਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਾਂਤ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਲੀਲ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
ਕੀ ਸਾਹ ਉੱਤੇ ਸੰਯਮ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਹਾਂ। ਸਾਹ ਇਕਾਗਰਤਾ ਦਾ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਸੰਯਮ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਵਰ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਦੇ ਵਹਾਅ ਉੱਤੇ ਲਗਾਤਾਰ, ਲੀਨ ਧਿਆਨ ਉਸਦੀਆਂ ਸੂਖਮ ਲੈਆਂ ਅਤੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਅਭਿਆਸ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅਤੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਕੀ ਅੰਤਰ ਹੈ?
ਸਮਾਧੀ ਤਿੰਨ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੀਜਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘਾ ਹੈ; ਸੰਯਮ ਤਿੰਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਹਰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਸਮਾਧੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਪਰ ਸੰਯਮ ਇਸ ਸੰਯੁਕਤ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਖੇਤਰ ਵੱਲ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਸੇਧਿਤ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸੰਯਮ ਦਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਕੀ ਸੰਬੰਧ ਹੈ?
ਇਸ ਦਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਬੀਜ ਪੂਰਾ ਧਿਆਨ ਹੈ: ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਕੰਮ ਇਕਾਗਰਤਾ, ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਅਤੇ ਲੀਨਤਾ ਨਾਲ ਕਰਨਾ — ਭਾਵੇਂ ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣਾ ਹੋਵੇ, ਸੁਣਨਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਆਮ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਰਸਮੀ ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੰਮਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਾਹ ਦਾ ਸਵਰ ਨਿਰੀਖਣ ਉਸੇ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਰੋਤ
- ਪਤੰਜਲੀ, ਯੋਗ ਸੂਤਰ 3.1–8 ਅਤੇ 3.37।
- ਵਸਤੂ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਯਮ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਭਾਸ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ।
- ਯੋਗ ਸੂਤਰ 3.4 — ਪਤੰਜਲਿ, ਯੋਗ ਸੂਤਰ — ਸਵਰ ਯੋਗ ਪੀਠ ਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ.
- ਯੋਗ ਸੂਤਰ 3.5 — ਪਤੰਜਲਿ, ਯੋਗ ਸੂਤਰ — ਸਵਰ ਯੋਗ ਪੀਠ ਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ.
- Lindahl JR et al., PLoS One 2017 — “The varieties of contemplative experience”, ਤਿੰਨ ਬੋਧੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ.
- Goyal M et al., JAMA Internal Medicine 2014 — ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਲਈ ਧਿਆਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (ਵਿਵਸਥਿਤ ਸਮੀਖਿਆ ਅਤੇ ਮੈਟਾ-ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ, 47 ਟ੍ਰਾਇਲ, 3,515 ਭਾਗੀਦਾਰ).
ਪੀਠ ਨਾਲ ਸੰਯਮ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰੋ
ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ, ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਲੱਭ ਰਹੇ ਹੋ ਉਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ; ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਜਾਂ ਕੋਈ ਆਚਾਰੀਆ ਤੁਹਾਡੇ ਅਨੁਕੂਲ ਮਾਰਗ ਸੁਝਾਉਣਗੇ। ਜਾਂ ਮੁਫ਼ਤ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਸਵਰ-ਪੱਤਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ।
ਸਵਾਮੀ ਚਰਣਾਸ਼੍ਰਿਤ ਗਿਰਿ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ · ਸਵਰ ਯੋਗ ਪੀਠ ਸੰਸਥਾਨ, ਸਵਰਗਾਸ਼ਰਮ, ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ · ਇਹ ਪੰਨਾ ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ ਹੈ · ਅਭਿਆਸ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਪਣਾ ਅਧਿਐਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖੋ
ਰਾਜ ਯੋਗ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਖੋ, ਮੌਜੂਦਾ ਕੋਰਸ ਦੇਖੋ, ਜਾਂ ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ।