ਚੰਦਰ ਭੇਦਨ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ: ਵਿਧੀ, ਲਾਭ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ
ਖੱਬੀ ਨਾਸ ਦਾ ਚੰਦਰ ਸਾਹ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੜਾ ਨਾੜੀ, ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਯੋਗ, ਆਧੁਨਿਕ ਮਾਪ, ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਢੁਕਵੀਂ ਹਾਲਤ ਅਤੇ ਸਵਰ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਚੰਦਰ ਭੇਦਨ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਕੀ ਹੈ?
ਚੰਦਰ ਭੇਦਨ ਇੱਕ ਚੰਦਰ-ਸਵਰ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਧਕ ਖੱਬੀ ਨਾਸ ਨਾਲ ਸਾਹ ਅੰਦਰ ਲੈਂਦਾ ਅਤੇ ਸੱਜੀ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ; ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਧਿਆਨ ਇੜਾ ਨਾੜੀ ਰਾਹੀਂ ਵਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਦਰ means moon and ਭੇਦਨ means piercing or passing through. It is commonly used to quiet, cool and turn awareness inward. It is not automatically suitable for everyone: lethargy, low blood pressure, coldness, congestion and the purpose of practice must be considered.
ਆਮ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਜਵਾਬ
ਚੰਦਰ ਭੇਦਨ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਕੀ ਹੈ?
ਚੰਦਰ ਭੇਦਨ “ਚੰਦਰਮਾ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਣ” ਵਾਲਾ ਸਾਹ ਹੈ: ਖੱਬੀ ਨਾਸ, ਯਾਨੀ ਚੰਦਰ ਨਾੜੀ (ਇੜਾ), ਰਾਹੀਂ ਸਾਹ ਅੰਦਰ ਲੈਣਾ ਅਤੇ ਸੱਜੀ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ। ਇਹ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੂਰਜ-ਭੇਦਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਠੰਢਕ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਸਵਰੋਦਯ ਚੰਦਰਮਾ ਨੂੰ ਇੜਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪਿੰਗਲਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਚੰਦਰ ਭੇਦਨ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ?
ਚੰਦਰ ਭੇਦਨ ਸਿੱਧੇ ਬੈਠ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਸੱਜੀ ਨਾਸ ਨੂੰ ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ ਬੰਦ ਕਰੋ, ਖੱਬੀ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਾਹ ਅੰਦਰ ਲਵੋ, ਜੇ ਕੁੰਭਕ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਨਾਸਾਂ ਨੂੰ ਪਲ ਭਰ ਲਈ ਬੰਦ ਰੱਖੋ, ਫਿਰ ਸੱਜੀ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਾਹ ਬਾਹਰ ਛੱਡੋ। ਪੰਜ ਤੋਂ ਦਸ ਆਵਰਤਨ ਦੁਹਰਾਓ, ਸਾਹ ਨੂੰ ਸੁਖਾਵਾਂ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਕਦੇ ਜ਼ੋਰ ਲਾ ਕੇ ਨਹੀਂ।
ਚੰਦਰ ਭੇਦਨ ਦੇ ਕੀ ਲਾਭ ਹਨ?
ਚੰਦਰ ਭੇਦਨ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਨ, ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਰੀਖਣ ਵਿੱਚ ਖੱਬੀ ਨਾਸ ਨਾਲ ਹੌਲੀ ਸਾਹ ਲੈਣ ਨਾਲ ਅਭਿਆਸ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਘਟਿਆ। ਸਵਰੋਦਯ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੰਦਰ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕੋਮਲ, ਸਥਿਰ ਕੰਮ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ।
ਚੰਦਰ ਭੇਦਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਿਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ?
ਘੱਟ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਉਦਾਸ ਮਨੋਦਸ਼ਾ ਜਾਂ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ, ਜਾਂ ਭਾਰੀ, ਸੁਸਤ (ਕਫ) ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚੰਦਰ ਭੇਦਨ ਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਠੰਢਕ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਠੰਢੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਘਟਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਰਭ-ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਰੋਕਣਾ (ਕੁੰਭਕ) ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਚੰਦਰ ਭੇਦਨ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਬਾਰੇ ਤੁਹਾਡਾ ਹਾਲੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸਵਾਲ ਹੈ? ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛੋ; ਪੀਠ ਦਾ ਕੋਈ ਅਧਿਆਪਕ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰ ਭੇਦਨ
- ਦਿਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨਮੂਨਾ: ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਸਾਹ ਅੰਦਰ ਲਓ, ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਛੱਡੋ।
- ਊਰਜਾ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ: ਇੜਾ, ਚੰਦਰਮਾ ਵਰਗੀ ਗ੍ਰਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਠੰਢਕ, ਅੰਤਰਮੁਖਤਾ ਅਤੇ ਆਰਾਮ।
- ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਰ ਵੱਖਰਾ: ਸਿਰਫ਼ ਖੱਬੀ ਨਾਸ ਨਾਲ ਸਾਹ—ਖੱਬੀ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਅਤੇ ਛੱਡਣਾ—ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਚੰਦਰ ਅਨੁਲੋਮ ਵਿਲੋਮ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮਾਤਰਾ: ਕੁੰਭਕ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪੰਜ ਬਿਨਾਂ ਜ਼ੋਰ ਵਾਲੇ ਗੇੜ।
- ਢੁਕਵਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਜਦੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮੀ ਜਾਂ ਬਾਹਰੀ ਬੇਚੈਨੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਕੋਈ ਮਨਾਹੀ ਲਾਗੂ ਨਾ ਹੋਵੇ।
- ਢੁਕਵਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ: ਜ਼ਿਆਦਾ ਠੰਢਕ, ਸੁਸਤੀ, ਘੱਟ ਦਬਾਅ ਜਾਂ ਭਾਰੀ ਜਕੜਨ ਵਿੱਚ।
ਅਰਥ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਪ੍ਰਸੰਗ
ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਮਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਆਕਾਸ਼ੀ ਵਸਤੂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਠੰਢਕ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਪੋਸ਼ਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬੀ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿਣਸ਼ੀਲ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੜਾ ਚੰਦਰ ਨਾੜੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖੱਬੀ ਨਾਸ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ। ਚੰਦਰ-ਭੇਦਨ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਇਸੇ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਚੱਕਰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹਠ ਸਰੋਤ ਸਾਰੇ ਚੰਦਰ ਭੇਦਨ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸੂਚੀ ਜਾਂ ਇੱਕੋ ਜਿੰਨੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਇਹ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਸਾਧਨਾ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਸੂਰਜ ਭੇਦਨ ਦੀ ਪੂਰਕ ਵਿਧੀ ਵਜੋਂ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਪੰਨੇ ਨੂੰ ਪਾਠ ਦਾ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਨੰਬਰ ਘੜਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੀਵਤ ਵਿਧੀ ਇਕਸਾਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ: ਦਿਸ਼ਾ, ਮਾਤਰਾ, ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਨਿਰੀਖਣ ਉਸ ਦਾ ਅਸਰ ਤੈਅ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਾਸਤਰ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ
इडायां तु स्थितश्चन्द्रः पिङ्गलायां च भास्करः । सुषुम्ना शम्भुरूपेण शम्भुर्हंसस्वरूपतः ॥
iḍāyāṃ tu sthitaścandraḥ piṅgalāyāṃ ca bhāskaraḥ | suṣumnā śambhurūpeṇa śambhurhaṃsasvarūpataḥ ||
ਅਰਥ: ਚੰਦਰਮਾ ਇੜਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਪਿੰਗਲਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ; ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ ਸ਼ੰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੰਸ ਹੈ।
— ਸ਼ਿਵ ਸਵਰੋਦਯ, ਸ਼ਲੋਕ 50 · ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ: ਸ਼ਿਵ ਸਵਰੋਦਯ — sanskritdocuments.org ਸੰਸਕਰਣ, ਸਵਰ ਯੋਗ ਪੀਠ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ (Muktibodhānanda, Bihar School of Yoga) ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਹੋਇਆ
ਇਸ ਅਭਿਆਸ ਪਿੱਛੇ ਸਵਰੋਦਯ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ: ਇੜਾ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਮਾ, ਪਿੰਗਲਾ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ, ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ। ਚੰਦਰ ਭੇਦਨ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਚੰਦਰ ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
चन्द्रः स्त्री पुरुषः सूर्यश्चन्द्रो गौरोऽसितो रविः । चन्द्रनाडीप्रवाहेण सौम्यकार्याणि कारयेत् ॥
candraḥ strī puruṣaḥ sūryaścandro gauro'sito raviḥ | candranāḍīpravāheṇa saumyakāryāṇi kārayet ||
ਅਰਥ: ਚੰਦਰਮਾ ਇਸਤਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਪੁਰਖ; ਚੰਦਰਮਾ ਗੋਰਾ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਸਾਂਵਲਾ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਚੰਦਰ ਨਾੜੀ ਵਗ ਰਹੀ ਹੈ, ਕੋਮਲ ਅਤੇ ਸਥਿਰ ਕੰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
— ਸ਼ਿਵ ਸਵਰੋਦਯ, ਸ਼ਲੋਕ 60 · ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ: ਸ਼ਿਵ ਸਵਰੋਦਯ — sanskritdocuments.org ਸੰਸਕਰਣ, ਸਵਰ ਯੋਗ ਪੀਠ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ (Muktibodhānanda, Bihar School of Yoga) ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਹੋਇਆ
ਗ੍ਰੰਥ ਚੰਦਰ ਵਹਾਅ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਕੋਮਲ, ਸਥਿਰ, ਸ਼ਾਂਤ ਕੰਮ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ। ਖੱਬੀ ਨਾਸ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਉਸ ਗੁਣ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਚੰਦਰ ਭੇਦਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ
- ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਖੋ। ਚੱਲ ਰਹੀ ਨਾਸ, ਤਾਪਮਾਨ, ਚੌਕਸੀ, ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨੋਟ ਕਰੋ।
- ਸਿੱਧੇ ਬੈਠੋ। ਸਥਿਰ ਕੁਰਸੀ ਜਾਂ ਧਿਆਨ-ਆਸਨ ਵਰਤੋ। ਰੀੜ੍ਹ ਨੂੰ ਸਜਗ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਚਿਹਰਾ ਢਿੱਲਾ ਛੱਡੋ।
- ਨਾਸਿਕਾ ਮੁਦਰਾ ਲਗਾਓ। ਕੋਮਲ ਛੋਹ ਵਰਤੋ; ਨੱਕ ਨੂੰ ਨਾ ਦਬਾਓ ਅਤੇ ਨਾ ਮਰੋੜੋ।
- ਸੱਜੀ ਨਾਸ ਬੰਦ ਕਰੋ। ਖੱਬੀ ਨਾਲ ਸੁਚਾਰੂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲਵੋ ਅਤੇ ਭਰਪੂਰਤਾ ਦੇ ਦਬਾਅ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੁਕ ਜਾਓ।
- ਪਾਸੇ ਬਦਲੋ। ਖੱਬੀ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰੋ ਅਤੇ ਸੱਜੀ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹੋ, ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਸਾਹ ਰੋਕੇ ਬਿਨਾਂ।
- ਸੱਜੀ ਨਾਸ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹ ਬਾਹਰ ਛੱਡੋ। ਸਾਹ ਛੱਡਣਾ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਅਤੇ ਸਹਿਜ ਰਹਿਣ ਦਿਓ।
- ਪੰਜ ਗੇੜ ਦੁਹਰਾਓ। ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਹ ਵੱਲ ਮੁੜੋ ਅਤੇ ਸਵਰ, ਤਾਪਮਾਨ, ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਦੇਖੋ।
ਉੱਨਤ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਕੁੰਭਕ, ਅਨੁਪਾਤ, ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਬੰਧ ਜੋੜੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤੱਤ ਅੰਤਰਮੁਖਤਾ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਦਿਲ ਅਤੇ ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਨੂੰ ਵੀ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਸਾਰਣੀ ਤੋਂ ਨਕਲ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਅਨੁਸਾਰ ਠੀਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਜਿੱਥੇ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਇਸ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ
ਇੱਕ ਨਾਸ ਨਾਲ ਸਾਹ ਦੇ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਉੱਤੇ ਮਾਪਣਯੋਗ, ਉਲਟ ਝੁਕਾਅ ਹਨ: ਇੱਕ ਪਰਖ-ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਖੱਬੀ ਨਾਸ ਨਾਲ ਹੌਲੀ ਸਾਹ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਘਟਾਇਆ, ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਸੱਜੀ ਨਾਸ ਨਾਲ ਸਾਹ ਨੇ ਵਧਾਇਆ।
- Pai et al., International Journal of Yoga 2024 — ਹੌਲੀ ਇੱਕ-ਨਾਸੀ ਅਤੇ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਨਾਸ ਦੇ ਸਾਹ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ (ਬੇਤਰਤੀਬ, n = 132). ਹੌਲੀ ਖੱਬੀ ਨਾਸ ਅਤੇ ਬਦਲਵੀਂ ਨਾਸ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਣ ਨੇ ਅਭਿਆਸ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਸਿਸਟੋਲਿਕ ਅਤੇ ਡਾਇਸਟੋਲਿਕ ਦਬਾਅ ਘਟਾਇਆ; ਬਦਲਵੀਂ ਨਾਸ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਣ ਨੇ ਕੰਟਰੋਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਔਸਤ ਧਮਣੀ ਦਬਾਅ ਘਟਾਇਆ। ਸੀਮਾ: ਸਧਾਰਨ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਭਾਵ; ਇਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦਾ।
- Bargal et al., Indian Journal of Community Medicine 2024 — 110 ਸਿਹਤਮੰਦ ਨੌਜਵਾਨ ਬਾਲਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹਫ਼ਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸੱਜੀ ਨਾਸ ਨਾਲ ਸਾਹ. ਸੱਜੀ ਨਾਸ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਣ ਨਾਲ ਸਿਸਟੋਲਿਕ ਅਤੇ ਡਾਇਸਟੋਲਿਕ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵਧਿਆ, ਜੀਵਨ-ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਪੀਕ ਫਲੋ ਵਧੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ-ਸਮਾਂ ਘਟਿਆ। ਸੀਮਾ: ਕੋਈ ਨਿਯੰਤਰਣ ਸਮੂਹ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਤੰਦਰੁਸਤ ਨੌਜਵਾਨ ਸਵੈਸੇਵਕ; ਲੇਖਕ ਦਿਲ ਅਤੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੇ ਰੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਐਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਕੀ ਪਰਖਿਆ ਅਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਨਾਸ ਦੇ ਚੱਕਰ ਜਾਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਇੱਕ ਨਾਸ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਣ ਨੂੰ ਮਾਪਿਆ, ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵੱਖਰੇ ਹਨ: ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਖੱਬੀ ਨਾਸ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਣ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਵਧੀ (Schiff 1995); ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿੱਚ, ਜ਼ੋਰ ਲਾਉਣ ਨਾਲ ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਦਲਿਆ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਨਾਸ ਹਾਵੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ (Sanders 1994).
ਸਵਰ ਯੋਗ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਵੱਖਰਾ ਹੈ: ਵਗਦੀ ਨਾੜੀ ਕਰਮ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ — ਚੰਦਰ-ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿੱਚ ਕੋਮਲ ਕੰਮ; ਸੂਰਜ-ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਕੰਮ, ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਨੀਂਦ (ਸ਼ਿਵ ਸਵਰੋਦਯ 60–61, 122):
भुक्तमार्गेण मन्दाग्नौ स्त्रीणां वश्यादिकर्मणि । शयनं सूर्यवाहेन कर्तव्यं सर्वदा बुधैः ॥
ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਨਾਸ ਨੂੰ ਗਤੀਵਿਧੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮੇਲਿਆ; ਹਰ ਇੱਕ ਨੇ ਕੰਮ, ਘੜੀ, ਸਵਰ ਜਾਂ ਤੱਤ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇੱਕ ਨਾਸ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸਵਰ ਬਦਲ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਸਵਰ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਨਾ ਪੁਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਖੰਡਿਤ — ਇਹ ਸਾਡੀ ਤਰਕਸੰਗਤ ਸਥਿਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਜੇ ਪਰਖ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।
ਇੱਕ ਕ੍ਰਾਸਓਵਰ ਅਧਿਐਨ — ਉਹੀ ਲੋਕ ਖਾਂਦੇ, ਸੌਂਦੇ ਜਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪਹਿਲਾਂ ਨਾੜੀ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਨੁਕੂਲ ਨਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ — ਇਸਨੂੰ ਪਰਖੇਗਾ। ਪੀਠ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਚੰਦਰ ਭੇਦਨ ਅਤੇ ਸਵਰ ਯੋਗ
ਸਵਰ ਯੋਗ ਚੰਦਰ-ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਪੱਕੇ ਫੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਸੱਜਾ ਸਵਰ ਤਾਕਤਵਰ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮ ਜਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਚਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਛੋਟਾ ਚੰਦਰ ਅਭਿਆਸ ਸੰਤੁਲਨ ਮੋੜ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਖੱਬਾ ਸਵਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਠੰਢਕ, ਘੱਟ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਧੁੰਦ ਨਾਲ ਹਾਵੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਚੰਦਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਣਉਚਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮੂਲ ਤੱਤ ਸਾਂਝੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਅਨੁਪਾਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਭਾਅ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕੋ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਪਾਣੀ ਅੰਬ ਅਤੇ ਨਿੰਮ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਆਦ, ਰੂਪ ਅਤੇ ਅਸਰ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਕ ਦਿਸ਼ਾ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸੁਸਤ। ਯੋਗ ਸਦੀਵੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਨਿਰੀਖਣ ਰਾਹੀਂ ਲਾਗੂ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜ ਗੇੜਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੀ ਨਾਸ, ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਈ ਗਰਮੀ, ਬੇਚੈਨੀ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਨੂੰ 0 ਤੋਂ 10 ਤੱਕ ਲਿਖੋ। ਲਾਭਦਾਇਕ ਨਤੀਜਾ ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਚੇਤਤਾ ਹੈ। ਜੇ ਬੇਚੈਨੀ ਘਟੇ ਪਰ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਵੀ ਢਹਿ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮਾਤਰਾ ਜਾਂ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਚੰਦਰ ਭੇਦਨ ਤੋਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਬਚਣਾ ਜਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਬਲੱਡ-ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ, ਹਾਈਪੋਥਰਮੀਆ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਠੰਢ ਸਹਿਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ, ਭਾਰੀ ਨੱਕ ਬੰਦ, ਤੀਬਰ ਸਾਹ-ਲਾਗ ਜਾਂ ਅਸਾਧਾਰਨ ਸੁਸਤੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਅਭਿਆਸ ਤੋਂ ਬਚੋ। ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗ, ਗਰਭ-ਅਵਸਥਾ, ਮਿਰਗੀ, ਗੰਭੀਰ ਦਮਾ, ਦੋ-ਧਰੁਵੀ ਉਦਾਸੀ, ਮਨੋਵਿਕਾਰ ਜਾਂ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਸੁਚੇਤਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦਵਾਈ ਵਿੱਚ ਨਿੱਜੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਲਓ।
ਸਿਰ ਘੁੰਮਣਾ, ਸਾਹ-ਭੁੱਖ, ਸਿਰਦਰਦ, ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਬੇਆਰਾਮੀ, ਉਲਝਣ ਜਾਂ ਵਧਦੀ ਸੁਸਤੀ ਵਿੱਚ ਰੁਕ ਜਾਓ। ਬੰਦ ਹੋਈ ਖੱਬੀ ਨਾਸ ਵਿੱਚੋਂ ਹਵਾ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਨਾ ਖਿੱਚੋ। ਚੰਦਰ ਭੇਦਨ ਘਬਰਾਹਟ, ਗਰਮੀ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਦੇ ਸੰਕਟ ਜਾਂ ਇਲਾਜ ਨਾ ਹੋਏ ਡਾਕਟਰੀ ਰੋਗ ਕਾਰਨ ਲੱਗੀ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੀ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੇਖਭਾਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੁੰਭਕ ਅਤੇ ਬੰਧ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਧਕਾਂ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਆਮ ਗ਼ਲਤੀਆਂ
- ਸਿਰਫ਼ ਖੱਬੀ ਨਾਸ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਣ ਨੂੰ ਖੱਬੀ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਸੱਜੀ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਵਾਲੇ ਚੰਦਰ ਭੇਦਨ ਨਾਲ ਰਲਾ ਦੇਣਾ।
- ਇਹ ਮੰਨ ਲੈਣਾ ਕਿ ਚੰਦਰ ਦਾ ਅਰਥ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਆਰਾਮ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਬਣੀ ਰਹਿਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
- ਘੱਟ ਦਬਾਅ ਜਾਂ ਤੇਜ਼ ਠੰਢਕ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ।
- ਰੁਕਾਵਟ ਦਾ ਹੱਲ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਬੰਦ ਨਾਸ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਖੋਲ੍ਹਣਾ।
- ਵੀਡੀਓ ਜਾਂ ਸਾਰਣੀ ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਕੁੰਭਕ ਜੋੜਨਾ।
- ਉਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਲਈ ਸਾਹ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਜਿਸ ਲਈ ਨੀਂਦ, ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰੇ ਜਾਂ ਡਾਕਟਰੀ ਦੇਖਭਾਲ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਹੀ ਅਗਲਾ ਕਦਮ ਕੀ ਹੈ?
ਕੋਰਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਹਨ ਜੋ ਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਨਲਾਈਨ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਸਥਿਰ, ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ ਅਭਿਆਸ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਕੋਰਸ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਸਿਹਤ ਸਥਿਤੀ ਜਾਂ ਤੀਬਰ ਸੰਕਟ ਲਈ ਸਹੀ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਉਸ ਲਈ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਅਭਿਆਸ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅੱਗੇ ਪੜ੍ਹੋ: ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ
ਸਵਾਮੀ ਚਰਣਾਸ਼੍ਰਿਤ ਗਿਰਿ · ਸਵਰ ਯੋਗ ਪੀਠ, ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਕੀ ਚੰਦਰ ਭੇਦਨ ਹਠ ਯੋਗ ਪ੍ਰਦੀਪਿਕਾ ਵਿੱਚ ਹੈ?
ਇਸ ਨਾਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਪ੍ਰਦੀਪਿਕਾ ਸੂਰਯ-ਭੇਦਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੱਠ ਕੁੰਭਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਸੱਜੀ ਨਾਸ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਦਰ ਭੇਦਨ ਇਸ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਿਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਤਰਕ ਸਵਰ ਯੋਗ ਦੀ ਚੰਦਰ–ਸੂਰਜ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਅਧਿਆਪਕ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੂਰਯ-ਭੇਦਨ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਚੰਦਰ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਚੰਦਰ ਭੇਦਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਮਾਂ ਕਦੋਂ ਹੈ?
ਗਰਮ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ, ਮਿਹਨਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ, ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਮਨ ਬੇਚੈਨ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਤਪਿਆ ਹੋਵੇ। ਸਵਰ ਯੋਗ ਸੁਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਖੋ ਕਿ ਕੀ ਸੱਜੀ (ਸੂਰਜ) ਨਾਸ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਭਾਰੂ ਹੈ — ਚੰਦਰ ਭੇਦਨ ਸੰਤੁਲਨ ਮੋੜਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਝ ਆਵਰਤਨ ਇਸ ਦੀ ਆਮ ਵਰਤੋਂ ਹੈ।
ਕੀ ਚੰਦਰ ਭੇਦਨ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਬਹੁਤ ਸਾਧਕ ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਝ ਮਿੰਟ ਖੱਬੀ ਨਾਸ ਨਾਲ ਧੀਮੇ ਸਾਹ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀਦਾਇਕ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਖ਼ਾਸ ਵਰਤੋਂ ਉੱਤੇ ਖੋਜ ਸੀਮਤ ਹੈ। ਜੇ ਇਨਸੌਮਨੀਆ ਬਣਿਆ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ — ਰੁਟੀਨ, ਚਿੰਤਾ, ਸਿਹਤ — ਨੂੰ ਦੇਖੋ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਮਦਦ ਲਓ; ਇਕੱਲਾ ਕੋਈ ਸਾਹ-ਅਭਿਆਸ ਉਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਸੁਲਝਾਉਂਦਾ।
ਚੰਦਰ ਭੇਦਨ ਨਾੜੀ ਸ਼ੋਧਨ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ?
ਨਾੜੀ-ਸ਼ੋਧਨ ਸੰਤੁਲਨ ਲਈ ਦੋਵੇਂ ਨਾਸਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਚੰਦਰ ਭੇਦਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੱਬੀ ਨਾਸ ਤੋਂ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਅਤੇ ਸੱਜੀ ਤੋਂ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਚੰਦਰ ਨਾੜੀ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੰਤੁਲਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਠੰਢਕ ਵੱਲ ਝੁਕਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਆਪਕ ਸ਼ਿਸ਼ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੋਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਨਾੜੀ-ਸ਼ੋਧਨ ਵਧੇਰੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮੁੱਢਲਾ ਵਿਕਲਪ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਧੱਕਦਾ।
ਕੀ ਮੈਨੂੰ ਚੰਦਰ ਭੇਦਨ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜਦੋਂ ਸਾਹ ਹੌਲੀ ਅਤੇ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਕੁੰਭਕ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਤੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉੱਚ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗ, ਗਰਭ-ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਗਲਾਕੋਮਾ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਰੋਕਣ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਹ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਅਤੇ ਟਿਕਾਅ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਰੋਕਣ ਦੀ ਮਿਆਦ ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਕੀ ਚੰਦਰ ਭੇਦਨ ਉੱਚ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੈ?
ਖੱਬੀ ਨਾਸ ਨਾਲ ਧੀਮੇ ਸਾਹ ਨੇ ਇੱਕ ਥੋੜ੍ਹ-ਚਿਰੇ ਪਰਖ-ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਘਟਾਇਆ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਭਿਆਸ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਾਹ ਰੋਕੇ ਬਿਨਾਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਢੁਕਵੇਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਦੀ ਦਵਾਈ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਤਬਦੀਲੀ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਮਾਪੇ ਗਏ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉੱਚ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ, ਸਾਹ ਰੋਕੇ ਬਿਨਾਂ, ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਰੱਖਣ। ਕੁਝ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਆਪਣਾ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਮਾਪਣ ਨਾਲ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।
ਪੀਠ ਨਾਲ ਚੰਦਰ ਭੇਦਨ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰੋ
ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ, ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਲੱਭ ਰਹੇ ਹੋ ਉਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ; ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਜਾਂ ਕੋਈ ਆਚਾਰੀਆ ਤੁਹਾਡੇ ਅਨੁਕੂਲ ਮਾਰਗ ਸੁਝਾਉਣਗੇ। ਜਾਂ ਮੁਫ਼ਤ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਸਵਰ-ਪੱਤਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ।
ਸਵਾਮੀ ਚਰਣਾਸ਼੍ਰਿਤ ਗਿਰਿ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ · ਸਵਰ ਯੋਗ ਪੀਠ ਸੰਸਥਾਨ, ਸਵਰਗਾਸ਼ਰਮ, ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ · ਇਹ ਪੰਨਾ ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ ਹੈ · ਅਭਿਆਸ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚੰਦਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜੀ ਸਾਹ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਸਮਝੋ
ਤੁਲਨਾ ਕਰੋ ਸੂਰਯ ਭੇਦਨ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਜਾਓ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਿਕਾ. ਸਵਰ ਯੋਗ ਪੀਠ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਨਿਰੀਖਣ ਰਾਹੀਂ ਸੰਤੁਲਨ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ
- ਪਤੰਜਲੀ, ਯੋਗ ਸੂਤਰ 2.49–2.50; ਸਵਰ ਯੋਗ ਪੀਠ ਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ।
- ਇੜਾ, ਪਿੰਗਲਾ ਅਤੇ ਚੰਦਰ/ਸੂਰਜ ਅਭਿਆਸ ਬਾਰੇ ਜੀਵਤ ਹਠ ਯੋਗ ਅਤੇ ਸਵਰ ਯੋਗ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ; ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਨਾਮ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਗਈ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਜਾਂਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
- Shankar N et al. ਸੱਜੀ ਅਤੇ ਖੱਬੀ ਨਾਸ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੌਰਾਨ ਤੁਰੰਤ ਸਵੈ-ਚਾਲਿਤ ਤੰਤੂ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ. 2022. ਤਤਕਾਲ ਅਧਿਐਨ, n=20।
- ਹੌਲੀ ਇੱਕ-ਨਾਸ ਅਤੇ ਬਦਲਵੀਂ-ਨਾਸ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੌਰਾਨ ਤੁਰੰਤ ਖ਼ੂਨ-ਗਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ. 2024. ਬੇਤਰਤੀਬ ਦਖ਼ਲ-ਅਧਿਐਨ।